Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh ninh thuận

Việc thực hiện các dự án phục vụ phát triển kinh tế hay an ninh, quốc phòng,...của Nhà nước có thu hồi đất của người dân hiện nay rất nhạy cảm, và khó khăn, bởi vì khi thực hiện các dự á

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

LÊ VĂN VINH

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP CỦA

HỘ GIA ĐÌNH TRONG VÙNG ẢNH HƯỞNG DỰ ÁN XÂY DỰNG TRỤ SỞ LÀM VIỆC CÔNG AN

TỈNH NINH THUẬN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

KHÁNH HÒA - 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

LÊ VĂN VINH

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP CỦA

HỘ GIA ĐÌNH TRONG VÙNG ẢNH HƯỞNG DỰ ÁN XÂY DỰNG TRỤ SỞ LÀM VIỆC CÔNG AN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan luận văn “Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình

là do bản thân tôi nghiên cứu và thực hiện Các dữ liệu, kết quả thu thập thông tin, phân tích, đánh giá trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác cho đến thời điểm này

Khánh Hòa, tháng 3 năm 2020

Tác giả

Lê Văn Vinh

Tiếp theo, tôi xin cảm ơn gia đình, người thân đã động viên tôi trong thời gian học tập và viết luận văn này Cảm ơn các đồng nghiệp cơ quan đã chia sẽ, giúp đỡ công việc trong thời gian tôi đi học cũng như trong quá trình viết luận văn này

Cuối cùng, tôi xin gửi cảm ơn Uỷ ban nhân dân phường Mỹ Bình, Cục thống kê tỉnh Ninh Thuận, Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh Ninh Thuận và Quý hộ gia đình trong dự án thu hồi đất tại phường Mỹ Bình đã quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thu thập thông tin, tài liệu phục vụ nghiên cứu này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Khánh Hòa, tháng 3 năm 2020

Tác giả

Lê Văn Vinh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN iii

LỜI CẢM ƠN iv

MỤC LỤC v

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC BẢNG viii

DANH MỤC HÌNH ix

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN x

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Câu hỏi nghiên cứu 4

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

1.5 Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu 4

1.6 Kết cấu của luận văn 5

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 6

2.1 Cơ sở lý thuyết 6

2.1.1 Khái niệm hộ 6

2.1.2 Khái niệm thu nhập hộ gia đình 6

2.1.3 Phân loại thu nhập nông hộ 8

2.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình 8

2.2 Tổng quan các nghiên cứu trước 11

2.2.1 Nghiên cứu ngoài nước 11

2.2.2 Nghiên cứu trong nước 13

2.3 Giả thuyết và khung phân tích cho nghiên cứu 16

Tóm tắt chương 2 23

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24

3.1 Quy trình nghiên cứu 24

3.2 Các tiếp cận nghiên cứu 25

3.3 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 25

3.3.1 Xác định cỡ mẫu 25

3.3.2 Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu 26

3.4 Loại dữ liệu và thu thập dữ liệu 26

3.4.1 Loại dữ liệu được sử dụng trong nghiên cứu 26

3.4.2 Thu thập dữ liệu 26

3.5 Các phương pháp phân tích dữ liệu 26

Tóm tắt chương 3 26

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 27

4.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu 27

4.2 Đặc điểm của các hộ điều tra 28

4.2.1 Thống kê mô tả cho các biến định tính 28

4.2.2 Thống kê mô tả các biến định lượng 30

4.3 Kết quả nghiên cứu 32

4.3.1 Kết quả ước lượng và chuẩn đoán mô hình nghiên cứu 32

4.3.2 Thảo luận kết quả nghiên cứu 36

Tóm tắt chương 4 42

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 43

5.1 Kết luận 43

5.2 Hàm ý của kết quả nghiên cứu 44

5.3 Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo 46

TÀI LIỆU THAM KHẢO 47 PHỤ LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Định nghĩa các biến trong mô hình nghiên cứu 22

Bảng 4.1: Thống kê đặc điểm các hộ điều tra 28

Bảng 4.2: Thống kê đặc điểm các hộ điều tra 30

Bảng 4.3: Kết quả ước lượng bằng phương pháp OLS Biến phụ thuộc: Thu nhập 32

Bảng 4.4: Nhân tử phóng đại phương sai (VIF) 33

Bảng 4.5: Kết quả phân tích hồi quy chuẩn hóa 41

Bảng 5.1: Tổng hợp kết quả kiểm định các giả thuyết của nghiên cứu 44

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu 21

Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu 24

Hình 4.1: Đồ thị phần dư theo giá trị ước lượng 34

Hình 4.2: Đồ thị kiểm định tính phân phối chuẩn của sai số ngẫu nhiên 35

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Nghiên cứu vấn đề thu nhập của hộ gia đình nói chung và thu nhập của hộ gia đình bị thu hồi đất nói riêng đã được tiến hành phổ biến, góp phần thiết thực trong việc hoạch định các chính sách an sinh cho các hộ gia đình Việc thực hiện các dự án phục

vụ phát triển kinh tế hay an ninh, quốc phòng, của Nhà nước có thu hồi đất của người dân hiện nay rất nhạy cảm, và khó khăn, bởi vì khi thực hiện các dự án có thu hồi đất thì những hộ gia đình trong vùng dự án sẽ bị ảnh hưởng rất lớn, làm thay đổi diện tích chỗ ở, diện tích đất sản xuất, làm thay đổi môi trường sống dẫn đến ảnh hưởng rất nhiều về đời sống tinh thần, vật chất, công việc và thu nhập của họ Đề tài tiến hành nghiên cứu về “Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh Ninh Thuận” Mục tiêu chính của nghiên cứu là nhằm đánh giá, xác định các yếu tố chính ảnh hưởng đến thu nhập của

hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh Ninh Thuận Phương pháp sử dụng nghiên cứu định lượng để đạt được mục tiêu đề ra; Dữ liệu cho nghiên cứu này bằng phương pháp chọn mẫu phi xác suất với kỹ thuật chọn mẫu tiện lợi; Phương pháp thống kê mô tả và hồi quy bội được sử dụng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ tại đây Dữ liệu cho nghiên cứu được thu thập dựa trên việc khảo sát số liệu từ 190 hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh Ninh Thuận; Số liệu thu thập từ Trung tâm phát triển quỹ đất tỉnh Ninh Thuận, Ủy ban nhân dân phường Mỹ Bình, cục Thống kê tỉnh Ninh Thuận Kết quả nghiên cứu cho thấy có 8 trong tổng số 9 yếu tố đưa vào ước lượng mô hình có ảnh hưởng đến tiêu chí thống kê đến thu nhập của hộ gia đình tại vùng ảnh hưởng dự án xây dựng công an tỉnh Ninh Thuận và mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến thu nhập của hộ gia đình theo thứ tự từ mạnh nhất đến thấp nhất đã được xác định Theo đó, yếu tố số lao động chính trong hộ có tác động mạnh nhất, tiếp theo là yếu tố vay vốn, hoạt động kinh tế phi nông nghiệp, trình độ học vấn của chủ

hộ, số người phụ thuộc, chuyển đổi nghề, hỗ trợ đất đai, và sau cùng là yếu tố diện tích đất bị thu hồi

Từ những kết quả nghiên cứu được rút ra, một số hàm ý chính sách của đề tài chủ yếu được đề xuất nhằm giúp các nhà quản lý hay chính quyền địa phương triển khai và thực thi các giải pháp để nâng cao thu nhập cho các hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh Ninh Thuận, bao gồm:

(1) Cần chú trọng đến công tác đào tạo nghề và xây dựng các mô hình kinh tế tại địa bàn, nhằm tạo cơ sở cho người dân làm công việc chuyển đổi từ lao động trong nông nghiệp thành lao động ngoài nông nghiệp

(2) Cần thành lập các địa điểm kinh doanh và mở các lớp đào tạo ngắn hạn về hoạt động kinh doanh giúp các hộ gia đình dễ dàng tiếp cận các hình thức kinh doanh, qua đó các hộ gia đình sẽ sử dụng hiệu quả nguồn tiền nhận được từ đền bù đất bị thu hồi

