Day hoc tich hop modun dieu hoa khong khi

Trường Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những nơi đào tạo nguồn nhân lực cho Thành phố và khu vực, là một trong những trường trọng điểm của Tổng cục GDNN, vì vậy phát triển phẩm chất và năng lực cho người học đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của xã hội là vấn đề cần thiết để có thể đào tạo nguồn nhân lực có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, có thái độ lao động phù hợp với nghề nghiệp nhằm tạo điều kiện cho người học ra trường có khả năng tự tìm việc làm, tự tạo việc làm, tham gia lao động trong và ngoài nước hoặc tiếp tục học tập nâng cao trình độ. Ngoài ra, việc áp dụng DHTH không chỉ giúp cho các giáo viên dạy nghề giải quyết được những khó khăn vướng mắc khi phải biên soạn giáo án tích hợp và tổ chức DHTH mà còn góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của trường Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh. Xuất phát từ những thực tiễn trên, việc thực hiện đề tài “Dạy học tích hợp mô đun Hệ thống điều hòa không khí cục bộ tại trường Cao đẳng nghề thành phố Hồ Chí Minh theo định hướng phát triển năng lực nghề nghiệp” là cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề trong giai đoạn hiện nay.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

  

-NGUYỄN ANH VŨ

D¹Y HäC TÝCH HîP M¤ §UN HÖ THèNG §IÒU HßA

KH¤NG KHÝ CôC Bé T¹I TR¦êNG CAO §¼NG NGHÒ THµNH PHè Hå CHÝ

MINH THEO §ÞNH H¦íNG PH¸T TRIÓN N¡NG LùC NGHÒ NGHIÖP

Chuyên ngành: LL và PPDH bộ môn Kỹ thuật công nghiệp

Mã số: 8 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

TS NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN

HÀ NỘI – 2020

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu, thực hiện luận văn, người nghiêncứu nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của Cô TS.Nguyễn Thị Thanh Huyền, quý Thầy/Cô khoa Sư phạm kỹ thuật, trường Đạihọc sư phạm Hà Nội và các bạn học lớp K28 TP.HCM;

Bên cạnh đó có sự hỗ trợ, tạo điều kiện không ít của Ban giám hiệu, đồngnghiệp cùng các em sinh viên trường Cao đẳng Nghề TP.HCM và giảng viêncác trường trên địa bàn TP.HCM đã nhiệt tình đóng góp ý kiến và tích cựctham gia kiểm nghiệm Tôi xin chân thành cảm ơn và kính chúc QuýThầy/Cô, Gia đình, Ban giám hiệu, đồng nghiệp, các em sinh viên trường Caođẳng Nghề TP.HCM sức khỏe, hạnh phúc và thành công

Xin trân trọng cảm ơn!

MỤC LỤC

DANH MỤC HÌNH

DANH MỤC BẢNG

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Dạy học tích hợp (DHTH) ngày càng được quan tâm nghiên cứu vàvận dụng rộng rãi trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp (GDNN) ở ViệtNam, nhờ những ưu điểm vượt trội trong việc phát triển năng lực ngườihọc Bằng phương thức dạy học này, nhận thức của người học luôn đượctạo ra sự liên tục từ lý thuyết đến thực hành, hoặc từ phát triển kỹ năng đếnứng dụng thực tiễn

Trong những năm gần đây, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã

có văn bản hướng dẫn sử dụng các biểu mẫu và quy trình biên soạn giáo áncho DHTH Các biểu mẫu này đã giúp các cơ sở đào tạo và giáo viên trong hệthống GDNN ở nước ta có thể triển khai đồng bộ được các hoạt động DHTH

từ khâu lập kế hoạch đến tổ chức dạy học Tuy nhiên, qua thực tế dạy học chothấy, các biểu mẫu giáo án DHTH trên vẫn còn tồn tại một số hạn chế về cấutrúc, nội dung và đặc biệt là thuật ngữ “tiểu kỹ năng” được sử dụng trong giáo

án Sự khác nhau giữa Đề cương bài giảng và Giáo án trong hồ sơ DHTHchưa có sự phân biệt rõ ràng trong sử dụng Những tồn tại trên đã tạo rakhông ít khó khăn cho giáo viên trong quá trình dạy học, dẫn đến sự khôngthống nhất trong toàn hệ thống DHTH là định hướng dạy học giúp cho họcsinh phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng,… thuộc nhiềulĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập vàtrong cuộc sống, được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rènluyện kỹ năng; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lựcnghề nghiệp

Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, mục tiêudạy học của chương trình được mô tả thông qua các nhóm năng lực Giáo dụcđịnh hướng phát triển năng lực không chỉ nhằm mục tiêu phát triển năng lựcchuyên môn bao gồm tri thức, kỹ năng chuyên môn mà còn phát triển năng

lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá thể Những năng lực nàykhông tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ Năng lực nghề nghiệp đượchình thành trên cơ sở có sự kết hợp các năng lực này.

Trường Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh là một trong nhữngnơi đào tạo nguồn nhân lực cho Thành phố và khu vực, là một trong nhữngtrường trọng điểm của Tổng cục GDNN, vì vậy phát triển phẩm chất và nănglực cho người học đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của xã hội là vấn đềcần thiết để có thể đào tạo nguồn nhân lực có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp,

có thái độ lao động phù hợp với nghề nghiệp nhằm tạo điều kiện cho ngườihọc ra trường có khả năng tự tìm việc làm, tự tạo việc làm, tham gia lao độngtrong và ngoài nước hoặc tiếp tục học tập nâng cao trình độ Ngoài ra, việc ápdụng DHTH không chỉ giúp cho các giáo viên dạy nghề giải quyết đượcnhững khó khăn vướng mắc khi phải biên soạn giáo án tích hợp và tổ chứcDHTH mà còn góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của trường Cao đẳngnghề Thành phố Hồ Chí Minh

Xuất phát từ những thực tiễn trên, việc thực hiện đề tài “ Dạy học tích hợp mô đun Hệ thống điều hòa không khí cục bộ tại trường Cao đẳng nghề thành phố Hồ Chí Minh theo định hướng phát triển năng lực nghề nghiệp” là cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề

trong giai đoạn hiện nay

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu lý luận về dạy học tích hợp trong dạy nghề, từ đó xây dựngcấu trúc nội dung và kế hoạch dạy học tích hợp áp dụng cho mô đun Hệ thốngđiều hòa không khí cục bộ tại trường Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minhtheo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp

3 KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học tại trường Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Đối tượng nghiên cứu

- Thực nghiệm sư phạm trên sinh viên hệ chính quy nghề Kỹ thuật máy lạnh vàđiều hòa không khí, khoa Điện - Điện lạnh thuộc trường Cao đẳng nghềThành phố Hồ Chí Minh

4 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Xây dựng bài giảng và thực hiện dạy học mô đun Hệ thống điều hòakhông khí cục bộ trình độ cao đẳng tại trường Cao đẳng nghề Thành phố HồChí Minh theo định hướng dạy học tích hợp nhằm phát triển năng lực nghềnghiệp của người học thì sẽ nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học mô đun

5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để đạt được mục đích nghiên cứu, đề tài đặt ra một số nhiệm vụ nghiêncứu cụ thể như sau:

- Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học tích hợp theo hướng pháttriển năng lực nghề nghiệp

- Nhiệm vụ 2: Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng về dạy học mô đun Hệthống điều hòa không khí cục bộ tại Trường Cao đẳng nghề Thành phố HồChí Minh

- Nhiệm vụ 3: Đề xuất và triển khai biện pháp dạy học tích hợp theo hướngphát triển năng lực nghề nghiệp trong dạy học mô đun Hệ thống điều hòakhông khí cục bộ tại Trường Cao đẳng nghề Thành phố Hồ Chí Minh

