Việc giảng dạy âm nhạc không nhằm đào tạo các em thành những ca sĩ, nghệ sĩ, những con người hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp mà chủ yếu giáo dục văn hóa âm nhạc, làm cho các em yêu th[r]
Trang 1PHẦN I : MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài.
Âm nhạc là loại hình nghệ thuật dùng hình tượng âm thanh và nhịp điệu để diễn tả tư tưởng tình cảm của con người và thiên nhiên, thông qua hình thức nghệ thuật, phản ánh những hiện tượng xảy ra xung quanh nó một cách đặc biệt Con người tìm hiểu âm nhạc chủ yếu qua tai nghe, từ cảm giác âm thanh đó sinh ra trí tưởng tượng nghệ thuật…Khi vui âm nhạc cất lên những tiếng hoan ca, khi buồn
âm nhạc khẽ khàng len đến làm dịu lòng ta, dễ dàng đi sâu vào lòng người bằng những rung cảm sâu sắc
Âm nhạc phát triển tối đa những tố chất tâm lý, những phẩm chất nhân văn, giáo dục âm nhạc là giáo dục tình cảm, thẩm mỹ, âm nhạc cùng với các môn học khác phát triển Đức, Trí , Thể , Mỹ góp phần quan trọng trong việc hình thành nhân cách toàn diện của con người trong thời đại mới
Âm nhạc 7 trong trường THCS với tư cách là một môn học có mức độ nhất định về mục đích và nội dung, song mục đích của việc dạy và học âm nhạc 7 trong trường THCS là giáo dục văn hóa âm nhạc, tăng cường năng lực tư duy để phát triển tri thức, khơi dậy ở các em những khả năng sáng tạo, củng cố thêm về tình cảm, đạo đức, về niềm tin, thị hiếu nghệ thuật và nhu cầu âm nhạc, nó không chỉ đem đến cho con người những cảm thụ cao đẹp mà cả đem đến cho con người những gợi mở về văn minh… Chính vì vậy âm nhạc có thể làm cho các em dần dần nhìn ra những cái hay, cái đẹp của cuộc sống từ đó phát triển tư duy, bồi dưỡng ươm mầm những học sinh có năng khiếu nghệ thuật âm nhạc, đẩy mạnh phong trào văn hóa,văn nghệ làm cho không khí học tập, sinh hoạt trong nhà trường thêm vui tươi lành mạnh
Việc dạy âm nhạc 7 ở trường THCS mặc dù không nhằm đào tạo các em thành những con người hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp mà chủ yếu là giáo dục văn hoá âm nhạc, làm cho các em yêu thích nghệ thuật, biết cảm thụ và nhận biết âm nhạc một cách linh hoạt, hình thành ở học sinh một tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, qua đó khơi dậy tiềm năng âm nhạc, đồng thời tạo cho các em những thói quen, những kinh nghiệm, bản lĩnh tự tin khi thể hiện trước tập thể hoặc trên sân khấu học đường
Âm nhạc giúp các em tự tin hòa nhập với cộng đồng và đặc biệt các em có thêm những kinh nghiệm, những kiến thức, một nhu cầu lớn đối với sự phát triển con người trong thời đại ngày nay Để các em, những chủ nhân tương lai của đất nước trở thành những con người phát triển toàn diện
Với lợi thế đó tôi chọn đề tài: “Một vài kinh nghiệm soạn giảng
Tiết 4 - Học hát : Bài Lí cây đa.
