Việc giáo viên chốt lại kiến thức, khẳng định kiến thức hoặc liên hệ mở rộng là việc làm rất cần thiết. Bởi vì: những thông tin học sinh thu lượm được còn rời rạc, kiến thức mà các em th[r]
Trang 1BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
1 Lời giới thiệu
Đối với mọi quốc gia trên thế giới, môn Lịch sử luôn là môn học bắt buộc
và có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, tư tưởng và tinh thầndân tộc ở mỗi con người Với giáo dục Việt Nam cũng vậy, môn Lịch sử là món
ăn tinh thần của một số những học sinh, những thầy cô giáo, những con ngườigóp công sức cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, với những người yêunước Đáng buồn là trong thời gian gần đây, giáo dục môn Lịch sử trong cáctrường phổ thông nói chung, các trường Tiểu học nói riêng sa sút nhiều, gây nỗi
lo âu trong xã hội Học sinh chán môn Lịch sử, không thích học lịch sử biểu hiệntrên nhiều phương diện
Ở trường Tiểu học tôi đang công tác cũng rất nhiều học sinh có điểm bàithi lịch sử cuối kì, cuối năm thấp hơn các môn khác.Chẳng hạn Toán và TiếngViệt đạt điểm cao nhưng Lịch sử điểm lại thấp Số đông học sinh chưa thực sựchủ động tích cực trong giờ học Lịch sử: các em xem Lịch sử là môn phụ nênkhông chú ý trong giờ học sử, lười học bài Là giáo viên trực tiếp giảng dạy các
em, tôi luôn trăn trở với câu hỏi: Vì sao như vậy? Có nhiều nguyên nhân: Dogiáo viên dạy, do chương trình lịch sử mỗi tuần chỉ dạy có một tiết, bài thì dài,chủ yếu là nghe, ghi chép, đọc sách giáo khoa nên học sinh không nhớ nổi bàihoặc nhớ không đầy đủ chính xác về các nhân vật, sự kiện lịch sử dẫn đến khikiểm tra các em không thuộc, không nhớ nên không làm được bài
Xuất phát từ mục đích, mục tiêu giáo dục cấp học, lớp học; từ vị trí,nhiệm vụ và yêu cầu của phân môn; từ một số tồn tại và vướng mắc trong quátrình dạy lịch sử của cả giáo viên và học sinh; từ các chuyên đề, thực tế dự giờ,thăm lớp của đồng nghiệp từ kinh nghiệm trực tiếp giảng dạy và nhằm góp phầnđổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trườngnói chung, dạy học sinh lớp 5 học tốt phân môn Lịch sử nói riêng, tôi đã chọn đềtài: “ Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử lớp 5 ở trườngtiểu học.”
2 Tên sáng kiến
Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học phân môn Lịch sử lớp 5 trường tiểu học
Trang 23 Tác giả sang kiến
- Họ tên: Nguyễn Thị Hường
- Địa chỉ: Trường Tiểu học Kim Long B – Tam Dương – Vĩnh Phúc
- Số điện thoại: 0989178282
- Mail: info@123doc.org
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến
- Nhà giáo Nguyễn Thị Hường
Giáo viên trường Tiểu học Kim Long B –Tam Dương – Vĩnh Phúc
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến
- Môn Lịch sử lớp 5
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử
Ngày 01 tháng 03 năm 2019
7 Mô tả bản chất của sáng kiến
7.1 Về nội dung của sáng kiến
7.1.1 Cơ sở lí luận
Bàn về vai trò của môn Lịch sử, nhà giáo Trần Trí Dũng cho rằng: “Lịch
sử và cuộc sống là một quá trình phát triển biện chứng mà hôm nay phải là sự kếthừa và phát triển của hôm qua và chuẩn bị cho hôm sau” Quả đúng vậy, lịch sử
là quá khứ, là nơi chứa đựng giá trị văn hóa, là nguồn dữ liệu để tham chiếu kinhnghiệm cha ông vào sự phát triển hôm nay Đó là hồn cốt, truyền tải những giátrị truyền thống, mà nếu không có lịch sử không thể hiểu được vị trí của hiện tại,với ý nghĩa đó thì nếu lịch sử còn thì văn hóa còn, và văn hóa còn thì dân tộccòn Lịch sử là sự trung thực của những sự thật khách quan và không ai có thểchọn lịch sử, mà nhờ lịch sử nên con người và thời đại được định hình
