T ín h m ở trong lĩnh vực ngoại thương sản phẩm văn hoá chỉ ra rằng, nguổn sản p hẩm văn hoá chảy từ các nước p h át triển sang các nước đang phát triển.[r]
Trang 1CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA
CỦA TRUNG QUỐC - TIẾP CẬN LIÊN NGÀNH KINH TẾ VÀ VĂN HÓA
ThS Trãn Thị Thủy’
1 Vaỉ trò của việc xuất khẩu sản phẩm ngành công nghiệp văn hoá trong chiến lược phát triển của Trung Quốc
C ù n g với quá trìn h to àn cẩu h ó a văn h ó a và đời sống con người k h ô n g ngừng được nâng cao, người ta k h ô n g chỉ có n h u cầu thư ở n g thức các giá trị tin h th ầ n - giải trí tro n g
p h ạm vi m ộ t q u ố c gia, m à còn m u ố n m ở rộng n h u cấu này ra các q u ố c gia khác nữa
T h e o đó, các sản p h ắm văn hóa ngoài việc đáp ứng thị trư ờ ng tro n g nước, cũng k h ô n g ngừng đẩy m ạn h việc xuất kháu ra b ên ngoài N ếu hiéu xuất k h ẩu (e x p o rt) là b án h àn g
h ó a (x u ất k h ẩu h ữ u h ìn h ) và c á c dịch vụ (xuất khẩu vô h ìn h ) ra nư ớc ngoài; h ay là sự tru y ển bá, p h ổ b iến (ch ẳ n g hẹn m ộ t tư tưởng, th ể chế xã h ộ i ) ra nước ng o ài1 th ì xuất khẩu cô n g nghiệp văn h ó a (cuitural exports) là xuất khấu th ư ơ n g m ại ch ế p h ẩm văn h ó a sang các n ư ớ c k h ác; là sự tru y ể n b á h ay p h ổ b iế n ý n g h ĩa v ă n h ó a từ m ộ t k h u vực vãn h ó a này sang m ộ t k h u vực văn h ó a k h ác2
T h u ậ t ngữ “xuất khẩu công nghiệp văn hóa" gắn liển với th u ậ t ngữ “th ị trường văn
h óa th ế giới” “T h ị trư ờng văr h ó a th ế giới” là nơi tiến h àn h trao đổi các sản phẩm văn hóa nghệ th u ậ t và cung cấp các h o ạ t động dịch vụ văn hóa có trả th ù lao th eo quy luật giá
NCS - Khoa Đông phương học, Trương Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đ H Q G H N
1 Xem trên h ttp :// www.thefreedictior.ary.com/export.
2 Xem: Hannele Koivunen Staying Pjw er to Finnish Cultural Exports The Cultural Exportation Project of the Ministry of Education, the Ministry :'or Foreign Affaừs and the Ministry o íT ra d e and ĩndustry Publications of the M inistry of Education, Finlaid 2005:9 http://w w w m inedu.fi/export/sites/default/O P M /Julkaisut/
Trang 2CHÍNH SÁCH X U Ã Ĩ KHẨU CÕNG NGHIỆP VẪN HÓA CỦA TRUNG QUÕC 211
trị, đổng thời đó cũng là nơi m ôi giới và trao dổi việc sản xuất, kinh d oanh sản p h ẩ m văn hóa nghệ th u ậ t của các nước C h ủ thế của thị trường văn h ó a th ế giới là sản phẩm văn hóa
và dịch vụ văn hóa T ro n g đó; sản p hẩm văn hóa chủ yếu của th ị trường văn h ó a thế giới gồm sách báo, tạp chí, sản p h ẩm truyền thông, băng đĩa, điện ảnh, tiết m ục nghe nhìn v.v C ò n dịch vụ văn hóa là hành vi nhằm thỏa m ãn n h u cầu văn hóa tin h thần, thường
là n h ờ vào nhà nước, tổ chức tư nhân hoặc tổ chức bán công cộng cung cấp các h ỗ trợ văn hóa H ỗ trợ văn h ó a này bao gổm việc tổ chức các h o ạt động biểu diễn, h o ạ t đ ộ n g văn hóa, th ú c đ ẩy tin tức văn hóa và thu thập sản phẩm văn h ó a (thư viện, tru n g tâm tư liệu văn hiến, b ảo tàn g ) D ịch vụ văn hóa có thê’ là h o ạt động m iẽn phí, củng có th ể vì m ục đích thư ơ n g mại T h ị trường văn hóa quốc tế chính là sản p h ấm của sự kết hợp giữa kinh
tế và vân hóa, là sự nố i dài của kinh tế thị trường trong linh vực văn hóa
- Góp p h ầ n thúc đẩy tăng trưởng kinh tẽ
Là m ộ t n g àn h nghề ra đời tương đối m u ộ n n hư ng cô n g nghiệp văn h ó a n ó i chung
và xuất k h ẩ u cô n g n ghiệp văn h ó a nói riêng đã n h a n h ch ó n g k h ẳng định được tắm quan trọ n g của n ó tro n g sự p h á t triển của kinh tế T ru n g Q u ố c H iện nay, tỉ lệ đ ó n g góp của
n gành th ư ơ n g m ại xuất khẩu tro n g nền kinh tế T ru n g Q ụ ố c k h o ản g 20%, tro n g đó, b ên cạnh vai trò của các n gành công nghiệp, nông nghiệp và các n gành dịch vụ khác, các sản