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, tác giả đã sửdụng các nhóm phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Một số phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, so sánh,…

- Một số phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra, phươngpháp chuyên gia, phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp thống kê toán học

7 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính củaluận văn được cấu trúc thành 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về dạy học tích hợp theo định hướng pháttriển năng lực nghề nghiệp

Chương 2 Thực trạng về dạy học tích hợp tại Trường Cao đẳng nghềThành phố Hồ Chí Minh theo năng lực nghề nghiệp

Chương 3 Dạy học tích hợp mô đun Hệ thống điều hòa không khí cục

bộ theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ

NGHIỆP

1.1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Trên thế giới đã có những nghiên cứu về dạy học tích hợp và dạy họctheo định hướng năng lực nghề nghiệp

Dạy học theo định hướng năng lực nghề nghiệp khác quan điểm tiếpcận nội dung (truyền thống) ở những điểm cơ bản sau:

Thứ nhất: Mục tiêu cuối cùng của dạy học là phải hình thành ở người

học năng lực hành nghề thực tiễn;

Thứ hai: Khối lượng nội dung không ôm đồm, dàn trãi quá nhiều kiến

thức hàn lâm uyên bác, mà được chọn lọc những gì thiết thực mang tính thựctiễn nhằm phát triển năng lực cá nhân, năng lực chuyên nghiệp, năng lực tưduy và năng lực xã hội ở người học

Xu hướng đổi mới giáo dục tiếp cận theo năng lực còn được gọi là tiếpcận theo mô hình định hướng hành động, hay năng lực thực hiện, hoặc nănglực bền vững; đã được áp dụng ở nhiều quốc gia tiên tiến nhằm đáp ứngnhững yêu cầu của xã hội hiện đại

Ở khối các nước nói tiếng Pháp, phong trào cải cách sư phạm đượcngười ta đặt tên là “tiếp cận năng lực” được khởi đầu tại Québec (Canada) vàThụy Sĩ (miền nói tiếng Pháp), sau đó thì mở rộng sang Bỉ, Madagscar vàsang tới Pháp thì theo cách rụt rè hơn

Hệ thống đào tạo nghề kép của CHLB Đức đã khẳng định được sựthành công khi áp dụng phương pháp đào tạo tích hợp giữa học tập tại trườngvới học tập tại nơi làm việc Cấu trúc của chương trình đào tạo được xây dựngdưới dạng mô đun tích hợp, tạo ra sự linh hoạt cho người học trong việc lập

kế hoạch học tập hoặc chuyển đổi chương trình học Phương pháp này hiệnnay cũng đang được áp dụng thành công tại Na Uy với mô hình tích hợp trongđào tạo nghề theo công thức 2 + 2

Ở Mỹ, đã sớm sử dụng mô đun trong đào tạo công nhân đó là việc đàotạo bổ túc tức thời cho công nhân làm việc trong các dây chuyền ô tô của các

hãng General Motor và Ford vào những năm hai mươi của thế kỷ 19 Để đápứng yêu cầu sản xuất theo kiểu Taylor (vốn thống trị thời bấy giờ), công nhânđược đào cấp tốc trong các khoá học chỉ kéo dài 2 - 3 ngày Học viên đượclàm quen với mục tiêu công việc và được đào tạo ngay tại dây chuyền với nộidung không thừa, không thiếu nhằm đảm nhận được công việc cụ thể trongdây chuyền Vì tính thực tiễn cao, tiết kiệm thời gian và kinh phí đào tạo,phương pháp đào tạo này đã được phổ biến và phát triển rộng rãi ở Anh và một

số nước Tây Âu

UNESCO và ILO là hai tổ chức quốc tế không chỉ khuyến khích màcòn tạo điều kiện cho việc phát triển và ứng dụng các nhóm mô đun trongđào tạo nghề nói riêng và đào tạo nói chung Tại Paris, các chuyên gia chorằng, sử dụng mô đun “là thích hợp và cần thiết cho mọi đối tượng đào tạo,đặc biệt cho giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp và trong việc phổ biến kỹ thuậtmới” và khuyến cáo các nước đang phát triển khi đầu tư tổng thể cho giáodục còn hạn chế thì nên quan tâm đến việc đào tạo trên thế giới, không nên

“sa đà” vào việc tranh cãi, duy danh thuật ngữ mà nên triển khai áp dụng

và từ đó rút kinh nghiệm

Từ đào tạo theo mô đun kỹ năng hành nghề (Modules of employableskills - MES) đến đào tạo theo mô đun năng lực thực hiện (MEQ) Đề cươngnăm 1973 tổ chức lao động thế giới ILO đã đề xuất phương thức đào tạo theo

mô đun (MES = phương thức đào tạo nghề theo công việc / kỹ năng hànhnghề) nên bị phê phán là hẹp, thiển cận không đủ đáp ứng về trình độ Nhữngyếu tố lý thuyết chỉ dừng ở mức thấp không đủ để đạt trình độ phân tích, hiểu

và giải quyết vấn đề do vậy đề cương năm 1992 ra đời tính đến việc đào tạotheo năng lực và trình độ

Đề tài: “Các trường hợp cho chiến lược giảng dạy tích hợp: liệu nó có đưa ra thử nghiệm?” của Heather a.Taylor; cử nhân khoa học giảng dạy và

lãnh đạo đại học bang Oklahoma Stillwater, Oklahoma

- Đề tài này với mục đích là để xác định có nên thực hiện một chương trìnhgiảng dạy tích hợp trong một lớp học bậc trung học nhằm cải thiện kiến thứcnền tảng của học sinh hay không?

- Nghiên cứu này minh chứng cho việc giáo viên trường trung cấp thực thi mộtchương trình giảng dạy tích hợp có thể làm cho SV sôi động và tích cực hơntrong quá trình học

Đề tài: “Giới thiệu giảng dạy tích hợp tại chương trình đào tạo đại học

y tế” của tiến sĩ Madhuri S Kate; Avinash Supe; Ujjwala J Kulkarni.

Đề tài này với mục đích là phương pháp dạy và học mới được áp dụng

ở năm thứ 2 để SV khắc sâu khái niệm về dạy học tích hợp trong chương trìnhnhằm nâng cao kỹ năng chẩn đoán của họ mà cuối cùng sẽ đem lại lợi ích cho

xã hội là đào tạo ra những bác sĩ lâm sàng tốt

Tích hợp là một xu hướng của lý luận dạy học được nhiều nước trên thếgiới quan tâm và đã thực hiện ngay từ những năm 30 của thế kỷ XX như ở

Mỹ, Anh, Nga, Đức, Pháp,.v.v Cách tiếp cận tích hợp lần đầu tiên ở Mỹ vàAnh dưới hình thức một thuật ngữ khác: phương pháp dự án, chúng được ápdụng trước hết ở các trường trung học nghề, cao đẳng và đại học Dần dần,chương trình tích hợp được chuyển xuống các bậc học thấp hơn Tư tưởngtích hợp đã gắn chặt với khái niệm hoạt động và xã hội hóa nhà trường, nhằmđẩy việc học tập ở nhà trường gần gũi hơn nữa với cuộc sống xã hội, hạn chếtính hàn lâm sách vở và lối giáo dục nhồi nhét