- Bài đọc thêm: Hội Lim (Âm nhạc 7) theo hướng phát triển khả năng tự
Trang 2cảm thụ của học sinh”
2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Học sinh lớp 7 trường THCS Long Sơn
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục tiêu chủ yếu của tiết học này là giúp các em hiểu biết nhiều hơn về làn điệu dân ca vùng Kinh Bắc – Bắc Ninh với những làn điệu quan họ duyên dáng, trữ tình, có phong cách riêng biệt, tạo nên một miền dân ca nổi tiếng ở nước
ta, qua bài hát Lí cây đa, bài đọc thêm Hội Lim hướng các em có thị hiếu âm nhạc tốt, các em cảm nhận được cái hay, cái đẹp, cái sâu sắc của dân ca, từ đó các em thêm yêu mến những làn điệu dân ca, có ý thức gìn giữ bảo vệ và phát huy những làn điệu dân ca Việt Nam nói chung và làn điệu dân ca quan họ Bắc Ninh nói riêng
* Học sinh có những hiểu biết cơ bản về bài đọc thêm Hội Lim, các em được nghe một số trích đoạn về các làn điệu dân ca quan họ Bắc Ninh như: Trống cơm; Còn duyên; Qua cầu gió bay
* Nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn, đề ra những kinh nghiệm, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc soạn giảng
Tiết 4: - Học hát : Bài Lí cây đa
- Bài đọc thêm: Hội Lim (Âm nhạc 7) theo hướng phát triển khả
năng tự cảm thụ của học sinh
Thông qua tiết học hướng cho các em sưu tầm tìm hiểu về Dân ca ví dặm Nghệ Tĩnh đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại
4 Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu qua nội dung SGK, SGV
- Nghiên cứu "Giáo trình Dân ca Việt Nam"
- Nghiên cứu qua những tài liệu và thu thập tư liệu…
- Nghiên cứu qua kinh nghiệm giảng dạỵ
- Nghiên cứu qua những đợt tập huấn do phòng, sở giáo dục tổ chức
- Nghên cứu qua thăm lớp dự giờ đồng nghiêp cùng chuyên môn
- Nghiên cứu qua việc giảng dạy thực tế lớp 7 ở trường THCS Long Sơn
- Nghiên cứu qua những lần kiểm tra đánh giá học sinh
PHẦN II: NỘI DUNG
1 Cơ sở khoa học:
a) Cơ sở lý luận.
Mục tiêu giáo dục được Quốc hội thông qua năm 2005 đã xác định là đào tạo con người Việt Nam toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và
Trang 3nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu
cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc (trích điều 2, chương I Luật giáo dục 2005) Giảng dạy Âm nhạc 7 trong nhà trường là giảng dạy nghệ thuật kết
hợp, thông qua các hình tượng âm nhạc bồi dưỡng cho học sinh lí tưởng cách mạng (cách mạng ngay trong chính bản thân mình), thấm dần vào những tình cảm
hồn nhiên của các làm cho các em phát triển tốt cả về thể chất lẫn tâm hồn
b) Cơ sở thực tiễn:
Việc giảng dạy âm nhạc không nhằm đào tạo các em thành những ca sĩ, nghệ sĩ, những con người hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp mà chủ yếu giáo dục văn hóa âm nhạc, làm cho các em yêu thích nghệ thuật âm nhạc, hình thành nơi các em những tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, giàu tình cảm và quan trọng hơn là tạo cho các em một cuộc sống vui tươi, hồn nhiên tạo điều kiện để các em hoàn chỉnh về tâm hồn, trí tuệ, thể chất rèn luyện cho các em bản lĩnh tự tin thể hiện mình trước tập thể Một tiết học mang tính nghệ thuật cao, học sinh học theo phương châm "học vui- vui học", đồng thời bản thân nó củng tạo
ra nguồn cảm hứng học tập cho các em …là giáo viên được phân công trực tiếp giảng dạy bộ môn Âm nhạc 7 qua thời gian giảng dạy bộ môn tôi nhận thấy các em rất yêu thích môn học này đặc biệt là tiết học
Tiết 4 - Học hát : Bài Lí cây đa
- Bài đọc thêm: Hội Lim
2 Thực trạng vấn đề:
a) Những điểm mạnh:
- Âm nhạc là một bộ môn độc lập trong chương trình THCS Dạy và học nghiêm túc, có kiểm tra, đánh giá và kết quả là một trong những tiêu chuẩn để xét lên lớp và thi tốt nghiệp bậc học
