Cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội

Nh÷ng minh häa tõ thùc tiÔn sÏ tËp trung vµ khai th¸c triÖt ®Ó tõ ho¹t ®éng gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc liªn quan ®Õn thñ tôc hµnh chÝnh t¹i ñy ban nh©n d©n ph-êng DÞch Väng HËu, quËn CÇu[r]

Cải cỏch thủ tục hành chớnh tại ủy ban nhõn dõn

cấp xó trờn địa bàn thành phố Hà Nội

Nguyễn Thị Thu Hiền

Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và phỏp luật; Mó số: 60 38 01

Người hướng dẫn: TS Hoàng Thị Ngõn

Năm bảo vệ: 2008

Abstract: Tổng quan những vấn đề lý luận chung về thủ tục hành chớnh và cải cỏch thủ

tục hành chớnh Nghiờn cứu, phõn tớch cỏc văn bản, cỏc quy định làm cơ sở cho việc cải cỏch thủ tục hành chớnh tại UBND cấp xó trờn địa bàn thành phố Hà Nội Đỏnh giỏ quỏ trỡnh thực hiện và ỏp dụng cỏc văn bản này trong quỏ trỡnh cải cỏch TTHC tại địa phương Phõn tớch, đỏnh giỏ thực trạng cải cỏch thủ tục hành chớnh tại chớnh quyền cấp xó tại Hà Nội Đỳc rỳt những ưu điểm cũng như tồn tại, vướng mắc cần phải thỏo gỡ trong cụng tỏc cải cỏch TTHC tại chớnh quyền cấp xó ở Hà Nội Nghiờn cứu, tham khảo kinh nghiệm cải cỏch TTHC của thành phố Hồ Chớ Minh và một số thành phố cỏc nước trờn thế giới Đề xuất một hệ thống cỏc giải phỏp nhằm tiếp tục nõng cao hơn nữa hiệu quả cụng tỏc cải cỏch TTHC núi riờng và cải cỏch hành chớnh núi chung, nhất là UBND cấp

xó tại Hà Nội

Keywords: Cải cỏch thủ tục hành chớnh; Hành chớnh cụng; Phỏp luật; Thủ tục hành chớnh

Content

mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Cải cách hành chính ngày nay đã trở thành sự quan tâm của nhiều quốc gia Đối với các n-ớc phát triển và đang phát triển, cải cách hành chính đ-ợc xem nh- động lực mạnh mẽ để thúc

đẩy tăng tr-ởng kinh tế, phát huy dân chủ và duy trì hiệu quả hoạt động của bộ máy hành pháp

ở Việt Nam, trong hơn hai thập niên hành công cuộc đổi mới toàn diện đất n-ớc, đồng thời với việc đổi mới về kinh tế, cải cách hành chính đ-ợc chú trọng thực hiện, đặc biệt là khi nhiệm

vụ cải cách hành chính đ-ợc khái quá hóa thành chiến l-ợc thể hiện bằng Ch-ơng trình tổng thể cải cách hành chính nhà n-ớc Mục tiêu cải cách hành chính là xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hóa, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc Nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Xuất phát từ quan niệm, yêu cầu h-ớng đến một

nền hành chính phục vụ nhân dân trong điều kiện xây dựng Nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hội nhập kinh tế quốc tế, cải cách thủ tục hành chính trở thành đòi hỏi bức xúc và đ-ợc lựa chọn trở thành một trong nội dung của cải cách hành chính Ngày 04 tháng 5 năm 1994, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 38/NQ-CP về cải cách một b-ớc thủ tục hành chính trong việc giải quyết công việc của công dân và tổ chức Tiếp đó, Ch-ơng trình thực hiện Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung -ơng lần thứ 8 khóa VII của Chính phủ xác định cải cách thủ tục hành chính là khâu đột phá của cải cách hành chính

Với tính chất là một trong những nội dung của Ch-ơng trình tổng thể cải cách hành chính nhà n-ớc giai đoạn 2001 - 2010, "tiếp tục cải cách thủ tục hành chính " đ-ợc đặt ra nhằm "bảo

đảm tính pháp lý, hiệu quả, minh bạch và công bằng trong khi giải quyết công việc hành chính" Cải cách hành chính nói chung, trong đó có thủ tục hành chính tiếp tục đ-ợc Chính phủ xác

định là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của

đất n-ớc, tr-ớc hết là trong năm 2007 Để tạo b-ớc chuyển căn bản trong cải cách thủ tục hành chính, ngày 10 tháng 01 năm 2007, Thủ t-ớng Chính phủ ban hành Quyết định số 30/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đơn giản hóa thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý nhà n-ớc giai đoạn 2001 -

2010 Mục tiêu của việc đơn giản hóa thủ tục hành chính là bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ,

đơn giản, công khai, minh bạch của thủ tục hành chính; tạo sự thuận lợi cho cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp trong tiếp cận và thực hiện thủ tục hành chính; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà n-ớc và thúc đầy phát triển kinh tế - xã hội; góp phần phòng chống tham nhũng và lãng phí 1.2 Cấp xã có vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống các cấp chính quyền ở n-ớc ta Hoạt

