Chương trình đào tạo nghề công nghệ ô tô có nhiều môn họcmodule đã được xây dựng, tuy nhiên cần phải phát triển, xây dựng chương trình, để cập nhật nhiều kiến thức công nghệ mới cho phù hợp với điều kiện hiện nay. Mục tiêu chung của chương trình đào tạo là người học sau khi tốt nghiệp phải có đủ năng lực và phẩm chất đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Một trong những giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo là triển khai phát triển chương trình đào tạo tiếp cận năng lực chuẩn đầu ra. Tuy nhiên, đối với chương trình đào tạo trung cấp nghề công nghệ ô tô, việc thực hiện giải pháp này vẫn gặp nhiều khó khăn và hiệu quả chưa được như mong muốn. Với những lý do trên, tôi đã chọn đề tài “Phát triển chương trình đào tạo trình độ trung cấp nghề công nghệ ô tô theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra” làm đề tài luận văn Thạc sĩ của mình.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
NGUYỄN HOÀNG NAM
PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP NGHỀ CÔNG NGHỆ
Ô TÔ THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA
Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Kĩ thuật Công nghiệp
Mã số: 8140111
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Trang 2HÀ NỘI - 2020
Trang 3LỜI CAM ĐOANTôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu,kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được
sự tận tình hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của quý thầy cô, đồng nghiệp, các bạn
và các em sinh viên
Tôi xin chân thành cảm ơn tới Phó giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Văn Khôi,người thầy đã hết lòng dìu dắt, chỉ bảo và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôitrong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại họctrường Đại học Sư phạm Hà Nội, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôitrong quá trình học tập và hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu trường Cao Đẳng Nghề Thànhphố Hồ Chí Minh, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, tranh thiết bịgiảng dạy đã giúp tôi hoàn thành khóa học
Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu trường trung cấp nghề Củ Chi, quý thầy côKhoa cơ khí ô tô đã tạo điều kiện thuận lợi về công việc, thời gian và luôn độngviên để tôi hoàn thành luận văn này
Tôi xin cảm ơn các chuyên gia từ các trường trong Thành phố Hồ ChíMinh, các thầy cô cộng tác, các em học sinh đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quátrình thực hiện luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè đã luôn quan tâm,ủng hộ, động viên, khuyến khích và giúp đỡ về mọi mặt để tôi hoàn thành luậnvăn này
Hà Nội, ngày 02 tháng 07 năm 2020
Tác giả luận án
Trang 5Nguyễn Hoàng Nam
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
3.1 Khách thể nghiên cứu 3
3.2 Đối tượng nghiên cứu 3
3.3 Phạm vi nghiên cứu 3
4 Giả thuyết khoa học 3
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
6 Phương pháp nghiên cứu 4
7 Cấu trúc của luận văn 4
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA 5
1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA 5
1.1.1 Tình hình nghiên cứu về phát triển chương trình đào tạo tiếp cận chuẩn đầu ra ở nước ngoài 9
1.1.2 Tình hình nghiên cứu phát triển chương trình đào tạo tiếp cận chuẩn đầu ra ở trong nước 11
1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN LIÊN QUAN CHUẨN ĐẦU RA 14
1.3 PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA 16
1.3.1 Cơ sở pháp lí của phát triển chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra 16
1.3.2 Các bước xây dựng chuẩn đầu ra 19
Trang 61.3.3 Các bước phát triển chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận chuẩn
đầu ra 23
1.4 THỰC TRẠNG CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ CỦ CHI 31
1.4.1 Mục đích, nội dung, phương pháp và tiến trình khảo sát thực trạng 31
1.4.2 Nguyên nhân tồn tại 40
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 41
CHƯƠNG 2 PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TRUNG CẤP CÔNG NGHỆ Ô TÔ TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA 42
2.1 KHÁI QUÁT VỀ CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP NGHỀ 42
2.1.1 Mục tiêu và chuẩn kĩ năng nghề của chương trình đào tạo nghề công nghệ ô tô 42
2.1.2 Nội dung chương trình của chương trình đào tạo 45
2.2 PHƯƠNG HƯỚNG TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA 50
2.3 PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA 51
2.3.1 Thực trạng giảng dạy Mô đun Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống nhiên liệu động cơ xăng tại trường trung cấp nghề Củ Chi 52
2.3.2 Đề xuất xây dựng chương trình đào tạo 60
2.3.3 Thiết kế tiết dạy học minh họa 65
2.3.4 Nhận định về chương trình phát triển 78
Kết luận chương 2 80
CHƯƠNG 3 KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ 81
3.1 MỤC ĐÍCH, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ 81
3.1.1 Mục đích kiểm nghiệm và đánh giá 81
3.1.2 Nội dung kiểm nghiệm và đánh giá 81
3.1.3 Phương pháp kiểm nghiệm và đánh giá (phương pháp chuyên gia) 81
Trang 73.2 TIẾN TRÌNH KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ (PHƯƠNG PHÁP
CHUYÊN GIA) 81
3.3 KẾT QUẢ KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ (PHƯƠNG PHÁP CHUYÊN GIA) 82
3.3.1 Đánh giá định lượng 82
3.3.2 Đánh giá định tính 84
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 85
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 86
Trang 9DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Nhận thức về khung TĐQG của GV tại trường 34
Bảng 1.2 Thực trạng sử dụng các PPDH khi dạy học 35
Bảng 1.3 Thực trạng về việc sử dụng các tài liệu và đồ dùng dạy học 37
Bảng 1.4 Thực trạng về việc đánh giá kết quả học tập 38
Bảng 2.1 Kết quả khảo sát GV về khả năng đạt được mục tiêu về kiến thức .54 Bảng 2.2 Kết quả khảo sát SV về khả năng đạt được mục tiêu về kiến thức 54
Bảng 2.3 Kết quả khảo sát GV khả năng HS đạt được mục tiêu về kỹ năng 56
Bảng 2.4 Kết quả khảo sát của HS về khả năng đạt được mục tiêu về kỹ năng 56
Bảng 2.5 Kết quả khảo sát GV về khả năng HS đạt được mục tiêu về năng lực tự chủ và tránh nhiệm 57
Bảng 2.6 Kết quả khảo sát của HS về khả năng đạt được mục tiêu về năng lực tự chủ và tránh nhiệm 57
Bảng 2.7 Kết quả khảo sát GV khả năng HS đạt được về khả năng vận dụng kỹ năng đạt được để giải quyết vấn đề thực tế 59