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

1.1.2.1 Sự cần thiết

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và quốc tế hóa kinh tế, sự cạnh tranh giữacác nước về các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật công nghệ ngày càng ngay gắt làmcho lợi thế cạnh tranh thuộc về những nước có nguồn nhân lực chất lượngcao Bối cảnh đó đã và đang tạo ra được những cơ hội, thách thức cho nền

kinh tế – xã hội nước ta Hiện nay, nhu cầu về nguồn nhân lực lao động kỹthuật có chất lượng cao ngày càng cần thiết hơn bao giờ hết, đó là đòi hỏi cấpbách đối với giáo dục nghề nghiệp Do vậy, giáo dục nghề nghiệp cần phải đổimới, phát triển lên một tầm cao mới nhằm đào tạo ra nguồn nhân lực mà xãhội chấp nhận, thị trường lao động nghiệm thu để đáp ứng ngày càng tốt hơn

về nhu cầu nguồn nhân lực Vì vậy, cần phải đổi mới mạnh mẽ tư duy đào tạo,thay đổi một cách triệt để những lối nghĩ, hướng đi và cách làm giáo dục nghềnghiệp sao cho phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa và nền kinh tế tri thức Đổi mới và phát triển dạy nghề theo hướng đápứng nhu cầu của thị trường lao động, gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xãhội của cả nước và giải quyết nhu cầu việc làm của người lao động Phát triểngiáo dục nghề nghiệp theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa đồng bộ từ mụctiêu, nội dung chương trình, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức,điều kiện đảm bảo chất lượng để đáp ứng được mọi đòi hỏi của thị trường laođộng hiện nay Trong bối cảnh đó giáo dục nghề nghiệp có vai trò hết sứcquan trọng trong quá trình phát triển nguồn nhân lực nhất là nguồn nhân lựcchất lượng cao đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

là một chiến lược phát triển của quốc gia tuy nhiên, có nhiều yếu tố ảnhhưởng đến chất lượng đào tạo nguồn nhân lực

Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật hiện nay, khối lượng trithức tăng rất nhanh nếu có kéo dài thời gian học tập của người học thêm nữa

họ cũng không thể tiếp thu hết được khối lượng kiến thức từ đó để hình thành

kỹ năng nghề nghiệp Do vậy, cần phải sử dụng dạy học tích hợp để giúpngười học liên kết các khái niệm đã học, nhanh chóng làm chủ kiến thức, rútngắn thời gian đào tạo để có năng lực đáp ứng nhu cầu của người sử dụng laođộng và biết vận dụng kiến thức khi hành nghề Dạy học tích hợp đã được BộLĐTBXH và Tổng cục Dạy nghề quan tâm chỉ đạo cho các cơ sở dạy nghề

thực hiện từ năm 2006 Đến nay đã ban hành được hơn 160 bộ chương trìnhkhung cho đào tạo nghề mà từng nghề thực hiện theo hướng tiếp cận nănglực Tuy nhiên, để dạy học tích hợp ngày càng phát triển thì cũng còn nhiềukhó khăn như cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ giảng dạy, phương pháp, phươngtiện giảng dạy, hồ sơ lên lớp

1.1.2.2 Căn cứ vào cơ sở pháp ly

- Luật Giáo dục nghề nghiệp ngày 27 tháng 11 năm 2014

- Quyết định 09/2008/QĐ-BLĐTBXH ngày 27/3/2008 quy định nguyên tắc,quy trình xây dựng và ban hành tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia Trên cơ sởQuyết định này, hiện nay đã có dự thảo tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia chogần 100 nghề

- Thông tư 15/2011/TT-BLĐTBXH ngày 10/5/2011 về đánh giá kỹ năng nghềquốc gia quy định quy trình, phương pháp đánh giá và công nhận trình độ kỹnăng nghề quốc gia

- Quyết định 62/2008/QĐ-BLĐTBXH ngày 4/11/2008 về hệ thống biểu mẫu,

sổ sách quản lý dạy và học trong đào tạo nghề, trong đó có 3 sổ giáo án: lýthuyết, thực hành, tích hợp

- Công văn 1610/TCDN-GV ngày 15/9/2010 hướng dẫn biên soạn giáo án và tổchức dạy học tích hợp

Đặc biệt là từ năm 2010 đến nay, vấn đề dạy học DHTH trong đào tạonghề đã thu hút được sự chú ý, quan tâm của nhiều nhà giáo dục cũng nhưlãnh đạo các cấp và tập thể đội ngũ giáo viên dạy nghề Trong thời gian quaTổng cục GDNN cũng đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo về DHTH trong đào tạonghề, các thông tư, nghị định về việc ban hành mẫu giáo án tích hợp, quy địnhchuẩn giáo viên, giảng viên dạy nghề.v.v., cho thấy sự cần thiết và cấp báchcủa việc DHTH trong đào tạo nghề hiện nay

Theo Công văn số 2156/TCDN-GV ngày 30/11/2010 về việc chuẩn bịHội giảng giáo viên dạy nghề toàn quốc 2012 Tổng cục dạy nghề đã quy định

tất cả nhà giáo tham gia Hội giảng đều phải dạy tích hợp và soạn bài giảngtheo ngân hàng đề Tổng cục ban hành.

Năm 2015, Tổng cục dạy nghề đã phối hợp với khoa Sư phạm kỹ thuật,trường Đại học Sư phạm Hà Nội biên soạn bộ tài liệu “Đào tạo theo tín chỉ,biên soạn giáo án và tổ chức dạy học tích hợp, đánh giá theo năng lực thựchiện” do các tác giả Nguyễn Trọng Khanh, Nguyễn Văn Khôi và Đặng VănNghĩa biên soạn [7; 8] Bộ tài liệu được ban hành theo quyết định số 586/QĐ-TCDN ngày 16/9/2015 và triển khai nhận rộng cho giáo viên dạy nghề trên cảnước

Nói chung, khái niệm năng lực gắn liền với khả năng hành động, haykhác đi năng lực biểu hiện bằng hành động thực hiện công việc được giao haygiải quyết vấn đề Nếu xét về cấu trúc, năng lực hành động là một loại nănglực, là thành tố của năng lực nói chung, nhưng khi nói phát triển năng lựccũng có nghĩa người ta hiểu là phát triển năng lực hành động, chính vì vậytrong lĩnh vực sư phạm nghề, năng lực còn được hiểu là "năng lực thực hiện",là: "khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyếtcác nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vựcnghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinhnghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động" hay “khả năng thực hiện được cáchoạt động (nhiệm vụ, công việc) trong nghề theo các tiêu chuẩn đặt ra đối vớitừng nhiệm vụ, công việc đó”(ILO)

Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệmnăng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học: mục tiêu dạy họcđược mô tả thông qua các năng lực cần hình thành; với mỗi ngành học, mônhọc hay mô đun, bài học hay chủ đề năng lực cũng được mô tả theo hướng từchung đến cụ thể hóa

Trong thiết kế bài học, những nội dung học tập và hoạt động cơ bảnđược liên kết với nhau nhằm hình thành các năng lực Như vậy, nếu như cách

làm truyền thống mục tiêu dạy học được mô tả theo kiến thức, kỹ năng, thái

độ thì trong dạy học mục tiêu được mô tả theo năng lực Các động từ "biết" ,

"hiểu", trình bày được" được thay thế bằng hành động như: "thực hiện được",

"vận dụng giải quyết được", "giải quyết được trong những tình huống mới"

Mục tiêu hình thành năng lực định hướng cho việc lựa chọn, đánh giámức độ quan trọng và cấu trúc hóa các nội dung và hoạt động và hành độngdạy học về mặt phương pháp

Từ khái niệm năng lực hay năng lực thực hiện nói trên cho thấy: Dạy học tích hợp là phương thức tốt nhất, hiệu quả nhất cho mục tiêu hình thành

và phát triển năng lực người học.