p h ẩm văn h ó a cũng có tỉ lệ đ ó n g góp n h ất định N ăm 2010, th e o th ố n g kê, xuất khẩu công n ghiệp văn h ó a T ru n g Q u ố c đạt 11.67 tỷ U SD , tăn g 12% so với cùng kỳ năm ngoái; x u ất siêu đ ạ t 8.95 tỷ U S D 1 N ă m 2012, nhữ ng co n số này đã có m ức gia tăn g đáng kể, cụ th ế : xuất khẩu công nghiệp văn hóa đạt 25.9 tỷ U SD , tăng 38,5% so với cùng kỳ n ăm ngoái, xuất siêu đạt 24.345 tỷ U SD 2
T h e o các ch u y ên gia, sự đ ó n g góp của công n g h iệp văn h ó a đối với n ền kinh tế thư ờng thê’ h iện ở hai phư ơng diện: T h ứ n h ất là tác d ụ n g trực tiếp, tức th ô n g qua giao dịch, m ỗi m ộ t q u ố c gia có th ể th u vể các khoản lợi nh u ận T h ứ hai là tác d ụ n g gián tiếp hay là h iệu ứng k in h tế, ngoài giá trị m ang về cho chính b ản th â n ngành đó, nó còn có vai trò cầu nối h o ặc là sức hấp dẫn cho ngành khác p h á t triển C ác lĩnh vực của ngành công nghiệp văn hóa thư ờng được ví như “đầu tàu h ỏ a ”, kéo theo sự phát triển của du lịch,
1 “Kungfu truyển kỳ” - hình ảnh m ột Trung Quốc hiện đại, h ttp ://w w w 3 6 0 d o c c o m /c o n te n t/ll/1 0 0 8 / 16/91243 154354389.shtml, 08/10/2011.
2 Xuất khấu công nghiệp văn hóa Trung Quốc: Cần phải phát triển cả vể nội dung lăn thị trường,
h ttp :// www.ccnt.gov.cn/sjzznew2011 /w hcys/w hcys_gc6c/201306/t20130604 27613 l.htm l
Trang 3212 Trán ĩh ị Thủy
ngành sản xuất đổ chơi, công viên th eo chủ đề v v Việc T ru n g Q u ố c đưa các “m ó n ăn tinh th ầ n hấp d ẫ n ” ra b ên ngoài chính là lực h út để du khách hải ngoại m u ố n đ ế n với đất nư ớc này, đê’ khám phá nh iéu h ơ n vể những vẻ đẹp đó Đ iểu này có th ể thấy rõ qua điển h ìn h của H à n Q uốc, các sản p h ầm âm nhạc m ang thư ơng hiệu K -pop ngoài việc lầm n ên cơn số t đối với các b ạn trẻ chầu Á, th u vể các k h o ản lợi n h u ậ n k h ổ n g lổ, n ó còn
là th ế m ạ n h văn h ó a H àn h iện đại lôi cuốn khách du lịch th ế giới T h e o điều tra, b ài hát
G angnam Style đã đưa về cho H àn Q uốc h ơ n 10 triệu k hách du lịch, góp phần k h ô n g
hề n h ỏ vào việc cải th iện cán cân th u chi của ngành dịch v ụ 1
M ộ t tro n g n h ữ n g đ ó n g góp quan trọng của n gành công nghiệp văn h ó a đối với nền kinh tế T ru n g Q ụ ố c hiện n ay chính là đa dạng h ó a cơ cấu kinh tế, góp p h ần ch u y ển đối phư ơng th ứ c p h á t triển T ro n g h ơ n 35 năm qua, kinh tế T ru n g Q u ố c đã tăng trư ởng
n h an h ch ó n g và trở th à n h n ể n kinh tế lớn th ứ hai to à n cầu sau Mỹ Song tăng trư ởng kinh tế của T ru n g Q u ố c lại dựa chủ yếu vào tiết kiệm , vốn đầu tư b ê n ngoài, xuất khẩu
và sức lao đ ộ n g giá rẻ, tiêu hao n h iéu tài n g u y ê n tro n g khi tỳ lệ đ ó n g góp của khoa học và tiến b ộ kỹ th u ậ t thấp Đ iểu này đã lầm cho sự p h át triển của kinh tế T ru n g Q ụ ố c rơi vào tăn g trư ở n g “n ó n g ”, th iế u tín h bển vững C ỗ xe “tam m ã ” bao gồm đẩu tư, tiêu dùng, xuất k h ẩu vẫn được coi là đ ộ n g lực quan trọ n g để kéo n ển kinh tế p h át triể n thì thời gian qua, T ru n g Q u ố c k h ô n g sử dụng hài h ò a sức m ạn h của b a loại h ìn h này m à lại chủ yếu dựa vào đẩu tư và xuất khẩu C uộc khủng h o ản g tài ch ín h to àn cẩu năm 2008
đã b u ộ c nư ớc này phải n h a n h chóng thay đổi phư ơ n g th ứ c tăn g trư ở ng kinh tế từ
“nhanh, t ố t ” sang “tố t, n h a n h ”, vấn đề chắt lượng được đặc b iệ t ưu tiên
T ro n g khi đó, công nghiệp văn hóa là ngành tiêu hao năng lượng ít, ô n h iễm m ôi trường thấp So với n h ó m n g ành th ứ nhất và th ứ hai, công nghiệp văn h ó a được coi là ngành cô n g nghiệp k h ô n g khói, ngành công nghiệp m ới nổi C ô n g nghiệp văn h ỏ a lấy sáng tạo làm nguyên liệu, nội d u n g làm hạt n h ân và kỹ th u ậ t là công cụ, là m ộ t thể