Bảng 2.8 Kết quả khảo sát của HS về khả năng vận dụng kỹ năng đạt được để giải quyết vấn đề thực tế 59
Trang 10DANH MỤC HÌNH ẢNH
Hình 1.1 Quy trình xây dựng chuẩn đầu ra các trình độ giáo dục nghề nghiệp 20
Hình 1.2 Quy trình phát triển chương trình đào tạo theo cách tiếp cận chuẩn đầu ra 26
Hình 1.3 Quy trình xây dựng chuẩn đầu ra cho các trình độ GDNN 29
Hình 2.1 Sơ đồ cấu tạo điều khiển bơm xăng 66
Hình 2.2 Thành phần cấu tạo hệ thống điều khiển bơm xăng 67
Hình 2.3 Sơ đồ nguyên lý hoạt động mạch điều khiển bơm xăng 69
Hình 2.4 Kiểm tra bơm xăng 71
Hình 2.5 Kiểm tra hoạt động bơm xăng 73
Trang 11DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 1.1 Nhận thức về khung TĐQG của GV tại trường
Biểu đồ 1.2 Thực trạng sử dụng các PPDH khi dạy học của GV
Biểu đồ 1.3 Thực trạng về việc sử dụng các tài liệu và đồ dùng dạy họcBiểu đồ 1.4 Thực trạng về việc đánh giá kết quả học tập
Biểu đồ 2.1 Biểu đồ tỷ lệ % kết quả khảo sát GV và HS về mức độ đạt mục
tiêu về kiến thứcBiểu đồ 2.2 Biểu đồ tỷ lệ % kết quả khảo sát của GV và HS về khả năng đạt
được mục tiêu về kỹ năngBiểu đồ 2.3 Biểu đồ tỷ lệ % kết quả khảo sát của HS và GV về khả năng đạt
được mục tiêu về năng lực tự chủ và tránh nhiệmBiểu đồ 2.4 Biểu đồ tỷ lệ % kết quả khảo sát khả năng vận dụng kỹ năng đạt
được để giải quyết vấn đề
Trang 12MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Đất nước đang trên con đường hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thếgiới, điều đó tạo ra nhiều cơ hội và không ít thách thức cho chúng ta trên conđường phát triển Với vị trí là một nước đi sau, chịu nhiều hậu quả chiến tranhnên để không bị tụt hậu so với trình độ phát triển của thế giới chúng ta cần đitắt, đón đầu, tập trung vào các ngành công nghiệp mũi nhọn, và ngành côngnghiệp ôtô là một trong những ngành có vị trí then chốt như vậy Bên cạnh
đó, vấn đề hội nhập đang trở thành một xu thế có tính chất toàn cầu Trướcnhững thách thức đó, đòi hỏi ngành giáo dục phải có những chuyển biến chophù hợp với xu thế của thời đại, đào tạo nguồn nhân lực có đủ năng lực vàphẩm chất đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động
Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của trung ương
về “đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa và hội nhập quốc tế” Trong nghị quyết đã nêu “đối với giáo dụcnghề nghiệp, tập trung đào tạo nhân lực có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệmnghề nghiệp Hình thành hệ thống giáo dục nghề nghiệp với nhiều phươngthức và trình độ đào tạo kỹ năng nghề nghiệp theo hướng ứng dụng, thựchành, bảo đảm đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật công nghệ của thị trườnglao động trong nước và quốc tế”
Trong những năm gần đây ngành công nghiệp ôtô của nước ta có nhữngbước phát triển lớn, sản lượng ôtô sản xuất trong nước và ôtô nhập khẩukhông ngừng tăng lên, các công ty ô tô trong nước và các liên doanh với cáctập đoàn ôtô nước ngoài được mở rộng về quy mô và số lượng, cùng với đó lànhững kỹ thuật tiên tiến hàng đầu thế giới được áp dụng trên ôtô cũng đã cómặt
Trang 13Ngày nay, với quy luật cung - cầu của thị trường lao động, đào tạo phảihướng tới đáp ứng tối đa được nhu cầu lao động kỹ thuật của khách hàng vềchất lượng, số lượng cũng như cơ cấu ngành nghề và trình độ, do vậy để tồntại và phát triển, các cơ sở dạy nghề phải chuyển sang đào tạo theo địa chỉ hay
"hướng nhu cầu", gắn với thị trường lao động
Trường trung cấp nghề Củ Chi được thành lập ngày 31/12/2007 là phùhợp với điều kiện và đặc thù của địa phương, của huyện Củ Chi một huyệnnông nghiệp đang trong quá trình xây dựng nông thôn mới, chuyển đổi cơ cấu
từ nông nghiệp sang dịch vụ và công nghiệp, các cụm công nghiệp được hìnhthành và phát triển, đồi hỏi một lượng lớn lực lượng lao động, người côngnhân có tay nghề chuyên môn cao và ý thức đạo đức nghề nghiệp
Chương trình đào tạo nghề công nghệ ô tô có nhiều môn học/module đãđược xây dựng, tuy nhiên cần phải phát triển, xây dựng chương trình, để cậpnhật nhiều kiến thức công nghệ mới cho phù hợp với điều kiện hiện nay Mụctiêu chung của chương trình đào tạo là người học sau khi tốt nghiệp phải có
đủ năng lực và phẩm chất đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động Mộttrong những giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo là triển khai phát triểnchương trình đào tạo tiếp cận năng lực chuẩn đầu ra Tuy nhiên, đối vớichương trình đào tạo trung cấp nghề công nghệ ô tô, việc thực hiện giải phápnày vẫn gặp nhiều khó khăn và hiệu quả chưa được như mong muốn Với
những lý do trên, tôi đã chọn đề tài “Phát triển chương trình đào tạo trình
độ trung cấp nghề công nghệ ô tô theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra” làm
đề tài luận văn Thạc sĩ của mình
2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề xuất tiến trình phát triển chương trình đào tạo công nghệ
ô tô và thiết kế bài dạy theo hướng đáp ứng chuẩn đầu ra nhằm nâng cao chấtlượng của chương trình đào tạo
Trang 143 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Quá trình phát triển chương trình đào tạo nghề công nghệ ô tô tại trườngtrung cấp nghề Củ Chi
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Tiến trình phát triển chương trình đào tạo công nghệ ô tô và thiết kế bàidạy theo hướng đáp ứng chuẩn đầu ra
3.3 Phạm vi nghiên cứu
Chương trình dạy học trung cấp kỹ thuật nói chung và chương trình dạyhọc trung cấp công nghệ ô tô nói riêng theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra tạicác cơ sở đào tạo khu vực thành phố Hồ Chí Minh
Khảo sát và thực nghiệm với sinh viên kỹ thuật trường trung cấp Nghề
Củ Chi từ năm 2016-2019
4 Giả thuyết khoa học
Phát triển chương trình đào tạo trung cấp Công nghệ ô tô tại trườngtrung cấp nghề Củ Chi theo tiếp cận chuẩn đầu ra sẽ nâng cao được chấtlượng của chương trình đào tạo
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài đặt ra một số nhiệm vụ nghiêncứu cụ thể như sau:
- Tổng quan cơ sở lý luận về phát triển chương trình đào tạo tiếp cậnchuẩn đầu ra
- Xác định cơ sở lí luận và thực tiễn về phát triển chương trình đào tạotiếp cận chuẩn đầu ra
- Vận dụng lý luận phát triển chương trình đào tạo tiếp cận chuẩn đầu ra
để xây dựng chương trình đào tạo tiếp cận chuẩn đầu ra
Trang 15- Khảo nghiệm để minh chứng cho giả thuyết khoa học và tính khả thicủa việc phát triển chương trình đào tạo tiếp cận chuẩn đầu ra.