1.2 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

1.2.1 Dạy học tích hợp

Trước tiên chúng ta cần làm rõ một số khái niệm liên quan Trong từ điểnGiáo dục học có định nghĩa các khái niệm như sau:

- Tích hợp: Hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập

của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạchdạy học;

- Tích hợp giảng dạy: Tiến hành quá trình dạy học theo hướng liên kết, lồng

ghép những tri thức khoa học, những quy luật chung, gần gũi nhau nhằm đạtyêu cầu trang bị cho người học có cách nhìn bao quát đối với nhiều lĩnh vựckhoa học có chung đối tượng nghiên cứu đồng thời nắm vững được cácphương pháp xem xét vấn đề một cách lôgic, biện chứng;

- Tích hợp học tập: Hành động liên kết học tập cùng một lần những kiến thức

khác nhau và những kỹ năng khác nhau về cùng một chủ đề giáo dục;

- Tích hợp kiến thức: Hành động liên kết, nối liền các tri thức khoa học khác

nhau thành một tập hợp kiến thức thống nhất;

- Tích hợp kỹ năng: Hành động liên kết rèn luyện hai hoặc nhiều kỹ năng thuộc

cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực gần nhau để nắm vững một thể

- Tích hợp trong dạy học nghề nghiệp có thể hiểu đó là tích hợp trong cùng

một khoảng thời gian, ở một địa điểm cả ba mục tiêu kiến thức kỹ năng, thái

độ hay nói cách khác đó là dạy lý thuyết, thực hành, rèn luyện thái độ trongmột khoảng thời gian nhất định và cùng một địa điểm Như vậy, đòi hỏi ởngười học phải có khả năng tiếp thu kiến thức, rèn luyện kỹ năng và thái độ

để thực hiện nhiệm vụ một cách thành công theo chuẩn xác định của nghềnghiệp

Theo quyết định số 62/2008/QĐBLĐTBXH của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội ra ngày 4/11/2008 về việc ban hành hệ thống biểumẫu, sổ sách quản lý dạy và học trong các trường dạy nghề, có thể xác địnhdạy học tích hợp là một trong ba hình thức tổ chức dạy học phổ biến trongđào tạo nghề

Bản chất của tổ chức dạy tích hợp: là tổ chức dạy học kết hợp giữa dạy lý

thuyết và thực hành trong cùng một không gian, thời gian Điều này có nghĩakhi dạy một KN nào đó, phần kiến thức chuyên môn liên quan đến đâu sẽđược dạy đến đó và được thực hành để luyện tập ngay Cả hai hoạt động nàyđược thực hiện tại cùng một địa điểm Như vậy, về cơ sở vật chất, phòng dạytích hợp sẽ có những đặc điểm khác so với phòng chuyên dạy lý thuyết hoặc

chuyên dạy thực hành theo cách dạy truyền thống

Điều lưu ý trong dạy học tích hợp là sẽ sử dụng các phương pháp dạyhọc hướng tới đạt được cả mục đích nhận thức nội dung kiến thức, phát triểnnăng lực hành động và thái độ nghề nghiệp cho SV

Từ định hướng về đào tạo nghề và thực tiễn cho thấy, dạy nghề đã vàđang đặt ra mục tiêu cần giải quyết đó là quá trình đào tạo nguồn nhân lực kỹthuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ, họ phải có năng lực thực hành nghềtương xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức

kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khỏe, sau khi tốt nghiệp họ có khảnăng hành nghề và có thể tiếp tục học tập ở trình độ cao hơn Từ thực tiễnsinh động đã đặt ra cho thầy và trò trong các trường dạy nghề nhiều tháchthức và cơ hội để phát triển, trong đó lựa chọn phương pháp và hình thức tổchức dạy học là một trong những vấn đề được quan tâm.

- Dạy học tích hợp: hình thành ở người học những năng lực rõ ràng, có sự tính

trước những điều cần thiết cho người học nhằm phục vụ quá trình học tậptương lai hoặc hòa nhập người học vào cuộc sống lao động, làm cho quá trìnhhọc tập có ý nghĩa hơn, gần gũi hơn với hoạt động thực tiễn Người học sửdụng phối hợp được những kiến thức, kỹ năng, thao tác đã lĩnh hội một cáchrời rạc để giải quyết những tình huống trong thực tiễn Dạy học tích hợp gọinăng lực thực hiện, mục tiêu đó là kiến thức tích hợp Quan niệm dạy học tíchhợp coi năng lực thực hiện là cơ sở khoa học của dạy học tích hợp, gắn vớinhững tình huống cụ thể mà người học sẽ gặp sau này Như vậy, trong quátrình dạy học đã quan tâm đến việc vận dụng kiến thức trong tình huống cụthể thay vì tham nhồi nhét kiến thức, giúp người học phân biệt cái cốt yếu vớicái ít quan trọng, cái cốt yếu là năng lực cơ bản để vận dụng, xử lý các tìnhhuống, cơ sở không thể thiếu cho quá trình học tập tiếp theo Dạy học tíchhợp cần đảm bảo nguyên tắc: 1) Không làm thay đổi đặc trưng của bài học; 2)Khai thác nội dung tích hợp một cách có hệ thống, không có sự trùng lặp,không gây ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tiếp thu của người học; 3) Đảmbảo tính vừa sức trong quá trình dạy học

1.2.2 Năng lực nghề nghiệp

1.2.2.1 Năng lực

Năng lực được hiểu như một cấu trúc phức tạp của các thuộc tính nhâncách cần thiết cho sự thực hiện trong phạm vi hoàn cảnh cụ thể Nó là một sự

phối hợp phức tạp của các thuộc tính (Kiến thức, thái độ, các nguyên tắc và

kỹ năng) và các công việc phải được thực hiện trong các hoàn cảnh xác đinh

Có quan niệm cho rằng năng lực là khả năng vận dụng các kiến thức, kỹnăng và thái độ vào thực hiện một công việc có hiệu quả trong những điều kiệnnhất định Năng lực chính là khả năng mỗi cá nhân có sự phù hợp giữa một tổhợp các thuộc tính tâm lý với yêu cầu của một hoạt động nhất định để hoạtđộng có có kết quả Mỗi một cá nhân có các những khả năng, tiềm năng ở cácmức độ khác nhau

Tuy nhiên, theo quan niệm đào tạo nghề theo năng lực thì mọi SV họcnghề đều có thể học đạt đến một trình độ thông thạo cho một nghề nhất định

Do đó, trong đào tạo nghề chúng ta cần tạo mọi điều kiện về sư phạm và cơ

sở vật chất để các em đạt yêu cầu của nơi sử dụng lao động.

1.2.2.2 Năng lực nghề nghiệp

Năng lực nghề nghiệp (NLNN) là sự thực thi hiệu quả của các khả năngtập trung vào sự thực hiện nhiệm vụ của một nghề ngiệp có liên quan đến cáccấp trình độ yêu cầu của vị trí làm việc NLNN không chỉ là khả năng thựchiện các hoạt động chuyên môn đơn thuần mà còn bao hàm cả khả năng phântích, khả năng ra quyết định, chuyển đổi xử lý thông tin và những phẩm chấttâm lý đạo đức…được xem là cần thiết cho sự thực hiện hoản hảo của nghềnghiệp (Học viện quốc gia Empleo - Tây Ban Nha)

NLNN được hiểu như một cấu trúc phức tạp của các thuộc tính nhâncách cần thiết cho sự thực hiện trong phạm vi hoàn cảnh cụ thể Nó là một sựphối hợp phức tạp của các thuộc tính (Kiến thức, thái độ, các nguyên tắc và

kỹ năng) và các công việc phải được thực hiện trong các hoàn cảnh xác định.(Tổ chức ANTA - Australia)

NLNN là sự vận dụng các kỹ năng, kiến thức và thái độ để thực hiện

các nhiệm vụ theo tiêu chuẩn công nghiệp và thương mại dưới các điều kiệnhiện hành (Tổ chức Lao động thế giới - ILO)