- Được nhà trường, BGH, Đội, Công Đoàn… hết sức quan tâm Tạo mọi điều kiện, hỗ trợ và đáp ứng hầu hết những yêu cầu của môn học như :
- Có đàn Casio, đĩa nhạc, bảng phụ, máy tính, máy chiếu để phục vụ dạy học
- Nhà trường có kết nối Internet thuận lợi cho việc tìm kiếm thông tin phục
vụ giảng dạy - Trường THCS Long Sơn nằm trên địa bàn hai xã Thạch Long và Thạch Sơn, là cái nôi của phong trào văn hóa văn nghệ của tỉnh nhà Minh chứng cho vấn đề này phải kể đến những hội thi, những phong trào được phòng văn hóa tỉnh, phòng văn hóa huyện tin tưởng giao nhiệm vụ tổ chức triển khai các mô hình như: Ra mắt câu lạc bộ Dân ca ví dặm xã Thạch Long năm 2015; Hội thi Mô hình Nông thôn mới; Tìm hiểu về hợp tác xã kiểu mới tổ chức vào tháng 8 năm 2016,
Trang 4được các cấp các ngành và đông đảo quần chúng nhân dân tham gia và được đánh gia rất cao, bên cạnh đó các hội diễn văn nghệ quần chúng luôn được giải cao trong các cuộc thi do cụm, huyện tổ chức, được tham gia dự thi cấp tỉnh và khu vực miền Trung Đây cũng chính là mạch máu nuôi dưỡng tâm hồn thế hệ trẻ Long Sơn
- Học sinh là thế hệ trẻ được kế thừa những tố chất vốn có của thế hệ đi trước nên trong quá trình giảng dạy khá thuận lợi các em ngoan, hầu hết đều yêu thích môn học, thích được nghe đàn, được hát và được biểu diễn âm nhạc
- Thích được tham gia vào các hoạt động văn nghệ do lớp, Nhà trường và Đoàn - Đội tổ chức
- Hứng thú với tiết học, tích cực học hỏi, nghiêm túc học bài …
b) Những hạn chế, khó khăn:
- Cơ sở vật chất phục vụ cho việc giảng dạy còn thiếu (chưa có phòng học chuyên dụng cho môn học, chức năng đàn cũng yếu, thường hư hỏng một số bộ phận, tranh ảnh, bảng phụ còn thiếu khá nhiều
- Các tài liệu nghiên cứu phục vụ cho việc giảng dạy chưa có hầu như giáo viên phải tự tìm tòi, nghiên cứu…
- Dàn âm thanh chưa được đầu tư (vì khó khăn về tài chính của nhà trường)
c) Nguyên nhân:
- Do điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị còn thiếu và yếu
- Với học sinh lớp 7 trường THCS Long Sơn bản thân tôi giảng dạy đa phần các em ít có điều kiện để được tham gia sinh hoạt hay học thêm các môn năng khiếu như Âm nhạc, Mỹ thuật, các bộ môn thể thao khác… một phần vì hoàn cảnh gia đình, vì phụ huynh chưa chú trọng cho các em học thêm những môn năng khiếu, mặt khác việc học thêm các môn văn hóa khác có khi còn chưa được thì nói
gì đến việc học thêm môn Âm nhạc
- Là học sinh vùng nông thôn nên các em khá thiệt thòi so với các bạn ở thành phố cùng trang lứa, những hiểu biết, những kinh nghiệm của các em còn hạn chế, chưa sâu rộng, nên khi trả bài hoặc đi vào kiến thức nhạc lí các em chưa tự tin, còn rụt rè, bở ngỡ
d) Giải pháp thực hiện:
Bản thân tôi nhận thức được rằng để các em có ý thức học tập, thực sự yêu thích, say mê, hứng thú và tự cảm thụ được với tiết học giáo viên cần phảỉ:
Chuẩn bị trang thiết bị phục vụ dạy học đầy đủ như: Đàn, máy chiếu, song loan, loa máy, đĩa nhạc…
Nắm vững những điểm đặc trưng nhất của dân ca quan họ Bắc Ninh, trình bày được một số trích đoạn bài hát quen thuộc vùng Kinh Bắc
Cử chỉ hành động của giáo viên mềm mại, giọng nói thu hút, âm lượng vừa phải, sắc mặt tươi vui
Trang 5Sử dụng nhạc cụ thuần thục (Học sinh rất thích được cô giáo đánh đàn cho nghe và được cô đệm đàn khi thể hiện bài hát)
Trình chiếu được những hình ảnh đặc trưng phù hợp với bài hát đi kèm với
âm thanh mang đậm phong cách dân ca quan họ
Cô có giọng hát truyền cảm, khi hát giáo viên thả hồn mình vào làn điệu dân ca để học sinh có thể cảm nhận được dân ca bắt nguồn từ chính những gì đơn giản nhất, bình dị nhất , gần gũi nhất nhưng cũng sâu sắc nhất, ngoài ra giáo viên phải thể hiện tốt các từ luyến láy vì luyến láy là đặc trưng cơ bản nhất của dân ca