6 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, tác giả đã sử dụngcác phương pháp nghiên cứu sau đây:
+ Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: tổng hợp các tài liệu, phântích các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước nhằm xâydựng cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài về đào tạo tiếp cận chuẩn đầu ratheo KTĐQG được trình bày ở chương 1
+ Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: điều tra bằng khảo sát, quansát, tọa đàm và trực tiếp xin ý kiến các chuyên gia
+ Phương pháp nghiên cứu bổ trợ: dùng các phương pháp thống kê toánhọc để tổng hợp, phân tích những số liệu đã thu thập được
7 Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính của luậnvăn được cấu trúc thành 3 chương:
Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của phát triển chương trình đào tạotheo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra
Chương 2 Phát triển chương trình đào tạo trung cấp công nghệ ô tô tiếp cậnchuẩn đầu ra
Chương 3 Kiểm nghiệm và đánh giá
Trang 16CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THEO HƯỚNG TIẾP CẬN
Cũng theo Mike Coles và Andrea Bateman (2015) cho rằng: Khái niệmchuẩn đầu ra dường như đều được định nghĩa một cách đơn giản, song tùyvào bối cảnh và/hoặc góc độ khác nhau việc sử dụng chuẩn đầu ra lại cónhững hình thái biểu đạt theo mục đích cụ thể
Chẳng hạn:
– Trong tiêu chuẩn nghề nghiệp: Để xác định các công việc và mong đợi
của nghề Là cơ sở xác định thực hành công việc, đào tạo thường xuyên,tuyển dụng, hệ thống đánh giá năng lực hành nghề, đối thoại xã hội Tiêuchuẩn nghề nghiệp cũng được sử dụng để định nghĩa các trình độ GDNN
Trang 17– Trong chương trình đào tạo: Để xác định kết quả mong đợi của mỗi
hoạt động học tập Hướng dẫn giáo viên trong quá trình dạy học, lựa chọnphương pháp,… Thông tin đến người học họ được yêu cầu khả năng làmđược, hiểu biết gì sau một hoạt động học
– Trong tiêu chí đánh giá: Để xác định những gì cần đánh giá và bảo
đảm rằng chuẩn đầu ra (một trình độ hoặc một hoạt động học tập/mô đun) đãđược đáp ứng Tạo sự đồng nhất trong việc đánh giá năng lực người học
– Trong hệ thống các văn bằng trình độ: Để xác định mong đợi chung
đối với một người sở hữu văn bằng Thông tin đến bên sử dụng lao động khituyển dụng một người sở hữu văn bằng Thông tin đến người học trong giaiđoạn định hướng nghề nghiệp, và do đó cũng dùng cho người làm hướngnghiệp
– Trong khung trình độ: Để xác định mức độ học tập và phân loại các
hình thức và loại trình độ trong khung theo các bậc trong một quốc gia Tăng
sự hiểu biết giữa các nước về các bậc trình độ quốc gia
Theo Uni.New South Wales, Australia thì “chuẩn đầu ra là lời khẳngđịnh của những điều mà chúng ta muốn sinh viên của chúng ta có khả nănglàm, biết hoặc hiểu một khóa đào tạo”
Theo tài liệu hướng dẫn viết chuẩn đầu ra của truờng ĐH Birminham(UK) thì “Chuẩn đầu ra là những mục tiêu cụ thể của một chương trình hoặccác mô-đun, được viết văn bản dưới dạng cụ thể Chúng mô tả những gì sinhviên nên học, hiểu biết hoặc làm vào cuối chương trình hoặc các mô đun.” Chuẩn đầu ra tương ứng với mỗi trình độ GDNN là sự công khai hóa cáctiêu chí, tiêu chuẩn nhằm bảo đảm và khẳng định về chất lượng đào tạo nguồnnhân lực cả về kiến thức, kỹ năng, mức độ tự chủ và trách nhiệm, vị trí và khảnăng đảm đương công việc của sinh viên tốt nghiệp Chuẩn đầu ra là cơ sở đểxây dựng chương trình, thiết kế nội dung và tổ chức các hoạt động đào tạo và
Trang 18cam kết về chất lượng đầu ra của quá trình đào tạo đó Chuẩn đầu ra chung(xác định chất lượng kết quả đào tạo ở mức cần thiết chung) được ban hành sẽtạo khung tiêu chuẩn thiết yếu giúp cho các cơ sở GDNN xây dựng chuẩn đầu
ra cho từng môn học, mô đun hoặc cho các chuyên ngành chuyên sâu, đặcthù Việc xây dựng chuẩn đầu ra cũng làm cơ sở cho việc đánh giá kết quảhọc tập của sinh viên, đặc biệt là xác định và đánh giá những gì sinh viên thểhiện được
Một số cách hiểu về thuật ngữ “Chuẩn đầu ra” được đề cập đến ở ViệtNam trong thời gian gần đây:
- Theo Nguyễn Thiện Nhân (2009): “chuẩn đầu ra là sự khẳng định sinhviên tốt nghiệp là được những gì và kiến thức, kỹ năng, thái độ hành vi cầnđạt được của sinh viên”
- Theo Trần Thị Hoài về nghiên cứu Giáo dục thì “chuẩn đầu ra của môtchương trình đào tạo là nội hàm chất lượng tối thiểu của người tốt nghiệpchương trình đó, là những phẩm chất, kiến thức, kỹ năng/kỹ xảo, tínhcách/hành vi và khả năng/năng lực mà người học có được sau khi kết thúcchương trình đào tạo”.[14]
- Các tác giả Đoàn Thị Minh Trinh, Nguyễn Quốc Chính, Nguyễn HữuLộc, Phạm Công Bằng, Peter J Gray và Hồ Tấn Nhựt đã phát hành tài liệu
“Thiết kế và phát triển chương trình đào tạo đáp ứng chuẩn đầu ra”, tài liệuđược thực hiện trong khuôn khổ Đề án triển khai thí điểm CDIO tại Đại họcQuốc gia TP Hồ Chí Minh cho các ngành Kỹ thuật cơ khí và ngành Côngnghệ thông tin đã nghiên cứu, vận dụng tiếp cận chuẩn đầu ra trong xây dựngchương trình đào tạo của mình Đây là cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với cáctrường đào tạo kỹ thuật Cách tiếp cận này gọi là đề xướng CDIO: Hình thành
ý tưởng (Conceive) – Thiết kế (Design) – Triển khai (Implement) – Vận hành(Operate) [7]
Trang 19- Theo tác giả Nguyễn Văn Khôi trong: “Phát triển chương trình đại học khối ngành sư phạm kỹ thuật Việt Nam theo định hướng tích hợp CDIO” thì
“Đề cương CDIO hay chuẩn đầu ra là danh sách các kiến thức, kỹ năng vàthái độ để đạt chuẩn mực thực hành, được tổng kết từ các danh sách kỹ năng
đã được biết đến và xem xét lại bởi các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực Giátrị chủ yếu của đề cương CDIO là ứng dụng được vào nhiều chương trình đàotạo khác nhau, được xem là mô hình cho tất cả các chương trình nhằm rút ranhững chuẩn đầu ra cụ thể nào đó và được phê chuẩn bởi các bên liên quan”[10,tr.33]
Dự án phát triển giáo viên trung học phổ thông & trung cấp chuyênnghiệp đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo giao nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựngchuẩn đầu ra trình độ đại học khối ngành sư phạm đào tạo giáo viên trung họcphổ thông Chuẩn đầu ra được thiết kế theo cấu trúc: Các tiêu chuẩn, mỗi tiêuchuẩn gồm các tiêu chí, mỗi tiêu chí năng lực được thể hiện bằng các yêu cầu
về kiến thức và kỹ năng Công trình nghiên cứu đã thể hiện rất chi tiết nănglực đầu ra cần đạt được sau khi kết thúc chương trình đào tạo trình độ đại họckhối ngành sư phạm đào tạo giáo viên trung học phổ thông [2]