th ố n g n h ấ t của kỹ th u ậ t h ó a cao và yếu tố vân hóa M ặt khác, đ ộ n g lực p h át triển công nghiệp văn h ó a chủ yếu dựa vào trí tuệ, sáng tạo, khoa học kỹ thuật, vốn ban đẩu tương đối cao n h ư n g chi p hí p h ụ c chế và truyến th ô n g lại tư ơng đối thấp
N h ư vậy, cô n g nghiệp văn h ó a với nhữ ng ưu th ế n g ành n g h ề riêng b iệt đã và đang
có những đóng góp nhất định đối với quá trình chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế
1 Lý Hoài Lượng cb (2013), Báo cáo thị trường vãn h ó a tr.21
Trang 4CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA CÙA TRUNG QUỐC 2 1 3
của T ru n g Q u ố c C ô n g nghiệp văn hóa không chỉ góp p h á n đa dạng h ó a cơ cấu ngành
nghề m à còn h ư ớ n g đ ến những ngành nghề hao phí ít, ô n h iễm thấp, h iệu quả cao n h ằm từng bước giảm áp lực đối với tài nguyên và m ôi trường Đ ồ n g thời, đ ấy củng là m ộ t tro n g nhữ ng n g àn h h ư ớ n g đến m ục đích “nh ần bản h ó a ” (vì con ngư ời), k h ô n g ngừng đáp ứng n hu cầu ngày càng cao của đời sống tinh th ần n h ân dần
- Góp p h ầ n gia tăng sức mạnh mềm
Với vai trò nước lớn, T ru n g Q u ố c k h ô n g chi m u ố n k hẳng đ ịn h chỗ đứ ng vé tiềm lực kinh tế m à cò n m u ố n được công n h ận là tru n g tầm văn h ó a của th ế giới “N ề n vãn hóa của người T ru n g Q u ố c k h ông phải chỉ của riêng người T ru n g Q u ố c m à còn là của
th ế giới”1 N ề n văn h ó a đó sẽ p h á t huy n hữ ng tư tưởng, giá trị tru y ền th ố n g đ ể hấp dẫn, lôi cu ố n n h â n d ầ n của các nước khác T ro n g khi th ế giới, đặc b iệt các nước tro n g khu vực đang th ậ n trọ n g với nhữ ng đ ộ n g thái vể sự trỗ i dậy h ò a b ìn h của T ru n g Q ụ ố c thì việc d ù n g văn h ó a đ ể tạo dựng h ìn h ản h m ộ t đ ất nước tin cậy, có trách n h iệm là lựa
ch ọ n k h ô n n g o an cùa C h ín h p h ủ nước này
Q ụy h o ạc h p h á t triển vàn hóa 5 nàm lẩn th ứ XI (2 0 0 6 -2 0 1 0 ) của T ru n g Q u ố c
n h ấn m ạnh, m ộ t tro n g nhữ ng m ục tiêu của việc p h á t triển văn h ó a T ru n g Q u ố c là tăng cường sức ảnh h ư ở n g của văn h ó a nước này trên th ế giới cho đ ến khi nó n g ang bằng với sức m ạnh kinh tế và vị trí quốc tế của quốc gia Đê’ thự c h iện được “giấc m ộ n g ” đó,
T ru n g Q u ố c đã đưa ra chiến lược “đi ra ng o ài” tro n g lĩnh vực văn h ó a với hai phư ơng diện chính là tă n g cường khả năng cạnh tra n h và ảnh hư ởng của các sản p h ẩ m văn h ó a
T ru n g Q ụốc M ỗ i m ộ t sản p h ấm văn h ó a bao giờ cũng m an g đ ậm tư tư ở n g và quan niệm của người sản xuất, do vậy cùng với việc xuất khẩu các sản p h ẩ m này là quá trìn h truyển bá tư tư ở n g văn hóa X uất khấu công nghiệp văn h ó a đ an g đ ó n g vai trò ngày càng quan trọ n g tro n g việc th ú c đẩy tăn g trư ở ng kinh tế, cải th iệ n th u chi q u ố c tế cũng
n h ư lan tru y ển văn h ó a các nước và tăng cường giao lưu văn h ó a quốc tế R ất nhiểu quốc gia và v ù n g lãn h th ổ trê n th ế giới n h ư Mỹ, Pháp, A nh, N h ậ t đ ể u đ an g coi việc
p h át triển n g àn h cô n g nghiệp văn h ó a và thúc đầy xuất khẩu sản p h ẩ m văn h ó a là phư ơng thức q u an trọ n g n h ất nhằm tăn g cường quyền lực m ềm của m ình
Bên cạnh “ngoại giao văn h ó a ” và “ngoại giao thể d ụ c ”, “ngoại giao tru y ền h ìn h ” cũng được T ru n g Q u ố c đẩy m ạn h p h át triển Các k ên h tru y ển h ìn h đảm n h iệm nhiệm
1 Trích phát biếu cùa H ổ Cầm Đào trước Quốc hội Ốt-xtrây-li-a ngày 24/10/2004, http://nghiencuubiendong.vn/ nghien-cuu-trung-quoc/723-nguyn-c-tuyn.