động của chính quyền cấp xã bao quát các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng trên địa bàn và h-ớng tới thực hiện nhiệm vụ bảo đảm cho các chủ tr-ơng, chính sách của Đảng và Nhà n-ớc vào cuộc sống, tạo điều kiện cho công dân thực hiện quyền và nghĩa

vụ theo quy định của pháp luật

Các đơn vị hành chính cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội gồm 232 xã, ph-ờng, thị trấn

Đ-ợc đặt trên địa bàn thành phố là nơi thí điểm thực hiện cải cách hành chính, ủy ban nhân dân các xã, ph-ờng, thị trấn nói trên này đều nằm trong diện phải thực hiện cải cách thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết Việc cải cách này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn về phát triển, quản lý đô thị

đối với một thành phố đặc biệt nh- Hà Nội Là Thủ đô, Hà Nội đ-ợc xác định "là trái tim của cả

n-ớc, đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế

và giao dịch quốc tế", là vùng đất "địa linh nhân kiệt" với lịch sử nghìn năm văn hiến hội tụ, kết tinh,

lan tỏa và phát sáng các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, "là nơi đặt trụ sở của các cơ

quan Trung -ơng của Đảng và Nhà n-ớc, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan đại diện

ngoại giao, tổ chức quốc tế và là nơi diễn ra các hoạt động đối nội, đối ngoại quan trọng nhất của đất n-ớc"

Với vị thế đó, Hà Nội đang ngày càng phải đối mặt với thách thức và yêu cầu: thứ nhất, đẩy

nhanh tốc độ và đồng bộ hóa sự phát triển, theo kịp thủ đô các n-ớc, góp phần tạo động lực cho

phát triển kinh tế vùng và kinh tế cả n-ớc; thứ hai, phát triển bền vững, nhất là sự đảm bảo ổn

định về chính trị, trật tự an toàn xã hội, cũng nh- phải phấn đấu để giữ nhịp ổn định cho toàn bộ quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất n-ớc Nhiệm vụ cải cách hành chính nói chung cũng nh- cải cách thủ tục hành chính nói riêng cũng không nằm ngoài việc phấn đấu vì mục tiêu xây dựng, phát triển Thủ đô ngày càng giàu đẹp, văn minh, thanh lịch, hiện đại, tiêu biểu cho cả n-ớc 1.3 Những năm qua, song song với quá trình chuyển đổi nền kinh tế, Đảng và Nhà n-ớc ta

có những chủ tr-ơng, giải pháp thiết thực đổi mới hệ thống chính trị, cải cách tổ chức bộ máy nhà n-ớc mà trọng tâm là cải cách nền hành chính quốc gia Chính quyền cấp xã là một trong các cấp chính quyền đ-ợc quan tâm củng cố, kiện toàn Tuy ch-a có những cải cách toàn diện, cơ bản, ch-a tổng kết thành hình mẫu hoàn chỉnh, nh-ng nhìn chung một số thể chế đã đ-ợc hoàn thiện, cơ sở vật chất của cấp xã đ-ợc đầu t- một b-ớc, chính sách đãi ngộ và đào tạo, bồi d-ỡng cán bộ cấp xã đã đ-ợc thực hiện và phát huy tác dụng Chính quyền cấp xã hiện nay đã bắt đầu đ-ợc chuyên nghiệp hóa, thực hiện mục tiêu chung của nền hành chính là phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn, cung cấp dịch vụ công cho xã hội Cải cách thủ tục hành chính là khâu đột phá để thỏa mãn yêu cầu này

Thực hiện Quyết định số 19/QĐ-UBND ngày 02/02/2007 của ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, lãnh đạo các cơ quan hành chính cấp xã tại Hà Nội (điển hình nh- ủy ban nhân dân ph-ờng Dịch Vọng Hậu) đã chỉ đạo các cán bộ chuyên môn xây dựng, ban hành, niêm yết công khai những quy định về 58 thủ tục hành chính thuộc các lĩnh vực: giải quyết khiếu nại - tố cáo; hộ tịch

- chứng thực; an ninh - quốc phòng; xây dựng và quản lý đô thị; tài nguyên và môi tr-ờng; lao

động, th-ơng binh và xã hội; giáo dục và đào tạo; kinh tế Trong quá trình thực hiện 58 thủ tục hành chính nói trên, mặc dù đã đ-ợc cải cách, sửa đổi, rút gọn để đáp ứng nhu cầu của tổ chức, công dân vẫn còn phát hiện rất nhiều bất cập cần phải khắc phục nhằm tạo điều kiện hơn nữa cho nhân dân trong giao dịch với cơ quan công quyền

Mặc dù đ-ợc lựa chọn là một trong những nội dung quan trọng của Ch-ơng trình tổng thể cải cách hành chính nhà n-ớc, nh-ng cho đến nay, ch-a có nhiều công trình chuyên khảo đi sâu nghiên cứu vấn đề cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã - nơi bộ máy chính quyền cơ sở gần

và sát dân nhất, trực tiếp giải quyết các nhu cầu của nhân dân Với vị trí là cán bộ trực tiếp làm

công tác tiếp nhận và giải quyết hồ sơ hành chính tại cơ quan cấp xã, tác giả chọn đề tài: "Cải cách

thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội" nhằm nghiên

cứu, tìm hiểu, đánh giá quá trình cải cách thủ tục hành chính tại chính quyền cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội trong công cuộc cải cách hành chính; từ đó, đề xuất các giải pháp với mong muốn đáp ứng, phục vụ tốt hơn nữa nhu cầu giải quyết công việc của tổ chức, công dân

