một trong số các Phương thức giảng dạy của giảng viên ứng với Phương thức học tập là Viết báo cáo nghiên cứu khoa học, phát triển thành nghiên cứu khoa học thành các công trình khoa kh[r]
Trang 1CÔNG BỐ QUỐC TẾ UY TÍN CỦA NHÀ KHOA HỌC TRẺ
VÀ BÀI HỌC TRUYỀN CẢM ỨNG CHO SINH VIÊN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
TS Phạm Tiến Đức Giảng viên, Thư ký Hội đồng Khoa học đào tạo Khoa Hóa học
1 Đặt vấn đề
Công bố quốc tế uy tín là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá, xếp hạng các trường đại học trên thế giới Để có được các công trình khoa học quốc tế uy tín, việc phát triển nhóm nghiên cứu đóng vai trò đặc biệt quan trọng Hiện nay, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐH QGHN) đã thành lập nhiều nhóm nghiên cứu mạnh (28 nhóm)
và nhóm nghiên cứu tiềm năng (6 nhóm) Các nhóm nghiên cứu này đã đóng góp đáng
kể về công bố quốc tế uy tín Các thành viên trong nhóm nghiên cứu là cán bộ giảng dạy (giảng viên) và cán bộ khoa học (nhà khoa học) có vai trò quyết định chất lượng các công bố khoa học, vị thế và cả sự phát triển nghiên cứu của nhóm Tuy nhiên, một nhà khoa học trẻ chưa có nhóm nghiên cứu mạnh hay tiềm năng thì việc bồi dưỡng, đào tạo cũng như truyền được cảm hứng cho các thế hệ sinh viên có vai trò quan trọng Tham luận này trình bày một số giải pháp đẩy mạnh công bố quốc tế uy tín từ nhóm nghiên cứu trẻ tiềm năng và bài học truyền cảm hứng cho sinh viên nghiên cứu khoa học
2 Các giải pháp
- Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu khoa học trong sinh viên gắn với công bố quốc tế uy tín của nhóm nghiên cứu
Nghiên cứu khoa học sinh viên là một trong những sân chơi bổ ích cho sinh viên trong các trường đại học Nghiên cứu khoa học sinh viên trong thời gian trước đây được coi là một quá trình tập dượt, làm quen với nghiên cứu Nhưng hiện nay, cùng với xu thế hội nhập và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ 4.0, nghiên cứu khoa học sinh viên đã và đang phát triển lên vị thế mới khi nhiều công trình nghiên cứu đã được phát triển thành các công trình khoa học được đăng trên các tạp chí khoa học trong nước và tạp chí quốc tế uy tín Trong xu thế mới, công tác đào tạo sinh viên tập trung hướng tới người học, đào tạo theo chuẩn đầu ra Tương ứng với các phương thức giảng dạy, phương thức kiểm tra, đánh giá, phương thức học tập sẽ cho kết quả là mức
độ nhận thức Trong các mức độ nhận thức bao gồm: Nhớ, Hiểu/ Vận dụng, Phân tích/ Đánh giá và Sáng tạo thì Sáng tạo là cao nhất Có thể thấy rằng nghiên cứu khoa học là
Trang 2KỶ YẾU ĐẠI HỘI THI ĐUA YÊU NƯỚC ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI (2020-2025)
144
một trong số các Phương thức giảng dạy của giảng viên ứng với Phương thức học tập
là Viết báo cáo nghiên cứu khoa học, phát triển thành nghiên cứu khoa học thành các công trình khoa khọc công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín Đây có thể coi là đích của mức Sáng tạo Như vậy, sinh viên được nghiên cứu khoa học, được làm quen tiếp cận, phát triển nghiên cứu khoa học thành sản phẩm bài báo quốc tế uy tín sẽ dần tiếp cận mức độ tri thức cao nhất Đẩy mạnh công bố quốc tế uy tín từ kết quả nghiên cứu khoa học sinh viên là một trong những định hướng phát triển phù hợp với điều kiện của đào tạo đại học ở Việt Nam trên cơ sở nhiều sinh viên say mê nghiên cứu khoa học
Với nhóm nghiên cứu trẻ của tôi được xây dựng và phát triển trên nòng cốt là các sinh viên nghiên cứu khoa học Trong 4 năm liên tiếp từ 2017 đến 2020, sinh viên nghiên cứu khoa học trong nhóm liên tiếp đạt giải Nhất nghiên cứu khoa học sinh viên cấp trường và đã 3 năm có giải Nhì, Ba giải thưởng sinh viên nghiên cứu khoa học cấp Bộ năm 2017, 2018 và 2019 Năm 2020, hai nhóm sinh viên đạt giải Nhất cấp trường do tôi hướng dẫn đã nộp hồ sơ dự thi cấp Bộ Các em sinh viên nghiên cứu khoa học đều là đồng tác giả, tác giả của các công trình công bố quốc tế uy tín Sinh viên K61 vừa tốt nghiệp ra trường do tôi hướng dẫn, cả 3 em đều có công trình công
