Ví dụ: Sách chuyên khảo của tác giả Nguyễn Văn Cừ về “Chế độ tài sản của vợ chồng theo pháp luật HN&GĐ Việt Nam” đƣợc Nhà xuất bản Tƣ pháp xuất bản năm 2008; Luận văn[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TRƯƠNG THỊ LAN
CHẾ ĐỘ TÀI SẢN VỢ CHỒNG PHÁP ĐỊNH THEO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH
VIỆT NAM NĂM 2014
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Hà Nội – 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TRƯƠNG THỊ LAN
CHẾ ĐỘ TÀI SẢN VỢ CHỒNG PHÁP ĐỊNH THEO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH
VIỆT NAM NĂM 2014
Chuyên ngành : Luật Dân sự và tố tụng dân sự
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS Bùi Minh Hồng
Hà Nội – 2016
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU i
1 Tính cấp thiết của đề tài i
2 Mục tiêu nghiên cứu ii
3 Tính mới và những đóng góp của đề tài iii
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu v
5 Phương pháp nghiên cứu v
6 Kết cấu Luận văn vi
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT V Ề CHẾ ĐỘ TÀI SẢN VỢ CHỒNG PHÁP ĐỊNH Error! Bookmark not defined 1.1 KHÁI NIỆM CHẾ ĐỘ TÀI SẢN VỢ CHỒNGError! Bookmark not defined
1.2 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, Ý NGHĨA CHẾ ĐỘ TÀI SẢN VỢ CHỒNG PHÁP ĐỊNH Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đặc điểm Error! Bookmark not defined 1.2.3 Ý nghĩa Error! Bookmark not defined 1.3 KHÁI QUÁT VỀ CHẾ ĐỘ TÀI SẢN VỢ CHỒNG PHÁP ĐỊNH TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 1.3.1 Chế độ tài sản vợ chồng pháp định trong cổ luật Việt Nam Error! Bookmark not defined
1.3.2 Chế độ tài sản vợ chồng pháp định trong thời kỳ pháp thuộc Error! Bookmark not defined
1.3.3 Chế độ tài sản vợ chồng pháp định ở miền Nam giai đoạn 1954-1975
(chế độ ngụy quyền Sài Gòn) Error! Bookmark not defined
Trang 41.3.4 Chế độ tài sản vợ chồng pháp định trong pháp luật HN&GĐ củ a Nhà
nước ta giai đoạn từ năm 1945 đến nay Error! Bookmark not defined 1.4 CHẾ ĐỘ TÀI SẢN VỢ CHỒNG PHÁP ĐỊNH TRONG PHÁP LUẬT HN&GĐ CỦA MỘT SỐ NƯỚC Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CHẾ ĐỘ TÀI SẢN VỢ CHỒNG PHÁP ĐỊNH THEO LUẬT HN&GĐ NĂM 2014 Error! Bookmark not defined 2.1 NHỮNG QUY ĐI ̣NH CHUNG VỀ CHẾ ĐỘ TÀI SẢN VỢ CHỒNG Error! Bookmark not defined 2.2 TÀI SẢN CHUNG CỦA VỢ CHỒNG Error! Bookmark not defined
2.2.1 Căn cứ xác lập tài sản chung của vợ chồngError! Bookmark not defined
2.2.2 Quyền và nghĩa vụ của vợ chồng đối với tài sản chung Error! Bookmark not defined
2.2.3 Chia tài sản chung của vợ chồng Error! Bookmark not defined 2.3 TÀI SẢN RIÊNG CỦA VỢ, CHỒNG 63
2.3.1 Căn cứ xác lập tài sản riêng của vợ, chồng 63
2.3.2 Quyền và nghĩa vụ của vợ, chồng đối với tài sản riêng Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG LIÊN QUAN ĐẾN CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG PHÁP ĐỊNH VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHI ̣ Error! Bookmark not defined
3.1 THỰC TIỄN ÁP DỤNG LIÊN QUAN ĐẾN CHẾ ĐỘ TÀI SẢN CỦA VỢ CHỒNG PHÁP ĐỊNH Error! Bookmark not defined 3.2 MỘT SỐ KIẾN NGHI ̣ Error! Bookmark not defined
Trang 53.2.1 Căn cứ xác định tài sản chung của vợ chồngError! Bookmark not defined
3.2.2 Căn cứ xác định tài sản riêng của vợ, chồngError! Bookmark not defined
3.2.3 Quy đi ̣nh ha ̣n chế quyền tài sản riêng của vợ, chồngError! Bookmark not defined
3.2.4 Chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân Error! Bookmark not defined
3.2.5 Nguyên tắc giải quyết tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 1
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Tài sản có ý nghĩa quan trọng đối với sự ổn định và phát triển của mỗi gia đình Bởi lẽ, trong cuộc sống chung, vợ và chồng phải thực hiện những quan hệ
về tài sản nhằm đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của gia đình Những quan