Cải cách thủ tục hành chính đã đ-ợc nghiên cứu thể hiện nh- một chủ tr-ơng, biện pháp điều hành trong Ch-ơng trình tổng thể cải cách hành chính nhà n-ớc giai đoạn 2001-2010, trong các văn bản của cơ quan nhà n-ớc, các nghị quyết của Chính phủ và các bài phát biểu của các nhà lãnh đạo của Đảng, Nhà n-ớc Tình hình cải cách thủ tục hành chính đã đ-ợc đề cập trong Báo cáo tổng kết việc thực hiện giai đoạn I (2001 - 2005), Ch-ơng trình Tổng thể cải cách hành chính nhà n-ớc giai đoạn 2001 - 2010 và ph-ơng h-ớng, nhiệm vụ cải cách hành chính giai đoạn II (2006 - 2010)

Lý luận về thủ tục hành chính và một số nội dung của cải cách thủ tục hành chính là đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và hoạt động thực tiễn Đề tài này đ-ợc nêu, thảo luận tại các hội thảo, các bài viết, các công trình nghiên cứu về quá trình

cải cách hành chính ở Việt Nam Đáng chú ý là cuốn sách "Cải cách thủ tục hành chính thực

hiện quyền và nghĩa vụ công dân ở n-ớc ta hiện nay", (Nxb Lao động, Hà Nội, 2000), do TS Vũ

Th- - ThS Lê Hồng Sơn đồng chủ biên; "Tìm hiểu về hành chính nhà n-ớc", (Nxb Lao động, Hà Nội, 2003), do PGS.TS Nhà giáo -u tú Nguyễn Hữu Khiển chủ biên; "Thủ tục hành chính và

hoạt động của cơ quan hành chính với việc bảo đảm quyền của công dân", của tác giả Trần

Thanh H-ơng, (Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, tháng 10 năm 2005); "Cải cách hành chính và sự

phát triển của doanh nghiệp tiếp cận từ thủ tục hành chính" của GS.TS Lê Hồng Hạnh (Tạp chí

Tổ chức nhà n-ớc, số 4, năm 2007); Hội thảo Hà Nội năm 2002 do Học viện Hành chính Quốc

gia tổ chức: "Vai trò của Nhà n-ớc trong cung ứng dịch vụ công, thực trạng và giải pháp", Hội

nghị quốc tế tham gia ý kiến vào Dự thảo Báo cáo tổng kết việc thực hiện cải cách hành chính giai đoạn I (2001-2005) tổ chức vào tháng 11 năm 2005; Hội thảo vào tháng 11 năm 2006 về cải cách hành chính tại Việt Nam - các -u tiên giai đoạn 2006-2010 và tầm nhìn 2020… Những tác phẩm, bài viết, phát biểu tại các Hội thảo tập trung vào những vấn đề chung mà ch-a đi sâu vào nội dung hẹp là cải cách thủ tục hành chính tại các địa bàn cấp xã Về vấn đề này, đến nay

mới duy nhất có một đề tài khoa học cấp Bộ của TS Bùi Đức Kháng, đó là "Cải cách thủ tục

hành chính của chính quyền cấp xã - cơ sở để bảo đảm dân chủ hóa đời sống xã hội ở nông thôn", (năm 2002)

Vì vậy, tác giả chọn đề tài này nhằm tìm hiểu một cách t-ơng đối toàn diện vổ hệ thống về cải cách thủ tục hành chính tại địa bàn xã, ph-ờng, thị trấn ở một đô thị đặc biệt là Thủ đô Hà Nội Thông qua xem xét thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại bộ máy chính quyền cấp xã,

đối chiếu với lý luận chung về thủ tục hành chính, đề tài đ-a ra các nhận định, kiến nghị các giải pháp góp phần tiếp tục hoàn thiện công cuộc cải cách hành chính nói chung và cải cách thủ tục hành chính ở cấp xã nói riêng

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối t-ợng nghiên cứu

Đối t-ợng nghiên cứu của luận văn bao gồm 58 thủ tục hành chính thuộc 08 lĩnh vực: Khiếu nại - Tố cáo; Hộ tịch - Chứng thực; Tài nguyên - Môi tr-ờng; Xây dựng - Đô thị; Lao động - Th-ơng binh và xã hội; Giáo dục - Đào tạo; Quân sự; Kinh tế

Trong số đó, đề tài sẽ tập trung nghiên cứu sâu vào lĩnh vực Hộ tịch - Chứng thực và Tài nguyên - Môi tr-ờng Đây là những mảng công việc liên quan nhiều đến thủ tục hành chính, có nhu cầu đ-ợc giải quyết th-ờng xuyên, liên tục và cũng chính là những thủ tục đòi hỏi phải cải cách nhiều hơn nữa để kịp thời đáp ứng nhu cầu của tổ chức, công dân

