Giáo án được biên soạn theo hướng dẫn của modul 2, modul 3 của bộ giáo dục. Giáo án phần enzim được soạn theo mẫu mới của chương trình giáo dục 2018, theo hướng phát triển năng lực của học sinh, tổ chức dạy học theo 5 bước hoạt động. Giáo án được thiết kế theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, học sinh sẽ tham gia vào các hoạt động khám phá tự hình thành nên kiến thức cho bản thân.
Trang 1KẾ HOẠCH BÀI DẠY
TÊN CHỦ ĐỀ: ENZIM Thời lượng: 4 tiết
1 MỤC TIÊU DẠY HỌC
NĂNG LỰC ĐẶC THÙ
Nhận thức sinh học
Trình bày được vai trò của enzime trong quá trình trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng
(1)
Nêu được khái niệm, cấu trúc và cơ chế tác động của enzime
(2)
Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xúc tác của enzime
(3)
Tìm hiểu thế giới
sống
Đặt vấn đề, thiết kế thí nghiệm, dự đoán kết quả;
tiến hành thí nghiệm và giải thích kết quả thí nghiệm
(4)
Vận dụng kiến, thức
kĩ năng đã học
Vận dụng kiến thức đã học về enzim để giải thích kết quả thí nghiệm
Ứng dụng một số enzim trong việc chế biến thực phẩm hàng ngày
(5)
NĂNG LỰC CHUNG
Tự chủ - tự học
- Tự phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong nhóm khi hợp tác
- Tự quan sát, tư duy và hoàn thành các nhiệm vụ được giao
(6)
Giao tiếp và hợp tác
- Sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm khi thực hiện các nhiệm vụ học tập
- Trao đổi trong hoạt động đánh giá chéo
(7)
Giải quyết vấn đề và
sáng tạo
Thông qua thiết kế thí nghiệm về ảnh hưởng của yếu tố nhiệt độ đến hoạt tính enzim (8) Tin học - Tìm kiếm các nội dung liên quan trên internet,
trình bày bài báo cáo powerpoint (9) Ngôn ngữ - Sử dụng ngôn ngữ viết trong trình bày bài báo
1.3 Phẩm chất
- Chăm chỉ: tích cự trong các hoạt động tự thiết kế nội dung thực hành, trong các hoạt động thảo luận nhóm và tìm hiểu đề tài ứng dụng của enzim
- Trung thực: khách quan trong việc thực hành và ghi nhận kết quả thí nghiệm
2 THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
2.1 Giáo viên.
Trang 2- Mô hình, tranh ảnh, biểu đồ, phiếu học tập về enzim, phiếu tường trình thực hành, phiếu đánh giá hoạt động và kết quả của học sinh, dụng cụ hoá chất thí nghiệm cho 6 nhóm…
2.2 Học sinh.
- Sách giáo khoa sinh học 10 cơ bản
3 TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
3.1 Tiến trình dạy học
Hoạt động học
(thời gian)
Mục tiêu
(Số thứ tự)
Nội dung dạy học trọng tâm
PP/KTDH chủ đạo
Phương án đánh giá
Hoạt động [1] Tìm
hiểu một số loại
enzim và cơ chất
tương ứng (3 phút)
- Khái quát vai trò của enzim
- Trò chơi ghép nối nội dung
Học sinh và giáo viên cùng đánh giá
Hoạt động [2]
2.1 Tìm hiểu enzim
và vai trò của enzim
trong quá trình
chuyển hoá vật chất
(75 phút)
2.2 Luyện tập, củng
cố kiến thức (12
phút)
2.3 Chuyển giao
nhiệm vụ hoạt động 3
(7 phút)
- (1)
- (2)
- (3)
- (6)
- (7)
- (8)
- Khái niệm, cấu trúc và cơ chế tác động của enzime
- Ảnh hưởng của một số yếu tố đến hoạt tính của enzym
- Vai trò của enzim
- Cung cấp thông tin cho hoạt động 3
- Dạy học theo trạm
- Kỹ thuật
sơ đồ tư duy
- Giảng giải
Học sinh các nhóm và giáo viên cùng đánh giá
Hoạt động [3] Thiết
kế và tiến hành thí
nghiệm ảnh hưởng
của nhân tố nhiệt độ
đến hoạt tính enzim
amilaza (45 phút)
- (4)
- (5)
- (6)
- (7)
- (8)
- Ảnh hưởng của nhân tố nhiệt độ đến hoạt tính enzim
- Hoạt động nhóm
Học sinh các nhóm và giáo viên cùng đánh giá
Hoạt động [4] Tìm
hiểu ứng dụng của
- (4)
- (5)
- Ứng dụng của enzim
- Hoạt động nhóm
Giáo viên đánh giá
Trang 3enzim trong chế biến
thực phẩm (45 phút)
- (6)
- (7)
- (8)
- (9) -(10)
3.2 Các hoạt động học
Hoạt động 1 Khởi động: Tìm hiểu một số loại enzim và cơ chất tương ứng (3 phút).
