Quy hoạch xây dựng đô thị mới ở Việt Nam-các bài học từ Châu Á

[r]

QUY HOẠCH XÂY DƯNG

Đ ồ THỊ MÒI Ở VIỆT NAM - CÁC BÀI HỌC TỪ CHÂU Á

N guyễn H ữu Thái*

Trong thực tế phát triển gần đây, đô thị hóa ở châu Á rất khác phương Tây Châu Á đã không hoàn toàn mô phỏng theo hình mẫu hiện đại phương Tây sau Thế chiến II Đó là kiểu đô thị nặng về phân khu chức năng sử dụng, tập trung dày đặc vào khu trung tâm, đường cao tốc chạy ngang dọc thành p h ố và bành trướng ra ngoại ô Lối quy hoạch đó đang gây rối loạn và làm hại đến môi trường lãn chất lượng cuộc sống đô thị Ngoài ra, với lịch sử và truyền thống châu Á, việc chuyển hóa và nhận thức về tính hiện đại cũng phải mang những đặc điểm riêng của mình Điều đó tất nhiên tác động đến hướng phát triển mới của qui hoạch đô thị châu Á Trong lúc ấy, chính các nhà qui hoạch đô thị phương Tây cũng đang nghiêm chỉnh xét lại các quan niệm cũ của mình, đề ra các giải pháp mới nhắm đáp ứng yêu cầu của thời hậu-hiện đại, phù hợp hơn với những giá trị, văn hóa và lối sống mới

Tại khắp châu Á đang xuất hiện một sự Phục hưng rất sinh động với những giấc mơ và tẩm nhìn mới Trong đó có tầm nhìn mới về qui hoạch đô thị Đây

là một phần hợp thành và không thể tách rời phong trào Phục hưng vãn hóa và tinh thần ở châu Á Việt Nam trong bước đầu phát triển và hội nhập có thể học tập những kinh nghiệm đó, rút ra các bài học để làm tốt hơn công tác quy hoạch

đô thị mới của mình

Với nội dung đó, tôi xin trình bày bài tham luận gồm bốn phần:

1- Quy hoạch đô thị châu Á ngày nay

2- Khủng hoảng và thách thức

3- Truyền thống và hiện đại

4- Những bài học cho quy hoạch đô thị mới ở Việt Nam

I QUY HOẠCH ĐÔ THỊ CHÂU Á NGÀY NAY

Các thành p h ố châu Á ngày nay xuất hiện như những công trường xây dựng lớn Không ít công trình cũ đã bị phá đi để xây dựng các công trình to lớn hơn

* Kiến trúc sư - quy hoạch đô thị VAA Canada.

VIỆT NAM HỌC - KỶ YỀU HỘI THẢO QUÔC TỀ LẦN THỨ HAI

và mở rộng đường sá, sân bay Thiên nhiên bị phá hủy, đất nông nghiệp bị lấn chiếm để xây dựng các khu nhà ngoại ô và cả sân golf

Tốc độ, lòng tham lam và mật độ dân số cao là những hiện tượng có thể diễn tả được tình hình phát triển nhanh chóng trong hầu hết các thành phố tại các nước mạn Đông châu Á Sự kết hợp của các yếu tố này đã tạo ra những tình hình xây dựng đô thị hoàn toàn xa lạ với những lý luận và kinh nghiệm phương Tây Trừ trường hợp thủ phủ Chandigarcl ở Ấh Độ (do kiến trúc sư người Pháp Le Corbusier thiết kế năm 1949) và Singapore mang dấu ấn phương Tây, rất ít thành phố mới phát triển ở châu

Á áp dụng nguyên xi những lý thuyết quy hoạch hiện đại và kinh nghiệm phương Tây sau Thế chiến II

Suốt mấy thập kỷ qua, người ta đã nghe không ít lời phê phán của phương Tây về sự phát triển mà họ cho là hỗn độn của đô thị châu Á Vậy mà, mặc cho các dự đoán bi quan về tương lai của chúng, trong thực tế các thành phố này vẫn phát triển, thu hút và hấp dẫn, do chính cái trật tự hỗn loạn, sự phong phú

đa dạng và tính phức tạp vồ ý thức của chúng Các thành p h ố đó vẫn tìm cách vận hành suôn sẻ cho dù quy hoạch xây dựng chưa tốt, nạn tham nhũng và quản

lý sai lệch, đầu cơ đất đai, đầu tư không cao cho cơ sở hạ tầng

Ở đây, tốc độ xây dựng và phá hủy thật phi thường do kinh tế phát triển nhanh cùng sự xây dựng tập trung các cơ quan nhà nước lãn nguồn lực đầu tư nước ngoài Tuy vậy, bùng nổ đầu cơ đất đai và bất động sản trở thành nỗi ám ảnh thường trực, một yếu tố gây rối loạn nền kinh tế khu vực