Trang 52 1 4 TránThị Thủy
vụ p h á t n g ô n ngoại giao, định h ư ớ n g dư luận, tuyên tru y ền và tru y ề n b á h ìn h thái ý thức
và các giá trị q u an của chính p h ủ T ru n g Q u ố c ra th ế giới C ù n g với việc m ở rộng các
k ên h p h á t th a n h , tru y ền hình ra th ế giới; phim truyền h ìn h nói ch u n g và truyển hình với
đề tài lịch sử nó i riêng là m ột tro n g n hữ ng p h ư ơ n g tiệ n tuyên tru y ề n vàn hóa đố i ngoại hữu h iệ u nhất Đ ặc b iệt dòng phim lịch sử là d ò n g p h im m an g đ ậm các giá trị văn h ó a tru y ền th ố n g của T ru n g Q ụốc Lợi th ế n ổi bật của p h im tru y ền h ìn h đó chính là tín h phổ cập và tín h quảng bá N h ữ n g th ô n g điệp n h ân văn hay hàm ý ch ín h trị sẽ dễ dàng đi vào tiếm th ứ c của người xem m ộ t cách tự nguyện m à k h ô n g hể m an g tín h cưỡng chế, áp đặt N g ô n ngữ của nghệ th u ật p h im ảnh góp p h ẩ n làm gia tă n g h iệu quả tru y ền bá các giá trị văn h ó a tru y ền thống Đ ối với T ru n g Q uốc, “m ô i trư ờ n g tru y ề n th ô n g có m ục tiêu và th ầ n th iệ n ” là m ộ t tro n g b ố n m ôi trư ờng quan trọ n g n h ằ m p h ụ c vụ tố t hơn các lợi ích của T ru n g Q ụ ố c tro n g su ố t “thờ i kỳ quan trọ n g của cơ h ộ i chiến lược”1 Bởi vậy, các sản p h ấ m từ n gành tru y ển th ô n g , tru y ển h ìn h được đ án h giá n h ư n hữ ng phương tiện “linh h o ạ t” giúp T ru n g Q u ố c đ ạt được những m ụ c đích này N ó đ ồ n g thờ i củng là
k ên h tru y ể n b á hữu hiệu cho h ìn h ảnh “ấn tượng T ru n g H o a ” m à C h ín h p h ủ T rung
Q ụ ố c đ an g n ỏ lực thự c hiện
N h à n g h iê n cứu B orokh - V iện V iễn Đ ô n g N g a cho rằng: D ựa vào n ển văn hóa độc đáo và cổ xưa làm p h ư ơ n g án ch ủ yếu của việc gia tăn g sức m ạ n h m ềm là lợi thế đặc
b iệt của T ru n g Q uốc, cái m à k h ô n g n h iều quốc gia có được Đ iểu đư ợc đặt lên vị trí
h àng đ ấu là sự p h o n g p h ú của tru y ề n th ố n g chứ k h ô n g phải là các trò giải trí đại chúng hiện đại Ô n g cũng đ án h giá rằng việc T ru n g Q u ố c đ an g đẩu tư lớn đ ể cải cách công nghiệp văn h ó a và m ở rộ n g sự có m ặt của sản p h ẩm văn h ó a trê n thị trư ờ n g nước ngoài
sẽ tạo ra cơ sở “cứng” để tích lũy “quyến năng m ể m ”, đẩy các đố i th ủ cạnh tra n h nước ngoài k h ô n g chỉ ở tro n g lĩnh vực kinh tế m à cả tro n g lĩnh vực văn h ó a và các giá trị.3
N h ư vậy, xuất khẩu cồng nghiệp văn hóa của T ru n g Q u ố c đ an g ngày càng khẳng định được vị trí và vai trò tro n g sự p h át triển chung của nước này C h ín h p h ủ Trung
Q u ố c liên tụ c đưa ra các ch ín h sách nhằm xúc tiến và tạo điểu kiện th u ận lợi cho sự “đi
ra ng o ài” của các ngành n g h é văn hóa Đ ây là con đư ờng quan trọ n g để T ru n g Quốc đẩy m ạn h việc xây dựng h ìn h ảnh T ru n g H o a hưng th ịn h cũng n h ư tăng cường sức mạnh
1 Hai mươi nàm đầu thế kỳ XXI.
2 Olga Borokh, Aleksandr Lom anov (2012), ‘T ừ quyến năng mém hướng tới thế m ạnh văn hóa", Tạp chí G lobal
Ạ ffairs (Nước Nga trong nén chính trị toàn cấ u ), số 9.