Ở Việt Nam khi nghiên cứu về đào tạo nghề nghiệp theo NLNN cũng cócác định nghĩa khác nhau, có hai định nghĩa cần chú ý đó là:

NLNN (khả năng hành nghề) là: Khả năng của một người lao động có thểthực hiện những công việc của một nghề theo những chuẩn được quy định

Khả năng hành nghề bao gồm 3 thành tố có liên quan chặt chẽ vớinhau là: kiến thức, kỹ năng và thái độ (Nguyễn Minh Đường - Phát triểnchương trình giáo dục kỹ thuật và dạy nghề -1999)

NLNN là khả năng thực hiện được các hoạt động (nhiệm vụ, côngviệc) trong nghề theo tiêu chuẩn đặt ra đối với từng nhiệm vụ, công việc đó.NLNN liên quan đến nhiều mặt, nhiều thành tố cơ bản tạo nên nhâncách con người, nó thể hiện sự phù hợp ở mức độ nhất định của những thuộctính tâm, sinh lý cá nhân với một hay một số hoạt động nào đó

Nhờ có sự phù hợp như vậy mà con người thực hiện có kết quả các hoạtđộng ấy Chỉ thông qua sự thực hiện có kết quả, mọi người khác mới có thểcông nhận người đó có năng lực về hoạt động ấy (Nguyễn Đức Trí - Tiếp cậnđào tạo nghề dựa trên năng lực nghề nghiệp và việc xây dựng tiêu chuẩnnghề, 1996)

Theo Trần Khánh Đức: NLNN là những năng lực riêng được hình thành

và phát triển trên cơ sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường lao động nghề nghiệp đặc thù Ví dụ như năng lực nhận dạng nhanh được hình thành trên cơ sở các năng lực chung về thị giác, phán đoán, so sánh… và các phẩm chất, năng khiếu chuyên biệt khác của mỗi cá nhân trong

các hoạt động lao động nghề nghiệp ở các lĩnh vực khác nhau: công nghệ, dịch vụ, sư phạm….

Như vậy, NLNN có thể được hiểu là sự tích hợp của kiến thức, kỹ năng

và thái độ phù hợp với yêu cầu theo từng vị trí việc làm cụ thể Hay nói cáchkhác, NLNN của người lao động chính là mức độ thể hiện và khả năng vậndụng tích hợp tất cả các thành phần năng lực trong hoạt động nghề nghiệp phùhợp với từng vị trí việc làm mà xã hội yêu cầu

1.2.2.3 Năng lực thành tố

Năng lực thành tố là những phần hợp thành năng lực, là khảnăng thực hiện được các công việc hoặc phần công việc của nghề theo cáctiêu chuẩn đặt ra

Một năng lực thành tố gắn với một tình huống nghề nghiệp và đượcthực hiện thông qua một quy trình nhất định, kết quả sẽ tạo ra một sản phẩm

cụ thể hoặc một phần sản phẩm

1.3 DẠY HỌC TÍCH HỢP THEO NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP

1.3.1 Quan điểm về dạy học tích hợp

Theo yêu cầu của từng bộ môn, người ta phân ra làm 4 loại (theo quanđiểm của D’ Hainaut), (Xavier Roegiers, 1996)

Quan điểm “trong nội bộ môn học” (tích hợp trong môn học): Ưu tiêncác nội dung của môn học Quan điểm này duy trì các môn học riêng rẽ

Quan điểm “đa môn”: trong đó đề nghị những tình huống, những đề tài

có thể được nghiên cứu theo những quan điểm khác nhau, nghĩa là theo nhữngmôn học khác nhau Theo quan điểm này những môn học tiếp tục được tiếpcận một cách riêng rẽ và chỉ gặp nhau ở một số thời điểm trong quá trìnhnghiên cứu Như vậy môn học chưa thực sự được tích hợp

Quan điểm “liên môn”: trong đó đề xuất những tình huống chỉ có thểtiếp cận một cách hợp lý qua sự soi sáng của nhiều môn học Ở đây nhấnmạnh đến sự liên kết của nhiều môn làm cho chúng tích hợp với nhau để giải

quyết một tình huống cho trước Quá trình học tập sẽ không bị rời rạc mà phảiliên kết với xung quanh những vấn đề cần giải quyết.

Quan điểm “xuyên môn”: chủ yếu phát triển kỹ năng mà HS có thể sửdụng trong tất cả các môn học, trong tất cả các tình huống Những kỹ năngnày gọi là kỹ năng xuyên môn Có thể lĩnh hội các kỹ năng này trong từngmôn học hoặc nhân dịp có những hoạt động chung cho nhiều môn học

1.3.2 Xác định nội dung dạy học theo chuẩn năng lực nghề nghiệp

Nội dung dạy học theo chuẩn năng lực nghề nghiệp là sự kết hợp mộtcách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức lý thuyết cần thiết liên quan (cơ sởngành, lý thuyết chuyên môn) và kỹ năng thực hành nghề tương ứng thànhmột nội dung nhất định, nhằm đem đến cho người học các năng lực thực hiệncông việc, nhiệm vụ cụ thể Nhờ tính tích hợp này mà các đơn vị kiến thức,

kỹ năng trong chương trình đào tạo có khả năng liên thông ngang, dọc để tạo

ra các mô đun đào tạo thuận lợi trong xây dựng chương trình, trong tổ chứcđào tạo

Trong một mô đun, sự tích hợp kiến thức kỹ năng trong từng bài cũng có

sự khác nhau Phân bố thời gian để dạy phần lý thuyết và thời gian để dạythực hành trong một bài dạy tích hợp

Từ góc độ lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực đào tạo nghề hiện nay, khi

thiết kế nội dung Dạy học tích hợp là quá trình dạy học mà ở đó việc tổ chức dạy kiến thức, kỹ năng thực hành và thái độ nghề nghiệp được tích hợp với nhau trong cùng một nội dung và hoạt động dạy học để người học nghề có năng lực thực hiện các nhiệm vụ của nghề.

Dạy học tích hợp do định hướng kết quả đầu ra nên phải xác định được cácnăng lực mà người học cần nắm vững, sự nắm vững này được thể hiện ở cáccông việc nghề nghiệp theo tiêu chuẩn đặt ra và đã được xác định trong việcphân tích nghề khi xây dựng chương trình Xu thế hiện nay của các chương trìnhdạy nghề đều được xây dựng trên cơ sở tổ hợp các năng lực cần có của người lao

động trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh Phương pháp được dùng phổ biến đểxây dựng chương trình là phương pháp phân tích nghề (DACUM) hoặc phântích chức năng của từng nghề cụ thể Theo các phương pháp này, các chươngtrình đào tạo nghề thường được kết cấu theo các mô đun năng lực thực hiện.Điều này cũng đồng nghĩa với việc các nội dung giảng dạy trong mô đun phảiđược xây dựng theo hướng “tiếp cận theo kỹ năng”.

1.3.3 Đặc điểm của đào tạo theo năng lực

Đặc điểm cơ bản nhất có ý nghĩa trung tâm của đào tạo theo năng lực làđịnh hướng và chú trọng vào kết quả đầu ra của quá trình đào tạo, điều đó có

ý nghĩa rằng, từng người học có thể làm được cái gì trong một tình huống laođộng nhất định theo các tiêu chuẩn đề ra Một chương trình đào tạo theo nănglực là sự tái hiện sinh động và chi tiết một ngành nghề Sự khác biệt giữa thiết

kế chương trình đào tạo theo năng lực với những chương trình đào tạo truyềnthống chủ yếu qua các tiêu chí thể hiện năng lực và bối cảnh thực hiện tiêubiểu của ngành nghề Trong đào tạo theo năng lực, một người có năng lực làngười:

- Làm được cái gì đó (liên quan tới nội dung chương trình đào tạo).

