Một số biện pháp chỉ đạo dạy học theo phương pháp dạy học tích cực

Ngoài việc nắm chắc các văn bản về thông tư, chỉ thị, quy chế, quy định... chỉ đạo từ cấp trên, người quản lý cần hiểu sâu rộng về mục đích và những yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy họ[r]

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài: “Một số biện pháp chỉ đạo

dạy học theo phương pháp dạy học tích cực”

ĐẶT VẤN ĐỀ

***

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong Luật Giáo dục, điều 24.2, đã ghi: “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải

phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Mục tiêu của phương pháp trong giáo dục phổ thông ở nước ta là rất rõ ràng, bởi

vậy Nghị quyết số 29- NQ/TW của Hội nghị Trung ương 8, khoá XI về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, trong phần Nhiệm vụ và giải pháp có nêu: “ Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”.

Như vậy, có thể nói, một phần quan trọng đóng góp để “Đổi mới căn bản và

toàn diện giáo dục và đào tạo” đó chính là đổi mới phương pháp dạy học Các tài

liệu giáo dục ở nước ngoài và trong nước hay một số văn bản của Bộ Giáo dục vàĐào tạo thường nói đến Phương pháp dạy học tích cực Phương pháp

dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước

để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy

tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học Phương pháp dạy

học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt độngnhận thức của người học, tức là tập kết vào phát huy tính tích cựccủa người học chứ không phải là tập kết vào phát huy tính tích cựccủa người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì

người dạy phải nỗ lực nhiều hơn so với dạy theo phương pháp thụ

động

Trong bậc học phổ thông, thời gian học tập của học sinh tiểu học chiếm thời lượngnhiều nhất và lượng kiến thức ở bậc học này chính là nền tảng vô cùng quan trọngcho những cấp học tiếp theo Nhưng ở lứa tuổi này, việc dạy cho các em thích học,biết cách học không phải là đơn giản, đòi hỏi người giáo viên không chỉ vững kiếnthức, tâm huyết trong công việc mà còn phải có kĩ năng sư phạm tốt, linh hoạt sửdụng các phương pháp phù hợp để các em hứng thú với việc học và đạt được kết quảtốt nhất

Trong những năm gần đây, được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, ở cáctrường tiểu học vùng nông thôn và miền núi được trang bị cơ sở vật chất, đồ dùng,

phương tiện dạy học tương đối đầy đủ, đội ngũ giáo viên đào tạo bài bản, được bồidưỡng thường xuyên nên chất lượng dạy và học đã được nâng cao Nhưng thực tếvẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới về cách dạy học theo hướng hiện đại hiện

nay, nhất là dạy học theo định hướng “ Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo

của học sinh hay còn gọi là Phương pháp dạy học tích cực Trên lí thuyết, đa số

giáo viên đều nêu được những yêu cầu cần đổi mới về phương pháp dạy học nhưngđổi mới như thế nào thì không phải giáo viên nào cũng hiểu và thực hiện được mộtcách hiệu quả vì đa số họ được đào tạo theo cách truyền thống, dạy theo cách truyềnthống trong một thời gian dài nên việc hiểu và thay đổi cách dạy không phải là dễdàng, mà ở đây đòi hỏi người giáo viên phải tâm huyết, tích cực trau dồi về chuyênmôn, hiểu rõ bản chất, cách thức của các phương pháp dạy học tích cực Ở nông thôn

và miền núi, dân chí còn thấp nên phụ huynh vẫn còn những quan điểm và suy nghĩlạc hậu về cách học của con em mình, họ coi trọng cách học truyền thống: thầy giảngnhiệt tình, trò chăm chú nghe và ghi chép Đây cũng là lí do để giáo viên khôngmuốn thay đổi phương pháp dạy học của mình Mặt khác cán bộ quản lí một phần donhận thức và trình độ đào tạo, ảnh hưởng theo lối cũ, chưa có sự chuyển biến mộtcách sâu sắc và kịp thời nên chất lượng cũng như hiệu quả dạy và học ở các trườngcòn rất hạn chế