Về mặt thực tiễn, xu hướng quốc tế trong giáo dục là chuyển từ dạy họclấy giáo viên làm trung tâm sang dạy học lấy người học làm trung tâm Dạyhọc lấy giáo viên làm trung tâm là chương trình đào tạo được xây dựng từ nộidung của khóa học, người thầy quyết định nội dung muốn dạy, lên kế hoạchdạy nội dung đó theo cách của người thầy và sau đó là đánh giá nội dung màngười học tiếp thu được Còn dạy học lấy người học làm trung tâm lại tậptrung vào khả năng vào khả năng người học có thể làm được gì sau khi họcxong, vì vậy, cách tiếp cận này được gọi là cách tiếp cận dựa theo chuẩn đầu
ra Chuẩn đầu ra thể hiện các năng lực mà người học có được sau khi học vàkhả năng thể hiện hay sử dụng các năng lực đó vào thực tiễn cuộc sống
Trang 20Có thể nói, chuẩn đầu ra GDNN là yêu cầu tối thiểu về kiến thức, kỹnăng, thái độ, trách nhiệm nghề nghiệp và những phẩm chất khác mà ngườihọc cần phải đạt được sau khi hoàn thành chương trình đào tạo ở mỗi cấptrình độ, mỗi ngành, nghề đào tạo; được cơ sở GDNN cam kết với người học,
xã hội và công bố công khai cùng với các điều kiện đảm bảo thực hiện
1.1.1 Tình hình nghiên cứu về phát triển chương trình đào tạo tiếp cận chuẩn đầu ra ở nước ngoài
Tiếp cận đầu ra và đào tạo theo năng lực thực hiện là cách tiếp cận và
mô hình đào tạo nghề được bàn đến từ những năm 60 của thế kỷ XX và đượcnhiều trường Đại học trên thế giới quan tâm nghiên cứu triển khai và áp dụng.Khái niệm đào tạo theo năng lực thực hiện xuất hiện ở Mỹ từ những năm
60 của thế kỷ XX Đầu những năm 70, đào tạo theo năng lực thực hiện đượcquan tâm nhiều hơn Văn phòng giáo dục Mỹ hỗ trợ xúc tiến việc làm (USoffice of Education) thông qua Hiệp hội quốc gia các trung tâm đào tạo dựatrên năng lực CBEC (National consortium of Competency Based Educationcentres) đã đưa ra bảng tiêu chí mô tả và đánh giá chương trình theo năng lựcthực hiện [16]
Các công trinh của Finch Curtis R & Crunkilton J.R và E Bland(1982) trình bày quan điểm đào tạo mới và phát ừiển chương trình đào tạonghề theo mục tiêu phát triển năng lực kỹ thuật Các công trình này mô tả mộtphương thức mới đào tạo nghề theo tiếp cận mục tiêu năng lực thực hiện cónhiều ưu điểm nổi bật, đặc biệt là phù họp với thực tiễn hoạt động nghềnghiệp và đáp ứng yêu cầu xã hội [17], [15]
Ngày nay, trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp ở hầu hết các nước trênthế giới đều phải nhắm đến mục tiêu đáp ứng nhu cầu xã hội Nhu cầu xã hộiđặt ra các chuẩn mực bắt buộc các cơ sở đào tạo phải thiết kế chương trìnhđào tạo, tổ chức và quản lý quá trình đào tạo, kiểm tra, đánh giá kết quả đào
Trang 21tạo để cho ra trường những học sinh, sinh viên đủ kiến thức, kỹ năng và thái
độ, ý thức nghề nghiệp – xã hội đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế – xã hộiđang vận động và phát triển rất nhanh
Nghiên cứu của Hiệp hội các thư viện Luật của Mỹ (AmericanAssociation of Law Libraries) cho rằng: Chuẩn đầu ra (learning outcomes) lànhững tuyên bố định rõ những học viên sẽ biết hoặc có thể làm được gì khikết thúc một hoạt động học tập Chuẩn đầu ra thường được thể hiện nhữngkiến thức, kỹ năng, thái độ cần có để hành nghề Chuẩn đầu ra xuất phát từviệc đánh giá các nhu cầu nhằm xác định khoảng cách giữa điều kiện hiện có
và tình trạng mong muốn Tình trạng mong muốn đó là: kiến thức, kỹ năng,thái độ cần thiết để đáp ứng nhu cầu Chuẩn đầu ra là cơ sở để xây dựngchương trình đào tạo[18]
Hệ thống đào tạo nghề kép (song hành): Hệ thống này được gọi là hệthống kép (song hành), vì việc đào tạo được tiến hành tại hai địa điểm học: tại
xí nghiệp và tại trường dạy nghề Nó là bộ phận hạt nhân của giáo dục nghềnghiệp ở Đức; hơn 60% học sinh tốt nghiệp một khóa đào tạo nghề trong hệthống này Việc đào tạo trong từng nghề được thực hiện trên cơ sở những quyđịnh về đào tạo (quy chế đào tạo của Liên bang) Với mô hình đào tạo kép, hệthống dạy nghề ở Đức nổi tiếng trên thế giới ở khía cạnh gắn liền lý thuyếtvới thực tiễn, đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp và chính doanh nghiệp cũng gópphần (kinh phí và giảng dạy) vào quá trình đào tạo nghề Nhà trường sẽ đóngvai trò trang bị kiến thức lý thuyết nghề nghiệp chuyên môn, cùng doanhnghiệp trang bị kỹ năng và phương pháp lập kế hoạch cho công việc; vậndụng lý thuyết đó vào thực tiễn tại doanh nghiệp Vì vậy, người học sau khi ratrường, có đủ năng lực nghề nghiệp để hành nghề theo các tiêu chuẩn màdoanh nghiệp đặt ra Hiện thời có gần 350 nghề đào tạo được công nhận trên
cơ sở các quy định về đào tạo [9]
Trang 22Đại học New South Wales thì cho rằng: Chuẩn đầu ra là lời khẳng địnhcủa những điều mà chúng ta muốn sinh viên của chúng ta có khả năng làm,biết hoặc hiểu sau khi kết thúc một khóa đào tạo [21].
Đến cuối những năm 90, các trường tập trung vào việc nghiên cứu quytrình xây dựng chuẩn đầu ra và thang đo để đánh giá năng lực thực hiện chuẩnđầu ra với người học Cụ thể, chuẩn đầu ra là cơ sở nền tảng để đánh giá kiếnthức, kĩ năng và thái độ của người học tiếp nhận sau quá trình học tập và trảinghiệm
Chuẩn bị bước vào thế kỷ XXI, UNESCO đã thành lập nhóm chuyêntrách nghiên cứu về giáo dục cho thế kỷ XXI Kết quả, năm 1996, Chủ tịch
Ủy ban UNESCO về giáo dục cho thế kỷ XXI, Jacque Delos, đã công bố báocáo: “Học tập: Một tài sản tiềm ẩn” (Learning: The Treasure Within) nêu
“Triết lý giáo dục” của UNESCO Đó là:
– Học để biết (Learning to know)
– Học để làm (Learning to do)
– Học để tồn tại (Learning to be), và
– Học để chung sống (Learning to live together) [20]
1.1.2 Tình hình nghiên cứu phát triển chương trình đào tạo tiếp cận chuẩn đầu ra ở trong nước
Trong cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế, lĩnh vực giáo dục – đàotạo ở nước ta cũng đã có những chuyển biến sâu sắc, mang tính bước ngoặt
Đó là việc chuyển từ đào tạo theo lối tiếp cận truyền thống (tiếp cận nộidung) sang đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội theo tiếp cận thị trường lao động(tiếp cận đầu ra)
Hội nghị toàn quốc về chất lượng giáo dục Đại học được tổ chức tạiTPHCM ngày 08/01/2008, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đã yêu cầucác trường đại học và cao đẳng phải nâng cao chất lượng bằng cách các
Trang 23trường phải công bố chuẩn đào tạo, áp dụng chuẩn đầu ra: công bố rõ sinhviên ra trường biết những gì, làm được gì, khả năng giao tiếp tới đâu.