- Sử dụng các mảnh ghép ghi các cơ chất và enzim
- Yêu cầu học sinh hoàn thành việc ghép cơ chất với các enzim tương ứng
- HS vận dụng những kiến thức đã học để hoàn thành việc ghép nối
Hoạt động 2
2.1 Tìm hiểu enzim và vai trò của enzim trong quá trình chuyển hoá vật chất (75 phút).
a Mục tiêu
(1), (2), (3)
b Nội dung hoạt động
- Mỗi nhóm học sinh sẽ hoàn thành yêu cầu tại các trạm gồm:
+ Trạm 1: Hoàn thành mô hình cấu trúc ezim và hoàn thành sơ đồ
+ Trạm 2: Sắp xếp hình theo đúng cơ chế tác động của enzim
+ Trạm 3: Quan sát tranh và hoàn thành phiếu học tập
+ Trạm 4: Quan sát video và hoàn thành sơ đồ
c Sản phẩm học tập
- Phiếu học tập, tranh và sơ đồ hoàn chỉnh
d Tổ chức hoạt động
Chuyển giao nhiệm vụ (7 phút)
- Chia lớp thành 6 nhóm (mỗi nhóm
khoảng 5-6 học sinh)
- Giới thiệu các trạm và cách di chuyển
qua các trạm
- Công bố thời gian: 8 phút/trạm
- Học sinh thực hiện chia nhóm
- Lắng nghe và ghi nhớ hướng dẫn của giáo viên
Thực hiện nhiệm vụ (32 phút)
- Chuẩn bị sẵn các dụng cụ, phiếu học
tập, sơ đồ và yêu cầu tại các trạm
- Đọc yêu cầu, tham khảo nội dung sách giáo khoa và hoàn thành các yêu cầu tại
Trang 4- Chiếu video cho học sinh quan sát.
- Quan sát và giúp đỡ các nhóm gặp khó
khăn trong việc di chuyển hoặc thực hiện
nhiệm vụ
từng trạm
- Quan sát video và hoàn thành sơ đồ
Báo cáo nhiệm vụ (26 phút)
- Yêu cầu các nhóm thực hiện chấm chéo
sản phẩm thực hiện tại các trạm
- Mời đại diện một nhóm sẽ trình bày
phần chấm kết quả thực hiện nhiệm vụ
của nhóm bạn
- Trao đổi sản phẩm cho nhau
- Các nhóm còn lại theo dõi và thực hiện đánh giá
- Các nhóm trả lại kết quả đánh giá cho nhóm được chấm xem xét và phản hồi
Kết luận, nhận định (5 phút)
- Cấu trúc và vai trò của enzim
- Đặt một số câu hỏi ứng dụng yêu cầu hs giải thích
e Phương án đánh giá
- Các nhóm tự đánh giá chéo
2.2 Luyện tập (10 phút).
- GV yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ tư duy tóm tắt nội dung bài học
2.3 Chuyển giao nhiệm vụ hoạt động 3 (7 phút)
+ Thời gian: 1 tuần (thực hiện tại nhà)
+ Nội dung: giáo viên cung cấp danh mục thiết bị hoá chất và cơ sở khoa học để thực hiện thí nghiệm ảnh hưởng của nhân tố nhiệt độ đến hoạt tính enzim và yêu cầu học sinh nghiên cứu, thiết kế thí nghiệm
+ Phương án đánh giá: học sinh gửi bài thiết kế cho giáo viên trước 2 ngày để góp ý
và chỉnh sửa bài thiết kế
Hoạt động 3 Thiết kế và tiến hành thí nghiệm ảnh hưởng của nhân tố nhiệt độ đến hoạt tính enzim amilaza (40 phút).