Trong năm học 2017- 2018, được phân công phụ trách về chuyên môn, tôi đã ýthức rất rõ về trách nhiệm công việc được giao nên cố gắng tự bồi dưỡng về chuyênmôn nghiệp vụ, năng lực quản lí Với nhận thức sâu sắc của một người quản lí vềviệc đổi mới phương pháp dạy học là thực sự cấp bách và cần thiết, qua các hội nghịchuyên môn, chuyên đề do phòng giáo dục tổ chức tôi đã dành thời gian nghiên cứu,

tìm hiểu về Phương pháp dạy học tích cực ở trường tiểu học và đã áp dụng được

bước đầu có hiệu quả trong công tác chỉ đạo về chuyên môn Để góp phần nâng caohiệu quả trong công tác đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học, tôi mạnhdạn chia sẻ kinh nghiệm qua sáng kiến:

“ Một số biện pháp chỉ đạo dạy học theo phương pháp dạy học tích cực”

II MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:

2 Nhiệm vụ nghiên cứu :

- Tìm hiểu nội dung một số vấn đề lý luận cơ bản của phương pháp dạy họctích cực và việc đổi mới theo phương pháp dạy học tích cực

- Tìm hiểu thực trạng và những nguyên nhân của việc đổi mới phương phápdạy học hiện nay

- Đề xuất một số biện pháp trong công tác chỉ đạo việc dạy học theo phươngpháp dạy học tích cực

3 Phạm vi nghiên cứu

- Đề cập đến những biện pháp chỉ đạo việc dạy học theo phương pháp dạy họctích cực trong trường Tiểu học

- Thời gian nghiên cứu: Năm học 2017 - 2018

III CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Đọc tài liệu, sách báo có liên quan đến vấn đề phương pháp dạy học tích cực vàhoạt động đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường phổ thông nhằm khai thácnhững vấn đề cơ bản về lý luận phục vụ cho nhiệm vụ và mục đích đề tài

- Phương pháp quan sát trò chuyện:

Tuy đây không phải là phương pháp chủ yếu, song nó giữ vai trò quan trọngtrong quá trình nghiên cứu

Để phục vụ cho nhiệm vụ nghiên cứu và mục đích nghiên cứu của đề tài, tôitiến hành quan sát hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh để thu thập nhữngtài liệu bổ ích nhằm kiểm tra, bổ sung cho những kết quả thu được từ các phươngpháp khác nhau

- Phương pháp điều tra:

Sử dụng phiếu điều tra gồm:

+ Những câu hỏi cho giáo viên

+ Những câu hỏi cho học sinh

Để tìm hiểu thực trạng dạy và học của giáo viên và học sinh trong nhà trường

- Phương pháp thực nghiệm đối chứng:

Đối chứng kết quả sau khi áp dụng sáng kiến với năm học trước

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

Để xử lý số liệu tìm ra mối quan hệ giữa các vấn đề nghiên cứu của đề tài

Trong quá trình dạy học, người học vừa là đối tượng của hoạt động dạy, lạivừa là chủ thể của hoạt động học Thông qua hoạt động học, dưới sự chỉ đạo củangười thầy, người học phải tích cực chủ động cải biến chính mình về kiến thức, kĩnăng, thái độ, hoàn thiện nhân cách, không ai làm thay cho mình được Vì vậy, nếungười học không tự giác chủ động, không chịu học, không có phương pháp học tốtthì hiệu quả của việc dạy sẽ rất hạn chế Đổi mới phương pháp dạy học nhằm pháthuy tính tích cực học tập được xem như một nguyên tắc dạy học đảm bảo chất lượng

và hiệu quả đã được nói đến từ lâu không chỉ ở nước ta mà đã có từ lâu trên thế giới,

nhất là ở các nước có nền giáo dục tiên tiến Các thuật ngữ “ dạy học tập trung vào

người học” "dạy học căn cứ vào người học" hay "dạy học hướng vào người học" có

chung một nội dung hàm ý là nhấn mạnh hoạt động dạy học lấy học sinh làm trungtâm

