Chủ nghĩa hiến pháp và vấn đề bảo vệ quyền con người

Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn và lý luận, đánh giá về tinh thần chủ nghĩa hiến pháp ở Việt Nam cũng như vấn đề bảo vệ quyền con người trên tinh thần chủ nghĩa hiến ph[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN THANH VÂN

CHỦ NGHĨA HIẾN PHÁP VÀ VẤN ĐỀ BẢO VỆ

QUYỀN CON NGƯỜI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN THANH VÂN

CHỦ NGHĨA HIẾN PHÁP VÀ VẤN ĐỀ BẢO VỆ

QUYỀN CON NGƯỜI

Chuyên ngành : Lý luận lịch sử nhà nước và pháp luật

Mã số: 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Đăng Dung

Hà nội – 2016

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

MỤC LỤC 3

PHẦN MỞ ĐẦU 4

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 6

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của đề tài 7

4 Đối tượng nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Những điểm mới của luận văn 8

7 Cơ sở khoa học của đề tài 9

8 Kết cấu của luận văn 9

Chương I – SỰ RA ĐỜI CỦA CHỦ NGHĨA HIẾN PHÁP VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHỦ NGHĨA HIẾN PHÁP VÀ QUYỀN CON NGƯỜI Error! Bookmark not defined

1.1 Lịch sử ra đời và các đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa hiến pháp Error!

Bookmark not defined

1.1.1 Lịch sử ra đời của chủ nghĩa hiến pháp Error! Bookmark not defined 1.1.2 Các đặc điểm cơ bản của chủ nghĩa hiến phápError! Bookmark not

defined

1.2 Mối quan hệ giữa chủ nghĩa hiến pháp và quyền con người Error!

Bookmark not defined

1.2.1 Khái quát chung về quyền con người Error! Bookmark not defined

1.2.2 Bảo vệ quyền con người là yêu cầu của chủ nghĩa Hiến pháp và nội

dung của nó Error! Bookmark not defined

Chương 2 – CHỦ NGHĨA HIẾN PHÁP VÀ VẤN ĐỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

2.1 Sự hình thành chủ nghĩa hiến pháp ở Việt NamError! Bookmark not

defined

2.1.1 Sự xuất hiện của chủ nghĩa Hiến pháp ở Việt Nam trước khi Hiến pháp

1946 ra đời Error! Bookmark not defined 2.1.2 Chủ nghĩa hiến pháp ở Việt Nam từ sau hiến pháp 1946 đến nay Error!

Bookmark not defined

2.2 Chủ nghĩa Hiến pháp trong vấn đề bảo vệ quyền con người ở Việt Nam

Error! Bookmark not defined

2.2.1 Quy định của Hiến pháp, pháp luật Việt Nam và quan điểm của nhà

nước Việt Nam về quyền con người Error! Bookmark not defined

2.2.2 Tinh thần của chủ nghĩa hiến pháp đối với vấn đề bảo về quyền con

người ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

2.3 Những đặc điểm của chủ nghĩa Hiến pháp ở Việt Nam và vấn đề bảo vệ

quyền con người hiện nay Error! Bookmark not defined

2.4 Nhận xét chung về việc xây dựng chủ nghĩa Hiến pháp ở Việt Nam và

not defined

Chương 3 – CÁC GIẢI PHÁP VẬN DỤNG CHỦ NGHĨA HIẾN PHÁP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY ĐỂ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI Error! Bookmark not defined

3.1 Sự cần thiết cũng như những yêu cầu của việc vận dụng chủ nghĩa hiến

pháp phù hợp với đặc điểm chính trị - xã hội ở Việt Nam Error!

Bookmark not defined

3.2 Một số các giải pháp để tăng cường chủ nghĩa Hiến pháp ở Việt Nam để

bảo vệ quyền con người Error! Bookmark not defined

3.2.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật theo tinh thần bảo vệ nhân quyền của

Hiến pháp 2013 Error! Bookmark not defined

3.2.2 Đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý các hành vi vi

phạm quyền con người Error! Bookmark not defined 3.2.3 Xây dựng cơ chế bảo hiến chuyên trách ở Việt NamError! Bookmark

not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

4

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sau thắng lợi của cách mạng tháng 8 năm 1945, Đảng cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo nhân dân Việt Nam giành thắng lợi trước sự xâm lược của người pháp, đánh đổ chế độ phong kiến tồn tại hàng ngàn năm ở Việt Nam,

mở ra một thời kỳ mới Nhà nước dân chủ ra đời và phát triển mạnh ở Việt Nam Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta tiếp tục giành những thắng lợi

to lớn để giữ vững độc lập, chủ quyền và thống nhất nhất đất nước Ngày nay, đất nước ta đang trên con đường xây dựng xã hội chủ nghĩa với nhiều mục tiêu: mở rộng hội nhập, mở rộng tính dân chủ, nhân quyền, xây dựng thành công nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đưa đất nước ta trở thành một quốc gia phát triển, công bằng, dân chủ và văn minh

Quyền con người là một vấn đề lớn đối với cả thế giới hiện nay Mọi quốc gia dân chủ đều đặt mục tiêu bảo vệ quyền con người lên hàng đầu Quyền con người là những quyền tự nhiên, sinh ra là con người thì phải được hưởng và các nhà nước đều phải thừa nhận quyền tự nhiên này của con người

và phải thể chế hóa pháp luật để các quyền đó được thực thi Bảo vệ quyền con người cũng chính là tinh thần của Đảng và nhà nước Việt Nam Cụ thể, mục tiêu của Đảng và nhà nước hướng tới chính là xây dựng nhà nước công bằng, dân chủ, văn minh để bảo vệ quyền con người Hiến pháp Việt Nam cũng khẳng định tư tưởng của Đảng và nhà nước về một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, quyền lực thuộc về nhân dân

Có thể nói mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền và bảo vệ quyền con người là những mục tiêu cơ bản của nhà nước Việt Nam hiện nay

Để xây dựng được nhà nước pháp quyền, thì một trong những yêu cầu hàng đầu đặt ra là phải có một hệ thống pháp luật hoàn thiện và là cơ sở cao

5

nhất để điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng chung Trong hệ thống pháp luật, Hiến pháp nằm ở vị trí tối thượng Hiến pháp được coi là văn bản gốc là cơ sở nền tảng để hoàn thiện hệ thống pháp luật ở các quốc gia Hiện nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều có hiến pháp Hiến pháp là cơ sở

để xác định chế độ chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội; Các quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân và Tổ chức bộ máy nhà nước Thông qua các quy định thể chế trong hiến pháp, các quyền hợp pháp của con người của công dân được bảo

Theo học thuyết xuất hiện từ quốc quốc gia phương tây, khái niệm chủ nghĩa hiến pháp được hiểu là một xã hội có Hiến pháp và Hiến pháp đó nằm ở

vị trí thượng tôn, là cơ sở để mọi cơ quan chính quyền nhất nhất tuân thủ Những quy định trong hiến pháp gắn liền với việc định rõ nhiệm vụ quyền hạn của tất cả các cơ quan, cán bộ trong bộ máy nhà nước, từ đó dẫn đến hạn chế quyền lực của các cơ quan công quyền, đẩy lùi sự lạm quyền, chuyên quyền Tư tưởng về chủ nghĩa hiến pháp tương đồng với mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền và nền pháp chế ở Việt Nam Và mục đích cơ bản của chủ nghĩa hiến pháp cũng là bảo vệ các quyền con người

Trong giai đoạn hiện nay, việc hội nhập quốc tế dẫn đến yêu cầu Việt Nam phải là một quốc gia dân chủ rộng rãi, hội nhập và phát triển Pháp luật Việt Nam phải có sự phù hợp chung với pháp luật quốc tế Chính vì vậy, nghiên cứu vận dụng những giá trị của thế giới vào Việt Nam một cách phù hợp với tình hình xã hội là một trong những yêu cầu quan trọng đặt ra Chính

vì vậy, luận văn “chủ nghĩa hiến pháp và vấn đề bảo vệ quyền con người” được lựa chọn nghiên cứu với mong muốn chỉ ra những đặc điểm, cũng như những ưu điểm của chủ nghĩa hiến pháp ở phương Tây, nghiên cứu sự tồn tại của chủ nghĩa hiến pháp ở Việt Nam hiện nay qua đó đánh giá những ưu điểm của chủ nghĩa hiến pháp, những mặt tích cực phù hợp của chủ nghĩa hiến

6

pháp đối với nhà nước Việt Nam hiện nay để đưa ra những giải pháp, kiến nghị để tiếp thu vận dụng những mặt ưu điểm của chủ nghĩa hiến pháp vào Việt Nam nhằm tăng cường hoạt động bảo vệ quyền con người cũng như góp phần vào nhiệm vụ xây dựng nhà nước pháp quyền định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Chủ nghĩa hiến pháp là một vấn đề mới ở nước ta Hiện nay, chưa có pháp luật của nhà nước quy định về vấn đề chủ nghĩa hiến pháp Đây là các giá trị pháp luật từ phương Tây du nhập vào Việt Nam cho nên không có nhiều tác phẩm về vấn đề này Quyền con người là một trong những vấn đề

cơ bản được thể chế hóa trong Hiến chương Liên hợp quốc, Hiến pháp và pháp luật Việt Nam, tuy nhiên chưa có tác phẩm nào đi sâu vào làm rõ sự tương tác giữa hai vấn đề này ở Việt Nam hiện nay

Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa chủ nghĩa hiến pháp và quyền con người không nhiều, chủ yếu được nêu ra trên sách báo, tạp chí (Tạp chí dân chủ và pháp luật, tạp chí luật học, tạp chí Toà án nhân dân), tuy nhiên các bài viết trên vẫn chỉ dừng lại ở mức độ thảo luận chung mà chưa đi sâu vào việc nghiên cứu vấn đề áp dụng để đảm bảo giá trị của chủ nghĩa hiến pháp phù hợp với tình hình kinh tế xã hội Việt nam hiện nay nhằm đảm bảo phát huy các giá trị về quyền con người

Trong các tài liệu giảng dạy, và sách chuyên khảo có một số tác phẩm

cơ bản như “Về pháp quyền và chủ nghĩa hợp hiến” của nhiều tác giả do Đại học Quốc gia Hà Nội biên soạn; “Hạn chế quyền lực nhà nước” của

GS.TSKH Nguyễn Đăng Dung v.v Tuy nhiên đây là các tác phẩm phục vụ việc giảng dạy, đi vào phân tích các vấn đề đa chiều về chủ nghĩa hiến pháp, chưa tập trung vào giải quyết vấn đề chủ nghĩa hiến pháp trong bảo vệ quyền

7

con người ở nước ta

Bên cạnh đó một số đề tài nghiên cứu khoa học trước đó ở bậc thạc sỹ liên quan đến vấn đề chủ nghĩa hiến pháp và vấn đề quyền con người như

“Xây dựng các cơ chế nhà nước bảo vệ hiến pháp ở nước Cộng hòa xã hội

chủ nghĩa Việt Nam” của tác giả Trịnh Phương Thảo; v.v Nhưng các đề tài

đó hoặc tập trung nghiên cứu về vấn đề quyền con người, hoặc nghiên cứu về

sự hạn chế quyền lực nhà nước, về nhà nước pháp quyền chứ chưa có luận văn thạc sỹ nào nghiên cứu về quan hệ giữa chủ nghĩa hiến pháp và quyền con người

Với tình hình nghiên cứu trên có thể khẳng định đề tài “Chủ nghĩa hiến

pháp và vấn đề bảo vệ quyền con người” là đề tài nghiên cứu riêng, không bị

trùng lặp với những đề tài đã được nghiên cứu trước đó

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn và lý luận, đánh giá về tinh thần chủ nghĩa hiến pháp ở Việt Nam cũng như vấn đề bảo vệ quyền con người trên tinh thần chủ nghĩa hiến pháp, luận văn góp phần làm sáng tỏ các khái niệm, đặc điểm của chủ nghĩa hiến pháp và vấn đề quyền con người, thực trạng chủ nghĩa hiến pháp ở Việt Nam hiện với mục đích chỉ ra những cơ sở lý luận, đồng thời đưa ra một số ý kiến đánh giá và đóng góp xây dựng và đưa ra một

số giải pháp mới

3.2 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

Luận văn đi sâu vào nghiên cứu cơ sở lý luận về chủ nghĩa hiến pháp ở Việt Nam và vấn đề bảo vệ quyền con người Trong đó tập trung nghiên cứu các vấn đề: khái niệm, đặc điểm của chủ nghĩa hiến pháp; khái niệm, đặc

8

điểm về quyền con người; vai trò của chủ nghĩa hiến pháp đối với quyền con người, những quy định của Hiến pháp Việt Nam về quyền con người, các giá trị của chủ nghĩa hiến pháp trong hiến pháp Việt Nam cũng như thực trạng chủ nghĩa hiến pháp ở Việt Nam Thông qua đó, luận văn có thể đưa ra những giải pháp, đóng góp khoa học để sử dụng những giá trị tinh hoa của chủ nghĩa hiến pháp vào đời sống xã hội Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu: chủ nghĩa hiến pháp, vấn đề quyền con người, và thực trạng chủ nghĩa pháp ở Việt Nam hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phương pháp lịch sử, so sánh, tổng hợp, nghiên cứu Qua đó tôi nghiên cứu rút ra những đánh giá, kết luận

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận văn cũng đánh giá tình hình và từ

đó đề ra một số kiến nghị, giải pháp để áp dụng các giá trị của chủ nghĩa hiến pháp vào Việt Nam hiện nay để bảo vệ quyền con người

6 Những điểm mới của luận văn

Đề tài chúng tôi chọn là đề tài đầu tiên đi sâu vào nghiên cứu về sự vận dụng của chủ nghĩa hiến pháp vào Việt Nam nhằm đề cao vấn đề bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay Luận văn sẽ đưa ra được những điểm mới sau đây:

- Phân tích được các giá trị của chủ nghĩa hiến pháp đối với quyền con người ở Việt Nam hiện nay

- Chỉ ra những đặc điểm của chủ nghĩa hiến pháp và sự phù hợp đối đặc thù nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam

9

- Đưa ra được những kiến nghị, giải pháp để sử dụng các giá trị tinh hoa của chủ nghĩa hiến pháp vào đời sống xã hội Việt Nam hiện nay nhằm nâng cao hoạt động bảo vệ quyền con người

7 Cơ sở khoa học của đề tài

7.1 Cơ sở lý luận

Phương pháp luận và phép duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

7.2 Cơ sở thực tiễn

Thực trạng Hiến pháp Việt Nam hiện hành

8 Kết cấu của luận văn

Luận văn sẽ được thực hiện với một khối lượng phù hợp với yêu cầu trên cơ sở mục đích, phạm vi, nhiệm vụ và mức độ nghiên cứu của vấn đề Trên cơ sở yêu cầu trên, luận văn được chia làm 3 phần gồm lời nói đầu, phần nội dung và phần kết luận

- Phần mở đầu là lập luận về sự cần thiết của việc lựa chọn đề tài nghiên cứu và các luận điểm mang tính chất đặt vấn đề

- Phần nội dung đi sâu vào phân tích những vấn đề nghiên cứu chính của đề tài đồng thời đưa ra bình luận và giải pháp

- Phần kết luận tổng kết những vấn đề lý luận, thực trạng và thực tiễn vấn đề mà đề tài nêu ra

* Cụ thể luật văn sẽ có kết cấu như sau:

Chương 1: Sự ra đời của chủ nghĩa hiến pháp và mối quan hệ giữa chủ nghĩa hiến pháp và quyền con người

Chương 2: Thực tiễn chủ nghĩa Hiến pháp và vấn đề bảo vệ quyền con

10

người ở Việt Nam

Chương 3: Các giải pháp vận dụng chủ nghĩa hiến pháp ở Việt Nam

hiện nay để bảo vệ quyền con người

11

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Đăng Dung (2014), Sự hạn chế quyền lực nhà nước, NXB Đại học

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

2 Nguyễn Đăng Dung (1996), Giáo trình luật hiến pháp của các nước tư sản,

NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà nội

3 Nguyễn Đăng Dung (1996), Hiến pháp đối chiếu, NXB Thành phố Hồ Chí

Minh, Tp Hồ Chí Minh

4 Nguyễn Đăng Dung (2002), Hiến pháp và bộ máy nhà nước, NXB Giao

thông vận tải, Hà Nội

5 Nguyễn Đăng Dung (2001), Sự phân biệt hay thống nhất giữa chấp hành, hành pháp và hành chính nhà nước cao nhất trong Chính phủ CHXHCN

Việt Nam, Nghiên cứu Lập pháp năm 2001 - số 10, Hà Nội

6 Nguyễn Đăng Dung (2001), Tổ chức chính quyền địa phương, Thông tin

Khoa học Pháp lý, Bộ tư pháp, Hà Nội

7 Đại học Quốc gia Hà Nội (2012), Về Pháp quyền và Chủ nghĩa hợp hiến,

NXB lao động – xã hội, Hà Nội

8 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2001), Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

VI, NXB chính trị quốc gia, Hà Nội

9 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2006), Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

X, NXB chính trị quốc gia, Hà Nội

10 Gudmundur Alfredsson & Asbjorn Eide (2011), Tuyên ngôn quốc tế nhân

quyền 1948, NXB Lao động – Xã hội, Hà Nội

12

11 Hoàng Văn Hảo (2002), Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nghiên cứu lý luận số 4, Hà Nội

12 Hiến pháp 1946 và sự kế thừa, phát triển trong các Hiến pháp Việt Nam (1998), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

13 Hồ Chí Minh toàn tập - tập 3 (1995), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

14 Hồ Chí Minh toàn tập - tập 4 (1995), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

15 Hội đồng biên soạn từ điển Bách khoa Việt Nam, 1995, Từ điển Bách

khoa Việt Nam, Hà Nội

16 Jay M Shafritz , Từ điển Chính quyền và Chính trị Hoa Kỳ

17 Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội (2011), Tư tưởng về quyền con

người, NXB Lao động – Xã hội, Hà Nội

18 Phan Bội Châu toàn tập - tập 2 (1990), NXB Thuận Hóa, Huế

19 Phan Bội Châu toàn tập - tập 4 (1990), NXB Thuận Hóa, Huế

20 Phan Bội Châu toàn tập - tập 5 (1990), NXB Thuận Hóa, Huế

21 Quốc hội, Hiến pháp Việt Nam 1946

22 Quốc hội, Hiến pháp Việt Nam 1959

23 Quốc hội, Hiến pháp Việt Nam 1980

24 Quốc hội, Hiến pháp Việt Nam 1992

25 Quốc hội, Hiến pháp Việt Nam 2013

26 Sartori, 1987

27 GS.TS Lê Minh Tâm (2005), “Bảo hiến, cơ chế bảo hiến và cơ chế bảo

hiến Việt Nam”, Tạp chí Luật học, Hà Nội