Vì những lí do trên mà ta thấy môn Lịch sử có vai trò vô cùng quan trọng Học lịch sử để dạy các em biết, tổ tiên ông cha ta đã lập quốc, xây dựng, bảo vệ
Tổ quốc như thế nào, đặc biệt là trong thời đại ngày nay Do đấy, đối với chúng
ta, nếu không quan tâm đến lịch sử là có tội với tổ tiên.Theo đó, từ nhận thứcdựng lại quá khứ tiến lên nhận thức bản chất của lịch sử, để từ đó khám phá ranhững đặc điểm và quy luật phát triển của lịch sử, cung cấp những cơ sở khoahọc để hoạch định con đường phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc cũng như củamỗi cộng đồng cư dân trên mọi lĩnh vực
Trang 37.1.2.Mục tiêu của môn Lịch sử lớp 5
*Kiến thức
- Môn Lịch sử lớp 5 cung cấp cho học sinh các sự kiện, nhân vật lịch sử
tiêu biểu, tương đối có hệ thốngtheo dòng thời gian lịch sử Việt Nam nửa thế kỉ XIX đến nay
- Đặc điểm môn Lịch sử lớp 5 là cung cấp cho học sinh một số kiến thức
cơ bản thiết thực về các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu, sắp xếp theo thứ tựthời gian đại diện cho các thời kì lịch sử không chứa đựng huyền thoại, truyềnthuyết hay phong tác, hư cấu lịch sử
- Về mức độ chỉ giới hạn ở mức biết lịch sử, còn yêu cầu về hiểu lịch sửchỉ ở mức rất sơ đẳng, chủ yếu xem xét ý nghĩa của các sự kiện, các nhân vậtlịch sử đối với xã hội
- Nhận biết các sự kiện, bảng thống kê
- Trình bày kết quả nhận thức của mình bằng lời nói, bài viết, hình vẽ,
sơ đồ…
- Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống
*Thái độ
- Ham học hỏi, tìm hiểu để biết về môi trường xung quanh các em
- Yêu thiên nhiên, con người, quê hương đất nước
- Tôn trọng, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và di tích lịch sử, văn hóa củaquê hương đất nước
- Từ những giờ học trên lớp các em biết - hiểu - yêu mến - tự hào về đấtnước, con người Việt Nam.Từ đó các em thấy được trách nhiệm vinh dự củangười đội viên - những chủ nhân tương lai đối với quê hương đất nước, với tổquốc thân yêu
Trang 47.1.3 Nội dung chương trình môn Lịch sử lớp 5 và mức độ cần đạt
Phân môn Lịch sử lớp 5 gồm 26 bài cung cấp kiến thức mới; 3 bài ôn tập;
4 tiết ôn tập và 2 tiết kiểm tra cuối học kì; 2 tiết dành cho giáo dục lịch sử địaphương; được dạy trong 35 tuần
Nội dung chương trình gồm 4 giai đoạn lịch sử:
Hơn tám mươi năm chống thực dân Pháp xâm lược và đô hộ (1858 1945) gồm 11 bài kể cả bài ôn tập
Bảo vệ chính quyền non trẻ, trường kì kháng chiến chống thực dân Pháp(1945 - 1954) gồm 7 bài gồm cả bài ôn tập
- Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước(1954 - 1975) gồm 8 bài kể cả ôn tập
- Xây dựng chủ nghĩa xã hội trong cả nước (từ 1975 đến nay) gồm 3 bài
cả ôn tập
Học sinh cần biết các nhân vật lịch sử và sự kiện chính sau:
- Nhân vật lịch sử: Trương Định, Nguyễn Trường Tộ, Tôn Thất Thuyết,Phan Bội Châu, Nguyễn Tất Thành…
- Sự kiện lịch sử: Hơn 80 năm chống thực dân Pháp (1858 – 1945): Sựkiện ngày 5 - 6 - 1911, tại bến Nhà Rồng (Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay),Nguyễn Tất Thành (tên của Bác Hồ lúc đó) ra đi tìm đường cứu nước; sự kiệnĐảng Cộng sản Việt Nam thành lập ngày 3 - 2 -1930 Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc(Bác Hồ) là người chủ trì Hội nghị thành lập Đảng Kể lại cuộc biểu tình ngày
12 - 9 - 1930 ở Nghệ An, một số biểu hiện về xây dựng cuộc sống mới ở thôn,