bố quốc tế uy tín trong đó có em là tác giả chính của công trình công bố quốc tế Q1 được Đài Truyền hình Việt Nam VTV ghi hình làm phóng sự
- Truyền cảm ứng và chắp cánh ước mơ nghiên cứu khoa học cho sinh viên Hầu hết các sinh viên của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐH KHTN) nói riêng và ĐH QGHN nói chung có đủ điều kiện nghiên cứu khoa học đều có khả năng cũng như khát khao chinh phục tri thức bằng nghiên cứu khoa học Tuy nhiên, sinh viên cần có thầy (cô) hướng dẫn là người truyền cảm ứng để tiềm năng đó được thể hiện hoặc tỏa sáng đúng nơi, đúng chỗ Để có được thành công, sinh viên rất cần có một “gia đình khoa học” ở đó các thành viên trong gia đình có thể chia sẻ khó khăn, những thất bại của các thí nghiệm cũng như chia vui những thành công là những bài báo quốc tế uy tín mà các thành viên trong nhóm là tác giả hay đồng tác giả Dù điều kiện nghiên cứu khoa học thực sự còn khó khăn, thiếu thốn nhưng nếu tạo được một
“gia đình khoa học” thành công vẫn sẽ tới với những sinh viên có đam mê khoa học, biến giấc mơ khoa học thành hiện thực với các công trình khoa học quốc tế uy tín Sinh viên trong nhóm nghiên cứu của tôi được nhận làm nghiên cứu khoa học ngay năm thứ 2 đối với các chương trình đào tạo đặc biệt (Tài năng, tiên tiến, chất lượng cao) hoặc đầu năm thứ 3 đối với các chương trình đào tạo chuẩn Sinh viên làm nghiên cứu khoa học được chủ động lựa chọn các hướng nghiên cứu phù hợp với định hướng công việc hoặc định hướng du học với các học bổng uy tín Nhiều sinh viên say mê nghiên cứu khoa học, quyết tâm tiếp bước thành công của nhóm, sẵn sàng làm nghiên cứu suốt thời gian hè, cả ngày nghỉ để đạt được kết quả tốt nhất
- Hợp tác nghiên cứu là cần thiết nhưng nghiên cứu nội lực là quan trọng
Các nhà khoa học trẻ có năng lực đều có mục tiêu đẩy nhanh công bố quốc tế uy tín Vậy làm thế nào để công bố quốc tế nhanh và bền vững? “Muốn đi nhanh thì hãy
đi một mình, nếu muốn đi xa thì hãy đi cùng nhau” Để có được công bố quốc tế cần có
Trang 3145 Phần II THAM LUẬN
sự hợp tác để có thể có nhiều công bố hơn, chất lượng hơn Một nghiên cứu khoa học
có chất lượng đặc biệt trong lĩnh vực thực nghiệm đòi hỏi rất nhiều phép đo đạc, chụp chiếu tỉ mỉ, công phu trên hệ thống thiết bị hiện đại Do đó, việc hợp tác nghiên cứu với các đơn vị có thiết bị hiện đại là cần thiết Các hợp tác nghiên cứu không chỉ dừng
ở biên giới Việt Nam mà nhiều nghiên cứu ở quy mô quốc tế, hợp tác quốc tế để tận dụng được các ưu thế của các nhà khoa học tên tuổi trên thế giới Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học để phát triển bền vững vẫn cần những nội lực để duy trì, phát huy thế mạnh của nhóm nghiên cứu Nội lực của nhóm nghiên cứu thể hiện ở các công trình công bố quốc tế có tên các thành viên trong nhóm, có tên các người dạy và người học
Trong khoảng thời gian 5 năm từ 2015 -2020, tôi đã công bố 29 bài báo ISI trong
đó nghiên cứu nội lực của nhóm với sự tham gia của các sinh viên nghiên cứu khoa học (tác giả và đồng tác giả) là 20 bài (chiếm khoảng 70%) Trong số đó, một số công trình khoa học quốc tế uy tín Q1 có tất cả các tác giả là sinh viên, giảng viên của Khoa Hóa học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội
- Tham gia biên tập và phản biện cho các tạp chí quốc tế uy tín là chìa khóa để đẩy mạnh công bố quốc tế uy tín
Một trong những con đường tiếp cận nhanh nhất tới các hướng nghiên cứu mới trên thế giới góp phần quan trọng trong thành công công bố quốc tế uy tín là tham gia biên tập và phản biện cho các tạp chí quốc tế Sự kiện tạp chí “Vật liệu và Linh kiện tiên tiến của Đại học Quốc gia Hà Nội - Journal of Science: Advanced Materials and Devices - JSAMD phối hợp với nhà xuất bản Elsevier của Hà Lan, là tạp chí duy nhất của Việt Nam được chính thức có mặt trong danh mục các tạp chí SCIE với chỉ