Trang 6CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU CÕNG NGHIỆP VĂN HÓA CỦA TRUNG QUỐC 2 1 5
m ềm văn h ó a trê n th ế giới Đ ổng thời nó cũng là k ê n h kinh tế m ới m à C h ín h p h ủ
T ru n g Q u ố c lựa ch ọ n đế th ú c đẩy các n g àn h nghế khác cù n g p h á t triển D o tín h chất đặc th ù ngành n g h ề m à khi tiếp cận vế công nghiệp văn h o á p h ải đ ổ n g th ờ i đ ặt tro n g
m ối liên hệ đan xen giữa kinh tế và văn hoá Đ iều này củng p h ả n án h rõ tro n g vai trò của việc xuất k h ẩu các sản p h ẩm văn hoá
2 Một sô chính sách xuất khẩu công nghiệp văn hoá nổi bật của Trung Quốc trong những năm gần đây
Bước vào th ế kỷ XXI, sau khi gia nhập sân chơi toàn cầu W T O , T ru n g Q uốc tăng cường đầy m ạnh hội nhập thị trường thế giới trên tất cả các lĩnh vực T ro n g lĩnh vực văn hóa, lúc bấy giờ, số lượng xuất khẩu của các sản phẩm văn h ó a vẫn còn tương đối ít, sức cạnh tranh trên thị trường còn yếu N hìn thấy tầm quan trọng của vấn để cũng như nhằm hiện thực hóa các chỉ đạo của Q uy hoạch Cương yếu 5 năm lần thứ 10, Báo cáo Đại hội 17
Đ CS T ru n g Q ụốc về vấn để văn hóa đối ngoại, năm 2005, V ăn phò n g T ru n g ương Đ ảng kết hợp Văn phò n g Q ụốc vụ viện ban hành “Ý kiến vế việc tăng cường và cải thiện công tác xuất khẩu sản phẩm và dịch vụ vãn h ó a ” (số 20 năm 2005) Đ ầy được coi là m ộ t trong những hướng dẫn quan trọng và sớm nhất vể chính sách đẩy m ạn h xuất khẩu công nghiệp văn hóa Sau đó, lần lượt các năm 2006, 2007, 2009, c h ín h p h ủ T ru n g Q ụốc đều ban hành các văn bản liên quan và mới đầy nhất là Ý kiến số 13 ngày 3 th án g 3 năm 2014 do Q ụốc vụ viện T ru n g Q ụốc ban h àn h hướng dẫn đầy m ạnh giao dịch văn h ó a đối ngoại
T rong nỏ lực cải cách thể chế văn hóa, nhằm đưa lại sức sống mới cho hệ thống văn hóa trong nước, T ru n g Q ụốc trước khi đưa ra các chính sách vạch đường, chỉ lối cho các
d o anh nghiệp văn hóa đối ngoại, đã chi đạo những nguyên tắc chung nhất đối với vấn đé này T rước tiên, đó chính là vai trò dẫn dắt của chính sách, thiết thực cải cách chức năng của
C hính phủ, quản lý giám sát theo pháp luật, giàm thiểu sự can d ự h àn h chính, gia tăng m ức
độ h ỗ trợ của chính sách, tạo ra m ôi trường thuận lợi cho sự p h át triển của văn hóa đối ngoại Bên cạnh đó, các chính sách gia tăng xuất khấu công nghiệp văn hóa còn phải tuân
th ủ nguyên tắc doanh nghiệp là chủ thể N ghĩa là, ra sức xây dựng doanh nghiệp văn hóa theo hình thức hướng ngoại, cổ vũ các doanh nghiệp văn hóa gia tăng các h o ạt động văn hóa đối ngoại, m ạnh dạn xâm nhập thị trường quốc tế Đ ồng thời, nguyên tắc tuân th ủ sự điều tiết của thị trường củng được Chính phủ T ru n g Q uốc coi trọng Bản ý kiến cho rằng, cần phải phát huy hơn nữa vai trò tích cực của thị trường tro n g việc phân phối các nguồn lực, kích thích sức sống của xã hội, sáng tạo nội dung và m ô h ìn h xuất khẩu văn hóa, nỗ lực tạo nên ưu thế mới trong cạnh tranh của sản phẩm văn hóa T ru n g Q uốc
Trang 72 1 6 Trán Thị Thủy
V ề cơ b ản, trọ n g điểm ch ính sách của c h ín h p h ủ T ru n g Q ụ ố c đối với vấn đế xuất khẩu cô n g n g h iệp văn h ó a được tập tru n g ở những p h ư ơ n g diện sau:
- H ỗ trợ có trọng điểm
C h ín h p h ủ T ru n g Q u ố c tập tru n g cổ vũ và h ỗ trợ các d o a n h nghiệp văn h ó a th u ộ c
m ọi th à n h p h ầ n sở hữu gổm quốc hữu, dân do an h , vốn nước ngoài th am gia tra o đối
th ư ơ n g m ại văn h ó a đối ngoại trên cơ sở tuân th ủ p h áp luật n h à nước, có sự đãi ngộ công bằng N h à nư ớc khuyến khích và hư ớng dần các d o a n h nghiệp văn h ó a tăng cường