xã Kể lại sự kiện Cách mạng tháng Tám năm 1945 và Tuyên ngôn Độc lập 2 - 9
- 1945; Chín năm kháng chiến chống Pháp (1945 – 1954): Các chiến dịch quân
sự lớn (Tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám có những thuận lợi song cónhững khó khăn chồng chất đó là giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm đẩy nướcViệt Nam vào tình thế “ngàn cân treo sợi tóc’’ Dưới sự lãnh đạo của Đảng đứngđầu là Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã có những biện pháp diệt giặc đói bằng biệnpháp cấp bách là lá lành đùm lá rách, hũ gạo tiết kiệm, ngày đồng tâm Biệnpháp lâu dài là tăng gia sản xuất) Chiến thắng Điện Biên Phủ; Hiệp định Giơ -
ne - vơchấm dứt chiến tranh Đông dương; Kháng chiến chống Mỹ và xây dựngđất nước (1954 – 1975): Sự kiện ngày 27- 1- 1973, Mĩ buộc phải kí hiệp địnhPa- ri về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam Ngày 30- 4-1975,quân ta giải phóng Sài Gòn (nay là Thành phố Hồ Chí Minh), kết thúc thắng lợi
Trang 5cuộc kháng chiến chống Mỹ; Xây dựng Chủ nghĩa xã hội trong cả nước (năm
1975 đến nay)
Trong chuẩn kiến thức kĩ năng và trong hướng dẫn điều chỉnh nội dungdạy học lịch sử đã giảm đi một số yêu cầu khó (tường thuật) chỉ yêu cầu họcsinh kể một số sự kiện
7.1.4 Thực trạng của việc dạy và học Lịch sử trong trường hiện nay a) Thuận lợi
* Nhà trường
Công tác chỉ đạo chuyên môn của BGH luôn sát sao, nhà trường luôn coitrọng việc dạy đúng và đủ các môn học là cần thiết trong việc phát triển toàndiện nhân cách học sinh Bởi vậy, đã kịp thời tổ chức các chuyên đề cấp tổ, cấptrường về các môn học nói chung và phân môn Lịch sử nói riêng để giáo viêntrao đổi học tập kinh nghiệm cũng như phương pháp của đồng nghiệp
Trong mọi hoạt động của nhà trường Ban giám hiệu luôn coi việc đổi mớiphương pháp dạy học là nhiệm vụ trọng tâm.Coi trọng việc dạy cho học sinh cóphương pháp học tập đúng, rèn kĩ năng thực hành ứng dụng trong cuộc sống
Trong hoạt động dạy học, nhà trường luôn lấy học sinh làm trung tâm, ápdụng các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh
Bên cạnh đó, Chi bộ Đảng và Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâmđến công tác hoạt động phong trào và đặc biệt là các giờ hoạt động tập thể nội,ngoại khoá vào dịp kỉ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc.Chính những buổi thamquan thực tế đã bồi dưỡng thêm vốn kiến thức lịch sử cho các em rất nhiều
* Giáo viên
Đội ngũ giáo viên trẻ, khỏe, nhiệt tình, vững vàng về chuyên môn lạiđược trang bị đầy đủ tài liệu, đồ dùng dạy học giúp giáo viên có thể tìm kiếmnhiều thông tin bổ ích hỗ trợ cho các bài giảng của mình sinh động hơn, hấp dẫnhơn
Giáo viên trong trường luôn nhận thức được vai trò của việc dạy và họcLịch sử trong việc giáo dục toàn diện học sinh đặc biệt là giúp các em hiểu hơn
về lịch sử dân tộc, tự hào về truyền thống quê hương đất nước anh hùng Bởivậy giờ dạy Lịch sử luôn là mối quan tâm của giáo viên trong trường
Hiện nay nguồn thông tin, sách báo, truyền hình, mạng Internet… khá phongphú Tôi cũng thường hay đọc tìm hiểu về tư liệu, tài liệu, xem phim lịch sử, nhânchứng sống trong sách, báo, chương trình trên ti vi nên cũng giúp cho tôi tự học hỏi
Trang 6nâng cao tay nghề, mở mang thêm kiến thức về lịch sử để dạy học sinh Hơn nữa,học các lớp chính trị, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh giúpcho bản thân càng có ý thức trách nhiệm hơn trong nhiệm vụ của mình.
