Bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y dược hay nhất có tại “tài liệu ngành dược hay nhất”; https://123doc.net/users/home/user_home.php?use_id=7046916. Slide dược lâm sàng ppt dành cho sinh viên chuyên ngành dược. Trong bộ sưu tập có trắc nghiệm kèm đáp án chi tiết các môn, giúp sinh viên tự ôn tập và học tập tốt môn dược lâm sàng bậc cao đẳng đại học chuyên ngành dược
Trang 1NGUYÊN TẮC SỬ DỤNG GLUCOCORTICOID
Bài giảng pptx các môn chuyên ngành Y dược hay nhất có tại “tài liệu ngành dược hay nhất”; https://123doc.net/users/home/user_home.php?use_id=7046916
Trang 2Mục tiêu
Trình bày cơ chế điều hòa tiết cortisol trong cơ thể
Biết được tác dụng, tác dụng phụ của glucocorticoid và cách khắc phục
Nguyên tắc sử dụng glucocorticoid
Trang 3Mở đầu
Corticoid là hocmon của vỏ tuyến thượng thận, chia thành 2 loại:
o Mineralcorticoid: điều hòa nước, điện giải
Mineralcorticoid tự nhiên là aldosteron
o Glucocorticoid: điều hòa chuyển hóa các chất
Glucocorticoid tự nhiên là cortisol
Trang 5Nhịp sinh lý của sự tiết cortisol
Cortisol (hydrocortison) là GC tự nhiên do tuyến
thượng thận tiết ra
Nồng độ cortisol được điều hòa bởi trục dưới đồi –
tuyến yên – tuyến thượng thận (trục HPA)
Có 3 cách điều hòa trục HPA
o Điều hòa ngược
o Nhịp ngày đêm
o Ảnh hưởng của yếu tố bất lợi (stress,…)
Trang 71 Điều hòa ngược bởi GC
o Bình thường vỏ tuyến thượng thận tiết ra cortisol dưới sự kích thích của ACTH của thùy trước tuyến yên ACTH lại chịu kích thích của CRH của vùng dưới đồi
o Ngược lại, khi nồng độ cortisol cao sẽ ức chế ngược vùng dưới đồi và tuyến yên giảm tiết CRH và ACTH
o Như vậy, khi dùng GC liều cao và kéo dài thì tuyến yên và vùng dưới đồi bị ức chế nên chức năng tuyến thượng thận suy giảm
→ Khi dùng GC liều cao, kéo dài nếu muốn ngừng phải giảm liều từ từ
Trang 82 Nhịp điệu ngày đêm
o Cortisol bài tiết theo chu kỳ ngủ - thức
o Cortisol tiết nhiều nhất vào khoảng 8h sáng, sau đó giảm từ từ đến 0h và bắt đầu tiết trở lại khoảng 3 – 4h sáng
→ Tuyến thượng thận nghỉ về đêm
Như vậy, khi dùng GC dùng vào buổi sáng hoặc dùng chế độ cách ngày khi phải dùng kéo dài
Trang 9Ảnh hưởng bởi các yếu tố bất lợi
o Corticol sẽ tăng cao khi cơ thể có stress (stress tâm lý và stress thực thể)
Trang 11Tác dụng của glucocorticoid
Tác dụng trên chuyển hóa các chất
o Chuyển hóa glucose
- Tăng tổng hợp glucose → tăng đường huyết
o Chuyển hóa protein
- Tăng thoái hóa protein
o Chuyển hóa lipid
- Tăng thoái hóa lipid
- Phân bố lại lipid → hội chứng Cushing, gù trâu
o Trên điện giải
- Lưu giữ muối, nước → gây phù, tăng huyết áp
- Giảm hấp thu Canxi → gây loãng xương
Trang 13Tác dụng của glucocorticoid
Trên mô liên kết
o Giảm tổng hợp collagen → gây rạn da, teo da, khó lành vết thương
Trên tạo máu
o Liều cao làm tăng hồng cầu
o Giảm chức năng của bạch cầu
Trên hệ miễn dịch
o Ức chế miễn dịch → dùng trong các bệnh tự miễn, chống thải ghép
cơ quan
Trang 15Prostaglandin Prostaglandin
Trang 17CHỈ ĐỊNH VÀ LỰA CHỌN THUỐC
Điều trị thay thế khi thiếu hocmon
Suy thượng thận mạn
- Liều dùng tùy mức độ bệnh, cố gắng dùng liều thấp nhất có hiệu quả
- Dùng ngày 2 lần: sáng-chiều hoặc dùng chế độ cách ngày
- Phối hợp với mineralcorticoid: fludrocortison
Suy thượng thận cấp
- Dùng liều cao hơn suy thượng thận mạn
- Bù nước và điện giải
Trang 18 Điều trị không thay thế hocmon
Trang 19Tác dụng phụ và cách khắc phục
Tác dụng trên tăng trưởng trẻ em
o GC liều cao ức chế tiết hocmon tăng trưởng
o Ức chế phát triển xương do giảm hấp thu Ca
o Ức chế tuyến sinh dục ở tuổi dậy thì
Trang 20 Gây loãng xương
o Giảm hấp thu Ca
o Tăng đào thải Ca qua nước tiểu
o Tăng quá trình hủy xương
Khắc phục:
o Tăng dinh dưỡng, tăng vận động
o Bổ sung Ca và vit D
Trang 22 Thừa corticoid và hội chứng Cushing
o Gây tái phân bố lipid do sử dụng GC kéo dài
o Hội chứng Cushing có 2 loại
- U thượng thận: tăng cả cortisol và ACTH
- Cushing do thuốc: tăng cortisol nhưng giảm ACTHKhắc phục:
o Ngưng thuốc nhưng ngưng từ từ
Trang 23Tác dụng phụ ức chế HPA
Gây suy thượng thận
Khắc phục:
o Dùng GC có T1/2 ngắn: hydrocortison, prednisolon
o Sử dụng GC liều duy nhất buổi sáng
o Uống cách ngày trong điều trị kéo dài
o Ngưng thuốc từ từ khi dùng dài ngày, với cả các chế phẩm dùng ngoài
o Dùng loại T1/2 ngắn hoặc trung bình cho trẻ em, không băng ép
Trang 24o Hạn chế bôi da kéo dài
o Không nhỏ mắt corticoid khi nhiễm khuẩn, nhiễm nấm
o Không tự ý dùng các thuốc chứa corticoid
Trang 26Nguyên tắc sử dụng
o Căn nhắc giữa lợi ích và nguy cơ
o Chọn liều thấp có hiệu quả và tránh dùng kéo dài
o Chọn loại có thời gian bán thải ngắn hoặc trung bình
o Cần theo dõi tai biến suy thượng thận, nhất là bệnh nhân lớn tuổi hoặc dùng kéo dài
o Chế độ ăn: cung cấp đủ K, Ca, vit D, hạn chế ăn mặn
o Dùng lâu dài (> 2 tuần), khi ngừng thuốc phải giảm liều từ từ
o Với bệnh nhân dùng lâu dài, tốt nhất là sử dụng chế độ dùng cách ngày
Trang 27Chế độ dùng thuốc cách ngày
Mục đích:
o Giảm hiện tượng ức chế HPA
o Giảm suy thận đột ngột khi ngưng thuốc
Trang 28Cám ơn các bạn!!