- Làm tốt những cái đó như mong đợi (liên quan tới việc đánh giá kết quả học

tập của người học theo tiêu chuẩn năng lực)

Một người làm thông thạo cái gì đó sau một thời gian đào tạo dài, ngắnkhác nhau tuỳ thuộc chủ yếu vào khả năng, nhịp độ học tập của người đó.Người học được coi là trung tâm và có cơ hội phát huy tích cực, chủ động củamình Theo quan điểm “Học thông thạo” thì phương thức đào tạo theo nănglực không có quy định cứng nhắc về thời gian học Đây là sự khác biệt cơ bảnvới phương thức đào tạo truyền thống định hướng vào chương trình học tậptheo niên chế cố định về thời gian Với tiếp cận năng lực, người học được

phép tích luỹ tín chỉ năng lực về những gì đã học trước đó, không phải học lạinhững nội dung đã học một khi đã được công nhận đạt tiêu chuẩn qui định.

1.3.4 Nguyên tắc dạy học tích hợp

Dạy học theo quan điểm tích hợp phải coi mỗi bài dạy là một chỉnh thểthống nhất, trọn vẹn và hoàn chỉnh về nội dung nhằm từng bước thực hiện cácmục tiêu của môn học

Trang bị cho người học hệ thống kiến thức kỹ thuật đại cương, hìnhthành một số kỹ năng cơ sở, phổ biến trong sản xuất công nghiệp Vì vậy, đểđạt được mục tiêu dạy học giáo viên phải lựa chọn nội dung kiến thức phùhợp với từng đối tượng học sinh, đảm bảo sự tinh giản, không làm mất nhiềuthời gian nhưng nội dung kiến thức vẫn liên kết chặt chẽ với nhau theo trình

tự logic khoa học và logic nhận thức đảm bảo cho quá trình dạy học đạt hiệuquả cao mà không bị quá tải

Khai thác tối đa các kiến thức kỹ năng thuộc nội dung cơ sở có trong quátrình tìm hiểu, nắm vững các kiến thức, kỹ năng, kỹ thuật cơ bản nhằm hìnhthành vững chắc kiến thức, kỹ năng cơ sở cho người học, đồng thời khai tháctốt mối quan hệ liên môn

Giáo viên chỉ đóng vai trò tổ chức, cố vấn và đưa ra những chỉ dẫn khicần thiết Dạy người học cách vận dụng lý thuyết đã học vào giải quyết vấn đềkhác nhau của môn học, của cuộc sống hàng ngày vào thực tế sản xuất, gópphần hình thành năng lực tư duy kỹ thuật và khả năng vận dụng lý thuyếtkhoa học vào thực tiễn

Quan điểm tích hợp phải được quán triệt từ khâu xác định mục tiêu, nộidung chương trình môn học đến khâu cấu trúc bài dạy, lựa chọn phương phápdạy học (PPDH) và các hình thức tổ chức dạy học để thiết lập các tình huốngdạy học giúp người học vừa củng cố vừa vận dụng tổng hợp các kiến thức đãhọc ở các bộ môn

Dạy học theo quan điểm tích hợp phải thoả mãn các nguyên tắc sưphạm của quá trình dạy học, thể hiện ở việc kết hợp các nguyên tắc dạy họckhác nhau như kết hợp tính giáo dục với hình thành kiến thức, kỹ năng vàphát triển tư duy kỹ thuật cho người học, tính khoa học với tính vừa sức, tính

lý luận với tính thực tiễn, kết hợp củng cố và phát triển năng lực, kết hợp hoạtđộng của thầy với hoạt động của trò…

Nội dung tích hợp phải đảm bảo tính hiệu quả đạt tới mục tiêu đào tạo(tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng đào tạo theo mục tiêu đã đề ra)

Dạy học theo quan điểm tích hợp phải có cấu trúc mềm dẻo, linh hoạt,tạo được sự liên thông giữa các loại hình đào tạo

1.3.5 Cấu trúc nội dung tích hợp

Nội dung dạy học tích hợp là kiến thức, kỹ năng, thái độ được xác định

từ mục tiêu học tập của bài dạy tích hợp nhằm hình thành cho người học nănglực thực hiện một công việc hay một phần công việc của nghề

Nội dung bài dạy tích hợp phải được xử lý và cấu trúc theo tiến trìnhdạy học tích hợp được thể hiện trong quan điểm dạy học tích hợp không phảisao chép một cách cơ học từ giáo trình, tài liệu

Cấu trúc nội dung trong dạy học tích hợp vai trò của lý thuyết là cơ sởliên quan đến thực hành, trong khi vai trò của thực hành là để hình thành kỹnăng, chứ không phải thực hành để cụ thể hóa lý thuyết, để hiểu rõ lý thuyết

Nội dung dạy học tích hợp tạo ra sự linh hoạt khi thực hiện, tránhđược những khó khăn lúng túng không cần thiết cho các cơ sở đào tạo nghềkhi triển khai ứng dụng dạy học tích hợp, đồng thời nó cũng không loại trừviệc thực hiện dạy học tích hợp trong cùng không gian, thời gian và cùngmột địa điểm

Chương trình khung đào tạo nghề được xây dựng theo phương phápDACUM, dựa trên cơ sở phân tích nghề, phân tích hoạt động lao động, xácđịnh yêu cầu của nghề và năng lực thực hiện, định hướng thị trường lao động

là điểm trung tâm Trong quá trình phân tích nghề ngoài các nhà giáo, nhà

quản lý giáo dục có kinh nghiệm còn có đại diện của phía doanh nghiệp sửdụng nguồn lao động.

Các mô-đun đào tạo nghề có trong chương khung được xây dựng theomột tiêu chuẩn thống nhất về các thành phần, nội dung và hình thức Mỗi mô-

đun gồm các bài có lượng thời gian thực hiện khác nhau, nội dung tích hợp

giữa lý thuyết, thực hành, tiêu chí kiểm tra đánh giá, các bài kiểm tra đánh giánăng lực thực hiện đảm bảo cho việc hình thành năng lực chuyên môn, nănglực phương pháp, năng lực xã hội và cuối cùng là năng lực thực hiện các hoạtđộng nghề

Mỗi mô đun nghề định hướng vào thực hiện một số công việc theochuẩn Đây là điểm khác biệt cơ bản nhất giữa chương trình khung đào tạonghề với các chương trình đào tạo nghề trước đây thường được xây dựng theophương pháp nội quan và phương pháp chuyên gia, chủ yếu hình thành vàphát triển các năng lực chung

Mô đun được kết cấu theo bài, mỗi bài thực hiện công việc hoặc phầncông việc

1.4 QUY TRÌNH XÂY DỰNG BÀI DẠY TÍCH HỢP THEO NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP

1.4.1 Thiết kế nội dung bài dạy tích hợp

Theo tài liệu Thiết kế dạy học được Ban hành kèm theo Thông tư số 28/TT-BLĐTBXH ngày 25 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội

Thiết kế nội dung trong bài dạy tích hợp dạy học tích hợp

- Yêu cầu đối với nội dung được thiết kế:

Thuộc chương trình mô đun;

Kết cấu nội dung theo các tiểu kỹ năng, phù hợp với tiến trình dạy họctích hợp;

Nội dung lý thuyết của mỗi tiểu kỹ năng đảm bảo tính cần thiết, tạo cơ

- Một số khía cạnh mấu chốt đối với thiết kế nội dung dạy học tích hợp:

Đối với mỗi bài học, những nội dung lý thuyết phải giảng dạy, nhữngnội dung công việc phải tổ chức cho người học luyện tập để hình thành kỹnăng nghề

Khi thiết kế nội dung dạy học tích hợp theo từng tiểu kỹ năng cần lưu ýnhững yếu tố sau:

Thứ nhất: Sau khi nghiên cứu kỹ chương trình mô đun, giáo viên phải

trả lời câu hỏi: Sau khi học xong bài học này, người học sẽ làm được mấycông việc? Nếu làm được một công việc thì tên công việc đó chính là tên bàihọc; nhưng nếu làm được từ hai công việc trở lên thì tên từng công việc là gì,

và trong trường hợp này giáo viên cần ghi rõ tên từng công việc ra giấy nháp

Thứ hai: Công việc đó được thực hiện theo những bước nào (bước thực

hiện công việc hay bước công việc)? Giáo viên cần ghi tên các bước này ragiấy nháp Cần lưu ý rằng, việc cấu trúc công việc thành các bước phải đảmbảo tính logic và sát với thực tiễn của hoạt động nghề nghiệp, mỗi bướccông việc phải có thể chỉ ra được ít nhất hai thao tác hoặc động tác Mỗibước công việc hoặc một nhóm bước công việc được xác định nó chính lànhững tiểu kỹ năng

Thứ ba: Lựa chọn những nội dung lý thuyết có tính cần thiết để dạy cho

người học mà nhờ nó thì họ có thể thực hiện được bước công việc Những nộidung lý thuyết này có thể người học đã từng được học trước đó hoặc chưatừng được học Những nội dung mà người học chưa từng được học thì đương

nhiên đã được đề cập trong bài học của chương trình mà giáo viên đangnghiên cứu để soạn giảng, còn những nội dung lý thuyết mà người học đãtừng được học trước đó thì có thể không được đề cập trong nội dung bài họccủa chương trình, tuy nhiên nó lại cần được ôn lại để người học có thể thực

hiện được bước công việc.

1.4.2 Xây dựng nội dung bài dạy tích hợp

Căn cứ vào quan điểm, nguyên tắc dạy học tích hợp và mẫu giáo án tích hợp, các nội dung bài dạy tích hợp được xác định và cấu trúc theo tiến trình DHTH theo trình tự sau:

Hình 1 Thiết kế nội dung bài dạy theo mẫu giáo án tích hợp

Bước 1: Xác định/ phân tích mục tiêu bài dạy

Căn cứ chương trình đào tạo và chủ đề bài dạy để xác định các mục tiêu kiến thức, mục tiêu kỹ năng, mục tiêu thái độ đối với người học

Những lưu ý khi viết mục tiêu bài dạy:

1) Mục tiêu phải bắt đầu bằng 1 động từ chỉ hành động Tránh sử dụng các từ

chỉ trạng thái, như: “hiểu”, “nắm”, “biết”, “có” khi viết mục tiêu

2) Mục tiêu phải có tiêu chí để đo (tiêu chí về kỹ thuật, mỹ thuật, sự an toàn,

và thời gian thực hiện )

3) Mục tiêu phải phân định rõ mức độ nắm vững kiến thức, kỹ năng, thái độ (dựa vào các mức độ mục tiêu nhận thức, các mức độ mục tiêu kỹ năng, các mức độ mục tiêu thái độ).

Bước 2: Xác định các năng lực thành tố của bài dạy

Dựa vào mục tiêu của bài, chương trình mô đun và thực tiễn nghề nghiệp

để xác định các năng lực thành tố của bài dạy;

Một năng lực thành tố gắn với 01 quy trình thực hiện, kết quả sẽ tạo ra một sản phẩm cụ thể hoặc một phần sản phẩm

Bước 3: Xác định các kiến thức liên quan của các năng lực thành tố

Chỉ xác định những kiến thức vừa đủ, liên quan đến từng năng lực thành

tố (dựa vào chương trình, các giáo trình, tài liệu chuyên ngành);

Mô tả chi tiết các kiến thức liên quan bằng ngôn từ chuyên ngành, súc tích; chèn hình vẽ, hình ảnh minh hoạ (nếu có)

Bước 4: Xác định trình tự thực hiện các năng lực thành tố

Xác định các bước thực hiện các năng lực thành tố Danh mục các bước không nên quá ngắn (2 - 3 bước), hoặc không nên quá dài (trên một trang);Sắp xếp các bước thực hiện nối tiếp nhau theo một trình tự hợp lý;

Mô tả các bước, bao gồm: phương pháp thực hiện, tiêu chuẩn thực hiện, xác định các dụng cụ, thiết bị và phương tiện, các vấn đề an toàn khi thực hiện các bước;

Xác định các sai phạm thường gặp, nguyên nhân, cách phòng và khắc phục khi thực hiện các năng lực thành tố

Bước 5: Xác định nhiệm vụ thực hành/luyện tập

Căn cứ mục tiêu của bài dạy, điều kiện về cơ sở vật chất và kinh phí học tập giáo viên xác định nhiệm vụ thực hành cho người học Bao gồm các nội dung sau:

- Xác định nhiệm vụ/ tình huống thực hành đối với cá nhân hoặc nhóm;

- Xác định các yêu cầu về an toàn, vệ sinh, khi thực hành;

- Xác định thời gian thực hiện

2 Trong giáo dục nghề nghiệp, mục tiêu đào tạo người lao động luônđược chú trọng và tìm mọi biện pháp để đạt được Mục tiêu đào tạo được diễnđạt theo nhiều cách khác nhau như chuẩn đầu ra, năng lực, năng lực thực hiệnhoặc năng lực nghề nghiệp.

3 Dạy học tích hợp trong giáo dục nghề nghiệp sẽ thuận lợi trong việcđạt được mục tiêu đào tạo là phát triển năng lực nghề nghiệp cho người học

Đó chính là lý do mà đề tài nghiên cứu dạy học tích hợp nhằm phát triểnnăng lực nghề nghiệp người học và vận dụng vào một môn học, mô đun cụthể

Chương 2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC

MÔ ĐUN HỆ THỐNG ĐIỀU HÒA KHÔNG KHÍ CỤC BỘ TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ

Trường Cao đẳng nghề TP.HCM là trường trọng điểm dạy nghề cônglập của TP.HCM và là 1 trong 45 trường được ưu tiên đầu tư tập trung, đồng

bộ theo tiêu chí trường nghề chất lượng cao của Việt Nam theo Quyết định số761/QĐ-TTg ngày 23 tháng 5 năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ khi phêduyệt “Đề án phát triển trường nghề chất lượng cao đến năm 2020” Trường

có nhiệm vụ trọng tâm là đào tạo cung ứng nguồn nhân lực chất lượng caocho TP.HCM nói riêng và xã hội nói chung

2.1.1 Mục tiêu và sứ mạng

- Mục tiêu chung: Là nhằm đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh

và dịch vụ, có năng lực hành nghề tương ứng với trình độ đào tạo; có đạo đức,sức khỏe; có trách nhiệm nghề nghiệp; có khả năng sáng tạo, thích ứng vớimôi trường làm việc trong bối cảnh hội nhập quốc tế; bảo đảm nâng cao năngsuất chất lượng lao động; tạo điều kiện cho người học sau khi tốt nghiệp cókhả năng tìm việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn

- Mục tiêu cụ thể: Là nhà trường đào tạo người học có năng lực thực hiện được

các công việc của các trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng và giải quyết được

các công việc có tính phức tạp của chuyên ngành hoặc nghề; có năng lực sángtạo, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại vào công việc, hướng dẫn và giámsát được người khác trong nhóm thực hiện công việc.

- Sứ mạng: Đào tạo lực lượng lao động kỹ thuật chất lượng cao, nghiên cứu

ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào quá trình đào tạo và thực tiễn sản xuất,cung ứng nguồn lao động có đủ năng lực tham gia vào thị trường lao độngtrong nước và ngoài nước; người lao động có đủ khả năng học tập nâng caotrình độ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội

- Tầm nhìn: Trở thành trường cao đẳng chất lượng cao với nòng cốt là đào tạo

lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ, đáp ứng nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực chocác doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh và dịch vụ, góp phần phát triển kinh

- Đẩy mạnh việc thực hiện nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ

sư phạm dạy nghề

2.1.2.2 Nhiệm vụ

- Tổ chức đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ ở các trình

độ cao đẳng, trung cấp và sơ cấp nhằm trang bị cho người học năng lực thựchành nghề tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khoẻ, đạo đức lương tâmnghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, tạo điều kiện cho họ có

khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn,đáp ứng yêu cầu thị trường lao động;

- Tổ chức nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, chuyển giao côngnghệ, thực hiện sản xuất, kinh doanh và dịch vụ khoa học, kỹ thuật theo quyđịnh của pháp luật

2.1.3 Các ngành đào tạo chính quy tại trường

Gồm 14 nghề; Trong đó, có 06 nghề trọng điểm: Nghề cấp độ quốc tế(Công nghệ thông tin - ứng dụng phần mềm; Điện tử công nghiệp; Kỹ thuậtlắp đặt điện và điều khiển trong công nghiệp), nghề cấp độ khu vực (Chế tạothiết bị cơ khí, Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí) và nghề cấp độquốc gia (Điện công nghiệp)

2.1.4 Cơ cấu tổ chức – Cơ sở vật chất

2.1.4.1 Cơ cấu tổ chức

Hình 2.1 Sơ đồ cơ cấu tổ chức của Trường CĐN TPHCM

2.1.4.2 Cơ sở vật chất

Có thể khái quát cơ sở vật chất của trường Cao đẳng nghề TP HCM trong bảng 2.1 dưới đây:

Bảng 2.1 Khái lược cơ sở vật chất của Trường CĐN TPHCM

2.2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC TÍCH HỢP TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNGNGHỀ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2.2.1 Mục đích

Khảo sát và đánh giá thực trạng DHTH hiện nay tại trường CĐNTPHCM dưới góc độ của NLNN để làm cơ sở thực tiễn cho đề tài

2.2.2 Nội dung, đối tượng khảo sát

2.2.2.1 Nội dung khảo sát

Trên cơ sở lý luận của DHTH theo định hướng NLNN, đề tài tập trungkhảo sát thực trạng với các nội dung chính sau:

- Chất lượng DHTH tại trường

- Thực trạng DHTH tại trường.

- Nhu cầu cần thiết DHTH theo NLNN

2.2.2.2 Đối tượng khảo sát:

Đối tượng khảo sát là các giảng viên (Phụ lục 1) và sinh viên Trường

Cao đẳng nghề TPHCM

2.2.3 Phương pháp, công cụ và tiến trình khảo sát

2.2.3.1 Phương pháp và công cụ khảo sát

- Dùng phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi GV và SV tại trường Các phiếuhỏi được trình bày trong phụ lục 2 và 3

- Trò chuyện, trao đổi với các đối tượng trong quá trình khảo sát để tìm hiểusâu hơn các vấn đề nghiên cứu

- Dùng phương pháp thống kê tính phần trăm để xử lý các số liệu khảo sát từbảng hỏi

2.2.3.2 Tiến trình khảo sát

- Soạn và tiến hành phát phiếu khảo sát cho 21 GV đã và đang tham gia giảngdạy mô đun Hệ thống điều hòa không khí cục bộ; phát phiếu khảo sát cho 50

SV đã và đang học mô đun Hệ thống điều hòa không khí cục bộ;

- Tập hợp và loại bỏ phiếu không hợp lệ;

- Tổng hợp, phân tích và đánh giá kết quả

2.3 KẾT QUẢ KHẢO SÁT

2.3.1 Đánh giá theo định lượng

Sau khi thu phiếu, tổng hợp kết quả khảo sát bằng phiếu hỏi với 21 GV

đã và đang dạy học mô đun Hệ thống điều hòa không khí cục bộ thu được kếtquả trình bày trong bảng 2.2

Bảng 2.2 Kết quả khảo sát thực trạng dạy học mô đun Hệ thống điều hòa

không khí cục bộ qua ý kiến giảng viên

Nội dung câu hỏi và phương án

Kết quả Số

2 Theo Quy Thầy/Cô, hình thức dạy học mô đun Hệ thống điều hòa không khí cục bộ đạt hiệu quả, chất lượng nhất là:

3 Trong quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực nghề nghiệp, theo Quy Thầy/Cô điều gì là quan trọng nhất?

A Tập trung trang bị, nâng cao kiến thức cho người học 0 0

B Chú trọng rèn luyện kỹ năng tay nghề cho người học 6 28,6

C Hình thành ý thức, tác phong công nghiệp cho người

D Tạo điều kiện thực hành giống với môi trường làm việc

4 Theo Quy Thầy/Cô, hiện nay khi dạy học tích hợp thường là:

A Giảng viên dạy lý thuyết riêng, giảng viên dạy thực

B Giảng viên Lý thuyết dạy cả lý thuyết và thực hành 0 0

C Giảng viên thực hành dạy cả lý thuyết và thực hành 12 57,1

5 Theo Quy Thầy/Cô, hiện nay khi dạy học tích hợp thường là:

A Dạy xong lý thuyết toàn bộ bài rồi mới chuyển sang

B Dạy lý thuyết và thực hành đan xen theo từng công 18 85,7

Nội dung câu hỏi và phương án

Kết quả Số

6 Theo Quy Thầy/Cô, khó khăn nhất khi tiến hành dạy học tích hợp là:

B Phòng học chưa đáp ứng cho dạy học tích hợp 6 28,6

D Ít giảng viên có thể dạy được cả lý thuyết và thực hành 6 28,6

7 Để chuẩn bị dạy bài tích hợp, Quy Thầy/Cô thường tập trung chuẩn bị khâu nào nhất trong các khâu dưới đây?

A Đọc tài liệu chuyên môn và nghiên cứu bài soạn 0 0

B Rèn luyện thao tác thực hành, rèn luyện thao tác làm

C Chuẩn bị phương tiện, thiết bị để dạy thực hành 6 28,6

8 Theo Thầy/Cô, để nâng cao chất lượng dạy học tích hợp, nên sử dụng phương án nào sau đây?

A Một giảng viên dạy cả lý thuyết và thực hành toàn bộ

Nội dung câu hỏi và phương án

Kết quả Số

lượng

Tỉ lệ

%

C Quan sát giảng viên làm mẫu rồi luyện tập theo mẫu 9 42,9

10 Theo quy Thầy/Cô, khi doanh nghiệp tuyển dụng người lao động có trình độ thì họ quan tâm đến yếu tố nào nhất?

11 Theo quy Thầy/Cô, để phát triển năng lực thực hiện cho SV, nhà

trường cần chú trọng biện pháp nào nhất trong các biện pháp dưới đây?

A Tăng cường sử dụng phương pháp dạy học tích cực 3 14,3

B Tăng cường đầu tư trang thiết bị dạy học hiện đại 9 42,9

12 Trong việc đánh giá kết quả học tập của SV, giảng viên cần quan tâm nhất đến khía cạnh nào trong các khía cạnh sau đây?

Sau khi thu phiếu, tổng hợp kết quả khảo sát bằng phiếu hỏi với 50 SVcủa 4 lớp (C17KTML1, C17KTML2, C18KTML1, C18KTML2) đang họcnghề Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí thu được kết quả trình bàytrong bảng 2.3

Bảng 2.3 Kết quả khảo sát thực trạng dạy học mô đun Hệ thống điều hòa

không khí cục bộ qua ý kiến sinh viên

Số lượng

Tỉ lệ

%

1 Bạn thích học theo hình thức dạy học nào nhất?