* Học sinh
Học sinh trong trường chủ yếu là con em nông thôn, ngoan, chăm chỉ.Học sinh có đầy đủ về sách vở, dụng cụ học tập.Nhiều gia đình còn muathêm các tài liệu khác cho con, em mình
Học sinh lớp 5 là lớp cuối cấp, các em luôn ý thức được vai trò tráchnhiệm của mình nên các em có rất nhiều cố gắng trong học tập.Bên cạnh đó, các
em cũng rất hiếu động, thích được tìm tòi, khám phá; có khả năng trực quannhạy bén
Xét về mặt tâm lí, học sinh lớp 5 luôn muốn được khẳng định mình trướcbạn bè, thầy cô, thích được khen do vậy đa phần các em chăm học, ham tìm tòikhám phá kiến thức
Học Lịch sử là tìm về quá khứ hào hùng của dân tộc Đặc biệt, trong giờLịch sử các em còn được nghe, được thấy những sử liệu có thể giải thích được
sự tò mò, băn khoăn của các em nên các em rất chú ý lắng nghe, ham tìm kiếmthông tin về lịch sử Hơn nữa nhờ sự quan tâm của Chi bộ Đảng, Ban giám hiệunhà trường các em được tham quan thực tế nhiều nơi càng làm cho các em yêuthích lịch sử hơn
Trang 7không dám thoát li các gợi ý của sách giáo khoa, sách hướng dẫn vì sợ sai Cáchình thức dạy học còn đơn điệu, khô cứng Chính vì vậy học sinh không hứngthú trong các giờ học lịch sử và đặc biệt không hình dung được sinh động về các
sự kiện lịch sử đã diễn ra cách các em rất xa Từ đó dễ tạo cho các em có thóiquen ỷ lại, thụ động, dễ quên và trì trệ trong tư duy
* Học sinh
Các em sinh ra trong thời bình nên dường như các em chưa quan tâmnhiều đến lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của ông cha ta.Các em chưabiết quan tâm nhiều đến việc tìm tòi, nghiên cứu về các nguồn sử liệu
Do quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của phân môn Lịch sử trongđời sống xã hội, một số học sinh cho rằng học lịch sử có quá nhiều sự kiện, quánhiều mốc thời gian nên khó nhớ vì vậy các em thường không chú ý đến họclịch sử Một số có thái độ xem thường bộ môn Lịch sử, coi đó là môn học phụ,dẫn đến hậu quả học sinh không hiểu được những sự kiện lịch sử cơ bản, nhớsai, nhớ nhầm kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến ở trường, ở lớp
Do ảnh hưởng của thời kì hội nhập, của phim truyện nước ngoài, củamạng Internet, của trò chơi điện tử,… đã tác động không nhỏ đến những họcsinh thiếu động cơ, thái độ học tập dẫn đến việc các em sao nhãng học hành, ítđọc sách, ít học bài, nhất là phân môn Lịch sử Qua nghiên cứu thực trạng, tôitiến hành khảo sát chất lượng học sinh
7.1.5 Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử lớp 5
Xuất phát từ nghiên cứu lí luận dạy và học lịch sử và căn cứ vào thựctrạng của trường, tôi đã tiến hành một số biện pháp sau
a) Biện pháp 1: Phân loại từng dạng bài
*Qua giảng dạy, nghiên cứu, tôi chia thành các dạng bài sau:
- Dạng bài cung cấp kiến thức mới: Dạng bài này thường đề cập tới cácnội dung:
+ Tình hình kinh tế - chính trị, văn hoá - xã hội
+Hoạt động của một số nhân vật lịch sửđiển hình
+ Các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến thắng, chiến dịch, tiến công.+ Các thành tựu về văn hoá, nghệ thuật, khoa học, giáo dục
- Dạng bài ôn tập, tổng kết: Bài ôn tập tổng kết là loại bài nhằm hệ thốnghóa và củng cố lại những kiến thức đã học cho học sinh sau mỗi thời kì (giai
Trang 8đoạn lịch sử, giúp các em nắm vững kiến thức cơ bản, nhận thức lịch sử mộtcách sâu sắc, toàn diện hơn).
* Tổ chức dạy học theo từng dạng bài.
- Bài học có nội dung về tình hình chính trị- kinh tế, văn hóa - xã hộiDạng bài này có nhiều ở trong chương trình Lịch sử lớp 5, nhằm cung cấpcho học sinh những hiểu biết về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội nước ta sau mỗi thời kì nhất định Khi dạy dạng bài này, tôi thực hiện theo các bước sau:
+Mô tả tình hình nước ta thời kì đó (Tình cảnh đất nước, chính quyền;cuộc sống nhân dân)
+ Trong tình cảnh đó chính quyền hay nhân dân, nhân vật lịch sử đã làmgì? Làm như thế nào?