(3) Triển khai các chính sách, giải pháp về đời sống, sinh kế cho những hộ bị thu hồi đất, tạo điều kiện cho các hộ có đất bị thu hồi tìm kiếm công ăn việc làm có thu nhập ổn định Nghiên cứu, định hướng, ban hành các chính sách phù hợp theo từng điều kiện cụ thể, phù hợp với tình hình thực tế ở địa phương, tạo nguồn thu nhập cho

hộ gia đình có đất bị thu hồi chuyển đổi các ngành nghề khác có thu nhập tốt hơn Nhà nước cần tiếp tục thực hiện các chương trình cấp tín dụng cho hộ gia đình để họ có cơ hội nâng cao kiến thức, chuyển đổi nghề, áp dụng khoa học tiên tiến trong sản xuất để

họ tiến hành sản xuất kinh doanh

(4) Đối với những hộ gia đình bị thu hồi đất thì cần có kế hoạch, phương án sử dụng nguồn tài chính đã đền bù phải hiệu quả, chú trọng đầu tư kinh doanh, sản xuất; Theo dõi các thông tin của chính quyền địa phương, nắm bắt kịp thời thông tin hỗ trợ việc làm, chỗ ở; cập nhật, học hỏi, trao dồi kiến thức, nâng cao trình độ chuyên môn, tận dụng nguồn tài chính nhà nước đã bồi thường cho gia đình để đầu tư tạo công ăn, việc làm phát triển hơn

(5) Chú trọng, quan tâm, đầu tư giáo dục của thế hệ trẻ tương lai; tiếp tục đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ thế hệ thanh niên góp phần vào phát triển kinh kế của hộ gia đình được vững bền

(6) Cần tạo điều kiện thuận lợi để hộ gia đình nắm bắt, tiếp cận với chính sách vay vốn, điều này có tác động rất lớn đến cơ hội vay vốn để phát triển kinh doanh, sản xuất tăng thu nhập của hộ gia đình Địa phương cần tăng cường, mở rộng, phát triển, các ngân hàng thương mại để các hộ gia đình có cơ hội vay vốn đơn giản, dễ dàng, dễ tiếp cận với lãi suất thấp, ưu đãi

Từ khóa: Thu nhập hộ gia đình, các yếu tố ảnh hưởng, phường Mỹ Bình, tỉnh Ninh Thuận

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã từng bước xây dựng các chính sách về Luật đất đai để từng bước hoàn thiện trong việc bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư Tuy nhiên, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đang là vấn đề hết sức nhạy cảm và nan giải, tác động đến nhiều mặt đến nền kinh tế nói chung và sự phát triển kinh tế - xã hội và đời sống của dân cư ở các địa phương nói riêng Việc xây dựng các công trình, cơ sở hạ tầng như: Trường học, đường giao thông, các công trình phúc lợi, các khu công nghiệp, các nhà máy xí nghiệp, khu chế xuất, để phục vụ cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi phải có một diện tích mặt bằng đất là không nhỏ Chính vì thế việc thu hồi đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để thực hiện xây dựng các công trình quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia công cộng, phát triển kinh tế là một khâu quan trọng, then chốt phục vụ cho quá trình phát triển theo tình hình mới của xã hội

Ngày nay khi mật độ dân số ngày càng tăng, đất đai ngày càng thu hẹp và giá trị đất càng ngày càng tăng cao, do đó việc quản lý nhà nước đối với đất đai lại càng khó khăn Việc quản lý và sử dụng đất đai một cách hiệu quả có ý nghĩa vô cùng to lớn quyết định đến sự thành bại về kinh tế và ổn định chính trị, phát triển xã hội, thực tế công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vẫn còn nhiều vướng mắc, nếu không có những chính sách hợp lý thì sẽ làm nảy sinh nhiều vấn đề như khiếu nại, tố cáo, gây nhiều bức xúc cho người dân Vì vậy Nhà nước cần có những chính sách hợp lý, liên tục thay đổi cơ chế để đảm bảo quyền lợi của người dân cũng như ổn định chính trị để phát triển kinh tế - xã hội ngày càng bền vững

Trong những năm qua, nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến việc giải tỏa, đền bù và hỗ trợ cho người dân bị ảnh hưởng khi thực hiện các dự án Các nghiên cứu đều tập trung phân tích về thu nhập, việc làm và đời sống của người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án, cụ thể như: Nguyễn Tấn Phát (2009), “Nghiên cứu về thực trạng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm; qua đó tác giả đi tìm lời giải vì sao người dân lại khiếu nại khi bị thu hồi đất, mặc dù đã được nhà nước đền bù theo pháp luật; phải xem việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo nguyên tắc phải

bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ” Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012), “nghiên cứu tác động của Khu công nghiệp đến sự thay đổi thu nhập của cộng đồng bị thu hồi đất: trường hợp Khu Công nghiệp Hòa Phú, tỉnh Vĩnh Long; nghiên cứu cho thấy có sự thay đổi đáng kể về sinh kế của cộng đồng sau khi bị thu hồi đất, thu nhập của cộng đồng không có sự thay đổi nhiều sau khi bị thu hồi đất” Nguyễn Thị Hồng Hạnh và cộng sự (2013), “nghiên cứu ảnh hưởng của thu hồi đất nông nghiệp đến đời sống việc làm của nông dân huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên; nghiên cứu tập trung phân tích tình hình thu hồi đất để xây dựng các khu, cụm công nghiệp và ảnh hưởng của thu hồi đất nông nghiệp đến tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, việc làm và thu nhập của các hộ bị thu hồi đất, những thách thức của việc thu hồi đất trong quá trình phát triển Việc mất đất sản xuất nông nghiệp đã làm một bộ phận nông dân thiếu việc làm, nảy sinh một số tác động xã hội khác, ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống của họ”

Các nghiên cứu trên đã chỉ ra được những nhân tố chính như: trình độ học vấn; tuổi; quy mô lao động; diện tích đất bị thu hồi; phương án sử dụng tiền đền bù; nơi ở mới xa trung tâm, không thuận tiện về giao thông, y tế, giáo dục; thiếu bạn bè hàng xóm, đời sống bị ảnh hưởng;… có tác động đến nguồn thu nhập của các hộ gia đình tại địa bàn nghiên cứu, gợi ý các chính sách góp phần nâng cao thu nhập cho các hộ gia đình bị thu hồi đất Tuy nhiên, điều kiện về vị trí địa lý, dân trí, thành phần dân tộc, tôn giáo và thời gian thực hiện của dự án … là khác nhau ở từng địa phương trên toàn quốc; những nghiên cứu trước kia khó có thể đem áp dụng ở địa phương như thành phố Phan Rang – Tháp chàm; một phường thuần nông lâu đời Hơn nữa, từ trước đến nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về thu nhập của các hộ gia đình bị thu hồi đất trong vùng ảnh hưởng dự án Xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh Ninh Thuận nói riêng và các dự án khác tại phường Mỹ Bình nói chung để có những chính sách phù hợp cũng như để có cơ sở nhằm tăng thu nhập cho các hộ gia đình này Mặc khác sẽ giúp ích cho chính quyền địa phương trong việc thực hiện công tác đền bù, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian tới

Theo số liệu của Trung tâm phát triển Quỹ đất tỉnh Ninh Thuận, phường Mỹ Bình, thành phố Phan Rang – Tháp Chàm có Dự án xây dựng trụ sở làm việc công an

tỉnh Ninh Thuận tại phường Mỹ Bình thu hồi 7,9 ha của 390 hộ dân bị ảnh hưởng Bên cạnh những lợi ích mà dự án trên mang lại thì một bộ phận không nhỏ người dân bị mất đất được đền bù nhưng còn gặp nhiều khó khăn như: Chưa tái định cư cho dân, không còn đất nông nghiệp để canh tác, bị mất việc làm, phải chuyển đổi nghề, thay đổi chỗ ở và chưa định hướng được những ngành nghề hợp lý để có cuộc sống ổn định; tiềm ẩn nguy cơ tái nghèo, gây mất ổn định tình hình an ninh trật tự địa phương Mặc dù trong quá trình thực hiện, các hộ dân trong vùng dự án được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ từ nhà nước như: Bồi thường, tái định cư, giải quyết việc làm, chuyển đổi nghề,… nhưng đến nay mới tái định cư 1/3 hộ dân, 2/3 hộ dân còn lại vẫn chưa tái định cư, mặt dù dự án đã thu hồi từ năm 2013 và đã xây dựng công trình trụ

sở làm việc công an tỉnh hoàn thành đưa vào sử dụng Vì vậy chưa đạt kết quả như mong muốn, vấn đề này càng khó khăn hơn đối với những người dân là nông dân bị thu hồi đất sản xuất nông nghiệp

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, việc chọn đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng

đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Xây dựng trụ sở làm

việc công an tỉnh Ninh Thuận” để nghiên cứu là cần thiết trong bối cảnh hiện nay,

trên cơ sở kết quả nghiên cứu đề xuất những phương hướng về chính sách nhằm cải thiện thu nhập của các hộ gia đình tại địa bàn nghiên cứu

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án xây dựng trụ sở làm việc Công an tỉnh Ninh Thuận Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề ra một số hàm ý chính sách nhằm cải thiện thu nhập cho các hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự

án xây dựng trụ sở làm việc Công an tỉnh Ninh Thuận

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

(1) Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh Ninh Thuận

(2) Xem xét tác động và đo lường mức độ ảnh hưởng của chúng đến thu nhập của

hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự xây dựng trụ sở làm việc Công an tỉnh Ninh Thuận

(3) Đề ra một số gợi ý chính sách nhằm cải thiện thu nhập và nâng cao đời sồng cho các hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án xây dựng trụ sở làm việc Công an tỉnh Ninh Thuận

1.3 Câu hỏi nghiên cứu

Dựa trên cơ sở các mục tiêu nghiên cứu cụ thể ở trên, nghiên cứu đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi sau:

(1) Có những yếu tố nào ảnh hưởng đến thu nhập hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án xây dựng trụ sở làm việc Công an tỉnh Ninh Thuận?