Dạy học " lấy học sinh làm trung tâm là một xu hướng tất yếu" trong lịch sử giáodục Ở thời kỳ chưa hình thành tổ chức trường lớp, việc dạy học thường được tổ chứctheo phương thức một thầy - một trò, hoặc thầy dạy cho một nhóm nhỏ học trò Họctrò trong một nhóm có thể chênh lệch nhau khá nhiều về độ tuổi và trình độ Chẳnghạn thầy đồ nho ở nước ta dưới thời phong kiến dạy trong cùng một lớp từ đứa trẻ bắtđầu đi học "tam tự kinh" đến môn sinh chuẩn bị thi tú tài, cử nhân Trong tổ chức dạyhọc như vậy ông thầy bắt buộc phải coi trọng nhu cầu, trình độ năng lực, tính cáchcủa mỗi học trò, và cũng có điều kiện để thực hiện cách dạy thích hợp với mỗi họctrò, phát huy vai trò chủ đạo sáng tạo của người học Kiểu học một thầy hoặc mộtthầy - một nhóm nhỏ học vẫn tồn tại cho đến nay, trong một số loại hình đào tạo, đặcbiệt như âm nhạc, hội họa Tuy nhiên như vậy thì năng suất dạy học quá thấp

Từ khi xuất hiện tổ chức trường với những lớp học có nhiều học sinh cùng lứatuổi và trình độ tương đối đồng đều thì giáo viên khó có điều kiện chăm lo từng họcsinh, giảng dạy sát với đặc điểm của từng em Từ tình hình đó hình thành kiểu dạy

"thông báo - đồng loạt" Giáo viên quan tâm trước hết đến việc hoàn thiện tráchnhiệm của mình là truyền đạt cho hết nội dung quy định trong chương trình và sáchgiáo khoa, cố gắng làm cho mọi học sinh hiểu và nhớ những điều thầy giảng Từ kiểudạy “thông báo - đồng loạt” đã dần dần hình thành kiểu học thuộc lòng - thụ động,thiên về ghi nhớ, ít chịu suy nghĩ Tình trạng này ngày càng phổ biến, đã hạn chế chấtlượng, hiệu quả dạy học và không đáp ứng được yêu cầu phát triển năng động của xãhội Để khắc phục tình trạng này, các nhà sư phạm kêu gọi phát huy tính tích cực chủđộng học tập của học sinh, thực hiện "dạy học phân hóa" quan tâm đến nhu cầu khảnăng của mỗi cá nhân học sinh trong tập thể lớp Như vậy đòi hỏi phải có sự đổi mới

về phương pháp dạy học, người học phải được đặt lại đúng vị trí với bản chất laođộng học tập, phù hợp với quy luật khách quan của quá trình dạy học

II PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀ VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

1 Phương pháp dạy học tích cực

1.1 Phương pháp dạy học tích cực là gì?

Phương pháp dạy học tích cực hay dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sángtạo của học sinh chính là nói đến cách dạy học mà ở đó, giáo viên là người đưa ranhững gợi mở cho một vấn đề và cùng học sinh bàn luận, tìm ra mấu chốt vấn đềcũng như những vấn đề liên quan Phương pháp này lấy sự chủ động tìm tòi, sángtạo, tư duy của học sinh làm nền tảng, giáo viên chỉ là người dẫn dắt và gợi mở vấnđề.