+ Kết quả của những việc làm đó
Ví dụ, đối với bài 12 “Vượt qua tình thế hiểm nghèo”, cần cho học sinhbiết được :
Tình hình nước ta sau Cách mạng tháng Tám như thế nào? (Khó khănchồng chất: đế quốc và các thế lực phản động bao vây; nạn đói, nạn dốt…)
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm gì để giải quyết nạn đói, khó khăn tài chính,nạn dốt và giặc ngoại xâm ? (Lập “hũ gạo cứu đói”, tổ chức “ngày đồng tâm”,kêu gọi tăng gia sản xuất; phát động “ Tuần lễ vàng” ; phát động phong trào xóanạn mù chữ ; ngoại giao mền dẻo, khôn khéo)… Khi kết luận kiến thức này chohọc sinh, tôi luôn khai thác triệt để tranh trong sách giáo khoa kết hợp với các
tư liệu mình thu thập phục vụ bài dạy để bài học thêm sinh động và giúp họcsinh dễ nhớ, nhớ lâu hơn
Kết quả của những biện pháp đó là gì? (Từng bước đẩy lùi giặc đói, giặcdốt, giặc ngoại xâm)
- Dạng bàicó nội dung về các nhân vật lịch sử:
Trong chương trình Lịch sử lớp 5 không giới thiệu tiểu sử của các nhânvật lịch sử mà thông qua những sự kiện cơ bản trong sự nghiệp của các nhân vật
để làm sáng tỏ lịch sử dân tộc Bởi vậy, giáo viên phải biết khai thác tốt các sựkiện để làm nổi bật nhưng hoạt động và công lao to lớn của nhân vật Khi dạynhững bài về nhân vật lịch sử, tôi luôn ghi nhớ:
+ Mỗi bài đều có hình ảnh (tranh vẽ hoặc chân dung), thông tin về thânthế sự nghiệp của nhân vật lịch sử để giúp học sinh biết được diện mạo cũngnhư đặc điểm, tính cách nổi bật… của nhân vật vì thế tôi yêu cầu học sinh sưu
Trang 9tầm tranh ảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó.Kết hợp với đọc sách giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới
về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp để học sinh cóthể tự trình bày về nhân vật lịch sử đó trên cơ sở hiểu biết đã có của mình
+Bằng cách dẫn chuyện, trước khi nhắc đến nhân vật lịch sử nào đó, tôiluôn chú ý cung cấp các thông tin để học sinh biết được những nét sơ lược vềbối cảnh lịch sử (không gian, thời gian) mà nhân vật hoạt động Thường là kếtbằng một số câu hỏi gợi sự hứng thú, trí tò mò ở học sinh : Nhân vật đó là ai ?
Đã cống hiến gì cho đất nước? Những việc ông làm có ảnh hưởng gì đến côngcuộc giải phóng đất nước?
+ Những bài học lịch sử trong đó các nhân vật có những lời đối thoại đắt giáthể hiện phẩm chất cao quí của nhân vật, học sinh có thể tự đóng vai để diễn lại
Ví dụ về bài “ Bình tây Đại nguyên soái” Trương Định , trước hết tôi sẽphân ra các ý chính của bài, trên cơ sở đó tổ chức cho học sinh tìm hiểu Cụ thể,cho học sinh thấy được các ý cơ bản sau:
Trương Định là người như thế nào? (Tôi dựa vào đoạn thông tin thamkhảo trong sách giáo viên trang 11 để giới thiệu, khắc họa hình ảnh của nhânvật)
Khi nhận được lệnh bãi binh của triều đình, nghĩa quân và dân chúng đã làm
gì ? (tôi miêu tả lại cuộc đấu tranh trong nội tâm của nhân vật để học thấy rõ)
Trương Định đã làm gì để đáp lại lòng tin yêu của nhân dân? (đàm thoạivới học sinh để học sinh nêu)
Trên cơ sở khai thác những nội dung đó, tôi tiến hành giáo dục tư tưởng,tình cảm, thái độ cho học sinh về lòng biết ơn, sự khâm phục, kính trọng đối vớinhân vật lịch sử một cách tự nhiên, hiệu quả
- Bài có nội dung đề cập tới các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiếnthắng, chiến dịch, phản công, tiến công…:
Hầu hết các bài đều có lược đồ, bản đồ nên việc sưu tầm tranh ảnh tư liệu
là rất quan trọng để các em dễ hình dung, dễ nhớ, nhớ lâu các sự kiện đó Chính
Trang 10vì vậy tôi yêu cầu học sinh sưu tầm tranh ảnh từ ở nhà, đọc trước sách giáo khoakết hợp với những tư liệu sưu tầm được hoặc do giáo viên cung cấp để nắmvững được nội dung bài Học sinh được trình bày trên cơ sở hiểu biết đã có củamình.Với dạng bài này, một trong những phương pháp dạy học không thể thiếuđược là phương pháp trực quan Những phương tiện trực quan được sử dụngnhiều để dạy môn lịch sử là: Tranh ảnh ; Bản đồ lịch sử ; Các phương tiện nghenhìn; Di tích lịch sử; Nhà bảo tàng lịch sử và một số nhà bảo tàng khác Do đótrước bài dạy, tôi đối chiếu với những phương tiện mà nhà trường đã trang bị đểchủ động trong bài dạy, cùng phối kết hợp với phụ huynh học sinh trong việcsưu tầm, đóng góp cho nhà trường Chủ động đề nghị với Ban giám hiệu chohọc sinh khối lớp 5 được đi tham quan di tích lịch sử hoặc bảo tàng lịch sử ở địaphương hoặc yêu cầu phụ huynh học sinh tạo điều kiện tự đưa con em mình đitham quan những nơi đó