số ảnh hưởng cao IF 3.783, được xếp hạng Q1 trong một số lĩnh vực là điểm sáng rất đáng tự hào Các nhà khoa học trẻ đã và đang là nòng cốt đóng góp lớn cho sự nghiệp phát triển khoa học nước nhà bằng các công trình công bố quốc tế uy tín Tôi cũng đã vinh dự được phản biện cho tạp chí JSAMD 3 bài báo khoa học
Các nhà khoa học nên tích cực tham gia phản biện cho các tạp chí quốc tế, có điều kiện tìm hiểu các hướng nghiên cứu chuyên ngành đồng thời được truy cập tài liệu miễn phí trong thời hạn nhất định (VD: nhà xuất bản Elsevier cho phép truy cập
30 ngày miễn toàn bộ cơ sở dữ liệu Scopus mỗi lần phản biện, hoặc các tạp chí của CSIRO cho truy cập các tạp chí phản biện trong năm) Ngoài ra, để duy trì và đẩy mạnh công bố quốc tế tạo cơ hội công bố quốc tế cho đồng nghiệp, nghiên cứu sinh, cao học và sinh viên, các nhà khoa học có tiềm năng nên tích cực tham gia ban biên tập của các tạp chí quốc tế uy tín Đặc biệt, các nhà khoa học có uy tín có thể thử đề xuất tham gia làm chủ biên, đồng chủ biên các số đặc biệt (Special Issue) về các các lĩnh vực chuyên ngành của tạp chí quốc tế uy tín
Hiện nay, tôi đã phản biện khoảng gần 100 bài báo khoa học cho hơn 20 tạp chí
quốc tế uy tín, 3 lần được chứng nhận là phản biện tiêu biểu của Tạp chí Journal of Environmental Chemical Engineering (Elsever, ISI, Q1, IF 4.300) Đồng thời, tôi
đang tham gia ban biên tập cho 1 tạp chí ISI-Q2 của Springer và 1 tạp chí Scopus Tôi cũng đang làm chủ biên và đồng chủ biên 1 tạp chí ISI-Q1 và 1 tạp chí ISI-Q2
Trang 4KỶ YẾU ĐẠI HỘI THI ĐUA YÊU NƯỚC ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI (2020-2025)
146
- Kết nối các nhà khoa học trẻ trong trong phát triển nhóm nghiên cứu và đào tạo sinh viên
Đại học Quốc gia Hà Nội là một trong các đơn vị có thế mạnh về nghiên cứu khoa học của cán bộ trẻ Các nhà khoa học trẻ của ĐHQG HN đã và luôn tích cực tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, có nhiều công bố có giá trị trên các tạp chí quốc tế có uy tín Nhiều nhà khoa học trẻ đã đạt thành tích xuất sắc trong thời gian gần đây: TS Đỗ Quốc Tuấn đã được nhận Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2018 cho nhà khoa học trẻ có công trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc, PGS.TS Lê Hoàng Sơn được vinh danh là một trong số 10 gương mặt trẻ tiềm năng Việt Nam năm 2017 Giải thưởng Viện Toán học năm 2017 cho TS Ngô Quốc Anh TS Phạm Tiến Đức được giải Ba Giải thưởng “Khoa học và công nghệ dành cho giảng viên trẻ trong các
cơ sở giáo dục đại học” năm 2018 PGS.TS Đào Sỹ Đức - Trường ĐH KHTN và TS Hoàng Văn Xiêm - Trường ĐH CN được trao tặng Khoa học công nghệ thanh niên Quả cầu Vàng cho lĩnh vực Công nghệ môi trường và Công nghệ thông tin, truyền thông năm 2018 và 2019 Các nhà khoa học trẻ tiềm năng đều đã và đang cố gắng phát triển nhóm nghiên cứu, đẩy mạnh nghiên cứu từ sinh viên nghiên cứu khoa học
Có thể nói nhà khoa học trẻ có vai trò quan trọng trong nghiên cứu khoa học và
là nhân tố không thể thiếu để thúc đẩy nghiên cứu khoa học phát triển Các nhà khoa học trẻ cũng có vai trò nòng cốt trong sự nghiệp đào tạo thế hệ kế cận, đào tạo nghiên cứu sinh, cao học và sinh viên chất lượng cao đáp ứng được xu thế hội nhập
Đại học Quốc gia Hà Nội đã có những chính sách cụ thể để thu hút cán bộ trẻ
có năng lực về công tác, đã có những cơ chế mở, linh hoạt để cán bộ trẻ có thể xin
đề tài nghiên cứu, làm đề tài nghiên cứu cũng như hỗ trợ đào tạo các sinh viên, cao học, nghiên cứu sinh nghiên cứu khoa học Tuy nhiên, các cán bộ trẻ chúng tôi vẫn
kỳ vọng hơn nữa vào ĐHQG HN sẽ có những đột phá hơn nữa về chính sách, cơ chế đối với những cán bộ trẻ và sinh viên nghiên cứu khoa học có tài năng thực sự vì đất nước Việt Nam rất cần sự đóng góp của những người tài: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” (danh sĩ Thân Nhân Trung)