a Mục tiêu
(4), (5), (6), (7), (8)
b Nội dung hoạt động
- Mỗi nhóm học sinh sẽ tìm hiểu, thiết kế và tiến hành thí nghiệm về ảnh hưởng của nhân tố nhiệt độ đến hoạt tính enzim amilaza
c Sản phẩm học tập
- Kết quả thí nghiệm, phiếu tường trình thực hành, phiếu đánh giá hoạt động
d Tổ chức hoạt động
Chuyển giao nhiệm vụ (3 phút)
Trang 5- Sinh hoạt nội quy phòng thực hành và
lưu ý an toàn trong quá trình thực hành
- Kiểm tra dụng cụ, hoá chất được cung
cấp ở mỗi nhóm
- Phát và hướng dẫn học sinh thực hiện
phiếu tường trình thực hành và phiếu
đánh giá hoạt động học sinh
- Lắng nghe
- Tiến hành kiểm tra
- Lắng nghe và ghi nhớ hướng dẫn của giáo viên
Thực hiện nhiệm vụ (24 phút)
- Yêu cầu đại diện các nhóm trình bày
phần thiết kế thí nghiệm của nhóm đã
xây dựng
- Yêu cầu các nhóm tiến hành thí nghiệm
và quan sát, giúp đỡ khi học sinh gặp
khó khăn
- Báo cáo và lắng nghe các nhóm báo cáo
- Tiến hành thí nghiệm và hoàn thành phiếu tường trình thực hành
Báo cáo nhiệm vụ (10 phút)
- Yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả thực
hành và thực hiện chấm chéo sản phẩm
thực hành, phiếu tường trình thực hành
- Yêu cầu các nhóm thực hiện dọn vệ
sinh
- Lắng nghe các nhóm báo cáo và thực hiện phiếu đánh giá hoạt động học sinh
- Các nhóm trả lại kết quả đánh giá cho nhóm được chấm xem xét và phản hồi
- Dọn vệ sinh
Kết luận, nhận định (3 phút)
- Đánh giá quá trình và kết quả thực hành của các nhóm
- Đánh gia việc thực hiện vệ sinh của các nhóm
e Phương án đánh giá
- Các nhóm tự đánh giá chéo
f Dặn dò
- Chia lớp thành 4 nhóm
- Giới thiệu nội dung đề tài: “tìm hiểu ứng dụng của enzim trong chế biến thực phẩm”
- Phát phiếu mục tiêu đề tài và bảng đánh giá đề tài
- Giới thiệu kênh thông tin tham khảo
- Thời gian thực hiện: 1 tuần
Hoạt động 4 Tìm hiểu ứng dụng của enzim trong chế biến thực phẩm (45 phút).
a Mục tiêu
(4), (5), (6), (7), (8), (9), (10)
Trang 6b Nội dung hoạt động
- Học sinh nghiên cứu các tư liệu giáo viên cung cấp
- Tìm hiểu các thông tin, tri thức liên quan đến chủ đề trên mạng internet
- Soạn bài báo cáo powerpoint
c Sản phẩm học tập
- Bài báo cáo powerpoint về ứng dụng của enzim trong chế biến thực phẩm
d Tổ chức hoạt động
Chuyển giao nhiệm vụ (1 phút)
- Qui định thời gian mỗi nhóm báo cáo
và các nhóm đặt câu hỏi, thảo luận trong
thời gian 15p/nhóm
- Lắng nghe và ghi nhớ
Thực hiện nhiệm vụ
- Thực hiện tìm hiểu và soạn bài báo cáo về ứng dụng của enzim trong chế biến thực phẩm (đã thực hiện tại nhà)
Báo cáo nhiệm vụ (34 phút)
- Giáo viên chọn ngẫu nhiên các nhóm
lên báo.
- Mỗi nhóm trình bày nội dung bài báo
cáo và trả lời các câu hỏi của các nhóm
khác trong thời gian khoảng 8-10 phút
- GV góp ý và hỗ trợ khi các nhóm
không trả lời được
- Cử thành viên lên báo cáo sản phẩm và thành viên trả lời câu hỏi của các nhóm đưa ra cho nhóm mình
- Các nhóm khác theo dõi bài báo cáo và đặt câu hỏi phản biện cho nhóm trình bày
- Các nhóm tự chấm điểm cho nhóm mìnhvà các nhóm khác sau khi kết thúc
phần trình bày và phản biện của 4 nhóm
Kết luận, nhận định (10 phút)
- Sau khi các nhóm đã hoàn thành các bài báo cáo và phản biện giáo viên đưa ra một
số kết luận về nội dung của dự án và cách báo cáo.