m ức đ ộ sáng tạo tro n g nội dung, đầy m ạn h khai th ác và th ể h iệ n văn h ó a ưu tú của
T ru n g H o a, h ìn h ản h T ru n g Q ụ ố c đư ơng đại, hội n h ậ p th ế giới; tăn g cường h ỗ trợ trên các p h ư ơ n g diện n h ư th iết kế, p h iên dịch, p h ố i âm, m ở rộ n g thị trường
H ỗ trợ d o a n h nghiệp văn h ó a m ở rộng thị trư ờ n g và các k ê n h xuất khẩu, kh u y ến khích các loại d o a n h nghiệp gia tăn g hợp tác đ ầu tư tro n g lĩn h vực văn hóa với b ên ngoài th ô n g qua các h ìn h thức n h ư m ua bán, hợp tác, xây dựng m ạn g lưới kinh d o a n h
q uốc tế, tă n g cường quy m ô tài sản văn hóa chất lượng cao ở b ê n ngoài H ỗ trợ các
d o a n h n ghiệp văn h ó a th am gia vào các triển lãm văn h ó a q u an trọ n g m an g tầm q u ố c tế tro n g và ngoài nước K huyến khích các d o an h n ghiệp văn h ó a sử d ụ n g các h ìn h thức giao dịch m ớ i n h ư th ư ơ n g m ại điện tử để khai th ác th ị trư ờ n g q u ố c tế
Đ ẩy m ạ n h sự p h á t triển kết hợp hài h ò ^ giữa văn h ó a và k h o a h ọ c kỹ thuật, khuyến khích d o a n h n ghiệp tăn g cường yếu tố sáng tạo, đẩy m ạ n h cô n g tác n ghiên cứu, p h át triển sản p h ắ m và dịch vụ văn hóa H ỗ trợ các d o an h n ghiệp văn h ó a tích cực tiếp th u kỹ
th u ậ t tiên tiế n q u ố c tế; n ân g cao n ăn g lực tiếp nhận và tái sáng tạo
- T ăng cường hỗ trợ vẽ thuế
T h u ế là vấn để cổt lõi trong th u chị của m ỗi m ộ t doanh nghiệp Đ ối với các doanh nghiệp văn hóa, khi nguổn th u và nguổn vốn đầu tư còn khiêm tố n thì vấn để này càng trở nên quan trọng N h ằm tiếp thêm sức sống, sự tự tin cho các d o anh nghiệp, C hính phủ
T rung Q uốc quyết tâm gia tăng m ức độ hỗ trợ các đơn vị này th ô n g qua các quỹ chuyên ngành Đ ồng thời, C hính phủ Trung Q uốc củng nỗ lực tối đa trong việc vận dụng các biện pháp chính sách nhẳm hỗ trợ nhiểu nhất đối với xuất khẩu dịch vụ văn hóa, đấu tư ở nước ngoài, xây dựng các kênh kinh doanh mới, phát triển thị trường hay đào tạo nguồn nhân lực
C h ín h p h ủ áp dụng m ức th u % th u ế giá trị gia tăng cho các sản p hấm xuất khẩu trọ n g điểm C ũ n g tư ơng tự, đối với các ngành xuất k h ẩu dich vụ trọ n g điểm , C hính phủ
Trang 8CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU CỔNG NGHIỆP VẪN HÓA CỦA TRUNG QUỐC 2 1 7
áp d ụ n g h ìn h thứ c m iên th u ế kinh doanh N goài ra,T ru n g Q u ố c cũ n g từng b ư ớ c thực hiện thí điểm cải cách từ th u ế kinh d o an h sang th u ế giá trị gia tăng đố i với n g à n h dịch
vụ văn hóa và th ự c h iện th u ế suất 0% hoặc m iễn th u ế cho các d o an h n ghiệp d ịch v ụ văn hóa đã chuyển vào k hu vực trưng th u th u ế G T G T V iệc lựa ch ọ n các d o a n h n g h iệp văn hóa được hư ở n g c h ín h sách ưu tiên về th u ế của C h ín h p h ủ T ru n g Q u ố c th ư ờ n g do Bộ Tài chính, T ổ n g cục T h u ế và các ban n g àn h liên quan q u yết định
- Đẩy m ạnh dịch vụ tài chính
Đ ối với dịch vụ tài chính, C h ín h p h ủ T ru n g Q ụ ố c k h u y ến khích h ệ th ố n g tài chính cản cứ vào nguyên tắc kiếm soát rủi ro, kinh doanh b ền vững tìm ra m ô h ìn h cho vay và tín d ụ n g p h ù hợp với đặc điểm kinh d o an h của văn h ó a đ ối ngoại Đ ổ n g thời, C h ín h phủ T ru n g Q u ố c cũng cổ vũ hệ th ố n g tài chính cung cấp các d ịch vụ tài c h ín h chắt lượng cao p h ù h ợ p điếu kiện tín d ụ n g của các công trìn h và d o an h nghiệp xuất k h ẩu văn hóa trọ n g điểm q u ố c gia
C h ín h p h ủ cổ vũ các d o an h nghiệp trọ n g điểm về xuất khẩu văn h ó a q u ố c gia có điếu kiện p h ù h ợ p th ô n g qua các p h ư ơ n g thức như p h á t h à n h trái p h iế u d o an h nghiệp, kết hợp vốn vay của d o an h nghiệp p hi tài chính đ ể tiến h à n h d u n g h ợ p và lưu th ô n g