Biết khích lệ, động viên tạo tâm thế tự tin cho các em khi đứng trước tập thể Nêu lên nhiều câu hỏi gợi mở để học sinh cảm nhận được những giá trị nổi bật, những điều sâu sắc, tế nhị và đẹp đẽ của âm nhạc thể hiện trong bài hát Lí cây
đa và bài đọc thêm Hội Lim
Hướng các em yêu mến các làn điệu dân ca, đặc biệt là Dân ca ví dặm Nghệ Tĩnh
Sẽ là sai lầm khi giáo viên dạy nhạc quá nghiêm khắc và cứng nhắc vì như thế các em có tâm lý sợ sệt và làm cho không khí tiết học căng thẳng, mệt mỏi
Mặc dù các em là những đứa trẻ được sinh ra trên mảnh đất Thạch Long, Thạch Sơn giàu truyền thống, với nhiều hoạt động văn hóa văn nghệ nổi bật nhưng không phải em nào cũng biết và thường xuyên được nghe những làn điệu dân ca từ những câu hò, điệu ví, nhưng tâm lý chung của các em là ngưỡng mộ, yêu quê hương, đất nước
Do đó khi áp dụng các giải pháp trên các em thực sự thích thú, háo hức được học âm nhạc và hết tiết học các em còn có phần nuối tiếc
3 Kết quả khảo sát học sinh trước khi áp dụng đề tài:
Khảo sát kết quả cho học sinh khối 7 năm học 2015-2016 tiết 4 âm nhạc 7:
- Học hát : Bài Lí cây đa
- Bài đọc thêm: Hội Lim
Kết quả như sau:
Lớp Tổng số học
sinh
Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ
Trang 6Mô tả cụ thể soạn giảng
Tiết 4:
- Học hát bài: Lí cây đa
- Bài đọc thêm: Hội Lim
I/ Mục tiêu:
- Học sinh hát đúng giai điệu và lời ca bài hát Lí cây đa, là một bài dân ca quan họ Bắc Ninh
- Luyện tập kỹ năng hát tập thể và hát đơn ca, lối hát hoà giọng và hát đối đáp
- Học sinh được nghe và trình bày một số trích đoạn hoặc bài hát về dân ca (Quan họ Bắc Ninh, Dân ca ví dặm Nghệ Tĩnh) để các em tự cảm thụ được cái hay, cái đẹp, cái sâu sắc trong mỗi trích đoạn hoặc bài hát
- Qua nội dung của bài hát, bài đọc thêm, hướng các em có tình cảm yêu mến những làn điệu dân ca Việt Nam nói chung, dân ca quan họ Bắc Ninh nói riêng và có ý thức gìn giữ, bảo vệ, phát huy những làn điệu đó
II/ Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
* Giáo viên:
- Đàn Organ.
- Song loan
- Đàn và hát thuần thục bài hát Lí cây đa
- Chuẩn bị một số tranh ảnh, bảng phụ, máy chiếu và âm thanh giới thiệu về dân ca quan họ Bắc Ninh
* Học sinh:
- Sách âm nhạc 7, vở ghi.
- Sưu tầm một số bài hát, hình ảnh về dân ca Quan họ Bắc Ninh
III/ Tiến trình dạy học:
1/ Ổn định tổ chức:
- Hát tập thể bài hát: Đi cấy dân ca Thanh Hóa (Âm nhạc 6)
Em thấy bài hát có hay không?
Bài hát Đi cấy thuộc khu vực nào của nước ta?
Bài hát Đi cấy là một bài hát hay và quen thuộc của miền Trung chúng ta và hôm nay cô trò chúng mình sẽ tìm hiểu một làn điệu dân ca mới, đó là dân ca Quan
họ Bắc Ninh qua tiết 4 học hát bài Lí cây đa và bài đọc thêm Hội Lim
2/ Bài mới:
Trang 7động của
giáo viên
Nội dung
Hoạt động của học sinh
- GV ghi
lên bảng
Tiết 4
- Học hát bài: Lí cây đa
- Bài đọc thêm : Hội Lim
I Học hát bài: Lí cây đa
Dân ca quan họ Bắc Ninh
- HS ghi bài
- GV giới
thiệu
Dân ca là những sáng tác tập thể có từ rất lâu đời, dân ca bắt nguồn từ những sinh hoạt hằng ngày của chính những người dân lao động
Mỗi vùng miền đều có những đặc trưng riêng biệt và dân ca quan họ Bắc Ninh là một trong những vùng dân ca như thế
Bắc Ninh là một tỉnh nằm ở phía Bắc, giáp với Thủ đô Hà Nội, vùng Kinh Bắc xưa có truyền thống hát quan họ từ lâu đời, với giai điệu duyên dáng, trữ tình bài hát Lí cây đa là một bài hát quan họ quen thuộc, trước khi đi vào học hát bài Lí cây đa mời các em xem một số hình ảnh về miền quan họ và lắng nghe một số trích đoạn của những bài hát quan họ quen thuộc
- HS lắng nghe
Trang 8- GV điều
khiển
(GV Trình bày trích đoạn bài Người ở đừng
về, Còn duyên, Qua cầu gió bay)
Em thấy các trích đoạn bài hát cô vừa trình bày có hay không?
Nhìn vào trang 14 SGK em hãy trình bày một trích đoạn của bài hát mà em biết?