Hay nói cách khác, phương pháp dạy và học tích cực không cho phép giáo viêntruyền đạt hết kiến thức mình có đến với học sinh mà thông qua những dẫn dắt sơkhai sẽ kích thích học sinh tiếp tục tìm tòi và khám phá kiến thức đó

1.2 Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực: Có bốn đặc trưng cơ bản:

* Dạy học thông qua các hoạt động của học sinh

Dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, từ đó giúp học sinh tự

khám phá những điều chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đượcsắp đặt sẵn Theo tinh thần này, giáo viên không cung cấp, áp đặt kiến thức có sẵn mà

là người tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạt động học tập như nhớ lại

kiến thức cũ, phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào cáctình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn, Ỏ đây, người học - đối tượng củahoạt động “dạy” đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” được cuốn hút vào cáchoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự khám phá nhữngđiều mình chưa rõ, không phải thụ động tiếp thu những tri thức do giáo viên sắp đặt.Học sinh sẽ dựa vào những điều quan sát trong thực tế, thảo luận hay làm thí nghiệm,

tự giải quyết các vấn đề theo suy nghĩ của mình từ đó nắm bắt kiến thức, kĩ năngmới Dạy theo cách này, giáo viên không chỉ giúp các em nắm được kiến thức mà còngiúp học sinh biết hành động và tích cực tham gia các trương trình hành động củacộng đồng

*Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

Chú trọng rèn luyện cho học sinh những tri thức phương pháp để các em biết

cách đọc sách giáo khoa và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức

đã có, biết cách suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới, Rèn luyện phươngpháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học màcòn là một mục tiêu dạy học Trong xã hội hiện nay, với sự bùng nổ của thông tin,khoa học, kĩ thuật và công nghệ, chúng ta không thể nhồi nhét cho học sinh khốilượng kiến thức ngày càng nhiều đó mà phải dạy cho học sinh phương pháp tự họcngay từ bậc tiểu học và càng lên bậc học cao hơn càng phải được chú trọng Nếu rènluyện cho các em có phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo đượclòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có Vì vậy, ngày nay người ta nhấn mạnh về hoạtđộng học trong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ độngsang tự học chủ động

* Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác

Năng lực hợp tác được xem là một trong những năng lực quan trọng của conngười trong xã hội hiện nay, chính vì vậy, phát triển năng lực hợp tác từ trong trườnghọc đã trở thành một xu thế giáo dục trên thế giới Dạy học hợp tác trong nhóm nhỏchính là sự phản ánh thực tiễn của xu thế đó

Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên khác nhau như: Dạy học hợp tác,Dạy học theo nhóm nhỏ, trong đó học sinh của một lớp học được chia thành cácnhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm

vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau

đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp Trong nhà trường, phương pháp học tậphợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trường Được sử dụng phổ biến ở tiểuhọc là hoạt động hợp tác trong nhóm Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất

là giải quyết những vấn đề khó, phức tạp Hoạt động nhóm nhỏ sẽ không thể có hiệntượng ỷ lại; năng lực, phẩm chất của mỗi thành viên được bộc lộ: tình bạn gắn bó, ýthức tổ chức kỉ luật cao hơn, có tinh thần tương trợ Mô hình hợp tác trong xã hộiđưa vào đời sống học đường sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân cônglao động trong tương lai

Tăng cường học tập cá thể với học tập hợp tác theo phương châm “tạo điều kiện

cho học sinh nghĩ nhiều hơn, làm nhiều hơn và thảo luận nhiều hơn” Điều đó có

nghĩa, mỗi học sinh vừa cố gắng tự lực một cách độc lập, vừa hợp tác chặt chẽ vớinhau trong quá trình tiếp cận, phát hiện và tìm tòi kiến thức mới Lớp học trở thànhmôi trường giao tiếp thầy – trò và trò – trò nhằm vận dụng sự hiểu biết và kinhnghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tập chung

* Kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá theo năng lực của học sinh

Chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trìnhdạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học) Trong đánh giá thànhtích học tập của học sinh không chỉ đánh giá kết quả mà chú ý cả quá trình học tập.Đánh giá thành tích học tập theo quan điểm phát triển năng lực không giới hạn vàokhả năng tái hiện tri thức mà chú trọng khả năng vận dụng tri thức trong việc giảiquyết các nhiệm vụ phức hợp Theo quan điểm phát triển năng lực, việc đánh giá kếtquả học tập không lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâmcủa việc đánh giá Đánh giá kết quả học tập theo năng lực chú trọng khả năng vậndụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau Có thể tổng hợpmột số dấu hiệu khác biệt cơ bản giữa đánh giá năng lực người học và đánh giá kiếnthức, kỹ năng của người học như sau:

- Đánh giá khả năng học sinh vận dụng

các kiến thức, kỹ năng đã học vào giải

quyết vấn đề thực tiễn của cuộc sống

- Vì sự tiến bộ của người học so với

2 Ngữ

cảnh đánh

giá

- Gắn với ngữ cảnh học tập và thực tiễn

cuộc sống của học sinh

- Gắn với nội dung học tập

(những kiến thức, kỹ năng, thái độ) được học trong nhà trường.

3 Nội

dung đánh

giá

- Những kiến thức, kỹ năng, thái độ ở

nhiều môn học, nhiều hoạt động giáo dục

và những trải nghiệm của bản thân HS

trong cuộc sống xã hội (tập trung vào

năng lực thực hiện)

- Quy chuẩn theo các mức độ phát triển

năng lực của người học

- Những kiến thức, kỹ năng,thái độ ở một môn học

- Quy chuẩn theo việc ngườihọc có đạt được hay không mộtnội dung đã được học

tình huống thực.

5 Thời

điểm đánh

giá

- Đánh giá mọi thời điểm của quá trình

dạy học, chú trọng đến đánh giá trong khi

học

- Thường diễn ra ở những thờiđiểm nhất định trong quá trìnhdạy học, đặc biệt là trước vàsau khi dạy

6 Kết quả

đánh giá - Năng lực người học phụ thuộc vào độ

khó của nhiệm vụ hoặc bài tập đã hoàn

thành

- Thực hiện được nhiệm vụ càng khó,

càng phức tạp hơn sẽ được coi là có năng

lực cao hơn

- Năng lực người học phụthuộc vào số lượng câu hỏi,nhiệm vụ hay bài tập đã hoànthành

- Càng đạt được nhiều đơn vịkiến thức, kỹ năng thì càngđược coi là có năng lực caohơn

Thông tư 22 hướng dẫn về việc đánh giá học sinh tiểu học trong đó chú trọng việc

đánh giá theo hướng phát triển năng lực và vì sự tiến bộ của học sinh Cách đánh giátích cực sẽ này giúp học sinh tự tin, hứng thú thúc đẩy phát triển học tập và nhâncách của học sinh tiểu học Đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận địnhthực trạng và điều chỉnh hoạt động của học sinh mà đồng thời tạo điều kiện nhận địnhthực trạng và điều chỉnh hoạt động của giáo viên

2 Dạy học theo phương pháp dạy học tích cực

Giáo viên dạy học theo phương pháp dạy học tích cực tức là phải huy động đôngđảo học sinh tham gia hoạt động học tập; phải tổ chức, chỉ đạo cho học sinh tự tìmtòi, khám phá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những trithức đã được giáo viên sắp đặt Được đặt vào tình huống của đời sống thực tế, ngườihọc trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề theo cách suynghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức, kĩ năng mới, vừa nắm được phương pháp

“ làm ra” kiến thức, kĩ năng đó, vừa được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạogiống như hoạt động nghiên cứu của các nhà khoa học trước đây tìm ra khái niệmmới (coi như các em tự tìm ra khái niệm mới đó dưới sự dẫn dắt của các thầy, mặc dùkhái niệm đó đã được các nhà khoa học tìm ra trước đó)

Dưới đây là bảng so sánh về phương pháp dạy học tích cực với phương pháp dạyhọc truyền thống:

Phương pháp truyền thống Phương pháp dạy học tích cực

Quan niệm

Học là quá trình hấp thụ và lĩnh

hội, qua đó hình thành kiến

thức, năng lực, tư tưởng, tìnhcảm

Học là kiến tạo; học trò tìm tòi ,

khám phá, phát hiện, tập luyện ,

khai khẩn và xử lí thông tin , … tự

hình thành thông hiểu, năng lực

và phẩm chất.