Căn cứ theo công văn số 2196/BGDĐT – GDĐH ngày 22/04/2010 chuẩnđầu ra của ngành đào tạo bao gồm: (i) Yêu cầu về kiến thức; (ii) Yêu cầu về
kỹ năng; (iii) Yêu cầu về thái độ; (iv) Vị trí làm việc của người học sau khi tốtnghiệp; (v) Khả năng học tập, nâng cao trình độ sau khi ra trường; (vi) Cácchương trình, tài liệu, chuẩn quốc tế mà nhà trường tham khảo Xét đến cùng,công văn này chuẩn đầu ra chỉ đưa ra được phạm vi chứ chưa có nội hàm.Chuẩn đầu ra chỉ được xây dựng và công bố trên trang webiste của các cơ sởgiáo dục đào tạo, chưa gắn liền với chương trình đào tạo [4]
Ngày 09/9/2010, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã ban hành công văn số5543/BGDĐT-GDCN về việc hướng dẫn xây dựng và công bố chuẩn đầu racủa ngành đào tạo Trung cấp chuyên nghiệp Công văn nêu rõ khái niệm:chuẩn đầu ra là sự khẳng định học sinh (HS) làm được những gì và kiến thức,
kỹ năng, thái độ, hành vi mà HS phải đạt được khi tốt nghiệp ở một ngànhđào tạo hoặc ở một chương trình đào tạo [3]
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa
XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo chỉ rõ: “Tiếp tục đổi mớimạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coitrọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học Trên cơ sở mục tiêu đổimới giáo dục và đào tạo, cần xác định rõ và công khai mục tiêu, chuẩn đầu racủa từng bậc học, môn học, chương trình, ngành và chuyên ngành đào tạo.Coi đó là cam kết bảo đảm chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở giáo dục
và đào tạo; là căn cứ giám sát, đánh giá chất lượng giáo dục, đào tạo Đổi mớichương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức,trí, thể, mỹ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề …” [1]
Trang 24Luật Giáo dục nghề nghiệp số 74/2014/QH13 đã chỉ rõ: “Mục tiêu chungcủa giáo dục nghề nghiệp là nhằm đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất,kinh doanh và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo;
có đạo đức, sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng sáng tạo,thích ứng với môi trường làm việc trong bối cảnh hội nhập quốc tế; bảo đảmnâng cao năng suất, chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học sau khihoàn thành khóa học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lêntrình độ cao hơn” và “Đào tạo trình độ cao đẳng để người học có năng lựcthực hiện được các công việc của trình độ trung cấp và giải quyết được cáccông việc có tính phức tạp của chuyên ngành hoặc nghề; có khả năng sángtạo, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại vào công việc, hướng dẫn và giámsát được người khác trong nhóm thực hiện công việc” [11]
Năm 2017, theo Thông tư 03/2017/TTBLĐTBXH, do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội ban hành ngày 01/03/2017 Quy định khối lượng kiếnthức tối thiểu, yêu cầu năng lực người học đạt được sau khi tốt nghiệp đốivới mỗi trình độ đào tạo và quy trình xây dựng, thẩm định và ban hànhchương trình đào tạo, chuẩn đầu ra bao gồm: (i) Kiến thức; (ii) Kỹ năng; (iii)Năng lực tự chủ và trách nhiệm người học Thông tư này đã chỉ rõ được nộihàm của chuẩn đầu ra của các trình độ giáo dục nghề nghiệp và đồng thời làkết quả của quá trình xây dựng chương trình đào tạo chuẩn đầu ra ở ViệtNam [5]
-Cuối 2018, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Thông tư
số 21/2018/TT-BLĐTBXH quy định tiêu chí xác định chương trình chấtlượng cao trình độ trungcấp, trình độ cao đẳng Chương trình đào tạo chấtlượng cao phải đáp ứng đầy đủ các quy định đối với một chương trình đào tạothông thường được xây dựng theo quy định tại Thông tư số 03/2017/TT-BLĐTBXH và đáp ứng các tiêu chí sau đây: Có chuẩn đầu ra cao hơn chuẩn
Trang 25đầu ra của chương trình đào tạo thông thường về kiến thức chuyên môn, kỹnăng và phẩm chất nghề nghiệp; Năng lực ngoại ngữ của người học khi tốtnghiệp ra trường phải đạt bậc 4/6 đối với nhóm ngành ngôn ngữ và văn hóanước ngoài theo Khung năng lực ngoại ngữ của Việt Nam hoặc tương đương;đạt bậc 2/6 ở trình độ trung cấp, bậc 3/6 ở trình độ cao đẳng đối với các nhómngành, nghề khác; Năng lực về công nghệ thông tin của người học nhữngngành, nghề không thuộc nhóm ngành, nghề công nghệ thông tin và máy tínhphải đạt tối thiểu chuẩn kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin theo quy địnhcủa Bộ Thông tin và Truyền thông [6]
1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN LIÊN QUAN CHUẨN ĐẦU RA
Chuẩn đầu ra là quy định về nội dung kiến thức chuyên môn; kỹ năngthực hành, khả năng nhận thức công nghệ và giải quyết vấn đề; công việc màngười học có thể đảm nhận sau khi tốt nghiệp và các yêu cầu đặc thù khác đốivới từng trình độ, ngành đào tạo [4]
Theo Từ điển tiếng Việt thì thuật ngữ chuẩn (standard) “là cái được chọnlàm mốc để dọi vào, để đối chiếu mà làm cho đúng; là vật chọn làm mẫu đơn
vị đo lường ; là cái được xem là đúng với quy định hoặc, với thói quen xãhội”
Theo Quyết định số 1982/QĐ – TTg về Phê duyệt khung trình độ quốcgia Việt Nam ngày 18/10/2016 chuẩn đầu ra bao gồm:
Kiến thức là sự hiểu biết, nhận thức và am hiểu của một cá nhân về một
nội dung, một chủ đề thuộc một lĩnh vực học tập, nghề nghiệp nhất định
Kiến thức lý thuyết là sự hiểu biết, nhận thức và am hiểu về những khái
niệm, nguyên tắc, quy luật của một lĩnh vực học tập nhất định
Kiến thức thực tế là sự am hiểu về thông tin, sự kiện thực tế được tổng
kết, đúc rút từ hoạt động thực tiễn và được chứng minh là đúng
Kỹ năng là khả năng áp dụng những gì đã học được để thực hiện một
Trang 26công việc đạt được kết quả đã được định trước trong một khoảng thời gian vàmức năng lượng xác định
Kỹ năng nhận thức là khả năng nhận biết, lựa chọn, lưu giữ, xử lý thông
tin của một cá nhân bao gồm trí nhớ, khả năng xử lý linh hoạt, logic và tốc độ
xử lý thông tin
Kỹ năng thực hành nghề nghiệp là khả năng, mức độ áp dụng kiến thức,
kỹ năng trong quá trình học tập vào thực tế nghề nghiệp
Kỹ năng giao tiếp là khả năng sử dụng ngôn ngữ để thể hiện, trình bày,
trao đổi một vấn đề, ý tưởng hay báo cáo bằng lời nói và bằng văn bản
Mức tự chủ trách nhiệm là khả năng áp dụng kiến thức, kỹ năng đã được
học trong việc tổ chức, thực hiện một công việc và trách nhiệm của cá nhân,trách nhiệm với nhóm và cộng đồng
Vị trí việc làm là tập hợp các nhiệm vụ bao gồm nhóm công việc được
thực hiện bởi một cá nhân
Nhiệm vụ là nhóm các công việc có liên quan tạo thành một phạm vi làm
việc trong mỗi vị trí việc làm
Công việc thể hiện qua mô tả là có một sự khởi đầu và kết thúc, có kết
quả cụ thể bằng một sản phẩm, dịch vụ hoặc quy trình
Năng lực thể hiện khả năng chuyển tải các kỹ năng, kiến thức và thái độ
vào các tình huống trong làm việc
Đơn vị năng lực là sự trình bày chi tiết về một việc được làm như thế
nào, cách thức thực hiện và kiến thức nền tảng được áp dụng
Năng lực cơ bản: gồm những năng lực áp dụng để làm việc nói chung
không dành riêng cho một nghề hoặc một ngành sản xuất, kinh doanh, dịchvụ;
Năng lực chung: gồm những năng lực bắt buộc phải có khi làm việc