n guồn vốn của m ình Đ ồ n g thời, cổ vũ các d oanh nghiệp văn h ó a có n h u cẩu đ ầu tư b ên ngoài m ở trái p h iế u ngoại hối tro n g nước H ỗ trợ các d o a n h nghiệp xuất k h ầu văn h ó a
p h át h àn h trái p h iế u tro n g m ức p h ê chuẩn của Q uốc vụ viện trên các thị trư ờ n g N D T quốc tế
Bên cạnh đó, C h ín h p h ủ T ru n g Q u ố c còn kh u y ến k h ích h ệ th ố n g bảo h iểm sáng tạo các sản p h ẩ m b ảo hiểm và dịch vụ bảo hiểm mới, triển khai các gói bảo hiểm vể vi phạm quyển sở h ữ u trí tuệ, bảo h iếm h o àn th àn h và bảo hiểm tổ n th ấ t cho sản p h ẩm của n g àn h b iểu diẽn, triển lãm, h o ạt hình, trò chơi điện tử, xuất bản Đ ố i với các d o an h nghiệp và h ạn g m ụ c xuất khẩu trọ n g điểm của q u ố c gia, C h ín h p h ủ T ru n g Q u ố c khuyến khích h ệ th ố n g bảo hiểm đưa ra dịch vụ b ảo hiểm tín d ụ n g xuất khẩu, tro n g điểu kiện kiểm so á t rủi ro, có thể vận dụng linh hoạt các ch ín h sách đ ảm bảo, tố i ưu h ó a các thủ tục bảo h iểm này
N goài h ệ th ố n g tín dụng chính th ố n g ra, C h ín h p h ủ T ru n g Q u ổ c cũng cổ vũ hệ
th ố n g đảm bảo m a n g tín h dung hợp và lưu th ô n g v ốn kết h ợ p với các tổ chức tín d ụ n g trung gian khác n g h iê n cứu p h át triể n m ức đ án h giá tín d ụ n g và p h ư ơ n g thứ c đ án h giá
Trang 92 1 8 Trán T h ịĩh ủ y
tín d ụ n g p h ù h ợ p với đặc điểm của d o an h nghiệp văn hóa T h ô n g qua các p h ư ơ n g thức
n h ư đ ảm b ả o trực tiếp, tái đảm bảo, đảm bảo kết hợp, đảm bảo và kết hự p với bảo hiểm
để đưa ra d ịch vụ đảm b ảo vế d u n g h ợ p vốn cho d o an h nghiệp văn h óa, n h ằm p h â n tán rủi ro cho d o a n h nghiệp
- H oàn thiện các dịch vụ liên quan
T rư ớ c tiên, C h ín h p h ủ T ru n g Q u ố c ưu tiên n h a n h ch ó n g bồi dư ỡng các d o a n h nghiệp trọ n g điểm về xuất k h ẩu văn h ó a trở th à n h các d o an h nghiệp có niềm tin hài quan cao, tứ c là được h ư ở n g các dịch vụ th ô n g quan n h a n h ch óng và th u ậ n tiện Đ ố i với các sản p h ẩ m văn h ó a ch ủ n g loại nhiểu, tín h cập n h ật cao, số lần xuất khẩu liên tụ c như sách báo, tạp chí thì sẽ th ô n g qua sự p h ê chuấn của H ải quan để tiến h à n h quản lý, đăng
ký tập tru n g Đ ổ n g thời, cung cấp các dịch vụ th u ậ n lợi cho xuất khẩu sản p h ẩ m v ăn hóa
n h ư dịch vụ th ô n g q u an 2 4 giờ Đ ối với việc xuất khẩu các dịch vụ văn h ó a n h ư biểu diễn n g h ệ th u ậ t, triển lãm , quay p him v v đòi hỏi tạm th ờ i xuất n h ập cản h th ì căn cứ quy đ ịn h đ ể đ ẩy n h a n h tố c độ kiểm tra N h ữ n g sản p h ẩm chỉ tạm th ờ i xuất cảnh th ì chi cẩn đăng ký với H ải q u an qua b ản đăng ký m iễn th u ế A TA m à k h ô n g cần cung cấp b ất
kỳ m ộ t sự b ảo đ ảm nào k h ác nữa
V ề cơ b ản , C h ín h p h ủ T ru n g Q ụ ố c yêu cầu các ban b ộ n gành liên quan rú t g ọ n các
th ủ tục, th ờ i gian kiểm tra, th ầ m đ ịn h h àn h chính đối với xuất k h ẩu văn hóa Đ ối với các
b iên kịch, đ ạo diẽn, diẽn viên, người kinh d o a n h tro n g lĩnh vực xuất k h ẩu văn h ó a của các d o a n h n g h iệp văn h ó a n h à nước thì giảm hóa các th ủ tục kiểm tra, th ẩm đ ịnh, chỉ cần làm m ộ t lần có h iệu lực cả năm
C ác vấn để liên q u an đ ế n bản quyển lu ô n được C hính p h ủ T ru n g Q u ố c đặc biệt