- Dạng bài ôn tập, tổng kết
Giáo viên cần nêu được nhiệm vụ phải giải quyết của bài rồi tiến hành tổchức cho học sinh làm việc dưới sự hướng dẫn của giáo viên Trong tiến trìnhbài học giáo viên cần thu hút tất cả học sinh vào công việc, phát huy cao nhấttính tích cực của học sinh trong việc trao đổi những câu hỏi mà giáo viên đặt ra,thực hiện các công việc như vẽ sơ đồ, lập bảng niên biểu, thống kê, tìm các dẫnchứng… Vì vậy tôi luôn lựa chọn các phương pháp và hình thức sinh động tạohứng thú cho học sinh ví dụ trò chơi học tập…
b) Biện pháp 2: Sử dụng linh hoạt các phương pháp tạo hứng thú học Lịch sử cho học sinh
* Phương pháp kể chuyện
Đặc trưng nổi bật nhất của nhận thức lịch sử là con người không thể trigiác trực tiếp những gì thuộc về quá khứ Mặt khác, lịch sử là những sự việc đãdiễn ra, là hiện thực trong qua khứ, là tồn tại khách quan không thể phán đoán,suy luận,… để biết lịch sử Vì vậy, nhiệm vụ đầu tiên, tất yếu của bộ môn Lịch
sử là tái tạo lịch sử, tức là cho học sinh tiếp nhận thông tin từ các tư liệu, tiếpxúc với những chứng cứ vật chất, những dấu vết của quá khứ, tạo ra ở họ nhữnghình ảnh cụ thể, sinh động, chính xác về sự kiện, hiện tượng lịch sử; tạo ra ở họcsinh những biểu tượng về con người và hoạt động của họ trong bối cảnh thờigian, không gian xác định, trong những điều kiện lịch sử cụ thể Vậy tái tạo bằngnhững phương thức nào? Trước hết, phải kể đến lời nói sinh động, giàu hình ảnhcủa giáo viên Đó là tường thuật, miêu tả, kể chuyện, nêu đặc điểm của nhân vật
Trang 11lịch sử Miêu tả thường được sử dụng khi dạy các nội dung về: địa danh lịch sử,quang cảnh, không khí của buổi lễ Tường thuật miêu tả còn được sử dụng khidạy diễn biến của một chiến dịch, khởi nghĩa
Ví dụ 1: Khi dạy bài “ Quyết chí ra đi tìm đương cứu nước” giáo viên cóthể dùng phương pháp kể chuyện để tìm hiểu về thời niên thiếu của Bác Thôngqua câu chuyện “Nguyến Tất Thành 5 tuổi đi theo cha mẹ vào Huế” Nội dungcâu chuyện là sự nghèo khó trong tuổi thơ của Bác ở vùng quê nghèo và truyềnthống hiếu học của gia đình Bác
Ví dụ 2: Bài “ Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ”
Hoạt động kể về tấm gương anh dũng trong chiến đấu Giáo viên dùngphương pháp kể chuyện kể cho học sinh nghe câu chuyện về anh Tô Vĩnh Diệnlấy thân mình chèn pháo, Phan Đình Giót lấp lỗ châu mai, Bế Văn Đàn lấythân mình làm giá súng…
Bế Văn Đàn lấy thân mình làm giá súng : Bế Văn Đàn là người dân tộc Tày, quê ở Cao Bằng, xuất thân trong một gia đình nghèo có truyền thống cách mạng, cha làm thợ mỏ, mẹ mất sớm, lớn lên đồng chí tham gia hoạt động du kích Trong chiến dịch Đông Xuân (1953- 1954) làm liên lạc tiểu đoàn Mặc cho bom rơi, đạn nổ, đồng chí đã dũng cảm vượt qua lưới đạn dày đặc của quân địch, xuống truyền đạt mệnh lệnh cho đại đội kịp thời, chính xác Trong khi đó, trận chiến diễn ra ngày càng ác liệt, đồng chí được lệnh ở lại đại đội chiến đấu Địch phản kích lần thứ ba, chúng điên cuồng tiến, đại đội bị thương vong nhiều, bản thân đồng chí cũng bị thương, nhưng đồng chí vẫn tiếp tục chiến đấu Một khẩu trung liên của đại đội không bắn được vì xạ thủ hy sinh, khẩu trung liên của Chu Văn Pù cũng không bắn được vì không có chỗ đặt súng Trong tình thế khẩn trương, không ngần ngại Bế Văn Đàn chạy lại cầm hai khẩu trung liên kê lên vai mình và hô đồng đội bắn Đồng chí Pù còn do dự, Bế Văn Đàn hô lớn :
“Kẻ thù trước mặt, bắn chết chúng nó đi” Trong lúc lấy thân mình làm giá súng, đồng chí còn bị hai vết thương nữa và đã hy sinh nhưng trên vai vẫn ghì chặt giá súng Tấm gương dũng cảm của đồng chí đã cổ vũ cán bộ, chiến sĩ trên toàn mặt trận hăng hái thi đua giết giặc lập công Sau đó cho học sinh quan sát ảnh.