trong một ngành công nghiệp cụ thể;
Trang 27Năng lực chuyên môn: gồm những năng lực cần thiết của nghề mà một
cá nhân cần có để được thừa nhận là có năng lực tại một cấp độ cụ thể [13]Theo điều 12 (Quy chế đào tạo của Đại học Quốc gia Hà Nội) có nhắcđến chuẩn đầu ra: “Những quy định về nội dung kiến thức, kỹ năng, thái độ ýthức và phẩm chất của người học, công việc mà người học có thể đảm nhậnđược sau khi tốt nghiệp và các yêu cầu đặc thù khác đối với từng trình độ đàotạo và hệ thống văn bằng”[12]
Theo các quan niệm và định nghĩa, quy định trên thì có thể xem chuẩnđầu ra của một chương trình đào tạo là hệ thống những chuẩn mực về đào tạo
và kết quả của quá trình đào tạo (output và outcomes) mà người học xongchương trình đào tạo đó phải đạt được Chuẩn đầu ra được định hướng theochuẩn nghề nghiệp hoặc việc làm trong đó thể hiện những yêu cầu, đòi hỏikhách quan của xã hội và hoạt động lao động nghề nghiệp về các mặt tư cách,đạo đức xã hội-công dân; phẩm chất và năng lực nghề nghiệp mà người tốtnghiệp cần có để thực hiện được các chức năng, nhiệm vụ, công việc theochức danh trong thực tiễn lao động nghề nghiệp Đồng thời cũng đặt ra cácyêu cầu phát triển liên tục sau đào tạo, thậm chí suốt đời của mỗi cá nhântrong lao động nghề nghiệp
1.3 PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO THEO HƯỚNG TIẾPCẬN CHUẨN ĐẦU RA
1.3.1 Cơ sở pháp lí của phát triển chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra
Theo Công văn số 2196/BGDĐT-GDĐH ngày 22 tháng 4 năm 2010 của BộGiáo dục và Đào tạo thì nội dung CĐR thể hiện như sau:
Căn cứ vào mục tiêu, yêu cầu chuyên môn của từng ngành đào tạo, nhàtrường xây dựng và công bố chuẩn đầu ra trên cơ sở nghiên cứu, tham khảokinh nghiệm của nước ngoài; thực tiễn đào tạo và điều kiện đặc thù của
Trang 28trường để bảo đảm chuẩn đầu ra có tính khoa học, thực tiễn và thực hiện đượctrên thực tế Chuẩn đầu ra của ngành đào tạo ở mỗi trình độ bao gồm các nộidung sau:
a) Tên ngành đào tạo: tiếng Việt và tiếng Anh;
b) Trình độ đào tạo: cao đẳng hoặc đại học;
c) Yêu cầu về kiến thức: tri thức chuyên môn, năng lực nghề nghiệp,… d) Yêu cầu về kỹ năng:
Kỹ năng cứng: Kỹ năng chuyên môn, năng lực thực hành nghề nghiệp,
kỹ năng xử lý tình huống, kỹ năng giải quyết vấn đề,…
Kỹ năng mềm: Kỹ năng giao tiếp, làm việc theo nhóm, khả năng sử dụng
ngoại ngữ, tin học, …
e) Yêu cầu về thái độ:
Phẩm chất đạo đức, ý thức nghề nghiệp, trách nhiệm công dân; - Tráchnhiệm, đạo đức, tác phong nghề nghiệp, thái độ phục vụ;
Khả năng cập nhật kiến thức, sáng tạo trong công việc
f) Vị trí làm việc của người học sau khi tốt nghiệp;
Khả năng học tập, nâng cao trình độ sau khi ra trường;
Các chương trình, tài liệu, chuẩn quốc tế mà nhà trường tham khảo Theo khung Tham chiếu Trình độ ASEAN (AQRF) đã sử dụng chuẩnđầu ra như một cách tiếp cận đơn nhất để các nước thành viên có thể thamchiếu trình độ trong nội khối Tại Việt Nam, theo Khung trình độ quốc gia,chuẩn đầu ra trình độ trung cấp, cao đẳng đã và đang được xây dựng, banhành, tạo cơ sở để thực hiện phát triển chương trình, nhất là các chương trìnhđào tạo nhân lực tay nghề cao
Theo quy định tại Khoản 4, Điều 34 của Luật Giáo dục nghề nghiệp, thủtrưởng cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp ở Trung ương (BộLao động - Thương binh và Xã hội) quy định khối lượng kiến thức tối thiểu,
Trang 29yêu cầu về năng lực mà người học đạt được sau khi tốt nghiệp Về bản chất,quy định khối lượng kiến thức tối thiểu, yêu cầu về năng lực mà người họcđạt được sau khi tốt nghiệp phản ánh đầy đủ về nội hàm của chuẩn đầu ra theocách gọi của nhiều nước trên thế giới Do vậy, một cách gọi khác về “quyđịnh khối lượng kiến thức tối thiểu, yêu cầu về năng lực mà người học đạtđược sau khi tốt nghiệp” theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp đó
là Chuẩn đầu ra[11]
Theo quy định tại Điểm d, Khoản 2, Điều 2 của Quyết định số TTg ngày 18-10-2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt khung trình độquốc gia Việt Nam thì “Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, phốihợp với các bộ, ngành liên quan, các hiệp hội nghề nghiệp, các cơ sở giáodục, các viện nghiên cứu liên quan để triển khai xây dựng, phê duyệt chuẩnđầu ra và các minh chứng kèm cho từng trình độ, từng lĩnh vực và ngành đàotạo thuộc giáo dục nghề nghiệp”[13]
1982/QĐ-Khoản 1, Điều 4 của Nghị định số 15/2019/NĐ-CP ngày 1-2-2019 củaChính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Giáo dụcnghề nghiệp quy định: “Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội xây dựng vàban hành danh mục các ngành, nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; danhmục ngành, nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu Ban hành địnhmức kinh tế - kỹ thuật, khối lượng kiến thức tối thiểu, yêu cầu về năng lực màngười học đạt được sau khi tốt nghiệp (sau đây gọi chung là chuẩn đầu ra) chotừng ngành, nghề trình độ trung cấp, cao đẳng đối với các ngành, nghề trọngđiểm quốc gia; ngành, nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, khó tuyển sinhnhưng xã hội có nhu cầu; ngành, nghề do cơ quan quản lý nhà nước đặt hàng,giao nhiệm vụ đào tạo và ngành, nghề chuyên môn đặc thù đáp ứng yêu cầuphát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh”
Trang 30Để triển khai xây dựng chuẩn đầu ra trình độ trung cấp, trình độ caođẳng, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Thông tư số12/2017/TT-BLĐTBXH ngày 20-4-2017[7]
1.3.2 Các bước xây dựng chuẩn đầu ra
Theo Nguyễn Quang Việt thì chuẩn đầu ra các trình độ GDNN được xâydựng dựa trên căn cứ: mô tả trình độ của khung trình độ kỹ năng nghề quốcgia và tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia; mô tả bậc trình độ trong KTĐQG vàquy định mục tiêu đối với từng trình độ theo Luật Giáo dục nghề nghiệp.Trong quá trình nghiên cứu thí điểm xây dựng chuẩn đầu ra các trình độ trungcấp và cao đẳng Quản trị khách sạn và Công nghệ thông tin chúng tôi đề xuấtquy trình ba bước căn bản như sau (Hình 1.1).
Trang 31
Hình 1.1 Quy trình xây dựng chuẩn đầu ra các trình độ giáo dục nghề nghiệp
Bước 1: Xác định phạm vi, vị trí việc làm trong nghề tương ứng với
trình độ đào tạo:
- Phạm vi và vị trí việc làm trong nghề dựa trên chủ yếu là tiêu chuẩn kỹnăng nghề quốc gia đã ban hành, đặc biệt là nội dung mô tả nghề Mặc dùchưa đối sánh bậc trình độ kỹ năng nghề quốc gia với bậc trong KTĐQG songdựa trên mô tả trình độ có thể thấy đầu ra cao đẳng hướng đến bậc 3, trungcấp hướng đến bậc 2 khung trình độ kỹ năng nghề quốc gia Đồng thời, dựatrên mục tiêu chung của GDNN, mục tiêu cụ thể đối với trình độ trung cấp và
Trang 32cao đẳng kết hợp với mô tả chuẩn đầu ra bậc 4 (trung cấp) và bậc 5 (cao đẳng)của KTĐQG để định vị đầu ra phạm vi và vị trí việc làm trong nghề của mỗitrình độ Các chương trình đào tạo liên quan đã có cũng cần được tham khảo
để tìm ra những điểm chung và khác biệt giữa trình độ trung cấp chuyênnghiệp và trung cấp nghề, giữa cao đẳng và cao đẳng nghề, và giữa các trình
độ trên với hai trình độ GDNN hiện hành.