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên

địa bàn thành phố Hà Nội Những minh họa từ thực tiễn sẽ tập trung và khai thác triệt để từ hoạt

động giải quyết các công việc liên quan đến thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân ph-ờng Dịch Vọng Hậu, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

4.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quan của đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về thủ tục hành chính và thực hiện thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội

và đề xuất giải pháp thích hợp nhằm cải tiến quy trình thực hiện thủ tục hành chính trên một số lĩnh vực cụ thể

Trên cơ sở đó, mục tiêu cụ thể của đề tài là:

- Đánh giá một cách tổng quan về quá trình cải cách thủ tục hành chính, các quy định pháp luật

về việc cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn Hà Nội; đúc rút -u điểm cũng nh- tồn tại, v-ớng mắc cần phải đ-ợc tháo gỡ trong công tác cải cách thủ tục hành chính tại chính quyền cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội

- Thông qua xem xét thực trạng việc thực hiện thủ tục hành chính tại chính quyền cấp xã, đ-a

ra các kiến nghị và đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện công tác cải cách thủ tục hành chính ở cấp xã

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu những vấn đề mang tính chung nhất về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính;

- Nghiên cứu, phân tích các văn bản, các quy định làm cơ sở cho việc cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội Trên cơ sở đó đánh giá quá trình thực hiện và áp dụng các văn bản này trong quá trình cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã của Hà Nội

- Phân tích, đánh giá thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại chính quyền cấp xã; nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm cải cách thủ tục hành chính của Thành phố Hồ Chí Minh và một số thành phố của các n-ớc trên thế giới

- Đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện công tác cải cách thủ tục hành chính tại chính quyền cấp xã trên địa bổn thành phố Hà Nội

5 Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu

Quá trình nghiên cứu đ-ợc tác giả thực hiện thông qua một số ph-ơng pháp sau:

- Ph-ơng pháp nghiên cứu lý thuyết: nghiên cứu t- liệu gồm các nghị quyết của Đảng, văn bản pháp luật trong lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính, các bài phát biểu của các nhà lãnh đạo của Đảng và Nhà n-ớc, các báo cáo tổng kết công tác cải cách hành chính, bài viết nghiên cứu trên các tạp chí chuyên ngành, xử lý thông tin, hình thành các luận điểm nghiên cứu

- Ph-ơng pháp tổng hợp, phân tích, so sánh: thu thập tài liệu trong n-ớc và của n-ớc ngoài về mô hình cải cách thủ tục hành chính, đánh giá những bài học kinh nghiệm có thể áp dụng vào công cuộc cải cách thủ tục hành chính tại bộ máy chính quyền cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội

- Ph-ơng pháp điều tra xã hội học:

+ Ph-ơng pháp điều tra, phỏng vấn: tiến hành phỏng vấn, điều tra trực tiếp một số tổ chức, công dân đến liên hệ giải quyết công việc tại ủy ban nhân dân ph-ờng Dịch Vọng Hậu theo cơ chế "một cửa" nhằm củng cố và bổ sung thêm các thông tin, đảm bảo tính khách quan của kết quả nghiên cứu

+ Ph-ơng pháp chuyên gia: trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn, tác giả th-ờng xuyên trao đổi, tham vấn và tiếp thu có chọn lọc ý kiến của một số thầy cô giáo, chuyên gia, nhà quản lý và ng-ời hoạt động thực tiễn có kinh nghiệm trong lĩnh cực cải cách thủ tục hành chính

Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả đã kế thừa một số kết quả nghiên cứu có liên quan, nhận định tại các báo cáo tổng kết của cơ quan nhà n-ớc có thẩm quyền về công tác cải cách thủ tục hành chính

6 Điểm mới và ý nghĩa của luận văn

Luận văn này là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu, đánh giá một cách t-ơng đối hệ thống và toàn diện về cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội kể từ khi có Nghị quyết số 38/NQ-CP của Chính phủ ban hành ngày 04/5/1994 về cải cách một b-ớc thủ tục hành chính và đặc biệt trong giai đoạn từ năm 2001 (năm bắt đầu Ch-ơng trình tổng thể cải cách hành chính) đến nay Luận văn tập trung phân tích các nội dung và điều kiện đảm bảo cho quá trình cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội, những mặt đ-ợc và ch-a đ-ợc của quá trình cải cách, từ đó đề xuất một hệ thống các giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác cải cách thủ tục hành chính nói riêng và cải cách hành chính nói chung, nhất là tại ủy ban nhân dân cấp xã của Thủ đô Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sẽ góp phần vào việc hoàn thiện cơ chế thực hiện cải cách thủ tục hành chính tại chính quyền cấp xã tại các đơn vị cấp tỉnh trên cả n-ớc Luận văn còn là tiếng nói từ cơ sở mang tính tham khảo để các cơ quan, ban, ngành từ Trung -ơng tới địa ph-ơng nghiên cứu tiếp tục hoạch định chủ tr-ơng, chính sách, đồng thời triển khai tốt hơn nữa nhiệm vụ cải cách thủ tục hành chính, cải thiện mối quan hệ giữa các cơ quan hành chính với cá nhân, tổ chức nh- mục tiêu vốn đ-ợc đặt ra của cải cách hành chính và cải cách thủ tục hành chính