Học sinh Tiểu học rất thích nghe kể chuyện, khi vận dung phương phápnày học sinh thấy nhẹ nhàng, dễ nhớ nhưng cũng cần lưu ý thời gian kể chuyệnchỉ khoảng vài phút còn lại để thời gian cho các em tiếp xúc với các nguồn sửliệu để hình thành các biểu tượng lịch sử
Trang 12* Phương pháp trực quan
So với lời nói của giáo viên, các phương tiện trực quan có ưu thế lớn: tạo
ra hình ảnh lịch sử cụ thể, sinh động, chính xác hơn, giúp học sinh thuận lợi hơntrong việc tạo biểu tượng lịch sử Vì vậy tôi luôn quan tâm đến phương tiện trựcquan kết hợp với lời nói sinh động của mình
Ví dụ1: Khi dạy bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước” Giới thiệu bàitôi sử dụng máy chiếu chiếu hình ảnh bến Nhà Rồng và hỏi: Đố các em biết hìnhảnh trên là địa danh nào? Học sinh sẽ hào hứng trả lời, lôi cuốn các em vào tiếthọc.Sau đó tôi dùng lời để giới thiệu bài mới
Hoạt động tìm hiểu về Nguyễn Tất Thành (ngày sinh, quê quán)
Dựa vào sách giáo khoa tôi yêu cầu học sinh cho biết ngày sinh củaNguyễn TấtThành? Sau khi học sinh trả lời, tôi chiếu hình ảnh Nguyễn TấtThành trên màn chiếu kèm theo chú thích năm sinh (lưu ý bức ảnh này đượcchụp vào năm 1911, lúc Người 21 tuổi)
Về quê quán, tôi treo bản đồ yêu cầu học sinh chỉ quê Bác trên bản đồ Tiếp đó, tôi giới thiệu cho học sinh xem một số hình ảnh về quê Bác Quanhững hình ảnh đó học sinh sẽ thấy được Bác Hồ của chúng ta sinh ra từ vùngquê của xứ Nghệ nghèo khó “ít cơm nhiều cháo xoay vần quanh năm” nhưngcũng là vùng đất địa linh nhân kiệt đã sản sinh ra nhiều bậc danh nhân, hào kiệt
Ví dụ 2: Dạy bài “Tiến vào Dinh Độc Lập”
Khi kể lại sự kiện xe tăng của ta tiến vào Dinh Độc Lập, giáo viên trìnhbày trận đánh trên sơ đồ chiến lược cho học sinh dễ hình dung: Chiến dịch HồChí Minh bắt đầu vào lúc 17 giờ ngày 26 - 4 - 1975 Quân ta chia làm 5 cánhquân tiến vào Sài Gòn Tại mũi tiến công phía đông, dẫn đầu là lữ đoàn xe tăng
203 Bộ chỉ huy chiến dịch giao cho lữ đoàn nhiệm vụ phối hợp với đơn vị bạncắm lá cờ Cách mạng lên nóc Dinh Độc Lập Chiếc xe tăng 843 của đồng chíBùi Quang Thận đi đầu… Xe tăng 843 lao vào cổng phụ và bị kẹt lại, xe tăng
390 do đồng chí Vũ Đăng Toàn chỉ huy lập tức húc đổ cổng chính Dinh ĐộcLập tiến thẳng vào
Đồng chí Bùi Quang Thận nhảy khỏi xe cầm cờ lao lên bậc thềm của tòanhà Lá cờ tung bay trên nóc Dinh Độc Lập Tiếng hò reo của nhân dân mừnggiờ phút lịch sử đất nước được thống nhất và độc lập, Bắc Nam sum họp một
Trang 13nhà Qua đó các em thấy được cái hào hùng, oanh liệt trong chiến dịch này.Những hình ảnh đó sẽ khắc sâu vào trí nhớ các em.