hệ này được pháp luật HN&GĐ của mỗi nước điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, truyền thống, đạo đức, tập quán của quốc gia đó
Mặt khác, tài sản không chỉ gắn liền với những lợi ích thiết thực của hai bên vợ, chồng, mà còn liên quan đến người thứ ba, đặc biệt là khi vợ chồng tham gia vào hoạt động giao dịch dân sự, kinh doanh thương mại Chính vì thế mà vấn đề này lúc nào cũng nảy sinh nhiều mâu thuẫn, phổ biến nhất là sau khi vợ chồng ly hôn Thực tiễn xét xử cho thấy, phần lớn các tranh chấp của vợ chồng có liên quan đến tài sản
Theo đó, chế độ tài sản của vợ chồng đã trở thành một trong những nội dung quan trọng mà Luật HN&GĐ cần xây dựng, hoàn thiện Chế độ tài sản của vợ chồng bao gồm tổng hợp các quy định của pháp luật về căn cứ xác lập tài sản, quyền và nghĩa vụ của vợ chồng đối với tài sản chung, tài sản riêng, nguyên tắc phân chia tài sản vợ chồng Giữa các nước khác nhau thường có những quy định khác biệt về tài sản của vợ chồng, tuy nhiên, về cơ bản chế độ tài sản của vợ chồng được xác định dựa trên hai căn cứ: Sự thoả thuận bằng văn bản của vợ chồng (chế độ tài sản ước định) và theo các quy định của pháp luật (chế độ tài sản pháp định)
Luật HN&GĐ năm 2014 đã quy định cụ thể về chế độ tài sản của vợ chồng Đặc biệt, Luật sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ tài sản vợ chồng pháp định trên cơ sở Luật HN&GĐ năm 2000
Việc phân tích những vấn đề lý luận và nội dung của chế độ tài sản vợ chồng pháp định trong Luật HN&GĐ năm 2014 là một vấn đề mang tính
Trang 7ii
khách quan và cấp thiết hiện nay nhằm hiểu rõ hơn quy định pháp luật về chế độ tài sản vợ chồng pháp định, không ngừng hoàn thiện pháp luật về chế độ tài sản của vợ chồng nói riêng và hoàn thiện pháp luật HN&GĐ Việt Nam nói chung Qua đó góp phần xây dựng và phát triển gia đình hạnh phúc, bền vững
Do vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài “Chế độ tài sản vợ chồng pháp định theo Luật HN&GĐ Việt Nam năm 2014” làm đề tài cho luận văn Thạc sỹ của mình
2 Mục tiêu nghiên cứu
2.1 Mục tiêu tổng quát
Mục tiêu tổng quát của Luận văn là nghiên cứu khái niệm, đặc điểm của chế độ tài sản vợ chồng pháp định; chế độ tài sản vợ chồng pháp định trong pháp luật Việt Nam và trong pháp luật ở một số nước; phân tích những quy định cụ thể chế độ tài sản vợ chồng pháp định trong pháp luật hiện hành, nhận thức rõ nội dung, ý nghĩa của những quy định đó; tìm hiểu thực tiễn xét xử liên quan đến chế đô ̣ tài sản vợ chồng để thấy được nhữ ng tồn ta ̣i, hạn chế, vướng mắc trong quá trình áp du ̣ng , qua đó, đề xuất m ột số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về chế độ tài sản vợ chồng, góp phần xây dựng hành lang pháp
lý để phát triển gia đình hạnh phúc, ổn định, bền vững
2.2 Mục tiêu cụ thể
Trên cơ sở mục tiêu tổng quát nêu trên, Luận văn thực hiện những mục tiêu cụ thể như sau:
- Nghiên cứu những vẫn đề lý luận về chế độ tài sản vợ chồng pháp định Cụ thể là đưa ra một số khái niệm khoa học trong nội hàm chế độ tài sản
vợ chồng pháp định; các đặc điểm của chế độ tài sản vợ chồng pháp định đối với sự tồn tại và phát triển của gia đình và xã hội
- Tìm hiểu một cách có hệ thống về lịch sử phát triển của chế độ tài sản
vợ chồng pháp định trong pháp luật Việt Nam qua các thời kỳ và trong pháp luật ở một số nước trên thế giới
Trang 8iii
- Nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành về chế độ tài sản vợ chồng pháp định Để thực hiện được nhiệm vụ này, Luận văn đi sâu vào phân tích nội dung các quy định về chế độ tài sản của vợ chồng pháp định theo Luật HN&GĐ năm 2014; tìm hiểu mục đích, cơ sở của việc quy định các điều luật này; đồng thời, phân tích tính kế thừa, phát triển và những điểm mới của chế độ tài sản của vợ chồng pháp định trong Luật HN&GĐ năm 2014