Bản chất

Truyền thụ tri thức, truyền thụ

và chứng minh chân lí của giáo

năng lực, xảo thuật Học để đối

phó với thi cử Sau khi thi xong

những điều đã học thường bị bỏquên hoặc ít dùng đến

Chú trọng hình thành các năng

lực ( sáng tạo, hợp tác , … );

dạy cách học Học để đáp ứng

những đề nghị của cuộc sống hiện

nay và tương lai Những điều đãhọc cần thiết , hữu ích cho bảnthân học trò và cho sự phát triển

xã hội

Nội dung Từ sách giáo khoa + giáo viên

Từ nhiều nguồn khác nhau: Sáchgiáo khoa, giáo viên, các tài liệukhoa học, thử nghiệm, thực tế…:gắn với:

- Vốn thông hiểu, kinh nghiệm vànhu cầu của HS

- Vốn thông hiểu, kinh nghiệm vànhu cầu của HS

- Những vấn đề học trò quan tâm

Biện pháp

Các biện pháp diễn giảng ,

truyền thụ tri thức một chiều

Các biện pháp tìm tòi, điều tra ,

giải quyết vấn đề ; dạy học tương tác.

Nhìn vào sơ đồ khái quát dưới đây sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về phương phápdạy học tích cực và tại sao cần phải thay đổi phương pháp dạy học:

III THỰC TRẠNG TRONG VIỆC ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

1. Nhận thức về đổi mới:

Để điều tra thực trạng đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên, cuối nămhọc 2016 – 2017, tôi đã tiến hành điều tra nhận thức của 29 giáo viên bằng phiếu điềutra

*Nhận thức về tầm quan trong của việc đổi mới phương pháp dạy học

Hỏi: Theo đồng chí, đổi mới phương pháp dạy học được Đảng, Nhà nước, Bộ

Giáo dục-Đàotạo quan tâm chỉ đạo ở ý kiến nào trong bảng sau:

Hãy điền vào 

 Là nhiệm vụ rất được quan tâm

 Quan tâm nhưng chưa được xúc tiến

 Rất quan tâm và đang tiến hành chỉ đạo ở toàn ngành Giáo dục - Đào tạo.Kết quả thu được cho thấy: 29/29 ý kiến cho rằng đổi mới phương pháp dạyhọc là một vấn đề cần thiết hiện nay, được Đảng và Nhà nước và Bộ Giáo dục - Đàotạo rất quan tâm và được đang tiến hành chỉ đạo toàn ngành thực hiện sâu rộng

* Nhận thức của giáo viên về cần thiết đổi mới phương pháp dạy học.

Hỏi: Theo các đồng chí, có cần thiết đổi mới phương pháp dạy học không?

Hãy điền dấu vào 

đổi Thực tiễn này làm cho mục tiêu đào tạo của nhà trường phải điều chỉnh kéo theo

sự thay đổi tất yếu của nội dung và phương pháp dạy học

Qua tìm hiểu về cách dạy lấy giáo viên làm trung tâm, hầu hết giáo viên đều

nhận thấy những hạn chế của cách dạy này là:

- Học sinh học thụ động nên tri thức tiếp thu được không bền vững Tính thụđộng lâu dần thành thói quen sẽ hạn chế trình độ tư duy và nhận thức

- Học sinh không được chuẩn bị đúng mức để hoạt động độc lập và sáng tạo,khó thích ứng với yêu cầu học tập cao hơn ở các lớp trên, càng khó thích ứng vớihoạt động muôn màu, muôn vẻ của cuộc sống xã hội sau này