qu an tảm , n h ấ t là từ sau khi nước này gia n h ập sân chơi to àn cầu Bởi vậy, tro n g chính sách đẩy m ạ n h xuất k h ẩu công nghiệp văn hóa, T ru n g Q ụ ố c đẩy m ạn h công tác bảo hộ quyển sở h ữ u trí tu ệ liên quan, nghiên cứu triển khai việc đ án h giá giá trị quyển sở hữu trí tuệ, cu n g cấp kịp th ờ i dịch vụ tư vấn về bản quyển, hệ th ố n g luật p h áp ở hải ngoại, hỗ trợ d o a n h n g h iệp triền khai các công tác liên quan đến quyền bản quyển
N g o ài ra, việc gia tăn g các dịch vụ tin tức công cộng cho giao dịch văn h ó a đối ngoại cũng được C h ín h p h ủ T ru n g Q uốc để cập đến C h ín h p h ủ đề nghị các cơ quan liên quan p h ải kịp th ờ i p h á t h àn h động thái th ị trư ờng văn h ó a quốc tế và th ô n g tin vế
ch ín h sách công nghiệp văn h ó a quốc tế V ấn để n h ân lực hiện vẫn là k h âu yếu cũa lĩnh vực văn h ó a d o vậy C h ín h p h ủ cho rẳng phải ra sức đào tạo đội ngủ n h ân tài tổ n g hợp
Trang 10CHÍNH SÁCH XUẤT KHẨU CÔNG NGHIỆP VÃN HÓA CỦA TRUNG QUỐC 2 1 9
tro n g giao dịch văn h ó a đối ngoại, tíc h cực th u h ú t n h â n tài ưu tú từ các lĩn h vực Xây dựng kiện to à n các tổ chức m ôi giới và p h át huy vai trò của n ó tro n g các p h ư ơ n g diện n h ư th ú c đ ẩ y x u ấ t kh ẩu , giao d ịc h q u ố c tế c ũ n g là c h ín h sách m à C h ín h p h ủ
T rung Q uốc nhắc tới nhằm đẩy m ạnh h ơ n nữa việc đi ra bên ngoài của lĩnh vực văn hóa
3 Một sô đánh giá, nhận xét về chính sách của Trung Quốc đôi với xuất khẩu ngành công nghiệp văn hóa
T rước tiên, có th ể th ấy rằng m ức độ cụ thể, bao quát trong chính sách của C hính phủ
T ru n g Q ụ ố c đ ối với vấn đề xuất khẩu cô n g nghiệp văn hóa ngày càng gia tăng N ế u n h ư tro n g Ý kiến h ư ớ n g d ẫn lẩn đẩu tiên của c h ín h p h ủ T ru n g Q u ố c vé công tác tăn g cường xuất khẩu văn h ó a n ăm 2005 chi m ới đ ề cập nhiều đến ưu đãi về th u ế cho d o a n h nghiệp văn h ó a th ì tro n g h ư ớ n g dẫn m ớ i n h ất năm 2014 này, các vấn để đã m ở rộng và đi sâu vào chi tiết hơn K h ô n g chỉ là n hữ ng h ỗ trợ vé th u ế m à vấn để về tài chính, bảo hiểm , dịch vụ hải q u a n c ũ n g được c h í n h p h ủ đưa ra m ộ t cách chi tiết Đ ặc b iệt c h ín h p h ủ
T ru n g Q u ố c cò n xác đ ịn h trọ n g điểm tro n g việc thực h iện ch ín h sách đối với các sản phấm , dịch vụ văn h ó a m ang tầm chiến lược quốc gia C ó th ể thấy rằng, T ru n g Q u ố c
m u ố n tạo ra m ộ t cơ ch ế tổ n g h ợ p tro n g đó lôi kéo được các ban, bộ, n g ành liên quan cùng vào cuộc h ỗ trợ tạo sức m ạ n h liên ngành thúc đầy công nghiệp văn h ó a p h á t triển thị trư ờng ngoại nhu
V ấn để vốn, tài ch ín h luôn là vấn để n ò n g cốt của b ất cứ m ộ t d o anh nghiệp nào
*
Đ ối với các d o a n h n g h iệp văn hóa, trư ớ c kia văn quen với th ế ch ế quản lý bao cấp của
n h à nước nay ch u y ển sang cơ ch ế thị trường, tự quản lý đầu vào đấu ra k h ô n g h ể là m ộ t vấn để đơn giản Đ ặc b iệ t trư ớc sức ép của cạnh tran h thị trư ờ n g tro n g và ngoài nước, làm th ế nào để cân đố i th u chi, tăng cường nội lực cho d o a n h nghiệp càng là bài to án nan giải của các đ ơ n vị văn hóa C h ín h sách tài chính của c h ín h p h ủ T ru n g Q ụ ố c
hư ớng đến việc h u y đ ộ n g các n g u ổ n lực kinh tế p h ù hợp th a m gia đấu tư cho n g ành công nghiệp văn hóa, đặc b iệt tro n g lĩnh vực xuất khấu T ậ n d ụ n g chiến lược Q u ố c tế
h ó a đ ổ n g N h â n d ần tệ, T ru n g Q u ố c còn hỗ trợ các d o an h nghiệp văn h ó a p h á t h àn h trái p h iếu trê n th ị trư ờ n g N D T quốc tế tro n g m ức cho p h ép của Q ụ ố c vụ viện Đ ây là
n h ữ n g đ ộ n g thái tích cực của C h ín h p h ủ n h ằm từng bước giải qu y ết vấn đé tài chính
ch o các d o a n h n g h iệ p v ăn h ó a m à p h ầ n n h iể u tro n g đó đ ề u c h u y ể n đổ i từ đ ơ n vị
sự nghiệp sang