Tăng tốc đô thị hóa, di dân nông thôn vào thành p h ố với qui mô lớn, công

ăn việc làm, nhà ở cho người dân nghèo, chất lượng mồi trường và cuộc sống phải chăng là những thách thức chưa từng thấy trong các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á ngày nay Dự kiến clân số các thành p h ố lớn sẽ nhân lên gấp hai hoặc ba lần trong vòng vài thập kỷ tới, gánh nặng đè lên các thành

p h ố thật đáng sợ! Tuy nhiên, mức độ phát triển lại không đồng đều Nếu Nhật Bản, Singapore, rồi Đài Loan, Hàn Quốc nhanh chóng tiến vào câu lạc bộ những nước phát triển, thì nhiều nước châu Á khác vẫn còn chật vật đối đầu với những vấn đề đạt ra hàng ngày với thành p h ố ngày càng phình lớn không kiểm soát nổi

II KHỦNG HOẢNG VÀ THÁCH THỨC

Chúng ta cần nhận diện các mặt mạnh yếu của hiện trạng đô thị châu Á để nhìn ra được tiến trình chuyển hóa lãn các vấn đề và thách thức mà châu Á phải đối mặt ngày nay

Những mặt yếu kém xuất hiện ngày càng nhiều, ô nhiễm trầm trọng xuất hiện từ Thượng Hải đến Bombay, giao thông đang xấu thêm từ Bangkok đến Jakarta, và thật sự ách tác tại thành phố Hồ Chí Minh, Manila Không ít trung tâm lịch sử bị phá hủy, cụ thể là khu phố cổ Bắc Kinh Các khu ổ chuột xuất 560

QUY HOẠCH XÀY DỰNG ĐÔ TH| MỚI Ở VIỆT NAM - CÁC BÀ) HỌC TỬ CHÂU Á

hiện khắp nơi Phải clìũng đó là sự bất lực của các chính quyền thành phố khi đương đầu vó’i nạn bùng nổ dân số

Tuy vậy, cũng có khổng ít thành công trong công tác đổi mới đô thị Singapore đã hoàn thành ngoạn mục các mục tiêu xây dựng thành phô" xanh, sạch và an toàn chỉ trong vòng vài thập kỷ Tính hiệu quả của giao thông công cộng của Singapore và Nhật Bản cũng được cả th ế giới thán phục

Do sự kiện ca Thái Lan và Nhật Bản đều khổng bị phương Tây biến thành thuộc địa, nên ở các thủ đổ Bangkok và Tokyo không có hệ thông đường sá phân cấp Tuy dân số tập trung rất cao, giao thông khó khăn, giá đất tăng vọt nhưng lại tạo ra nhiều trung tâm sinh hoạt sổi động Các khu đất nằm sau các đường p h ố lớn lại diễn ra nhiều hoạt động đa dạng, nhà cửa giá cả không đát Môi trường có vẻ lộn xộn này lại có tác dụng làm sinh động đời sống đô thị và tạo những điều bất ngờ thú vị

Ta không nên xem nhẹ việc cung ứng nhà ở cho dân Singapore và Hongkong

đã cung cấp được nhà ở cộng đồng cho đa số thị dân Một nhà xã hội học Singapore nhận xét: “Việc cung cấp nhà ở toàn dân đã và sẽ là nền tảng của đảng cầm quyền Hành động Nhân dân hiện nay làm cho họ luôn được lòng

người dân Singapore” Giải quyết được nơi ở cho dân rõ ràng đã góp phần tạo

nên sự ổn định xã hội và chính trị, cải thiện chất lượng cuộc sống Tuy vậy, việc đầu tư cho nhà cửa tiện nghi cao tầng kiểu Hongkong và Singapore so ra khá tốn kém và không thể thực hiện nổi đối với nhiều nền kinh tế kém phát triển

Vì vậy cũng cần nghiên cứu thêm nhiều giải pháp và kinh nghiệm khác, ví như của Thái Lan và cả Philippin, Trung Quốc

Với chính sách tài trợ cho vay vốn mua nhà khá tiến bộ và hữu hiệu, Bangkok đã thành công cung ứng chỗ ở cho rất đông người dân có thu nhập thấp Dĩ nhiên, nhà cửa còn nhỏ hẹp và nằm xa trung tâm, nơi mà giá đất còn

rẻ Làm được như vậy, chính quyền Thái đã phải đề ra các biện pháp khống

ch ế giá đất và hạn chế quyền mua đất của người nước ngoài Manila trước đây cũng đầy rẫy khu ở lụp xụp dạng nhà phố ‘shophouse’ Thành công của “Dự

án Pasig” giải tỏa và ổn định chỗ ở cho hàng nửa triệu người trong các khu nhà

ổ chuột kéo dài 10 năm, ta cần nghiên cứu học tập Bố trí xây dựng các khu chung cư gần các đầu mối giao thông như tàu điện, xe buýt là kinh nghiệm khác của các thành phố mới Trung Quốc

Đất đai là một vân đề lớn khác của các thành p h ố châu Á Ngay trong các nền kinh tế thị trường tự do, nhà nước cũng cần nắm quyền kiểm soát và điều hòa việc khai thác đất đai Chính quyền đưực quyền thu lợi về đất đai, chuyển đổi chức năng sử dụng, c ầ n có biện pháp ngăn ngừa tệ nạn đầu cơ và độc quyền sử dụng đất đai Với mục tiêu cải tạo môi trường và nâng cao chất lượng sống đô thị, phải ưu tiên dành đất cho công viên, khu vui chơi giải trí và cơ sở phục vụ công cộng Nơi nào thiếu đất hoặc giá quá cao, phải sử dụng đất đai