Bước 2: Xác định đầu ra kiến thức, kỹ năng, thái độ, mức độ tự chủ và
trách nhiệm chung cho trình độ đào tạo:
- Tiếp cận chuẩn đầu ra có nghĩa rằng việc thiết kế chương trình, nộidung, tổ chức, đánh giá dựa trên phân tích kiến thức, kỹ năng, thái độ và địnhhướng giá trị mà cả sinh viên và xã hội đều cần Như thế, khả năng thể hiệnhọc tập là điểm cốt yếu (Declan Kennedy và cộng sự, 2006) Theo đó, nhữngcâu hỏi chuẩn đầu ra phải giải quyết bao gồm:
+ Những kiến thức, kỹ năng, thái độ và định hướng giá trị mà một sinhviên tốt nghiệp chương trình của chúng ta sẽ thể hiện?
+ Họ sẽ có khả năng thể hiện như thế nào?
+ Chương trình của chúng ta chuẩn bị tốt thế nào cho sinh viên về nghềnghiệp, tốt nghiệp, nghiên cứu chuyên nghiệp hoặc học tập suốt đời?
+ Chúng ta sẽ sử dụng những đánh giá nào để chứng thực sự tăng tiếnkiến thức, kỹ năng, thái độ và định hướng giá trị của sinh viên trong tiến trìnhhọc tập?
- Tổ hợp yêu cầu đầu ra phạm vi và các vị trí việc làm trong nghề để xácđịnh điểm đặc trưng, diện và chiều sâu của mỗi trình độ đào tạo về kiến thức,
kỹ năng, thái độ, mức độ tự chủ và trách nhiệm Chuẩn đầu ra theo KTĐQGbao gồm kiến thức thực tế và kiến thức lý thuyết; kỹ năng nhận thức, kỹ năngthực hành nghề nghiệp và kỹ năng giao tiếp, ứng xử; mức độ tự chủ và trách
Trang 33nhiệm cá nhân trong việc áp dụng kiến thức, kỹ năng để thực hiện các nhiệm
vụ chuyên môn
Bước 3: Biên soạn chuẩn đầu ra trình độ đào tạo theo mẫu định dạng
- Đặc điểm của chuẩn đầu ra tốt, đó là:
+ Xác định mức độ, tiêu chí hoặc tiêu chuẩn kiến thức, kỹ năng, khảnăng hoặc định hướng giá trị mà sinh viên phải thể hiện;
+ Bao hàm các điều kiện để sinh viên có khả năng thể hiện kiến thức, kỹnăng, khả năng hoặc thiên hướng;
+ Chứa các động từ thể chủ động;
+ Đo lường được;
+ Diễn đạt đầu ra lượng hóa được bởi không chỉ một phương pháp đánhgiá;
+ Viết sao cho không ôm đồm các thành phần của một kết quả đầu ralàm cho không thể đánh giá được bằng một phương pháp
- Cấu trúc chuẩn đầu ra của một ngành nghề đào tạo ở mỗi trình độ baogồm các nội dung chính như sau:
a) Tên ngành nghề đào tạo: tiếng Việt và tiếng Anh;
b) Trình độ đào tạo: trung cấp hoặc cao đẳng;
c) Kiến thức: kiến thức lý thuyết, kiến thức thực tế
e) Yêu cầu về thái độ, định hướng giá trị
+ Phẩm chất đạo đức, ý thức và tác phong nghề nghiệp, thái độ phục vụ,trách nhiệm công dân;
Trang 34+ Thiên hướng phát triển nghề nghiệp;
f) Kiến thức pháp luật, chính trị, quốc phòng… (theo quy định chung).g) Vị trí việc làm người học sau khi tốt nghiệp có thể đảm đương
h) Khả năng học tập, nâng cao trình độ sau khi ra trường
Chuẩn đầu ra cung cấp những đặc trưng cần thiết cho phép sinh viên biết
đó là những thứ họ sẽ học, và để đạt mức độ đặc trưng đó thông thường cầnlặp lại quá trình trên nhiều lần Chẳng hạn, trong khi phân tích yêu cầu kiếnthức, kỹ năng, mức độ tự chủ trách nhiệm cụ thể theo chức năng vị trí việclàm sẽ quay lại điều chỉnh đầu ra kiến thức, kỹ năng, thái độ, mức độ tự chủtrách nhiệm chung cho trình độ đào tạo, hoặc điều chỉnh phạm vi, diện vàchiều sâu của trình độ đào tạo Tất cả các bước trong quy trình đều phải thamvấn chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực ngành nghề đào tạo, đặc biệt làđại diện bên sử dụng lao động và doanh nghiệp
Trong thời gian tới, theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp, nhàtrường sẽ tự chủ về chương trình đào tạo Xây dựng các chương trình đào tạotheo năng lực hành nghề dựa trên các tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, hoặcxác định chuẩn đầu ra theo ngành nghề và vị trí việc làm ứng với từng trình
độ Với định hướng phát triển các chương trình tiếp cận chuẩn khu vựcASEAN và quốc tế thì KTĐQG và Khung tham chiếu trình độ ASEAN cầnđược tiếp cận, nghiên cứu và ứng dụng ở tất cả các khâu đào tạo bao gồm đầuvào, quá trình và đánh giá để bảo đảm chuẩn đầu ra theo cam kết của nhàtrường với người học, người sử dụng lao động, nhà nước và toàn xã hội [19]
1.3.3 Các bước phát triển chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra
Theo Trần Thị Hoài thì phát triển chương trình đào tạo theo cách tiếp cậnchuẩn đầu ra gồm các bước như sau:
Trang 35Bước 1: Phân tích bối cảnh: xem xét và phân tích tất cả các yếu tố bên trong
và bên ngoài để điều chỉnh về sứ mạng, tầm nhìn, mục tiêu, giá trị cốt lõi của nhàtrường cho phù hợp với thời đại
Bước 2: Thiết kế mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể của chương trình đào
tạo đáp ứng Khung trình độ quốc gia Việt Nam Mục tiêu chung mô tả năng lựccủa người học sau khi hoàn thành chương trình đào tạo Mục tiêu cụ thể mô tả cácđịnh hướng về kiến thức, kỹ năng và những phẩm chất mà chương trình đào tạotrang bị cho người học để đạt được mục tiêu chung Nhờ đó, người học hiểu rõkhả năng đảm nhiệm những công việc, nhiệm vụ và cơ hội phát triển sau khi tốtnghiệp đại học
Bước 3: Thiết kế chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo: Chuẩn đầu ra
chương trình đào tạo được thiết kế trên cơ sở cụ thể hóa mục tiêu cụ thể củachương trình đào tạo theo khung chuẩn đầu ra bậc học đã khẳng định trong Khungtrình độ quốc gia Việt Nam Cấu trúc của chuẩn đầu ra thiết kế theo Khung trình
độ quốc gia Việt Nam sẽ đảm bảo các chương trình đào tạo có thể tạo ra đượcnguồn nhân lực tiếp cận trình độ quốc tế, bước đầu hội nhập cộng đồng ASEAN,tiến tới hội nhập với các cộng đồng khác trên thế giới Việc xây dựng chuẩn đầu
ra gồm 4 bước cơ bản như sau: 1) Nhóm biên soạn xây dựng dự thảo chuẩn đầu racủa chương trình đào tạo, rà soát và đối chiếu các chuẩn đầu ra để đảm bảo đã đápứng các yêu cầu tại Khung trình độ quốc gia Việt Nam 2) Nhóm chuyên gia thựchiện điều tra khảo sát thu thập thông tin về chuẩn đầu ra từ các đối tượng có liênquan 3) Tổ chức hội thảo lấy ý kiến đóng góp từ các bên liên quan đối với chuẩnđầu ra 4) Sau khi hoàn thiện, đơn vị đào tạo công bố chuẩn đầu ra Quy trình xâydựng chuẩn đầu ra chặt chẽ như trên nhằm mục đích thiết kế một chuẩn đầu ra đápứng các yêu cầu của Khung trình độ quốc gia Việt Nam để từ đó định hướng chocác bước thiết kế tiếp theo