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 ch-ơng:

Ch-ơng 1: Khái quát về thủ tục hành chính và cải cách thủ tục hành chính

Ch-ơng 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn

thành phố Hà Nội

Ch-ơng 3: Ph-ơng h-ớng và giải pháp tiếp tục cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân

dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội

Ch-ơng 1

Khái quát chung về Thủ tục hành chính

và cải cách thủ tục hành chính 1.1 Thủ tục hành chính

1.1.1 Khái niệm, bản chất, đặc điểm, vai trò và ý nghĩa của thủ tục hành chính

1.1.1.1 Khái niệm và bản chất của thủ tục hành chính

- Quản lý nhà n-ớc cũng giống nh- bất cứ một loại hoạt động có mục đích nào đều phải đ-ợc thực hiện bằng một loạt các hành động nối tiếp nhau theo một trình tự nhất định, nói cách khác,

nó diễn ra theo một thủ tục nhất định

- Thứ nhất, thủ tục tr-ớc hết phải là cách thức hoạt động, hành động hay thực hiện hành vi; và thứ hai, thủ tục là hoạt động đ-ợc tiến hành theo một trình tự nhất định Giữa cách thức hoạt động

và trình tự có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất trong khái niệm thủ tục

- Trong luận văn này, xuất phát từ yêu cầu của đề tài nghiên cứu về thủ tục từ góc độ quản lý nhà n-ớc, tác giả quan niệm về thủ tục hành chính là trình tự các b-ớc tiến hành công việc giữa cơ quan hành chính với cá nhân, tổ chức Nh- vậy, thủ tục hành chính vừa là công cụ thực hiện chức năng quản lý nhà n-ớc của cơ quan hành chính nhà n-ớc, vừa là điều kiện để công dân, tổ chức thực hiện quyền và nghĩa vụ

1.1.1.2 Đặc điểm của thủ tục hành chính

* Đặc điểm chung của các thủ tục hành chính

- Một là, thủ tục hành chính do pháp luật hành chính quy định

- Hai là, thủ tục hành chính diễn ra theo trật tự, theo các b-ớc nhất định, nó chính là trình tự

thực hiện thẩm quyền trong quản lý nhà n-ớc (lĩnh vực chấp hành - điều hành)

- Ba là, hoạt động quản lý hành chính vốn đa dạng, phức tạp, bởi vậy t-ơng ứng với nó, thủ

tục hành chính cũng rất đa dạng và phức tạp

* Đặc điểm của thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội

- Thủ tục hành chính trong hoạt động của ủy ban nhân dân cấp xã là một bộ phận của thủ tục hành chính nói chung nên nó cũng có các đặc điểm nh- thủ tục hành chính chung

- Địa bàn thành phố Hà Nội có 232 xã, ph-ờng, thị trấn, song do tính chất đô thị ở các ph-ờng nhiều hơn xã và thị trấn nên có rất nhiều danh mục thủ tục hành chính tại nhiều xã, ph-ờng, thị trấn không đ-ợc áp dụng trong thực tế

- Do dân trí có mức độ khác nhau, nên các chủ thể tham gia quan hệ thủ tục hành chính ở đô thị nhìn chung cao hơn so với các chủ thể tham gia thủ tục hành chính ở nông thôn

- So với các thủ tục hành chính đang đ-ợc thực hiện tại ủy ban nhân dân cấp huyện, thủ tục hành chính ở cấp xã có số l-ợng nhiều hơn, nh-ng xuất phát từ phạm vi chức năng, nhiệm vụ, thủ tục hành chính ở cấp xã giới hạn trong 08 lĩnh vực nhất định là: lĩnh vực hộ tịch - chứng thực; xây dựng - đô thị; tài nguyên - môi tr-ờng; lao động - th-ơng binh và xã hội; khiếu nại - tố cáo; quân sự; giáo dục - đào tạo và kinh tế

- Thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã nói chung và xã, ph-ờng, thị trấn trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng nghiêng về ph-ơng diện tổ chức thực hiện hơn là thể chế

1.1.1.3 Vai trò và ý nghĩa của thủ tục hành chính

- Thủ tục hành chính là công cụ để tổ chức bộ máy hành chính cấp xã và thực hiện việc tác

động của quản lý nhà n-ớc đến các hoạt động trên địa bàn xã, ph-ờng, thị trấn

- Thủ tục hành chính là ph-ơng tiện để ủy ban nhân dân cấp xã tiến hành các hoạt động quản

lý để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giữ vững an ninh, quốc phòng và các mặt khác ở địa ph-ơng

- Thủ tục hành chính là ph-ơng tiện đảm bảo thực hiện đúng đắn các quyền và nghĩa vụ của

tổ chức và công dân

- Thủ tục hành chính đối với tổ chức và hoạt động của ủy ban nhân dân cấp xã là công cụ để

tổ chức bộ máy hành chính cấp xã và thực hiện việc tác động quản lý nhà n-ớc đến các hoạt động trên địa bàn xã, ph-ờng, thị trấn