(2) Những yếu tố đó ảnh hưởng theo chiều hướng nào và mức độ tác động của các yếu tố đó đến thu nhập hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án xây dựng trụ

sở làm việc Công an tỉnh Ninh Thuận là như thế nào?

(3) Có những đề xuất chính sách nào nhằm nâng cao thu nhập cho hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án xây dựng trụ sở làm việc Công an tỉnh Ninh Thuận?

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Thu nhập của hộ gia đình và các yếu tố ảnh hưởng

đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án xây dựng trụ sở làm việc của công an tỉnh Ninh Thuận, với đơn vị nghiên cứu là hộ gia đình tại địa bàn nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Thời gian: Dữ liệu thứ cấp được thu từ số liệu thống kê của Ủy ban Nhân dân

(UBND) Phường Mỹ Bình và dữ liệu sơ cấp do tác giả tiến hành thu nhập trong khoảng thời gian từ tháng 10/2019 đến tháng 12/2019

+ Không gian: Nghiên cứu tiến hành tại địa bàn phường Mỹ Bình, thành phố

Phan Rang – Tháp chàm, tỉnh Ninh Thuận

+ Nội dung: Nghiên cứu chỉ tập trung vào thu nhập của các hộ gia đình trong

vùng ảnh hưởng dự án xây dựng công an tỉnh Ninh Thuận và các yếu tố chính ảnh hưởng đến nó

1.5 Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu

- Đóng góp về lý thuyết: Bổ sung thêm bằng chứng thực tiễn tại Phường Mỹ

Bình, thành phố Phan Rang – Tháp Chàm về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của

hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án xây dựng

- Đóng góp về thực tiễn: Cung cấp luận cứ khoa học cho các đề xuất nâng cao

thu nhập cho các hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án xây dựng, và tạo nền tảng cho các nhà hoạch định chính sách tại địa phương hoàn thiện các chính sách đền

bù, giải tỏa, cũng như các chính sách nâng cao thu nhập cho các hộ gia đình sau khi bị thu hồi đất

1.6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần các phần trích yếu, mục lục, tài liệu tham khảo và phụ lục; kết cấu của đề tài gồm 5 chương như sau:

Chương 1: Chương này trình bày tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu,

câu hỏi nghiên cứu, cũng như ý nghĩa của nghiên cứu và cấu trúc của nghiên cứu

Chương 2: Tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết Chương này trình bày tổng

quan cơ sở lý thuyết nền về hộ gia đình, thu nhập của hộ gia đình, các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình, cũng như tổng quan các nghiên cứu trước có liên quan nhằm xây dựng khung phân tích phù hợp cho nghiên cứu

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương ba trình bày quy trình nghiên

cứu, cách tiếp cận nghiên cứu, cách xác định cỡ mẫu, phương pháp chọn mẫu và các phương pháp phân tích số liệu

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương này, tập trung ước lượng

và kiểm định mô hình nghiên cứu, cũng như tiến hành thảo luận các kết quả nghiên cứu

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách Chương cuối, trình bày các kết luận

rút ra từ nghiên cứu, cũng như đề xuất các hàm ý chính sách nhằm nâng cao thu nhập cho hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh Ninh Thuận

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Cơ sở lý thuyết

2.1.1 Khái niệm hộ

"Hộ gia đình đã có từ lâu đời, cho đến nay nó vẫn tồn tại và phát triển Trải qua mỗi thời kỳ kinh tế khác nhau, hộ gia đình và kinh tế hộ gia đình được biểu hiện dưới những hình thức khác nhau song vẫn có bản chất chung đó là sự hoạt động của sản xuất kinh doanh của các thành viên trong gia đình cố gắng làm sao tạo ra nhiều của cải vật chất để nuôi sống và tăng thêm tích lũy cho gia đình và cho xã hội" (Phạm Thị Hương Dịu, 2009)

Vương Thị Vân (2009), "Thì đưa ra 3 tiêu thức chính thường được nói đến khi định nghĩa khái niệm hộ gia đình: có quan hệ huyết thống và hôn nhân; cùng cư trú; có

cơ sở kinh tế chung Tác giả cũng cho rằng, đại đa số các hộ ở Việt Nam đều gồm những người có quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống Vì vậy, khái niệm hộ thường được hiểu đồng nghĩa với gia đình, nhiều khi được gộp thành khái niệm chung là hộ gia đình"

Mặc dù có những cách tiếp cận và quan niệm khác nhau, nhưng về cơ bản hộ gia đình đều có những đặc điểm chung, đó là:

Một, hộ là tập hợp chủ yếu và phổ biến của những thành viên có chung huyết thống (Ông, bà, cha, mẹ, vợ, chồng, con ruột), tuy nhiên cũng có những trường hợp cá biệt thành viên của hộ không cùng chung huyết thống (con nuôi, người tình nguyện và được sự đồng ý của các thành viên trong hộ có cùng chung huyết thống được công nhận và hoạt động kinh tế lâu dài)

Hai, hộ nhất thiết phải là một đơn vị kinh tế, có chung nguồn lao động và được phân công trong hộ lao động chung, có chương trình, tài chính (vốn), kế hoạch sản xuất hoặc kinh doanh chung, có ngân quỹ chung, là đơn vị vừa sản xuất vừa tiêu dùng

và được phân chia lợi ích theo thỏa thuận có tính chất gia đình Hộ có thể thuộc thành phần kinh tế cá thể, tư nhân, tập thể, Nhà nước, hộ không phải là một thành phần kinh

tế đồng nhất

2.1.2 Khái niệm thu nhập hộ gia đình

Thu nhập là khoản của cải thường được tính thành tiền mà một cá nhân, doanh nghiệp hoặc một nền kinh tế nhận được trong một khoảng thời gian nhất định từ công

việc, dịch vụ hoặc hoạt động nào đó Thu nhập có thể gồm các khoản như tiền lương, tiền công, tiền cho thuê tài sản, lợi nhuận kinh doanh

Singh và Strauss (1986), “cho rằng thu nhập của hộ gia đình bao gồm thu nhập

từ nông nghiệp và phi nông nghiệp” Tổng cục thống kê (2010, theo Lương Kim Ngân, 2015), “đưa ra khái niệm thu nhập của hộ nói chung là toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật sau khi trừ chi phí sản xuất mà hộ và các thành viên của hộ nhận được trong một thời kỳ nhất định, thường là 01 năm Thu nhập của hộ bao gồm:

- Thu từ tiền công, tiền lương;

- Thu từ sản xuất nông, lâm nghiệp, thuỷ sản (sau khi đã trừ chi phí sản xuất và thuế sản xuất);

- Thu từ sản xuất ngành nghề phi nông, lâm nghiệp, thuỷ sản (sau khi đã trừ chi phí sản xuất và thuế sản xuất);

- Thu khác được tính vào thu nhập như thu do biếu, mừng, lãi tiết kiệm…

- Các khoản thu không tính vào thu nhập gồm rút tiền tiết kiệm, thu nợ, bán tài sản, vay nợ, tạm ứng và các khoản chuyển nhượng vốn nhận được do liên doanh, liên kết trong sản xuất kinh doanh…

Thu nhập của hộ = Tổng thu - Tổng chi

Trong đó:

- Tổng thu: Bao gồm các khoản thu hợp pháp trong năm của tất cả các thành viên trong hộ gia đình như: Thu từ các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ nông, lâm nghiệp, thuỷ sản; từ các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ phi nông, lâm nghiệp, thuỷ sản; thu từ tiền công, tiền lương và các khoản thu nhập khác như: quà tặng, biếu, cho bằng tiền mặt hay hiện vật; các khoản lương hưu, trợ cấp các loại, thu

từ cho thuê nhà, cho thuê máy móc thiết bị, đất đai, tài sản khác, thu từ lãi tiền gửi ngân hàng, trúng xổ số, Không tính các khoản thu trợ cấp xã hội một lần, như: tiền mai táng phí, hỗ trợ thiếu đói,…

- Tổng chi: Bao gồm các khoản chi phí hợp lý liên quan, tương ứng với phạm vi nguồn thu trong năm của hộ Không tính các chi phí mà chưa cho thu”

Trong nghiên cứu này, nguồn thu nhập của các hộ gia đình bao gồm thu nhập từ trồng trọt, chăn nuôi (sau khi đã trừ đi chi phí); từ hoạt động phi nông nghiệp, lâm

nghiệp, thủy sản (sau khi đã trừ đi chi phí); từ tiền công, tiền lương; và các khoản thu khác (quà tặng, lãi tiết kiệm, tiền cho thuê nhà, lương hưu, trợ cấp, )

2.1.3 Phân loại thu nhập nông hộ

Thu nhập nông hộ được chia thành 3 loại như sau:

 Thu nhập nông nghiệp: Bao gồm thu nhập từ các hoạt động sản xuất trong nông nghiệp như: trồng trọt (lúa, màu, rau, quả, ); từ chăn nuôi (gia súc, gia cầm, ) và nuôi trồng thuỷ hải sản (tôm, cua, cá, )

 Thu nhập phi nông nghiệp: Là thu nhập được tạo ra từ các hoạt động ngành nghề công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, bao gồm các ngành nghề chế biến, sản xuất vật liệu xây dựng, gia công cơ khí, Ngoài ra thu nhập phi nông nghiệp còn được tạo

ra từ các hoạt động thương mại dịch vụ như buôn bán, thu gom,

 Thu nhập khác: Đó là các nguồn thu từ các hoạt động làm thêm, làm thuê; làm công ăn lương; từ các nguồn trợ cấp xã hội và sản xuất hoặc các nguồn thu nhập bất thường khác

2.1.4 Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình

Theo Khoản 11, Điều 3, Luật đất đai 2013: ''Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai'' “Sự thu hồi đất và di chuyển chỗ ở của người dân có thể gây ra sự thiếu thốn nghiêm trọng và những tổn hại về kinh tế - xã hội, môi trường nếu không có một kế hoạch cẩn thận Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), để tránh hoặc tối thiểu hoá những tổn thất khi thực hiện dự án thì việc thu hồi đất và tái định cư là không thể tránh khỏi, những

kế hoạch này nên được lên kế hoạch và thực hiện như một dự án phát triển ADB chỉ

ra rằng những người ảnh hưởng nên được hỗ trợ để họ cải thiện mức sống, hoặc ít nhất

là khôi phục cuộc sống của họ, bằng cuộc sống cũ, hoặc cao hơn trước khi họ bị thu hồi đất và di chuyển” (Ngân hàng phát triển châu Á, 1995) Theo Ngân hàng thế giới (Ngân hàng thế giới, 2004), “phục hồi thu nhập là một phần quan trọng của chính sách thu hồi đất khi những người bị ảnh hưởng mất đi cơ sở sản xuất, kinh doanh, việc làm hoặc các nguồn thu nhập khác Các phương án tạo thu nhập bao gồm: (i) Tín dụng trực tiếp đối với kinh doanh nhỏ và tự làm; (ii) Xây dựng các kỹ thuật thông qua đào tạo; (iii) Hỗ trợ trong việc tìm kiếm các cơ hội trong doanh nghiệp nhà nước và tư nhân; và

(iv) Ưu tiên đối với những người bị ảnh hưởng trong việc tuyển chọn lao động liên quan đến dự án hoạt động Hiểu theo nghĩa rộng hơn, không phải chỉ là thu nhập mà còn cả sinh kế bền vững cho những đối tượng bị tổn thương do thu hồi đất” Hanstad

và cộng sự (2004), “đã nhận định rằng một sinh kế bền vững khi nó có khả năng ứng phó và phục hồi nếu bị tác động hay có thể thúc đẩy các khả năng và tài sản ở cả thời điểm hiện tại và trong tương lai trong khi không làm xói mòn nền tảng nguồn lực tự nhiên” Mô hình sinh kế bền vững (DFID, 2000), chính sách về bồi thường, hỗ trợ cho

hộ dân bị thu hồi đất tạo được sinh kế bền vững khi nó tác động các tài sản sinh kế người dân và kết hợp với thay đổi phương thức sinh kế (nông nghiệp và phi nông nghiệp) nhằm đảm bảo tăng thu nhập của hộ dân sau khi thu hồi đất Đinh Phi Hổ và Huỳnh Sơn Vũ (2011), “dựa trên kết quả của việc phân tích khung sinh kế bền vững đưa ra nhận định rằng các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của người dân bị thu hồi đất gồm có: trình độ học vấn của chủ hộ, tuổi của chủ hộ, tỷ lệ phụ thuộc, quy mô lao động, diện tích đất bị thu hồi, mục đích sử dụng số tiền đền bù, lao động làm việc trong KCN”

Nguồn lực lao động có yếu tố quan trọng trong việc tạo ra tài chính cho hộ gia đình, bởi vì con người tạo ra của cải vật chất, là trung tâm nguồn tài nguyên vô tận Trong đó, nguồn nhân lực, trình độ học vấn là một khía cạnh rất quan trọng để đánh giá chất lượng Để có một nguồn nhân lực có trình độ, chuyên môn nghiệp vụ giỏi, kỹ năng lao động thành thạo sẽ giúp họ dễ dàng tiếp thu trong việc áp dụng khoa học, kỹ thuật cao vào sản xuất cũng như sử dụng hiệu quả các nguồn lực khác để tăng thu nhập trong hộ

Độ tuổi lao động trong hộ có tác động hết sức quan trọng đến hiệu quả lao động cũng như hình thức lao động Đặt thù lao động ở nông thôn thì đa phần là cần nguồn lao động có sức khỏe tốt, và sức trẻ, bởi vì hầu hết những công việc ở nông thôn thường là những việc làm nặng nhọc

Một vài yếu tố khác cũng có tác động đến thu nhập của hộ gia đình như: Tỷ lệ phụ thuộc, số nhân khẩu, giới tính, đặc điểm dân tộc Tỷ lệ phụ thuộc là số người ăn theo trên một lao động trong hộ Điều này cho thấy tỷ lệ phụ thuộc càng nhiều thì phúc lợi mà những người trong hộ nhận được càng giảm, do một người lao động phải nuôi sống nhiều người hơn; Những hộ gia đình có nhiều trẻ em sẽ ảnh hưởng đến mức thu nhập bình quân đầu người thấp hơn những hộ gia đình có ít trẻ em; Những hộ gia đình

có nhiều nữ hơn cũng sẽ ảnh hưởng đến thu nhập, vì những công việc nông thôn thường lao động chân, tay nhiều hơn, đòi hỏi phải có sức khỏe, điều này nói lên hộ gia đình có nhiều nữ sẽ có thu nhập ít hơn hộ gia đình có ít nữ ; Những hộ gia đình dân tộc thiểu

số sống ở các vùng cao, vùng sâu, vùng xa, có cơ sở hạ tầng kém phát triển, thường sinh con nhiều, ít có điều kiện học hành, đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ, vì thế ứng dụng kỹ năng, kỹ thuật vào sản xuất kinh doanh rất kém nên có thu nhập thường thấp hơn hộ gia đình người Kinh

Nguồn lực tài chính như một đòn bẩy góp phần phát huy các nguồn lực khác Nguồn lực tài chính của hộ gia đình bao gồm: Tiền gửi tiết kiệm, tiền vay từ người thân bà con, bạn bè, các tổ chức tín dụng…Việc thiếu vốn để sản xuất, kinh doanh, tiếp vận với trình độ khoa học, kỹ thuật dẫn đến kinh tế hộ gia đình phát triển chậm Chưa kể những hộ không có vốn, không có tài sản thế chấp vay ngân hàng được để sản xuất, kinh doanh, phải đi làm thuê hàng ngày để có cuộc sống tạm qua ngày Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng cho người dân được vay vốn, tiếp cận tín dụng dễ dàng, thuận lợi là điều kiện hết sức quan trọng để người nghèo có cơ hội phát triển kinh tế như tăng cường vốn, đầu tư cho sản xuất, kinh doanh cũng như trang trải chi phí học hành cho con cái Nhờ đó, nâng cao thu nhập và có cơ hội thoát nghèo

Nguồn lực về tài chính có thể hình thành nên nguồn lực vật chất, nguồn lực vật chất bao gồm đất đai, máy móc thiết bị phục vụ cho việc sản xuất, nếu nguồn lực vật chất

có sẵn sẽ đóng góp tích cực, hiệu quả vào các nguồn lực khác Trong đó nông nghiệp là một ngành sản xuất đặc thù, nếu có sẵn đất đai sản xuất thì sẽ góp phần không nhỏ đến

sự phát triển kinh tế - xã hội, nơi đất đai là tư liệu sản xuất chính, là môi trường cho cây trồng sinh trưởng và phát triển Đất sản xuất bao gồm đất trồng cây hoa màu, cây ăn trái, đất trồng lúa, đất nuôi trồng thủy sản… Nếu người nông dân canh tác trên một mảnh đất phì nhiêu, màu mỡ, thời tiết tốt quanh năm thì suất đầu tư về giống, phân bón sẽ thấp hơn và đem lại thu cao hơn về sản lượng Ngược lại nếu canh tác trên mảnh đất khô cằn, nhiễm mặn, thời tiết xấu sẽ ảnh hưởng đến thu nhập vì phải bỏ ra chi phí cao nhưng ít hiệu quả Do đó, nếu những hộ sở hữu nhiều đất đai phì nhiêu, màu mỡ, thời tiết tốt quanh năm, đa dạng hóa cây trồng thì sẽ có thu nhập mức sống cao hơn

Đối với các hộ có đất đai và có chăn nuôi gia súc, gia cầm thì rất thuận lợi trong việc sản xuất vì nó cung cấp sức cày bừa (bò, trâu) và có thực phẩm tiêu dùng hàng ngày (gà, lợn) của hộ gia đình

Cơ sở hạ tầng, đường sá giao thông, khoảng cách đến khu vực trung tâm là yếu

tố có tác động quan trọng tới năng suất nông nghiệp, gắn liền với sự phát triển việc làm phi nông nghiệp và thúc đẩy sự tham gia của người nghèo vào nền kinh tế thị trường Những người dân sống gần trung tâm, có cơ sở hạ tầng thì sẽ có điều kiện mức sống cao hơn những hộ ở xa trung tâm

Nguồn lực xã hội được thông qua các hội đoàn thể như: Hội nông dân, hội phụ

nữ, đoàn thanh niên…tạo công ăn việc làm, phát triển kinh tế, góp phần thu nhập cho

hộ, các hội đoàn thể này chung tay cùng chính quyền địa phương thường xuyên tuyên truyền, cải tiến, tư vấn, động viên, giúp đỡ cũng như định hướng các kế hoạch cụ thể

để từng bước phát kinh tế của hộ tại địa bàn

Nguồn lực tự nhiên như khí hậu, thời tiết, nguồn nước, tài nguyên thiên nhiên, địa hình là yếu tố tác động đến sự phát triển kinh tế của con người, cây trồng, vật nuôi Trong đó nguồn nước, thời tiết, khí hậu, nhiệt độ và số giờ có ánh sáng mặt trời trong ngày cũng ảnh hưởng đến năng suất cây trồng, còn địa hình ảnh hưởng đến việc tưới tiêu của cây trồng Nói chung nếu thiếu các yêu tố trên sẽ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của các loại cây trồng, vật nuôi

Tóm lại, qua việc tổng quan các lý thuyết nền liên quan có thể kết luận rằng các

nhân tố chính ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình bao gồm: (1) Tín dụng trực tiếp đối với kinh doanh nhỏ và tự làm; (2) Xây dựng các kỹ thuật thông qua đào tạo; (3) Hỗ trợ trong việc tìm kiếm các cơ hội trong doanh nghiệp nhà nước và tư nhân; và (4) Ưu tiên đối với những người bị ảnh hưởng trong việc tuyển chọn lao động liên quan đến

dự án hoạt động; (5) trình độ học vấn của chủ hộ; (6) tuổi của chủ hộ; (7) tỷ lệ phụ

thuộc; (8) quy mô lao động; (9) diện tích đất bị thu hồi; (10) mục đích sử dụng số tiền đền bù; (11) lao động làm việc trong KCN,

2.2 Tổng quan các nghiên cứu trước

2.2.1 Nghiên cứu ngoài nước

Theo Scoones (1998), “Những yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình bao gồm: vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn con người, và vốn xã hội Vốn tự nhiên là đất đai, nước, không khí, là cơ sở cho tất cả các hoạt động kinh tế của con người Vốn tài chính bao gồm các khoản tiết kiệm và tín dụng, cho biết khả năng của một hộ gia đình trong việc tiết kiệm và tiếp cận tín dụng cho đầu tư và các hoạt động tạo thu nhập

Vốn con người mô tả các yếu tố như giáo dục, lực lượng lao động và giới tính Nguồn

vốn này được khai thác sử dụng trong quá trình lao động tham gia vào sản xuất và được phản ảnh qua năng suất lao động và hiệu quả công việc của họ Vốn xã hội bao gồm phần lớn sự hợp tác xây dựng giữa những con người với nhau như sự tin tưởng,

sự hiểu biết lẫn nhau và sự chia sẻ những giá trị đạo đức, phong cách nối kết những thành viên trong các tập đoàn, các cộng đồng lại với nhau” Còn Theo Park (1992),

“Thì năng suất lao động của con người là điều kiện quan trọng để thay đổi thu nhập của họ Như vậy, các yếu tố tác động đến năng suất lao động cũng chính là các yếu tố tác động đến thu nhập của hộ gia đình” Mankiw (1998), “Cho rằng sự khác biệt trong thu nhập giữa các nước chính là do khác biệt về năng suất lao động” Barker (2002),

“Cho rằng năng suất lao động nông nghiệp phụ thuộc vào năng suất đất (Giá trị tổng sản phẩm tính trên 1 ha đất nông nghiệp) và quy mô đất (Diện tích đất nông nghiệp tính trên 1 lao động nông nghiệp)” Theo Mincer (1974), “Thu nhập của hộ gia đình chịu ảnh hưởng của các yếu tố như trình độ học vấn, kinh nghiệm nghề nghiệp và giới tính của chủ hộ” Theo Reardon và cộng sự (1992, dẫn theo Đinh Phi Hổ, 2014), “Thì

đa dạng hóa sản xuất kinh doanh ở vùng nông thôn có tác động tăng thu nhập cho các

hộ gia đình” Bên cạnh đó, Karttunen (2009), “Cho rằng nguốn lực vốn con người của

hộ gia đình và các yếu tố nhân khẩu xã hội khác như giới tính, trình độ học vấn của chủ hộ cùng với tỷ lệ phụ thuộc đều có ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình”

Các nghiên cứu của Ngân hàng phát triển châu Á (2007), Ngân hàng Thế giới (2011), “Cho thấy chính sách thu hồi đất rất đa dạng Thu hồi đất nông nghiệp có thể

áp dụng luật theo hướng cưỡng chế thi hành hoặc thoả thuận Giá bồi thường cũng rất khác nhau, và thường do Nhà nước quy định giá” (Phuc, 2015) “Việc phân loại đất nông nghiệp hay vườn tạp cũng không rõ ràng dẫn đến có sự khác biệt rất lớn về tiền bồi thường (thậm chí cùng trên một địa bàn) Quá trình thu hồi đất này chính là một cú sốc đối với nguồn tài sản tự nhiên và làm thay đổi các nguồn vốn cho sinh kế của người dân Vì vậy, các hộ gia đình phải ứng phó và lựa chọn chiến lược sinh kế hữu hiệu nhất cho cuộc sống của họ Sự suy giảm mức sống thường do các nguyên nhân về thiếu đất sản xuất, việc làm, các hỗ trợ sinh kế hay phá vỡ các kết nối xã hội” Cernea

và Soltau (2006); “Khung phân tích sinh kế bền vững tập trung vào quyền sở hữu và năm nhóm tài sản sinh kế chính: Vốn con người, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn vật chất

và vốn tài chính” (DLID, 1999; Ellis, 1998) “Dựa vào các nguồn lực có thể tiếp cận được, các hộ gia đình sẽ kết hợp các tài sản sinh kế khác nhau để xây dựng các chiến

lược phù hợp nhằm đạt đến mục tiêu tạo phúc lợi cao nhất cho gia đình của họ Sinh

kế được xem là bền vững khi nó có thể ứng phó và phục hồi những cú sốc và duy trì hoặc nâng cao năng lực và tài sản của mình trong hiện tại và tương lai, trong khi không phá hoại tài nguyên thiên nhiên” (Chamber và Conway, 1991)

2.2.2 Nghiên cứu trong nước

Nghiên cứu của Lê Khương Ninh và cộng sự (2010), “Đã tiến hành một nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đói của các hộ gia đình ở đồng bằng Sông Cửu Long, bằng việc sử dụng bộ dữ liệu sơ cấp được thu nhập từ 563 hộ gia đình Các yếu

tố chính tác động đến nghèo được đưa vào phân tích, gồm: yếu tố nội tại của chủ hộ và yếu tố ngoại vi Cụ thể, yếu tố nội tại của hộ (như diện tích đất canh tác, loại hình kinh

tế của hộ, tình trạng việc làm của lao động trong hộ, trình độ học vấn của chủ hộ, tỉ lệ người sống phụ thuộc,…) và yếu tố ngoại vi có liên quan đến đô thị hóa (như khoảng cách đến các tiện ích do đô thị mang lại, quy hoạch “treo”,…)” Kết quả nghiên cứu cho thấy, hầu hết các biến đều có tác động có ý nghĩa thống kê trong việc giải thích sự biến thiên của nghèo đói hộ gia đình Tuy nhiên, công tác quy hoạch đô thị tại các vùng ven chưa đạt hiệu quả do tình trạng “treo” của các dự án hay thời gian thực hiện dự án quá dài làm cho người dân không thể đầu tư xây dựng, sửa chữa nhà cửa, kinh doanh hay canh tác trên đất của mình, dẫn đến tăng tỉ lệ thất nghiệp Qua nghiên cứu cho thấy, quy hoạch “treo” là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm tăng tỉ lệ đói nghèo

Đinh Phi Hổ và Huỳnh Sơn Vũ (2011), “Đã dựa vào khung lý thuyết sinh kế bền vững và thực tiễn Việt Nam, tác giả đã sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic nhằm định lượng các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ gia đình bị thu hồi đất Nghiên cứu tiến hành điều tra trực tiếp 94 hộ gia đình bị thu hồi đất tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh để ứng dụng và kiểm định mô hình trên thực tiễn Các biến độc lập tác giả đưa vào nghiên cứu gồm: Trình

độ học vấn của chủ hộ, tuổi của chủ hộ, tỉ lệ phụ thuộc, số lao động trong hộ, diện tích đất bị thu hồi và 2 biến giả (gồm: Hộ sử dụng tiền đền bù để đầu tư sản xuất kinh doanh sau khi bị thu hồi đất và hộ có lao động làm việc trong Khu công nghiệp Tân Phú Trung) Nghiên cứu cho rằng, cùng với quá trình hình thành và phát triển các Khu công nghiệp, tình hình thu hồi đất để phục vụ cho xây dựng các Khu - Cụm công

nghiệp diễn ra mạnh mẽ trên địa bàn cả nước, nhất là vùng nông thôn Những hộ nông

dân bị thu hồi đất phải đương đầu với sự thay đổi nguồn lực để tạo ra sinh kế và thu

nhập của mình” Kết quả nghiên cứu cho thấy, có 6 nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập bao gồm: Trình độ học vấn của chủ hộ, số lao động trong hộ, hộ có dùng tiền đền bù vào việc đầu tư cho sản xuất kinh doanh, hộ có lao động làm việc trong khu công nghiệp, tỷ lệ phụ thuộc và diện tích đất bị thu hồi của hộ Trong nghiên cứu tác giả kế thừa 4 yếu tố là trình độ học vấn của chủ hộ, số lao động trong hộ, tỷ lệ phụ thuộc và diện tích đất bị thu hồi của hộ, để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh Ninh Thuận Nghiên cứu này kỳ vọng 2 yếu tố là trình độ học vấn của chủ hộ, số lao động trong hộ có ảnh hưởng dương đến thu nhập của nông hộ Riêng 2 yếu tố tỷ lệ phụ thuộc và diện tích đất bị thu hồi của hộ có ảnh hưởng đến thu nhập của nông hộ

Theo Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012), “Thì cho rằng các nhân tố tác động đến sự thay đổi thu nhập của hộ dân bị thu hồi đất bao gồm: (1) trình độ học vấn của chủ hộ, (2) số lao động chính trong hộ, (3) số người sống người phụ thuộc, (4) diện tích đất bị thu hồi, (5) phương án sử dụng tiền đền bù, (6) tham gia làm việc tại các khu công nghiệp” Nghiên cứu này kế thừa 4 yếu tố là trình độ học vấn của chủ hộ

và số lao động trong hộ, số người sống phụ thuộc, diện tích đất bị thu hồi

Bùi Văn Trịnh và cộng sự (2014), “Khảo sát 60 hộ gia đình bị thu hồi đất phục

vụ cho xây dựng các khu công nghiệp (KCN) và 47 hộ gia đình sống xung quanh khu công nghiệp ở thành phố Cần Thơ nhận thấy có sự thay đổi đáng kể về việc làm và nguồn tạo thu nhập của hộ dân bị thu hồi đất và hộ dân sống xung quanh KCN sau khi KCN được hình thành; các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ dân bị thu hồi và sống xung quanh KCN là trình độ học vấn của chủ hộ, tỷ lệ người phụ thuộc, lao động trong KCN, diện tích đất bị thu hồi Trong nghiên cứu tác giả kế thừa 3 yếu tố là trình

độ học vấn của chủ hộ, tỷ lệ người phụ thuộc, diện tích đất bị thu hồi”

Theo Nguyễn Trung Hưng (2018), “Thì các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ dân bị thu hồi đất trong vùng ảnh hưởng dự án bao gồm: (1) Số năm giải quyết thu hồi và bồi thường của dự án, (2) Khả năng tiếp cận tín dụng, (3) Trình độ học vấn của chủ hộ, (4) Khoảng cách đến chợ gần nhất, (5) Số lao động trong hộ”

Đỗ Hữu Nghị và cộng sự (2016), “Đã tiến hành một nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án trên địa bàn quận Bình Thuỷ, thành phố Cần Thơ Mục đích của nghiên cứu này là nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án

Phương pháp phân tích hồi quy đa biến được sử dụng để kiểm định mối quan hệ của các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án” Kết quả nghiên cứu cho thấy, có 5 yếu tố có tác động đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng của dự án như số lượng lao động trong nông nghiệp, số lượng lao động ngoài nông nghiệp, số năm thực hiện dự án, khoảng cách từ nhà đến chợ và trình độ văn hoá của chủ hộ

Theo Nguyễn Tuấn Dũng và cộng sự (2016), “Thì có 4 nhóm nhân tố chính sách chính ảnh hưởng tới kết quả tái định cư sau thu hồi đất, bao gồm: (1) Hỗ trợ cơ sở

hạ tầng (hệ thống giao thông, điện, nước sạch, thủy lợi và các khía cạnh khác như giáo dục, y tế, các khu thương mại, viễn thông liên lạc hay vệ sinh môi trường); (2) hỗ trợ đất đai (số lượng, chất lượng đất phục vụ cho sản xuất của người dân tái định cư); (3)

hỗ trợ vốn (vốn vay, thông tin vốn vay, mức độ dễ dàng tiếp cận nguồn vay hay cung cấp đủ và kịp thời cho các hộ gia đình) và (4) hỗ trợ đào tạo nghề là những hỗ trợ về đào tạo hướng nghiệp, dạy nghề để giải quyết việc làm và thu nhập cho các hộ gia đình”

Nguyễn Minh Thuận và cộng sự (2018), “Đã tiến hành một nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ dân sau thu hồi đất xây dựng khu công nghiệp tỉnh Vĩnh Long Mục tiêu của nghiên cứu này là nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ dân sau khi bị thu hồi đất Số liệu của nghiên cứu được thu thập

từ 126 hộ gia đình bị thu hồi đất phục vụ xây dựng KCN Hoà Phú và Bình Minh tỉnh Vĩnh Long Các phương pháp thống kê mô tả, phân tích hồi qui đa biến được sử dụng trong nghiên cứu Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự thay đổi đáng kể về các nguồn lực sinh kế của cộng đồng sau khi bị thu hồi đất Các nhân tố ảnh hưởng đến sự thay đổi thu nhập của hộ dân bị thu hồi đất là tuổi chủ hộ, trình độ học vấn của chủ hộ, số lao động đang làm việc trong khu công nghiệp, thu nhập từ hoạt động phi nông nghiệp,

tỷ lệ bị thu hồi đất, diện tích đất hiện tại Nghiên cứu còn đề xuất một số khuyến nghị nhằm ổn định sinh kế, nâng cao thu nhập cho cộng đồng dân cư bị thu hồi đất”

Chu Thị Kim Loan và Nguyễn Văn Hướng (2015), “Đã tiến hành một nghiên cứu về ảnh hưởng của nguồn lực đến thu nhập của nông hộ tỉnh Thanh Hóa: nghiên cứu điển hình ở huyện Thọ Xuân và Hà Trung Mục tiêu của nghiên cứu nhằm khái quát thực trạng nguồn lực và ảnh hưởng của chúng tới thu nhập của nông hộ tỉnh

Thanh Hóa qua kết quả nghiên cứu tại huyện Hà Trung và Thọ Xuân Kết quả nghiên

cứu được tổng hợp chủ yếu từ số liệu điều tra của 80 nông hộ, phương pháp phân tích

chính là thống kê mô tả và hồi qui đa biến Nghiên cứu cho thấy chất lượng lao động, qui mô đất đai và lượng vốn của các nông hộ điều tra còn ở mức thấp Thu nhập của nông hộ ở mức bình quân 72 triệu đồng/năm, đặc biệt thu nhập từ tiền lương, tiền công đóng góp một tỷ lệ khá cao trong tổng thu nhập của hộ Các nguồn lực của nông hộ như qui mô đất sản xuất, số lượng và trình độ học vấn của lao động, giá trị phương tiện sản xuất tỷ lệ thuận với thu nhập của hộ, trong đó qui mô đất sản xuất có ảnh hưởng lớn nhất Ngoài ra, khả năng tiếp cận nguồn vốn vay, giới tính của chủ hộ và vị trí địa

lý cũng có tác động tới thu nhập của nông hộ”

Đánh giá chung: Các nghiên cứu trước cho thấy rằng về cơ bản có những yếu tố

chính hưởng đến thu nhập của hộ gia đình bị thu hồi đất, cụ thể: giới tính của chủ hộ, trình độ học vấn của chủ hộ, số lao động trong hộ, chuyển đổi nghề, hỗ trợ đất đai, tỷ lệ người phụ thuộc, diện tích đất bị thu hồi, vay vốn, hoạt động kinh tế phi nông nghệp,

2.3 Giả thuyết và khung phân tích cho nghiên cứu

(1) Giới tính của chủ hộ

Trong một môi trường xã hội như nông thôn Việt Nam, nam giới thường được coi trọng hơn nữ giới, trong gia đình nam giới là trụ cột gia đình, và thường quyết định hoạt động sản xuất của nông hộ

Một số nghiên cứu trước như Karttunen (2009), Scoones (1998), Mincer (1974), Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012), Nguyễn Minh Thuận và cộng sự (2018), “đã xác định giới tính của chủ hộ có tác động đến thu nhập của hộ gia đình Vì vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu”

Giả thuyết H1: Hộ gia đình có chủ hộ là nam có thu nhập cao hơn hộ gia đình

có chủ hộ là nữ

(2) Trình độ học vấn của chủ hộ

“Học vấn đóng vai trò then chốt đối với sự phát triển của một cá nhân, một tổ chức cũng như một quốc gia” (Foster và Rosenzweig, 1996; Pitt và Sumodiningrat, 1991; Yang, 2004), “Học vấn quyết định lợi thế của mỗi người trong việc tạo ra thu nhập bởi học vấn cao sẽ dễ tiếp thu, áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất và sử dụng hiệu quả các nguồn lực khác Bên cạnh đó, học vấn cũng giúp tăng cường khả năng nắm bắt và xử lý thông tin thị trường để tạo ra cơ hội tham gia các hoạt động phi nông nghiệp, qua đó làm tăng thu nhập”

Nghiên cứu thực nghiệm của Đinh Phi Hổ và Huỳnh Sơn Vũ (2011); Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012); Đỗ Hữu Nghị và cộng sự (2016); Nguyễn Tuấn Dũng

và cộng sự (2016); Nguyễn Minh Thuận và cộng sự (2018), “cho thấy trình độ học vấn của chủ hộ có tác động dương lên thu nhập của hộ gia đình” Vì vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu

Giả thuyết H2: Trình độ học vấn của chủ hộ có tác động dương đến thu nhập

của hộ gia đình

(3) Số lao động trong hộ

“Lao động cũng là yếu tố đầu vào quan trọng của sản xuất nông nghiệp Trong điều kiện sản xuất ít được cơ giới hóa như nông nghiệp, số lượng lao động sẽ là yếu tố

cơ bản giúp làm tăng thu nhập cho nông hộ” (Abdulai và CroleRees, 2001; Yang, 2004)

Một số nghiên cứu trước liên quan như Karttunen (2009), Scoones (1998), Mincer (1974), Lê Khương Ninh và cộng sự (2010); Đinh Phi Hổ và Huỳnh Sơn Vũ (2011); Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012), “cho thấy số lao động trong hộ có tác động dương lên thu nhập của nông hộ” Vì vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu

Giả thuyết H3: Số lao động chính trong hộ gia đình có ảnh hưởng cùng chiều

(tác động dương) lên thu nhập của hộ gia đình

(4) Chuyển đổi nghề

Khi nhà nước tiến hành thu hồi đất phục vụ dự án, có nghĩa là người dân bị mất đất sản xuất, đất ở, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống, sinh kế của người dân Đối với những hộ gia đình chủ yếu làm nghề nông thì dất là tư liệu sản xuất duy nhất để đảm bảo cuộc sống của hộ Một trong những giải pháp để giúp người dân ổn định cuộc sống, nâng cao thu nhập cho gia đình là công tác chuyển đổi nghề Có nghĩa là Nhà nước cần thực hiện các giải pháp để đảm bảo sinh kế của người dân sau thu hồi đất, góp phần gia tăng thu nhập ít nhất là bằng hoặc tốt hơn so với trước khi thu hồi đất Thông thường, chính sách chuyển đổi nghề sẽ có hiệu quả giúp nâng cao thu nhập của người dân do họ được chuyển đổi nghề sang các lĩnh vực phi nông nghiệp

Một số nghiên cứu trước có liên quan như Nguyễn Minh Thuận và cộng sự (2018); Nguyễn Thị Hồng Hạnh và cộng sự (2013); Karttunen (2009), Scoones (1998), Mincer (1974), Lê Khương Ninh và cộng sự (2010); Đinh Phi Hổ và Huỳnh

Sơn Vũ (2011) “có tác động dương lên thu nhập của hộ gia đình” Do đó, giả thuyết sau được đề xuất:

Giả thuyết H4: Hộ có tiếp cận chính sách chuyển đổi nghề khi nhà nước thu

hồi đất thì có thu nhập cao hơn hộ không tiếp cận chính sách chuyển đổi nghề

(5) Hỗ trợ đất đai

Hỗ trợ đất đai là đem lại sự ổn định đời sống của người dân, một khi người dân

có chỗ ở ổn định thì mới làm ăn, sinh sống lâu dài phát triển kinh tế được Nghiên cứu của Nguyễn Tuấn Dũng và cộng sự (2016), “Nhóm tác giả xác định có 4 nhóm nhân

tố chính sách chính ảnh hưởng tới kết quả tái định cư: Hỗ trợ cơ sở hạ tầng thuộc về nhóm vốn vật chất (hệ thống giao thông, điện nước sạch, thủy lợi và các khía cạnh khác như giáo dục, y tế, các khu thương mại, viễn thông liên lạc hay vệ sinh môi trường); hỗ trợ đất đai thuộc về nhóm vốn tự nhiên (như: số lượng, chất lượng đất phục vụ cho sản xuất của người dân tái định cư); hỗ trợ vốn thuộc về nhóm hỗ trợ tài chính (như: tạo nguồn vốn vay, tiếp cận thông tin vốn vay, mức độ dễ dàng tiếp cận nguồn vay hay cung cấp đủ và kịp thời cho các hộ gia đình) và hỗ trợ đào tạo nghề là những hỗ trợ về đào tạo hướng nghiệp, dạy nghề để giải quyết việc làm và thu nhập cho các hộ gia đình, yếu tố hỗ trợ đất đai cho người dân càng ngắn có tác động dương đến thu nhập của nông hộ” Vì vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu

Giả thuyết H5: Hộ gia đình có nhận được chính sách hỗ trợ đất đai khi nhà nước

thu hồi đất thì có thu nhập cao hơn hộ không nhận được chính sách hỗ trợ đất đai

(6) Người phụ thuộc

Trong mỗi hộ gia đình hầu như đều có người phụ thuộc như: Cha, mẹ, con ruột, con nuôi , do vậy số người này không tạo ra thu nhập hoặc có thu nhập ít theo quy định của pháp luật Số người sống phụ thuộc là số người chưa trưởng thành (trong độ tuổi đi học), người đã trưởng thành (tàn tật), người hết tuổi lao động (già) và không có hoạt động tạo thu nhập Khi số thành viên trong hộ gia đình không có việc làm thì gánh nặng chi tiêu càng nhiều, điều này làm giảm khả năng tiết kiệm của gia đình

Nghiên cứu của Đinh Phi Hổ và Huỳnh Sơn Vũ (2011), “Cho rằng, những hộ gia đình bị thu hồi đất phải đương đầu với sự thay đổi nguồn lực để tạo ra sinh kế và

thu nhập của mình Trong đó tỷ lệ người phụ thuộc có tác động ngược chiều đến thu nhập hộ gia đình bị thu hồi đất” Còn theo kết quả nghiên cứu của Nguyễn Minh Thuận và cộng sự (2018), “Cũng chỉ ra rằng số người phụ thuộc có tác động ngược chiều đến thu nhập của hộ gia đình bị thu hồi đất, ” Vì vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu

Giả thuyết H6: Số người sống phụ thuộc trong gia đình càng ít thì thu nhập của

nông hộ càng cao và ngược lại

(7) Diện tích đất bị thu hồi

Đất bị Nhà nước thu hồi làm cho người dân mất đất, không còn đất canh tác, làm ảnh hưởng đến thu nhập, đời sống của người dân Nghiên cứu của Nguyễn Quốc Nghi và cộng sự (2012), “Đã dùng các phương pháp thống kê mô tả và sử dụng mô hình hồi quy Binary Logistic cho thấy có sự thay đổi đáng kể về sinh kế của cộng đồng sau khi bị thu hồi đất Nghiên cứu cho thấy diện tích đất bị thu hồi có ảnh hưởng dương đến thu nhập của nông hộ Nếu diện tích đất bị thu hồi nhiều, đồng nghĩa với việc người dân không còn đất để canh tác, khi đó họ phải chuyển đổi sang các nghề phi nông nghiệp khác Thu nhập từ các hoạt động phi nông nghiệp tăng, chứng tỏ việc thực hiện chuyển đổi nghề, hỗ trợ của nhà nước đối với hộ gia đình bị thu hồi đất là có tích cực” Nghiên cứu của Nguyễn Minh Thuận và cộng sự (2018), “Cho thấy tỷ lệ đất

bị thu hồi có tác động dương đến thu nhập của hộ gia đình bị thu hồi đất” Vậy, giả thuyết sau đây được xây dựng để kiểm định một phần lý thuyết nghiên cứu

Giả thuyết H7: Diện tích đất bị thu hồi có tác động cùng chiều lên thu nhập

của hộ gia đình bị thu hồi đất

(8) Vay vốn

Tín dụng là yếu tố quan trọng giúp hộ gia đình có điều kiện để mua vật tư, máy

móc, con giống, cây trồng (Mink và cộng sự, 2004), “Để tiến hành sản xuất kinh doanh Tín dụng rất cần thiết cho phát triển nông nghiệp và các hoạt động kinh doanh khác Bất kỳ hoạt động sản xuất nào cũng cần phải có nguồn vốn nhưng trong quá trình khảo sát thực tế thấy rằng, các hộ gia đình khi tham gia sản xuất nông nghiệp đều thiếu vốn để đầu tư vào trang thiết bị, máy móc, phương tiện, … Vì vậy, các hộ gia đình có vay vốn sẽ tiếp cận được nguồn vốn để phát triển các hoạt động nông nghiệp

nhằm nâng cao năng suất lao động” “Hiện nay, thu nhập của nông hộ Việt Nam còn thấp nên không đủ tích lũy để tái đầu tư, các nguồn vốn tài trợ từ ngân sách rất hạn chế bởi phải san sẻ cho các khu vực ưu tiên, trong khi nguồn vốn bán chính thức và phi chính thức lại nhỏ lẻ nên ít được sử dụng cho sản xuất Do đó, tín dụng chính thức trở nên hết sức quan trọng đối với các hộ gia đình Tuy nhiên, thực tế cho thấy nông hộ gặp không ít khó khăn khi vay vốn chính thức do các tổ chức tín dụng thường hạn chế cho vay ở nông thôn bởi phải đối mặt với chi phí giao dịch và rủi ro cao trong khi người vay lại thiếu tài sản thế chấp và thường gặp bất trắc khó lường ảnh hưởng xấu đến khả năng trả nợ như mất mùa, dịch bệnh, giá nông sản bấp bênh” (Lê Khương Ninh, 2011)

Một số nghiên cứu trước có liên quan như Nguyễn Minh Thuận và cộng sự (2018); Nguyễn Thị Hồng Hạnh và cộng sự (2013); Karttunen (2009), Scoones (1998), Mincer (1974), Lê Khương Ninh và cộng sự (2010); Đinh Phi Hổ và Huỳnh Sơn Vũ (2011), “Xác nhận rằng vay vốn có ảnh hưởng tích cực đến thu nhập” Do

đó, giả thuyết sau được đề xuất:

Giả thuyết H8: Hộ gia đình có vay vốn tín dụng chính thức thì có thu nhập cao

hơn hộ không vay vốn tín dụng

(9) Hoạt động kinh tế phi nông nghiệp

Theo Đỗ Văn Quân (2012), “Cho thấy sản xuất tiểu thủ công nghiệp, buôn bán nhỏ đang trở thành một nghề chính của nhiều chủ hộ gia đình Qua khảo sát cho thấy,

độ tuổi của chủ hộ càng cao thì cơ cấu kinh tế hộ theo hướng nông nghiệp càng cao Ở các nhóm tuổi trẻ hơn, người lao động có xu hướng chuyển dịch sang các nghề phi nông nghiệp ngày càng mạnh mẽ hơn Chẳng hạn, ở nhóm tuổi 20-29, tỷ trọng lao động làm nông nghiệp đã xuống dưới 10%

Khó khăn và thách thức lớn đối với kinh tế hộ trong tiến trình hội nhập là chênh lệch lớn về năng suất lao động giữa công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp Khảo sát cho thấy, xét theo ngành nghề, thì mức thu nhập bình quân của các hộ nông nghiệp là thấp nhất (1,073 triệu đồng); của các hộ làm tiểu thủ công nghiệp có mức cao nhất (2,097 triệu đồng) Thu nhập thấp là một yếu tố buộc nhiều hộ gia đình phải dịch chuyển sang các nghề phi nông nghiệp” Do vậy giả thuyết sau được đề xuất:

Giả thuyết H9: Hộ gia đình có các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp thì có thu

nhập cao hơn hộ gia đình chỉ đơn thuần làm nông nghiệp

Khung phân tích cho nghiên cứu

Trên cơ sở các giả thuyết được xây dựng ở trên, có thể đề xuất khung phân tích cho nghiên cứu bao gồm 9 yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình trong vùng ảnh hưởng dự án Xây dựng trụ sở làm việc công an tỉnh Ninh Thuận được trình bày ở hình 2.1

Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu

Trình độ học vấn

Số lao động trong hộ

Vay vốn Chuyển đổi nghề

Hỗ trợ đất đai

Thu nhập trung bình của

hộ Giới tính chủ hộ

Người phụ thuộc

Diện tích đất bị thu hồi

Hoạt động kinh tế phi nông nghiệp

Trên cơ sở mô hình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình đã được đề xuất ở trên, để tiến hành kiểm định và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ gia đình, một mô hình hồi quy được xác định để lượng hóa mối quan hệ giữa thu nhập và các yếu tố ảnh hưởng đến nó như sau:

TNi = b1 + b2GTi +b3HVi + b4LDi + b5CDNi + b6VVi + b7HTDDi + b8NPTi +

b9PNNi + Ui

Các biến trong mô hình hồi quy trên được định nghĩa trong bảng 2.1

Bảng 2.1: Định nghĩa các biến trong mô hình nghiên cứu

Biến giả, nhận giá trị 1 nếu chủ hộ

là nam giới, nhận giá trị 0 nếu chủ

+

HTDD Hỗ trợ đất đai

Biến giả, nhận giá trị 1 nếu hộ nhân được chính sách hỗ trợ đất đai, 0 nếu hộ không nhận được chính sách hỗ trợ đất đai

+

nghiệp

Biến giả, nhận giá trị 1 nếu hộ có các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp, 0 ngược lại

+