Trang 36Bước 4: Thiết kế nội dung chương trình đào tạo: Căn cứ vào mục tiêu và
chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo, xây dựng những học phần chuyển tải đượccác thành phần của chuẩn đầu ra Chương trình nên xây dựng theo hướng tíchhợp, phù hợp với năng lực tiếp nhận của người học, thông thường mỗi học kỳgiảng dạy từ 5 đến 6 học phần Phát triển chương trình đào tạo theo tiếp cận chuẩnđầu ra đòi hỏi việc triển khai chương trình phải đảm bảo người học đạt đượcchuẩn đầu ra Vì mỗi học phần chỉ tham gia đáp ứng từng phần của chuẩn đầu ra,nên người học cần đạt được chuẩn đầu ra của tất cả các học phần trong chươngtrình đào tạo mới đạt được chuẩn đầu ra của toàn bộ chương trình đào tạo
Bước 5: Thực thi chương trình đào tạo: Trong bước thực thi chương trình
đào tạo, các cơ sở giáo dục cần chú ý đáp ứng các điều kiện đảm bảo chất lượngnhư đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên, cán bộ quản lý, cơ sở vật chất, trangthiết bị, học liệu, các kết quả nghiên cứu khoa học, tài chính, Trong đó, giảngviên là những người trực tiếp tham gia giảng dạy, có vai trò quyết định đến sựthành bại của chương trình đào tạo Với mỗi học phần, giảng viên cần chú trọngphương pháp giảng dạy, phương pháp kiểm tra đánh giá sao cho người học đạtđược chuẩn đầu ra của học phần
Bước 6: Đánh giá chương trình đào tạo: Đánh giá chương trình đào tạo được
chia thành ba loại gồm đánh giá thẩm định, đánh giá định kỳ và đánh giá tổng kết.Cốt lõi của hoạt động đánh giá là xác định năng lực của người học, mức độ ngườihọc đáp ứng chuẩn đầu ra và xem xét mức độ chương trình đào tạo chuyển tảiđược chuẩn đầu ra như thế nào Đánh giá chương trình đào tạo cần trả lời các câuhỏi: Người học đã đạt được chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo hay chưa?Người học đã đáp ứng yêu cầu quy định tại Khung trình độ quốc gia Việt Namhay chưa? Cần điều chỉnh chương trình đào tạo và đặc biệt cần cải tiến chuẩn đầu
ra như thế nào?
Trang 37Căn cứ kết quả đánh giá và kết quả phân tích bối cảnh cụ thể, chương trìnhđào tạo được điều chỉnh cho phù hợp từ mục tiêu, chuẩn đầu ra, nội dung các họcphần, … Sau khi xây dựng xong, chương trình đào tạo tiếp tục được triển khai đàotạo và đánh giá Trong bước đánh giá cần xem xét kỹ chuẩn đầu ra của chươngtrình đào tạo đã đáp ứng Khung trình độ quốc gia Việt Nam hay chưa, nhữngchuẩn đầu ra nào cần bổ sung hay điều chỉnh Đây là một quá trình phát triểnchương trình khép kín với 6 bước liên tục nối tiếp nhau để đảm bảo chương trìnhđào tạo được cập nhật định kỳ và giúp người học ngày càng đáp ứng tốt hơn yêucầu tại Khung trình độ quốc gia Việt Nam [22]
Hình 1.2 Quy trình phát triển chương trình đào tạo theo cách tiếp cận chuẩn
đầu ra
Theo Công văn số 2196/BGDĐT-GDĐH thì Quy trình xây dựng và công bốchuẩn đầu ra gồm các bước sau:
Bước 1: Hiệu trưởng thành lập Ban chỉ đạo xây dựng và công bố chuẩn đầu
ra của trường Thành phần gồm: Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng phụ trách đào tạo,
Trang 38Trưởng phòng Kế hoạch Tài vụ, Trưởng phòng Đào tạo, Trưởng phòng Khoa học,Trưởng các Khoa, Trưởng các bộ môn, các chuyên gia thuộc bộ môn hoặc đạidiện các khoa khác đối với một số ngành đào tạo mang tính liên ngành, đại diệncác nhà tuyển dụng (sử dụng lao động)
(Đối với các đại học, việc xây dựng và công bố chuẩn đầu ra ngành đào tạo
do các trường thành viên thực hiện)
Bước 2: Ban chỉ đạo xây dựng và công bố chuẩn đầu ra tổ chức các phiên
họp, thảo luận và thống nhất về mục tiêu, nội dung, cấu trúc, kế hoạch thời gian,cách thức triển khai, các nguồn lực và giao nhiệm vụ cho các khoa xây dựngchuẩn đầu ra của các ngành đào tạo thuộc quản lý của Khoa
Bước 3: Các khoa tổ chức xây dựng dự thảo chuẩn đầu ra, tổ chức hội thảo
rộng rãi để lấy ý kiến đóng góp của các nhà quản lý, các nhà khoa học, giảng viên,các nhà tuyển dụng lao động, cựu sinh viên,… và hoàn thiện chuẩn đầu ra củatừng ngành đào tạo
Bước 4: Các khoa gửi dự thảo chuẩn đầu ra để lấy ý kiến phản hồi từ các
nhà tuyển dụng, doanh nghiệp, cựu sinh viên…
Bước 5: Hội đồng khoa học – đào tạo khoa bổ sung, hoàn thiện dự thảo
chuẩn đầu ra ngành đào tạo trên cơ sở thu thập và phân tích ý kiến phản hồi từ cácdoanh nghiệp, nhà tuyển dụng, các cựu sinh viên… và báo cáo Hội đồng khoa học– đào tạo trường
Bước 6: Hội đồng Khoa học – Đào tạo trường tổ chức hội thảo, lấy ý kiến
đóng góp cho dự thảo chuẩn đầu ra của tất cả các ngành đào tạo
Bước 7: Công bố dự thảo chuẩn đầu ra các ngành đào tạo trên trang Web
của trường để cán bộ quản lý, các nhà khoa học, giảng viên, sinh viên, các nhàtuyển dụng, cựu sinh viên, các trường/khoa cùng khối ngành,… trong và ngoàitrường cho ý kiến đóng góp
Trang 39Bước 8: Tiếp thu, hoàn thiện và Hiệu trưởng ký công bố chuẩn đầu ra các
ngành đào tạo của trường thông qua website của trường, sổ tay sinh viên, sổ taycán bộ giảng viên, tờ rơi; công bố cho xã hội thông qua báo chí và gửi văn bảnbáo cáo Bộ Giáo dục và Đào tạo (qua Vụ Giáo dục Đại học, Cục Khảo thí vàKiểm định chất lượng giáo dục)
Bước 9: Chuẩn đầu ra phải được rà soát, điều chỉnh và bổ sung định kỳ,
nhằm đáp ứng kịp thời yêu cầu ngày càng cao của xã hội, của người sử dụng laođộng
Hằng năm, nhà trường rà soát, điều chỉnh chuẩn đầu ra cho phù hợp với yêucầu thực tiễn, sự phát triển của khoa học, công nghệ và đặc biệt là đáp ứng nhucầu xã hội, yêu cầu của các nhà tuyển dụng theo từng thời kỳ [4]
Từ những nhận định trên, chuẩn đầu ra ở đây định hướng cho tất cả các hoạtđộng đào tạo từ việc triển khai giảng dạy, phương pháp dạy học, phương tiện dạyhọc, hình thức kiểm tra đánh giá, Chính vì vậy, để đáp ứng được KTĐQG, cáchoạt động liên quan đến dạy học cần được xây dựng theo tiếp cận chuẩn đầu ra.Chuẩn đầu ra của các trình độ giáo dục nghề nghiệp được xây dựng dựa trên
Trang 40Hình 1.3 Quy trình xây dựng chuẩn đầu ra cho các trình độ GDNN