- Thủ tục hành chính là ph-ơng tiện bảo đảm thực hiện đúng đắn quyền và nghĩa vụ của tổ chức và công dân; là công cụ bảo đảm tính công khai, minh bạch trong hoạt động chấp hành -

điều hành và qua đó tạo điều kiện để giám sát, kiểm soát các hoạt động của các chủ thể tiến hành thủ tục hành chính

- Thủ tục hành chính có ý nghĩa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, là yếu tố xúc tác để tăng tr-ởng kinh tế, tăng cơ hội xúc tiến đầu t-, góp phần phòng, chống, tham nhũng

1.1.2 Phân loại thủ tục hành chính

1.1.2.1 ý nghĩa của việc phân loại thủ tục hành chính

- Phân loại thủ tục hành chính phục vụ các hoạt động nghiên cứu và đào tạo trong khoa học hành chính, nhất là ngành luật hành chính

- Trong quản lý hành chính, việc phân loại thủ tục hành chính giúp cho công tác quản lý,

điều hành của Nhà n-ớc đ-ợc thuận lợi và khoa học, tránh tình trạng chồng chéo

1.1.2.2 Các loại thủ tục hành chính trong hoạt động quản lý nhà n-ớc

* Thủ tục hành chính nội bộ

Là thủ tục tiến hành các hoạt động quản lý nhà n-ớc đ-ợc thực hiện trong nội bộ một cơ quan, một hệ thống cơ quan nhà n-ớc nh- thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thủ tục thành lập, sáp nhập, giải thể cơ quan nhà n-ớc; thủ tục bổ nhiệm, tuyển dụng, khen th-ởng, kỷ luật cán bộ, công chức v.v

* Thủ tục hành chính liên hệ

Là thủ tục giải quyết các công việc cụ thể liên quan đến quyền, nghĩa vụ, lợi ích của tổ chức, cá nhân nhằm phòng, ngừa, ngăn chặn, xử phạt các hành vi vi phạm hành chính; tr-ng thu, tr-ng mua các động sản và bất động sản của tổ chức và công dân khi Nhà n-ớc có nhu cầu giải quyết một nhiệm vụ nhất định vì lợi ích cộng đồng, th-ờng đ-ợc thể hiện thông qua các

dạng thủ tục cho phép, thủ tục ngăn cấm hay c-ỡng chế thi hành, thủ tục tr-ng thu, tr-ng dụng v.v

* Thủ tục hành chính văn th-

Là toàn bộ các hoạt động l-u trữ, xử lý, cung cấp công văn giấy tờ và đ-a ra các quyết định d-ới hình thức văn bản liên quan chặt chẽ với hoạt động văn th-, tạo thành thủ tục văn th- trong hoạt động hành chính nhà n-ớc

1.1.2.3 Phân loại thủ tục hành chính trong hoạt động ủy ban nhân dân cấp xã

- Nhóm thủ tục hành chính đơn ngành: bao gồm những thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền tiếp nhận và giải quyết của một cơ quan hành chính

- Nhóm thủ tục hành chính liên ngành: gồm những thủ tục do một cơ quan hành chính tiếp nhận, giải quyết khi có sự thỏa thuận với cơ quan hành chính khác có chức năng quản lý nhà n-ớc đối với một trong những điều kiện để giải quyết thủ tục hành chính

- Nhóm thủ tục hành chính liên thông: gồm những thủ tục hành chính do cơ quan hành chính cấp d-ới tiếp nhận chuyển lên cơ quan hành chính cấp trên giải quyết

1.2 Cải cách thủ tục hành chính

1.2.1 Sự cần thiết cải cách thủ tục hành chính

1.2.1.1 Quan niệm về cải cách thủ tục hành chính

- Trong giai đoạn xây dựng nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong tiến trình hội nhập quốc tế, trong công cuộc chuyển dần từ hành chính công sang hành chính dịch vụ, cải cách thủ tục hành chính đang là yêu cầu bức xúc của nhân dân, của các tổ chức, các nhà đầu t- n-ớc ngoài, bởi vậy nó đ-ợc xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong ch-ơng trình hiện đại hóa nền hành chính

- Xét d-ới góc độ nội dung và ph-ơng pháp tiến hành cũng nh- mục tiêu và kết quả thì cải cách thủ tục hành chính là quá trình rà soát để loại bỏ những b-ớc (thậm chí những thủ tục) không cần thiết, bất hợp lý

1.2.1.2 Các yếu tố thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính

- Sự thay đổi của nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị tr-ờng có sự quản lý của nhà n-ớc theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa thì cơ chế "xin - cho" cùng những khuyết tật vốn có của nền kinh tế cũ đã tạo nên một nền hành chính quan liêu, trì trệ, kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế

- Hạn chế chủ yếu về thủ tục tiếp nhận và giải quyết công việc, đó là thủ tục hành chính chồng chéo, do nhiều ngành, nhiều cấp quy định, vừa thiếu tính đồng bộ, vừa r-ờm rà, phức tạp, th-ờng xuất phát từ yêu cầu thuận tiện của cơ quan có trách nhiệm giải quyết công việc mà ch-a quan tâm đầy đủ đến nguyện vọng và sự thuận tiện của nhân dân