Đồ dùng trực quan với tôi không nhất thiết là các tranh ảnh sưu tầm, phimtài liệu, tư liệu lịch sử từ bên ngoài mà một vấn đề quan trọng trong việc sửdụng đồ dùng trực quan trong dạy học Lịch sử chính là khai thác hệ thống kênhhình trong sách giáo khoa Kênh hình trong sách giáo khoa không chỉ có ý nghĩaminh họa bài viết, góp phần tạo ra sự sinh động, hấp dẫn của bài viết mà còn lànguồn tư liệu để chúng ta tổ chức cho HS lĩnh hội kiến thức.Để khai thác tốtkênh hình, tôi luôn xác định rõ kiến thức cơ bản của bài học và chuẩn bị một sốcâu hỏi phù hợp với trình độ học sinh để gợi ý các em tự khai thác kiến thức từkênh hình
Khi hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình, tôi thực hiện qua các bước:+Giới thiệu kênh hình (tranh ảnh, bản đồ, lược đồ )
+ Giải thích các kí hiệu, quy ước (bản đồ, lược đồ) hoặc giới thiệu cácnhân vật, sự kiện, trong tranh
+ Tổ chức cho học sinh khai thác kênh hình bằng việc yêu cầu học sinhquan sát kênh hình theo các câu hỏi gợi ý
+ Yêu cầu học sinh nêu nhận xét của mình, cho học sinh khác nhận xét,
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Quyết chí ra đi tìm đường cứu nước”, tôi sẽ cho họcsinh đóng vai để làm nổi bật quyết tâm tìm tìm đường cứu nước của Nguyễn TấtThành bằng cách cho một học sinh dẫn chuyện, một học sinh đóng vai NguyễnTất Thành, một học sinh đóng vai Tư Lê để tái hiện lại cuộc trò chuyện giữaNguyễn Tất Thành và Tư Lê Khi dạy bài “Tiến vào Dinh Độc Lập”, tôi cũng tổchức cho một học sinh đóng vai Dương Văn Minh, một vài học sinh đóng vaicác chiến sĩ cách mạng, các thành viên Chính phủ của chính quyền Sài Gòn để
Trang 14thấy được thái độ của Tổng thống Dương Văn Minh và các thành viên chínhquyền Sài Gòn khi quân giải phóng tiến vào Dinh Độc Lập.
* Phương pháp vấn đáp
Vấn đáp có thể giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách chắc chắn.Phương pháp này kích thích tính độc lập sáng tạo trong học tập, bồi dưỡng nănglực diễn đạt bằng lời nói cho học sinh
Ví dụ: Dạy bài “Vượt qua tình thế hiểm nghèo” Giáo viên hỏi:
+ Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm gì để đẩy lùi giặc đói, giặc dốt và giặcngoại xâm? (Lập “hũ gạo cứu đói”, tổ chức “ngày đồng tâm”, kêu gọi tăng giasản xuất ; phát động “Tuần lễ vàng” ; phát động phong trào xóa nạn mù chữ ;ngoại giao mền dẻo, khôn khéo ;…)
+ Kết quả của những biện pháp đó là gì? (Từng bước đẩy lùi giặc đói, giặcdốt, giặc ngoại xâm.)
Đặt ra câu hỏi yêu cầu học sinh phải tìm tòi, phải có cảm nhận riêng củamình.Khi trả lời được học sinh sẽ cảm thấy phấn khởi vì trình độ, khả năng củamình so với các bạn trong lớp, các em sẽ hứng thú học tập, tiếp tục chú ý nghegiảng, trả lời các câu hỏi.Từ đó tạo không khí học tập sôi nổi trong lớp.Để sửdụng phương pháp này có hiệu quả, tôi luôn đầu tư vào việc xây dựng các câuhỏi ngắn gọn, dễ hiểu, tường minh tránh những câu hỏi rườm rà, không có tácdụng phát triển tư duy và luôn ghi nhớ một phần bài học, không nên đặt ra quánhiều câu hỏi
* Trò chơi học tập
- Trò chơi giải mật mã
Với trò chơi này có thể sử dụng để củng cố bài hoặc cũng có thể sử dụngtrong các hoạt động làm bài tập lịch sử Đặc biệt khi giáo viên muốn nhấn mạnhmột sự kiện lịch sử quan trọng hay nhân vật lịch sử có công lớn đối với đấtnước
Ví dụ: Dạy bài “Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc Lập”, để củng cố lại bàihọc, tôi sử dụng trò chơi “giải mật mã” như sau:
Chuẩn bị: giáo viên chuẩn bị các dữ kiện lịch sử, các dữ kiện có liên quanđến một nhân vật hay một sự kiện lịch sử được coi là “mật mã” Mỗi dữ kiện làmột câu hỏi, có thể có gợi ý để học sinh trả lời Sau khi tìm được tất cả các dữkiện HS sẽ có căn cứ để xác định “mật mã”