- Năng lực cá nhân của học sinh không có điều kiện bộc lộ và phát triển đầyđủ

2 Thực trạng việc đổi mới phương pháp dạy học ở giáo viên

Năm học 2016 - 2017, qua các tiết dự giờ, thăm lớp tôi nhận thấy số lượnggiáo viên sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại, lấy học sinh làm trung tâm như:

nêu vấn đề, giải quyết vấn đề, bàn tay nặn bột chiếm tỉ lệ rất nhỏ, chủ yếu là những

phương pháp truyền thống, giáo viên phải làm việc nhiều như giảng giải, thuyết

trình, làm theo mẫu Cụ thể qua hội thi giáo viên giỏi cấp trường, tôi đã tổng hợp

được như sau:

Phương pháp sử dụng Số lượng GV/tiết dạy Tỉ lệ

Vấn đápĐóng vaiThuyết trìnhGiảng giảiThực hành, luyện tậpNêu vấn đềTrò chơiQuan sátNhómBàn tay nặn bột

29/2910/2925/2920/2929/2910/2910/2913/2915/293/29

Thực hành

Quan sát

Trò chơi

Đóng vai

Thuyết trình

Vấn đáp

Nêu vấn đề Nhóm BTNB

Từ việc sử dụng những phương pháp dạy học người thầy là trung tâm, áp đặt kiếnthức, kĩ năng theo một chiều như vậy, rất nhiều hạn chế nảy sinh sau tiết học:

- Hiệu quả tiết dạy không cao ( Kết quả khảo sát cho thấy tỉ lệ học sinh hiểu và

vận dụng được kiến thức rất thấp.)

- Học sinh rất thụ động chỉ biết làm theo yêu cầu của giáo viên, không biết phản

hồi, không phát huy tính sáng tạo trong học tập

- Không có các điều kiện để học sinh rèn luyện, nâng cao năng lực, phẩm chất

- Hạn chế sự tương tác giữa giáo viên và học sinh nên không khí lớp học trầmlắng, học sinh mệt mỏi

Nguyên nhân của thực trạng trên:

- Vì điều kiện chủ quan - khách quan mà giáo viên không dành nhiều thời giannghiên cứu sách bài dạy; ở các tiết dạy để dự giờ thăm lớp, thao giảng, chuyên đề,việc đánh giá xếp loại nhiều khi còn nể nang, ngại góp ý, xây dựng cho phương phápdạy chưa hiệu quả

- Chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn chưa được coi trọng, nội dung chỉ mangtính chất triển khai kế hoạch

- Công tác quản lý chỉ đạo vẫn mang nặng nề hành chính, phong trào

- Các hình thức và phương pháp kiểm tra vẫn còn đơn điệu, chưa có tác dụng

- Cơ sở vật chất của nhà trường còn thiếu, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới

- Phụ huynh không ủng hộ, chỉ mong muốn giáo viên giảng nhiệt tình, con em họghi chép đầy đủ

- Cấu trúc nội dung sách giáo khoa chưa thể hiện được nội dung đổi mới

- Việc dạy các môn học, giáo viên chỉ coi trọng 2 môn Toán và Tiếng Việt Thờigian dạy môn Toán, Tiếng Việt bị kéo dài, thời gian dạy một tiết các môn khác được

co lại, bởi thế việc chuẩn bị cho các môn học đó ít được coi trọng dẫn đến phươngpháp dạy học bị coi nhẹ và giáo viên dùng phương pháp truyền thống là nhanh gọn,hợp lý cho tiết dạy Cũng chính vì thế mà các phương pháp dạy học nhằm phát huytính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh trong giờ học chưa đáp ứng được, chưatrở thành kỹ năng của bản thân giáo viên, nên việc nhận thức về chủ trương chính thìthấu suốt, nhưng thực hiện chưa hiệu quả

3 Quản lý, chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học:

Trong hoạt động quản lí và chỉ đạo, người quản lý thường hiểu và nắm chắctất cả các thông tư, quy chế, quy định của ngành và Bộ Giáo dục Với khối lượngcông việc nhiều, đa dạng nên trong công tác chuyên môn, thường mang tính chỉ đạo,định hướng chung, chưa sát sao cụ thể, chi tiết phương pháp dạy ở từng khối lớp Đôikhi xác định chưa rõ nét những biện pháp trọng yếu mang tính chất đổi mới Nhưvậy, muốn duy trì và thúc đẩy chất lượng giáo dục thì người quản lý phải thực sựquan tâm đến mọi vấn đề có liên quan đến giáo dục, nhất là công tác đổi mới phươngpháp dạy học trong nhà trường để đáp ứng những yêu cầu của nền giáo dục tiên tiếnhiện nay

IV NHỮNG BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO DẠY HỌC THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

1 Người quản lý phải thực sự chủ động, tiên phong trong việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh.

Để chỉ đạo công tác đổi mới về phương pháp dạy học có hiệu quả trước hếtngười quản lí phải là người hiểu và làm tốt việc đổi mới phương pháp dạy học

Ngoài việc nắm chắc các văn bản về thông tư, chỉ thị, quy chế, quy định chỉ đạo

từ cấp trên, người quản lý cần hiểu sâu rộng về mục đích và những yêu cầu về đổimới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động học sinh của Bộ giáodục Thường xuyên trau dồi, bồi dưỡng về phương pháp dạy học qua các chuyên đềcủa cấp trên, tự nghiên cứu, tìm hiểu qua các tài liệu, băng hình, qua các hội giảng,hội thi; thực hiện các chuyên đề, các tiết dạy bằng những phương pháp mới Tóm lại,người quản lý phải là người tiên phong trong đổi mới phương pháp dạy học cả vềnhận thức cũng như trong giảng dạy

2 Nghiên cứu, thảo luận, thống nhất về nội dung, cách thức sử dụng các

phương pháp dạy học giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo

Đây là một giải pháp thực sự hiệu quả trong chỉ đạo đổi mới phương pháp Nếuchỉ nêu chung chung mục đích, yêu cầu hay chỉ đạo mang tính lý thuyết thì sẽ khônghiệu quả Người quản lí phải thực sự vào cuộc cùng giáo viên nghiên cứu để hiểu rõbản chất, đặc trưng của từng phương pháp dạy học thích hợp, phổ biến, rút kinhnghiệm và cùng thống nhất về nội dung và cách thức sử dụng các phương pháp đósao cho đạt hiệu quả nhất Tuy nhiên việc sử dụng các phương pháp cũng cần phùhợp với điều kiện về cơ sở vật chất, đối tượng học sinh và cả về năng lực của giáoviên trong nhà trường

Dưới đây là một số phương pháp dạy học đã được chúng tôi nghiên cứu, thốngnhất ứng dụng vào các tiết dạy và đã có hiệu quả trong việc phát huy được tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong năm học vừa qua:

a) Phương pháp đặt vấn đề và giải quyết vấn đề

Đây là phương pháp gắn với thực tiễn đời sống Học sinh nghiên cứu, làm thínghiệm phát hiện hay đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong học tập.Phương pháp này rất thích hợp với môn Tự nhiên xã hội và môn Khoa học

Cấu trúc một bài học (hay một phần bài học) được dạy theo các phươngphương pháp này như sau:

*Đặt vấn đề:

- Tạo tình huống có vấn đề

- Phát hiện, nhận dạng vấn đề nảy sinh

- Phát hiện vấn đề cần giải quyết

* Giải quyết vấn đề:

- Đề xuất cách giải quyết;

- Lập kế hoạch giải quyết

- Thực hiện kế hoạch giải quyết