- Cán bộ, công chức có biểu hiện tùy tiện, cửa quyền, sách nhiễu tự đ-a ra các thủ tục, các khoản phí, lệ phí không đúng thẩm quyền; không niêm yết công khai các quy định của thủ tục hành chính để nhân dân biết v.v

1.2.2 Nội dung cải cách thủ tục hành chính

1.2.2.1 Mục tiêu và yêu cầu của cải cách thủ tục hành chính

- Phải đạt đ-ợc sự chuyển biến căn bản trong quan hệ và thủ tục giải quyết công việc của tổ chức và công dân

- Cải cách thủ tục hành chính phải tiến hành đồng thời ở tất cả các khâu, các lĩnh vực nh-ng trọng tâm là các thủ tục đang gây nhiều bức xúc cho xã hội nh- các thủ tục liên quan đến địa chính - nhà đất; xây dựng - đô thị

- Về lâu dài, cần xây dựng thủ tục hành chính đơn giản, thống nhất, công khai, dễ hiểu, dễ thực hiện

1.2.2.2 Ph-ơng thức tiến hành cải cách thủ tục hành chính

Thứ nhất, tiến hành rà soát lại toàn bộ các quy định hiện hành về thủ tục hành chính, về phí

và lệ phí thuộc lĩnh vực mình phụ trách, kể cả những quy định do cấp d-ới ban hành nhằm bãi bỏ ngay những quy định thủ tục hành chính không đúng thẩm quyền và bổ sung, sửa đổi những thủ tục không phù hợp với thực tế đã và đang gây trở ngại cho hoạt động của các cơ quan, đơn vị khác và gây phiền hà cho nhân dân

Thứ hai, loại bỏ những thủ tục không cần thiết, chồng chéo, sửa đổi, bổ sung những thủ tục

r-ờm rà, bất hợp lý, gây phiền hà cho cá nhân, tổ chức, bảo đảm tính thống nhất, sự chặt chẽ, tính

ổn định, rõ ràng của thủ tục hành chính, tính khoa học của quy trình thực hiện các thủ tục hành chính đã ban hành

Thứ ba, công bố công khai hệ thống các văn bản quy định thủ tục hành chính

Ch-ơng 2

Thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2001 - 2010

2.1 Khái quát quá trình cải cách thủ tục hành chính tại ủy ban nhân dân cấp xã trên

địa bàn thành phố Hà Nội

2.1.1 Cải cách thủ tục hành chính giai đoạn 2001 - 2005

- Giai đoạn 1996 -2000, xác định thủ tục hành chính là một trong những khâu yếu nhất của nền hành chính nhà n-ớc, Hà Nội coi cải cách thủ tục hành chính là một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu trong tiến trình cải cách hành chính Cuối năm 1996, thành phố Hà Nội áp dụng thí điểm mô hình "Một cửa" trong việc giải quyết các công việc của tổ chức và công dân tại

ủy ban nhân dân quận Ba Đình và ủy ban nhân dân huyện Gia Lâm

- Tháng 01 năm 2005, ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội tiến hành thực hiện đồng loạt mô hình giải quyết thủ tục hành chính theo quy chế "Một cửa" tại tất cả các xã, ph-ờng, thị trấn; kết hợp chặt chẽ giữa cải cách thủ tục hành chính với tin hóa quy trình tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính và chuyên môn hóa công chức tiếp nhận hồ sơ hành chính

- Song song với việc thực hiện quy chế "Một cửa" tại 232 xã, ph-ờng, thị trấn, ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội chỉ đạo Sở Nội vụ phối hợp với các huyện, quận tiến hành rà soát lại toàn

bộ danh mục thủ tục hành chính

2.1.2 Cải cách thủ tục hành chính giai đoạn 2006 - 2010

- Nhiệm vụ trọng tâm của ch-ơng trình cải cách hành chính giai đoạn 2006 - 2010 là cải cách thể chế hành chính, trong đó có sự thể chế về tổ chức và hoạt động của bộ máy chính quyền các cấp,

cụ thể chỉ đạo thực hiện quy chế "Một cửa" đối với toàn bộ thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền tiếp nhận của các cơ quan hành chính thành phố là then chốt, tiến tới thực hiện quy chế "Một cửa" liên ngành, liên thông trên phạm vi toàn thành phố Từ việc thực hiện quy chế "Một cửa", tiếp tục phát hiện những bất hợp lý trong tổ chức bộ máy, trong cơ chế phối hợp quản lý, trong chính sách đối với cán bộ, công chức để từng b-ớc khắc phục, tháo gỡ nhằm đạt đ-ợc mục tiêu thủ tục hành chính minh bạch, đơn giản, không phiền hà

2.2 Kết quả cải cách thủ tục hành chính trong một số lĩnh vực tại ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn thành phố Hà Nội

2.2.1 Cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hộ tịch

- Hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một ng-ời từ khi sinh ra

đến khi chết Bởi vậy, công dân có quyền và nghĩa vụ đăng ký hộ tịch theo quy định của pháp luật hiện hành Việc h-ởng quyền cũng nh- thực hiện nghĩa vụ này nhằm xác nhận các sự kiện: sinh; kết hôn, tử; nuôi con nuôi, giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi, cải chính, bổ sung hộ tịch; xác định lại dân tộc Ng-ời có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đăng ký hộ tịch phải tự giác đăng

ký các sự kiện hộ tịch theo quy định của pháp luật hiện hành Việc thực hiện nghĩa vụ này nhằm