- Tổng kết lại nội dung kiến thức của cả chuyên đề
e Phương án đánh giá
- Các nhóm tự đánh giá chéo
4 HỒ SƠ DẠY HỌC (PHỤ LỤC)
A NỘI DUNG DẠY HỌC CỐT LÕI
I ENZIM
1 Khái niệm
Enzim là chất xúc tác sinh học được tổng hợp trong tế bào sống Enzim làm tăng tốc độ của phản ứng mà không bị biến đổi sau phản ứng
2 Cấu trúc của enzim
- Enzim có bản chất là protein hoặc protein kết hợp với chất khác không phải là protein
Trang 7- Trong phân tử enzim có cấu trúc không gian đặc biệt gọi là trung tâm hoạt động tương thích với cấu hình không gian của cơ chất mà nó tác động, là nơi enzim liên kết tạm thời với
cơ chất
3 Cơ chế tác động của enzim
- Enzim liên kết với cơ chất → enzim-cơ chất → enzim tương tác với cơ chất → giải phóng enzim và sản phẩm
Hình 1 Cơ chế tác động của enzim
- Do cấu trúc của trung tâm hoạt động của enzim mỗi loại enzim chỉ tác động lên một loại hoặc một số loại cơ chất nhất định → Tính đặc thù của enzim
- Enzim có hoạt tính xúc tác cao hơn so với chất xúc tác hóa học → Hoạt tính mạnh
4 Các yểu tố ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim
Hoạt tính của enzim chịu ảnh hưởng của các yếu tố của môi trường:
- Nhiệt độ: Mỗi enzim có một nhiệt độ hoạt động tối ưu, tại đó enzim có hoạt tính tối đa làm
cho tốc độ phản ứng xảy ra nhanh nhất Trong giới hạn nhiệt hoạt tính của enzim tỷ lệ thuận với nhiệt độ Nhiệt độ cao: enzim bị biến tính (do prôtêin bị biến tính), nhiệt độ thấp: enzim ngừng hoạt động
- Độ pH: Mỗi enzim có pH tối ưu riêng Đa số enzim có pH tối ưu trong khoảng 6 – 8 Có
enzim hoạt động tối ưu trong môi trường axit như pepsin (enzim trong dạ dày) hoạt động tối
ưu ở pH = 2
- Nồng độ enzim và cơ chất: Hoạt tính của enzim thường tỷ lệ thuận với nồng độ enzim và
cơ chất
- Chất ức chế hoặc hoạt hoá enzim: Một số hoá chất có thể làm tăng hoặc giảm hoạt tính
của enzim
II VAI TRÒ CỦA ENZIM TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT
- Enzim giúp cho các phản ứng sinh hoá trong tế bào diễn ra nhanh hơn (không quyết định chiều phản ứng) tạo điều kiện cho các hoạt động sống của tế bào
- Tế bào có thể tự điều chỉnh quá trình chuyển hoá vật chất để thích ứng với môi trường bằng cách điều chỉnh hoạt tính của các enzim
Trang 8- Ức chế ngược là kiểu điều hoà mà trong đó sản phẩm của con đường chuyển hoá quay lại tác động như 1 chât ức chế làm bất hoạt enzim xúc tác cho phản ứng ở đầu con đường chuyển hoá
- Khi một enzim nào đó trong tế bào không được tổng hợp, tổng hợp quá ít hay bị bất hoạt thì gây nên các rối loạn về chuyển hóa, có thể gây nên các triệu chứng bệnh lí: ví dụ bệnh phêninkêto niệu, thiếu enzim chuyển hóa phêninalanin thành tirôzin làm cho phêninalanin bị
ứ đọng, chuyển lên não, đầu độc não, làm mất trí nhớ
B CÁC HỒ SƠ KHÁC
Mô hình trạm 1
Phiếu học tập trạm 1
Hình trạm 2
Trang 9Sơ đồ trạm 3
Phiếu học tập trạm 3
Tác động Nhiệt độ
pH
Nồng độ cơ chất
Nồng độ enzim
Chất ức chế hoặc
hoạt hoá
Sơ đồ trạm 4