(HS thường thuộc bài hát Hoa thơm, bướm lượn)
Cả lớp cùng tuyên dương bạn nào
2.GV đệm đàn và trình bày bài hát 2 lần
- HS trả lời
- HS thực hiện
- GV
hướng
dẫn
3 Chia câu:
Theo em bài hát được chia làm mấy câu?
Bài hát được chia thành bốn câu có độ dài không bằng nhau, lời ca của câu hai và câu bốn đều là "rằng tôi lí ơi a cây đa rằng tôi lới
ơi a cây đa"
- GV trình chiếu bảng phụ chép nhạc bài Lí cây đa
- HS trả lời
- HS nghe và nhắc lại
- GV nêu
câu hỏi
- GV cũng
cố kiến
thức
Bài hát Lí cây đa được viết ở nhịp mấy?
( Nhịp 2 Em hãy nêu khái niệm nhịp 2)
4 4
Là nhịp có 2 phách, giá trị mỗi phách bằng một hình nốt đen, phách thứ nhất là phách mạnh và phách thứ 2 là phách nhẹ
Bài hát sử dụng những ký hiệu ân nhạc nào?
(Dấu chấm dôi, dấu luyến, dấu nối, dấu lặng đơn, dấu lặng đen)
Em hãy nêu tác dụng của các ký hiệu âm
- HS trả lời
- HS trả lời
Trang 9- GV đàn.
nhạc đó?
GV lấy ý kiến nhận xét của học sinh và cũng
cố lại kiến thức đã học
4 Luyện thanh: 1-2 phút (Mẫu âm La)
- HS trả lời
- HS luyện thanh
- GV
hướng
dẫn
5 Tập hát từng câu: Dịch giọng = - 5 Bài hát viết ở giọng Đô trưởng
- GV thực
hiện
- GV
hướng
dẫn
- GV đàn câu 1 hai lần sau đó hát mẫu 1 đến
2 lần
GV đàn giai điệu cho HS nghe và hát theo
Chú ý hát những chữ có dấu luyến cho chính xác
(Học sinh thực hiện theo lớp, nhóm, cá nhân
Giáo viên lấy nhận xét của HS và tuyên dương những nhóm hoặc cá nhân thực hiện tốt)
- HS lắng nghe
- HS thực hiện
- Tập câu hai tương tự như câu 1 Nối câu một và câu hai, hát 1 - 2 lần (hướng dẫn HS cách lấy hơi sau mỗi câu hát)
- Tập câu ba 3 - 4 lần, tập kỹ những chữ hát luyến, đây là câu hát dài nhất trong bài
- Tập câu bốn 2 - 3 lần, tuy lời ca giống câu một nhưng khác nhau về trường độ
- GV yêu
cầu
- Hát nối tiếp câu ba và bốn, sau đó nối tiếp hai câu
- HS thực hiện
- GV
hướng
dẫn
6 Hát đầy đủ cả bài: Hát hai lần - HS trình bày
7 Trình bày bài hát ở mức độ hoàn chỉnh
- GV điều
khiển
Lấy tốc độ = 110 Thể hiện tính chất vui tươi, mềm mại, giáo viên chỉ huy nhịp khi sử dụng lối hát đối đáp bằng cách cho nửa lớp hát câu một và câu ba, nửa còn lại hát câu hai và câu
- HS thực hiện
Trang 10- GV yêu
cầu
bốn Bài hát ngắn nên hát hai lần cả bài
Một bạn nữ hát 2 câu đầu, tiếp đến bạn nam hát câu ba, câu bốn cả hai bạn cùng hát, sau
đó hai bạn đổi vị trí câu cho nhau trong lần hát thứ hai (GV nên chọn hai em hát khá của lớp hoặc lấy tinh thần xung phong)
- GV tổ
chức
8 Củng cố bài:
Để tạo không khí thi đua học tập, GV tổ chức cuộc thi hát giữa HS nam và HS nữ
- HS thực hiện
- GV đánh
giá và cho
điểm
tượng
trưng
- Tất cả HS nam trình bày, sau đó đến tất cả
HS nữ
- Thi hát bài vừa học
- GV nêu
câu hỏi
- GV trình
chiếu
- Một nhóm HS nam trình bày, sau đó đến một nhóm HS nữ
- Thi hát đối đáp giữa HS nam và HS nữ
- Em hãy nêu cảm nhận của em khi học xong bài hát Lí cây đa?
- Nội dung bài hát gợi mở lên điều gì?
(Gợi lên không khí của ngày hội Quan họ)
II: Bài đọc thêm: Hội Lim
- GV giới thiệu về Hội Lim ở Bắc Ninh cho
- HS trả lời theo cảm nhận của riêng mình
- HS trả lời