- Tìm hiểu thực tiễn xét xử liên quan đến chế độ tài sản vợ chồng pháp định, chỉ ra những điểm tồn tại, hạn chế của những quy định này Qua đó, đề xuất những kiến nghị hoàn thiện chế độ tài sản vợ chồng pháp định
3 Tính mới và những đóng góp của đề tài
3.1 Tính mới của đề tài
Trong khoa học pháp lý ở nước ta, từ trước đến nay, ngoài những văn bản hướng dẫn áp dụng Luật HN &GĐ, đã có những công trình , bài viết nghiên cứu, đề xuất kiến nghị một số vấn đề liên quan đến chế độ tài sản của vợ chồng Trước hết là các giáo trình giảng dạy luật học tại các cơ sở đào tạo luật học, như giáo trình Luật dân sự Việt Nam, giáo trình Luật HN&GĐ Việt Nam… đã đề câ ̣p đến chế đô ̣ tài sản vợ chồng mô ̣t cách cơ bản , phổ thông và khái quát nhất
Việc nghiên cứu về chế độ tài sản của vợ chồng cũng đã được nhiều tác giả đề cập đến trong một số cuốn sách hoă ̣c luâ ̣n văn cao ho ̣c luâ ̣t Ví dụ: Sách chuyên khảo của tác giả Nguyễn Văn Cừ về “Chế độ tài sản của vợ chồng theo pháp luật HN&GĐ Việt Nam” được Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2008; Luận văn thạc sỹ năm 2002 của tác giả Nguyễn Hồng Hải về “Xác định tài sản của vợ chồng, một số vấn đề lý luận và thực tiễn”; Bài viết của tác giả Bùi Minh Hồng về “Ch ế độ tài sản theo thoả thuận của vợ chồng trong pháp luật cộng hoà Pháp và pháp luật Việt Nam” đăng trên Tạp chí Luật học số 11 năm 2009; Bài viết của tác giả Đoàn Thị Phương Diệp về “Chế độ tài sản giữa
vợ chồng trong Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật hôn nhân và gia đình” đăng
Trang 9iv
trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 08 năm 2014;Hoặc một số bài viết về chế
độ tài sản của vợ chồng theo pháp luật Việt nam khác trên các Tạp chí Luật học, Tạp chí Tòa án nhân dân, Tạp chí Nhà nước và pháp luật… Các cuốn sách, luâ ̣n văn, bài viết nêu trên đều nghiên cứu c hế đô ̣ tài sản của vợ chồng dựa trên Luâ ̣t HN&GĐ Viê ̣t Nam và các văn bản hướng dẫn thi hành , cho đến trước ngày Luâ ̣t HN&GĐ năm 2014 có hiệu lực thi hành (01/01/2015)
Vừa qua, có một số luận văn thạc sỹ đã nghiên cứu chế độ tài sản vợ chồng theo Luâ ̣t HN&GĐ năm 2014 như: Luâ ̣n văn tha ̣c sỹ năm 2014 của tác giả Nguyễn Thị Kim Dung về "Chế độ tài sản vợ chồng theo thoả thuận trong pháp luật Việt Nam"; Luâ ̣n văn tha ̣c sỹ năm 2015 của tác giả Nguyễn Thị Thu Thủy về “Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2014” Song các luâ ̣n văn này chỉ nghiên cứu chuyên sâu về chế đô ̣ tài sản vợ chồng theo thỏa thuâ ̣n
Theo đó, chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu về chế độ tài sản
vợ chồng pháp định theo Luật HN&GĐ Việt Nam năm 2014 Luận văn là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu riêng và chuyên sâu về chế độ tài sản
vợ chồng pháp định theo Luật HN&GĐ Việt Nam năm 2014 một cách toàn diện, đầy đủ trong hệ thống khoa học pháp lý Việt Nam
3.2 Những đóng góp của đề tài
Với tư cách là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu riêng và chuyên sâu về Chế độ tài sản vợ chồng pháp định theo Luật HN&GĐ Việt Nam năm
2014, luận văn có những đóng góp quan trọng đối với khoa học pháp lý của nước ta, cụ thể như sau:
- Luận văn phân tích khái niệm và đ ặc điểm của chế độ tài sản vợ chồng pháp định, đồng thờ i, đánh giá sự cần thiết của việc quy định chế độ tài sản vợ chồng đối với sự ổn định, phát triển của gia đình và xã hội
- Trên cơ sở nghiên cứu lịch sử phát triển chế độ tài sản vợ chồng pháp định trong pháp luật của Viê ̣t Nam và c ủa một số nước trên thế giới, so sánh
Trang 10v
chế độ tài sản vợ chồng pháp định giữa các nước đ ể thấy được sự tương đồng
và sự khác biệt mang tính dân tộc
- Phân tích nội dung Chế độ tài sản vợ chồng pháp định theo Luật HN&GĐ Việt Nam năm 2014 để hiểu rõ mục đích, ý nghĩa của chế độ tài sản vợ chồng pháp đi ̣nh ; đồng thời, phân tích tính kế thừa, phát triển và những điểm mới quy định về chế độ tài sản vợ chồng pháp định theo Luật HN&GĐ Việt Nam năm 2014
- Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn xét xử liên quan đến chế độ tài sản vợ chồng pháp định, Luận văn chỉ ra những điểm tồn tại, hạn chế của những quy định này, đồng thời, đề xuất những kiến nghị hoàn thiện chế độ tài sản vợ
chồng pháp định, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật HN&GĐ
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Trong phạm vi nghiên cứu luận văn này, tác giả sẽ phân tích, đánh giá những vấn đề lý luâ ̣n, những quy đi ̣nh của pháp luâ ̣t và thực tiễn áp du ̣ng chế độ tài sản vợ chồng pháp định với ý nghĩa là quan hệ sở hữu tài sản giữa vợ chồng
Luận văn không nghiên cứu về quan hệ cấp dưỡng và quyền thừa kế tài sản của nhau giữa vợ chồng
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Luận văn được nghiên cứu trong phạm vi những quy định của pháp luật Việt Nam về chế độ tài sản vợ chồng; một số nội dung cơ bản của chế độ tài sản vợ chồng trong BLDS Pháp, Bộ luật dân sự và thương mại Thái Lan, Luật hôn nhân của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa; thực tiễn áp dụng các quy định
pháp luật hiện hành về chế độ tài sản vợ chồng
5 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, luận văn đã vận dụng một số phương pháp như: phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp duy vật lịch sử để thấy được sự phù hợp của các quy định pháp luật đối với xã hội, giữa chúng có
Trang 11vi
mối quan hệ biện chứng lẫn nhau, hay nói cách khác pháp luật là tấm gương phản chiếu xã hội, còn xã hội là cơ sở thực tiễn của pháp luật
Đồng thời, luận văn cũng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Việt Nam về xây dựng và phát triển gia đình
Bên cạnh đó, luận văn còn sử dụng phương pháp thu thập tài liệu, phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, so sánh, đánh giá, tổng hợp và một số phương pháp khác Trong đó, phương pháp chính là tổng hợp và phân tích Cụ thể là tổng hợp và hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật, những thông tin thu được trong quá trình nghiên cứu đề tài Sau đó, phân tích
và đưa ra đánh giá về từng vấn đề Cuối cùng rút ra kết luận chung về vấn đề
đã nghiên cứu
6 Kết cấu Luận văn
Ngoài lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung Luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Khái quát về chế độ tài sản vợ chồng pháp định
Chương 2: Nội dung quy định chế độ tài sản vợ chồng pháp định trong Luâ ̣t HN&GĐ Viê ̣t Nam năm 2014
Chương 3: Thực tiễn xét xử liên quan đến chế đô ̣ tài sản của vợ chồng
và một số kiến nghị
Trang 121
TÀI LIỆU THAM KHẢO
5 Bộ luật dân sự và thương mại Thái Lan các quyển I - VI, Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia năm 1995
8 Chính phủ (2001), Nghị định số 70/2001/NĐ-CP ngày 3/10/2001 quy định chi tiết thi hành Luật HN&GĐ năm 2000
9 Chính phủ (2013), Nghị định số 31/2013/NĐ-CP ngày 09/4/2013 quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng
10 Chính phủ (2014), Nghị định số 126/2014/NĐ-CP ngày 31/12/2014 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật HN&GĐ
11 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1980;
12 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992;
13 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013;
14 HVLL (Bộ luật Gia Long), Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, Hà Nội;
15 Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (2000), Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP ngày 23.12.2000 hướng dẫn áp dụng một số quy định của Luật HN&GĐ năm 2000
16 Luật HN&GĐ Việt Nam năm 1959;
17 Luật HN&GĐ Việt Nam năm 1986;
18 Luật HN&GĐ Việt Nam năm 2000;
19 Luật HN&GĐ Việt Nam năm 2014;
20 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005;