đáp ứng yêu cầu về quản lý hộ tịch, bởi vì quản lý hộ tịch là nhiệm vụ quan trọng th-ờng xuyên của chính quyền các cấp, nhằm theo dõi thực trạng và sự biến động về hộ tịch, trên cơ sở đó bảo

hộ các quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân và gia đình, đồng thời góp phần xây dựng các chính sách về kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng và dân số, kế hoạch hóa gia đình

- Với tinh thần cải cách hành chính mạnh mẽ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nhân dân thực hiện quyền và nghĩa vụ đăng ký hộ tịch, đồng thời nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hộ tịch đáp ứng yêu cầu quản lý nhà n-ớc trong giai đoạn phát triển mới của đất n-ớc, ngày 27/12/2005 Chính phủ ban hành Nghị định số 158/2005/NĐ-CP về đăng ký và quản lý hộ tịch thay thế Nghị định số 83/1998/NĐ-CP ngày 10/10/1998 Cụ thể:

+ Trong Nghị định 158/NĐ-CP đã phân cấp một số việc hộ tịch thuộc thẩm quyền của ủy ban nhân dân cấp tỉnh cho ủy ban nhân dân cấp xã Việc phân cấp này thực sự đáp ứng đ-ợc yêu cầu về phân cấp, phân quyền trong công tác cải cách thủ tục hành chính, giảm tải đầu việc cho bộ máy chính quyền cấp huyện, giảm tải sự quá tải trong công tác t- pháp tại cấp huyện và tăng thẩm quyền cho cấp xã

+ Đặc biệt, sự ra đời của Nghị định 158/2005/NĐ-CP đã rút ngắn đ-ợc thời hạn giải quyết các việc hộ tịch

+ Nghị định số 158/2005/NĐ-CP đáp ứng yêu cầu công khai hóa các thủ tục đăng ký hộ tịch, ngăn ngừa đ-ợc tình trạng cán bộ tự ý đặt ra các giấy tờ, thủ tục trái quy định, sách nhiễu nhân dân, vừa tạo điều kiện dễ dàng cho nhân dân trong việc tìm hiểu các thủ tục đăng ký hộ tịch Nhìn chung, Nghị định số 158/2005/NĐ-CP ra đời thay thế Nghị định 83/1998/NĐ-CP đã đáp ứng đ-ợc yêu cầu về cải cách thủ tục hành chính trong giai đoạn hiện nay nh- rút ngắn thời hạn giải quyết các việc hộ tịch, công khai hóa các thủ tục đăng ký hộ tịch, đơn giản hóa thủ tục giấy tờ và đặc biệt tạo điều kiện thuận lợi cho công dân có yêu cầu đăng ký hộ tịch bằng các quy định nh- mở rộng thẩm quyền đăng ký khai sinh, quy định thống nhất thời hạn đi đăng ký khai sinh là 60 ngày cho tất cả các vùng miền, quy định việc kết hợp giải quyết việc nhận con và đăng ký khai sinh trong tr-ờng hợp khai sinh cho con ngoài giá thú nếu tại thời điểm đăng ký khai sinh có ng-ời nhận con, quy định việc cấp lại bản chính giấy khai sinh

2.2.2 Cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực chứng thực

- Căn cứ Nghị định số 75/2000/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 08/12/2000 về công chứng, chứng thực, ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền thực hiện các việc sau: chứng thực chữ ký của công dân Việt Nam trong các giấy tờ phục vụ cho việc thực hiện các giao dịch dân sự ở trong n-ớc; chứng thực di chúc, văn bản từ chối nhận di sản; các việc khác theo quy định của pháp luật

- Đối với việc chứng thực các việc khác theo quy định của pháp luật, tr-ớc ngày 01/7/2007, thẩm quyền của ủy ban nhân dân cấp xã chủ yếu chứng thực hộ khẩu trên sơ yếu lý lịch Thời gian qua, các Phòng Công chứng nhà n-ớc và ủy ban nhân dân cấp huyện luôn tích cực giải quyết các yêu cầu công chứng, chứng thực bản sao nhằm kịp thời đáp ứng yêu cầu của tổ chức và công dân, nh-ng trên thực tế các yêu cầu này luôn luôn gây quá tải về số l-ợng, việc giải quyết không đáp ứng kịp thời, gây tâm lý bức xúc cho ng-ời có yêu cầu Tuy nhiên, kể từ ngày 01/7/2007 sau khi Luật Công chứng đ-ợc ban hành và thực hiện Nghị định số 79/2007/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 18/5/2007 về việc cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký, ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền và trách nhiệm chứng thực bản sao từ bản chính các giấy tờ, văn bản bằng tiếng Việt Việc phân định thẩm quyền chứng thực bản sao từ bản chính bằng tiếng Việt về ủy ban nhân dân cấp xã là một việc làm phù hợp, kịp thời và đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành