Luận văn kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu đã đƣợc công bố, từ đó phân tích thực trạng, đề xuất những chính sách cụ thể, phù hợp với tình hình thực tế nhằm tạo môi trƣờng và[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA KHOA HỌC QUẢN Lí
-*** -
NGUYỄN NGỌC THỤY
chính SáCH Hỗ TRợ Để đổi mới công nghệ
TRONG CáC LàNG NGHề
(Nghiờn cứu trường hợp tại làng nghề ở tỉnh Hải Dương)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHUYấN NGÀNH: QUẢN Lí KHOA HỌC VÀ CễNG NGHỆ
MÃ SỐ 60.34.72 Khúa 2006 - 2009
Hà Nội, 2009
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA KHOA HỌC QUẢN Lí
-*** -
chính SáCH Hỗ TRợ Để đổi mới công nghệ
TRONG CáC LàNG NGHề
(Nghiờn cứu trường hợp tại làng nghề ở tỉnh Hải Dương)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHUYấN NGÀNH: QUẢN Lí KHOA HỌC VÀ CễNG NGHỆ
MÃ SỐ 60.34.72 Khúa 2006 - 2009
Người thực hiện: Nguyễn Ngọc Thụy
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Vũ Cao Đàm
Hà Nội, 2009
Trang 3MỤC LỤC
LỜI CÁM ƠN 5
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6
PHẦN MỞ ĐẦU 7
1 Lý do nghiên cứu 7
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 9
3 Mục tiêu nghiên cứu 10
4 Phạm vi nghiên cứu 10
5 Mẫu khảo sát 11
6 Câu hỏi nghiên cứu 11
7 Giả thuyết nghiên cứu 11
8 Phương pháp chứng minh giả thuyết 11
9 Kết cấu của luận văn 11
CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined
CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined 1.1 Làng nghề Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm làng nghề Error! Bookmark not defined 1.1.2 Vai trò của làng nghề Error! Bookmark not defined
1.2 Đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined 1.2.2 Tính tất yếu của đổi mới công nghệError! Bookmark not defined 1.2.3 Hiệu quả của đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined 1.2.4 Quản lý đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined
1.3 Khái quát về chính sách hỗ trợ Error! Bookmark not defined
1.3.1 Vai trò của chính sách hỗ trợ Error! Bookmark not defined 1.3.2 Mục tiêu của chính sách hỗ trợ Error! Bookmark not defined 1.3.3 Nguyên tắc của chính sách hỗ trợ Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined
NHỮNG KHÓ KHĂN VÀ THỰC TRẠNG CÁC HÌNH THỨC
HỖ TRỢ ĐỂ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ TRONG CÁC
LÀNG NGHỀ Ở TỈNH HẢI DƯƠNG Error! Bookmark not defined 2.1 Thực trạng phát triển làng nghề ở nước ta……… Error!
Bookmark not defined
2.1.1 Quy mô và tốc độ phát triển của các làng nghềError! Bookmark not
defined
Trang 42.1.2 Tình hình lao động Error! Bookmark not defined 2.1.3 Tình hình vốn và quan hệ tín dụngError! Bookmark not defined 2.1.4 Hạ tầng kỹ thuật - công nghệ Error! Bookmark not defined 2.1.5 Thị trường Error! Bookmark not defined 2.1.6 Tổ chức sản xuất, kinh doanh Error! Bookmark not defined
2.2 Tổng quan nghề truyền thống tỉnh Hải Dương Error! Bookmark not
defined
2.2.1 Nghề Gốm Chu Đậu Error! Bookmark not defined 2.2.2 Nghề chạm khắc gỗ Error! Bookmark not defined 2.2.3 Nghề giầy da Error! Bookmark not defined 2.2.4 Nghề vàng, bạc Châu Khê Error! Bookmark not defined 2.2.5 Bánh đậu xanh Error! Bookmark not defined
2.3 Những khó khăn tác động đến đổi mới công nghệError! Bookmark not
defined
2.3.1 Quy mô và tốc độ phát triển của làng nghề Error! Bookmark not
defined
2.3.2 Tình hình lao động Error! Bookmark not defined 2.3.3 Tình hình vốn Error! Bookmark not defined 2.3.4 Mô hình tổ chức sản xuất, kinh doanhError! Bookmark not defined 2.3.5 Sản phẩm và thị trường tiêu thụ Error! Bookmark not defined
2.4 Thực trạng đổi mới công nghệ trong các làng nghềError! Bookmark not
defined
2.5 Thực trạng các hình thức hỗ trợ để đổi mới công nghệ trong các làng nghề
Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined
MỘT SỐ CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ ĐỂ ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ TRONG CÁC
LÀNG NGHỀ Ở TỈNH HẢI DƯƠNG Error! Bookmark not defined
3.1 Chính sách thị trường - xây dựng đồng bộ chính sách kích cầu, mở rộng thị
trường tiêu thụ sản phẩm làng nghề Error! Bookmark not defined
3.1.1 Giải pháp chung Error! Bookmark not defined 3.1.2 Thị trường tiêu thụ trong nước Error! Bookmark not defined 3.1.3 Thị trường xuất khẩu Error! Bookmark not defined 3.1.4 Thị trường du lịch Error! Bookmark not defined
3.2 Chính sách quảng bá thương hiệu sản phẩm làng nghềError! Bookmark
not defined
Trang 53.3 Chính sách hỗ trợ về tài chính - tín dụng, thuế Error! Bookmark not
defined
3.3.1 Chính sách hỗ trợ về tài chính - tín dụng Error! Bookmark not
defined
3.3.2 Chính sách hỗ trợ về thuế Error! Bookmark not defined
3.4 Chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tưError! Bookmark not
defined
3.5 Chính sách hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực Error! Bookmark not
defined
3.6 Chính sách hỗ trợ chuyển giao công nghệError! Bookmark not defined 3.7 Một số chính sách khác Error! Bookmark not defined
3.7.1 Chính sách hỗ trợ về tổ chức Error! Bookmark not defined 3.7.2 Chính sách hỗ trợ về mặt bằng sản xuất kinh doanhError! Bookmark
not defined
3.7.3 Chính sách hỗ trợ về quy hoạch và phát triển cơ sở hạ tầngError!
Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
1 Đối với nhà nước: Error! Bookmark not defined
2 Đối với tỉnh Hải Dương: Error! Bookmark not defined
3 Đối với các làng nghề: Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
LỜI CÁM ƠN
Sau một thời gian học tập và thực hiện nghiên cứu đề tài Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà nội, đến nay Luận văn tốt nghiệp của tôi
đã hoàn thành Trong quá trình học tập và nghiên cứu, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy, cô giáo của Khoa Khoa học quản lý; các thầy, cô giáo trong trường và Ban Lãnh đạo Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Đặc biệt
Trang 6là sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của PGS.TS Vũ Cao Đàm, những nhận xét góp ý của PGS.TS Phạm Ngọc Thanh- Phó trưởng Khoa Khoa học quản lý và các thầy,
cô giáo trong khoa
Tôi xin bầy tỏ lòng biết ơn chân thành tới PGS.TS Vũ Cao Đàm, PGS.TS Phạm Ngọc Thanh đã giành nhiều thời gian, kinh nghiệm, kiến thức khoa học để hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn tốt nghiệp Chân thành cám ơn các thầy, cô giáo của Khoa Khoa học quản lý - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; các chuyên gia, các đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện ủng hộ, giúp
đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận văn tốt nghiệp
Qua thời gian nghiên cứu đề tài, mặc dù bản thân đã có nhiều cố gắng; nhưng luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế; rất mong nhận được những ý kiến góp ý của các thầy, cô giáo; các chuyên gia trong lĩnh vực nghiên cứu và Lãnh đạo UBND tỉnh Hải Dương
Xin trân trọng cám ơn
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CS Cơ sở
ĐB Đồng bằng ĐVT Đơn vị tính
Trang 7LĐTX Lao động thường xuyên
NN Nông nghiệp NSTP Nông sản thực phẩm ODA Viện trợ phát triển chính thức PGS.TS Phó giáo sư, Tiến sỹ
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do nghiên cứu
Trang 8Đổi mới công nghệ đóng vai trò quan trọng trong quá trình tăng trưởng và quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Đổi mới công nghệ cho sản xuất, kinh doanh trở thành yêu cầu cần thiết; tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đa dạng hoá, nâng cao chất lượng sản phẩm; tăng thu nhập cho người lao động, đảm bảo phát triển bền vững và khẳng định vị thế cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế
Để nền kinh tế phát triển và phát triển bền vững, nhất là khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới, đồng thời thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ X, Nghị quyết Đại hội tỉnh Đảng bộ lần thứ XIV; tỉnh Hải Dương đã có nhiều chính sách thu hút đầu tư, hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế khởi lập và phát triển; đặc biệt là chủ trương khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống nhằm thực hiện tốt chương trình phát triển tiểu thủ công nghiệp phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn
Sau khi nghiên cứu tình hình hoạt động sản xuất, kinh doanh của làng nghề
ở tỉnh Hải Dương cho thấy: Những năm vừa qua, tỉnh đã rất quan tâm đến việc khôi phục và đổi mới công nghệ nhằm thúc đẩy các làng nghề phát triển Tuy nhiên, việc đổi mới công nghệ trong các làng nghề còn chậm, công nghệ và trang thiết bị tại các làng nghề chủ yếu là thủ công; một số nghề truyền thống bị mai một, làng nghề bị thất truyền; qui mô làng nghề còn nhỏ, phân tán, manh mún; số lượng và chủng loại sản phẩm chưa đa dạng; mẫu mã chậm đổi mới; chất lượng sản phẩm chưa cao, khả năng cạnh tranh yếu, hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp; chính sách hỗ trợ đối với làng nghề còn rất ít và hiệu quả chưa cao Những nguyên nhân trên có tác động xấu làm ảnh hưởng đến việc đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và thương hiệu của các sản phẩm làng nghề trong nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế
Trang 9Với mong muốn nghiên cứu và đề xuất được chính sách để khắc phục tình trạng yếu kém nêu trên, nhằm đổi mới công nghệ trong các làng nghề thành công, với mục tiêu phục hồi thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh của các làng nghề, đảm bảo phát triển bền vững trong nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế; góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế - xã hội ở nông thôn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, tôi quyết định chọn đề tài viết luận văn với nội
dung “Chính sách hỗ trợ để đổi mới công nghệ trong các làng nghề”.
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Các đề tài nghiên cứu về chính sách hỗ trợ để đổi mới công nghệ trong các làng nghề ở Việt Nam còn ít, đối với tỉnh Hải Dương hầu như chưa có Thời gian gần đây, đã có một số đề tài nghiên cứu về đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp, dưới đây là một số đề tài:
- Trần Ngọc Ca: Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng một số chính sách và biện pháp thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ và nghiên cứu triển khai trong các cơ sở sản xuất ở Việt Nam, tháng 6 - 2000
- Đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam - thực trạng, vấn đề và giải pháp Nguyễn Danh Sơn, tạp chí Nghiên cứu kinh tế số 264, tháng 5 - 2000
- Các biện pháp, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, Viện Nghiên cứu chiến lược và chính sách Khoa học và Công nghệ, tháng 10 -
1999
Tỉnh Hải Dương đã có Đề án phát triển công nghiệp ngoài quốc doanh, công nghiệp nông thôn và làng nghề giai đoạn 2001 - 2005; Đề án phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề gắn với bảo vệ môi trường tỉnh Hải Dương giai đoạn
2006 - 2010
Các đề tài nghiên cứu trên đã giải quyết nhiều vấn đề như: Phát triển tiểu thủ công nghiệp, bảo vệ môi trường… Tuy nhiên, các qui định cụ thể của chính sách
Trang 10hỗ trợ để đổi mới công nghệ nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh của các làng nghề chưa được nghiên cứu và xây dựng đầy đủ, toàn diện
để tổ chức thực hiện trong điều kiện của tỉnh Hải Dương Luận văn kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu đã được công bố, từ đó phân tích thực trạng, đề xuất những chính sách cụ thể, phù hợp với tình hình thực tế nhằm tạo môi trường và điều kiện thuận lợi để thúc đẩy đổi mới công nghệ trong các làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dương
3 Mục tiêu nghiên cứu
- Điều tra khảo sát đánh giá thực trạng công nghệ và tình hình đổi mới công nghệ của các làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dương Xác định nội dung và nhu cầu đổi mới công nghệ đối với làng nghề: Những khó khăn và thách thức của làng nghề gặp phải trong quá trình đổi mới công nghệ, thực trạng các hình thức hỗ trợ để đổi mới công nghệ
- Nghiên cứu và đề xuất một số chính sách hỗ trợ để đổi mới công nghệ trong các làng nghề nhằm nâng cao năng lực canh tranh, phát triển bền vững đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế
4 Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung
+ Phân tích, đánh giá khái quát hiện trạng công nghệ sản xuất, trang bị máy móc thiết bị của các làng nghề trên địa bàn tỉnh Hải Dương
+ Phân tích những nguyên nhân của những khó khăn, thách thức tác động đến quá trình đổi mới công nghệ trong các làng nghề, đặc biệt là chính sách
hỗ trợ
+ Đề xuất một số chính sách hỗ trợ để khuyến khích đổi mới công nghệ trong các làng nghề ở tỉnh Hải Dương
- Về không gian: Địa bàn tỉnh Hải Dương
- Về thời gian: Từ năm 2002 - 2007
Trang 115 Mẫu khảo sát
Thực hiện khảo từ 40 - 50 làng nghề được công nhận danh hiệu làng nghề công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hải Dương
6 Câu hỏi nghiên cứu
Vấn đề nghiên cứu của luận văn này là: Nhà nước cần có chính sách nào để
hỗ trợ làng nghề thúc đẩy đổi mới công nghệ nhằm phục hồi thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế?
7 Giả thuyết nghiên cứu
Luận văn đưa ra giả thuyết nghiên cứu sau đây:
Để giúp làng nghề phục hồi thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh, đảm bảo phát triển bền vững trong nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ đồng bộ về thị trường, quảng bá thương hiệu; tài chính - tín dụng, thuế; đào tạo nguồn nhân lực, khuyến khích đầu tư và chuyển giao công nghệ
8 Phương pháp chứng minh giả thuyết
Luận văn sử dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu cụ thể như sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp phỏng vấn
- Phương pháp thống kê, so sánh, phân tích và tổng hợp để làm sáng tỏ
những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài
9 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của Luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1 Cơ sơ lý luận của đề tài
1.1 Làng nghề
1.2 Đổi mới công nghệ
Trang 121.3 Khái quát về chính sách hỗ trợ
CHƯƠNG 2 Những khó khăn và thực trạng các hình thức hỗ trợ để đổi mới công nghệ trong các làng nghề ở tỉnh Hải Dương
2.1 Thực trạng phát triển làng nghề ở nước ta
2.2 Tổng quan về nghề thủ công của tỉnh Hải Dương
2.3 Những khó khăn tác động đến đổi mới công nghệ
Trang 13DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trần Ngọc Ca: Bài giảng Quản lý công nghệ, dùng cho đào tạo cao học Quản lý
KH&CN tại Trường Đại học khoa học xã hội và Nhân văn
2 Trần Ngọc Ca: Lý thuyết Công nghệ và Quản lý công nghệ, Hà Nội, 2004
3 Vũ Đình Cự: Khoa học - Công nghệ: Thời cơ và thách thức, NXB Khoa học và
kỹ thuật, Hà Nội 1998
4 Nguyễn Đăng Dậu và Nguyễn Xuân Tài: Giáo trình Quản lý công nghệ, NXB
Thống kê, Hà Nội, 2003
5 Phan Xuân Dũng: Chuyển giao công nghệ ở Việt Nam thực trạng và giải pháp,
NXB Chính trị quốc gia, 2004
6 Vũ Cao Đàm: Chiến lược phát triển, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001
7 Vũ Cao Đàm: Lý thuyết hệ thống, Hà Nội, 2003
8 Vũ Cao Đàm: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nhà xuất bản KH&KT,
Hà Nội, 2005
9 Vũ Cao Đàm: Lý thuyết Xã hội học KH&CN, Hà Nội, 2006
10 Nguyễn Đại Lai: Một vài luận giải về phát triển thị trường tài chính nhằm đẩy
mạnh huy động vốn ở nước ta hiện nay Tạp chí kinh tế và dự báo, số 213, tháng 10
- 2005
11 Phạm Văn Năng: Vấn đề đổi mới công nghệ để tăng năng lực cạnh tranh
Doanh nghiệp sản xuất, Tạp chí hoạt động khoa học số 4 - 2001
12 Báo cáo đề tài: Nâng cao hiệu quả một số chính sách thuế và tín dụng khuyến
khích các doanh nghiệp đổi mới công nghệ, Viện nghiên cứu CL&CS KHCN,
tháng 3/2001
13 Bộ Khoa học và Công nghệ- Viện chiến lược và chính sách khoa học và công
nghệ: Công nghệ và phát triển thị trường công nghệ ở Việt Nam, NXB Khoa học
và Kỹ thuật, 2003