VIỆT NAM HỌC - KỶ YỀU HỘI THẢO QUÔC TỀ LẦN THỨ HAI

nhà bất hợp pháp vì chúng ta chưa phân b ố đất đai hợp lý Một khi có đất với giá cả phải chăng thì người dân dề dàng xây dựng nhà cửa và thường với mật

độ cao Hầu hết các thành phố lấy lý do tăng dân và nhu cầu phát triển kinh

tế để bành trướng chiếm dụng đất đai canh tác vùng nông thôn chung quanh Những biện pháp này xét ra không hợp lý và không mấy cần thiết Hai thành

ph ố Singapore và Hongkong đã chứng minh hùng hồn rằng không cần phải mở rộng địa giới mới phát triển được Vì vậy ranh giới phải được xác định rõ ràng

và mọi việc nới rộng phải được kiểm soát chặt chẽ Các biện pháp này cần đặc biệt được chú ý áp dụng cho siêu đô thị đang hình thành ở Trung Quốc, Ấn

Độ và Indonesia

Nghĩ cho cùng thì chức năng quan trọng nhất của đô thị ngày nay là cung cấp môi trường và chất lượng sống tốt nhất cho mọi người Ngoài Ưu tiên hàng đầu tạo công ăn việc làm, chỗ cư trú, người dân cũng cần nơi thư gi-n, vui chơi giải trí, cơ sở phục vụ xã hội, văn hóa, tinh thần dựa trên những tiêu chí công bằng và bình đẳng xã hội Dĩ nhiên, đối với những nước còn khó khăn về mặt kinh tế, luôn có sự lúng túng trong các quyết định Ví như hoặc để kinh tế tự

do thì dễ nảy sinh nạn đầu cơ đất đai hoặc nhà nước phải mạnh dạn nắm quyền kiểm soát đất đai Xây dựng sân golf hay công viên, nhà ở sang trọng hay nhà bình dân, cửa hàng cao cấp hay chợ cho nhân dân c ầ n phải dung hòa các lợi ích khác nhau cùng sự đa dạng nhưng phải bảo đảm xã hội phát triển hài hòa Thành p h ố phải thành công tạo ra được những không gian, cảnh quan sôi động

và gây thích thú Phải chăng các trung tâm đồ thị truyền thống từ lâu đã thành công tạo được các không gian sinh động lẫn cái hồn đô thị đó Vì thành phố không chỉ là nơi con người sinh sống, làm ăn mà còn là nơi mà thị dán trải qua những giờ phút vinh quang lẫn tủi nhục, gặp gỡ, yêu thương, tưởng nhớ và tìm

ra được chính mình

III TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI

“Hiện đại” nguyên là một khái niệm của phương Tây để chỉ một tiến trình lịch sử liên tục diễn ra ở châu Âu và sau đó là ở Hoa Kỳ Nó đặt nền tảng trên truyền thống Hy Lạp-La Mã và phát triển xuyên suốt từ các thời Trung đại và Phục hưng cho đến cuộc Cách mạng Công nghiệp cũng như giai đoạn sau này Cho nên, đối với phần lớn học giả phương Tây tất cả các truyền thống nào không lấy phương Tây làm trung tâm là xa lạ với tính hiện đại và thường bị gọi là các

truyền thống khác.

Vào các th ế kỷ gần đây, phần lớn các nước châu Á đã biên thành thuộc địa phương Tây Trong thời kỳ đó, truyền thống bản địa bị ngưng đọng, hoặc còn tệ hại hơn, nhiều khi còn bị chỉnh sửa, thêm thắt cho hợp khẩu vị của quan thầy thuộc địa Chủ nghĩa thực dân không những chỉ tác động về các mặt chính trị

và kinh tế mà còn cả về hệ ý thức và văn hóa

Ở nhiều cấp độ khác nhau, các nước châu Á đã kinh qua con đường chông gai tiến tới hiện đại Làm sao cho quá khứ biến thành truyền thống sống động 562

QUY HOẠCH XÂY DỰNG ĐÔ TH| MỦI Ở VIỆT NAM - CÁC BÀJ HỌC TỪ CHÂU Á

trong xã hội ngày nay là quá trình mà mồi nước đều phải kinh qua Hiện đại

hóa và phát triển kinh t ế là nh ữ n g yếu tố cần thiết đ ể hội n h ậ p vào n ề n văn

hóa th ế giới Người châu Á phải xem xét lại giai đoạn thuộc địa để điều chỉnh lại những sự sai lệch vô tình hoặc cố ý Đây là công việc nói thì dễ nhưng thực hiện rất khó

Ngay đối với những nước từng có truyền thống văn hóa mạnh cũng đã phải mất cả một thế kỷ phấn đấu để có được tính hiện đại riêng của họ Trung Quốc, Nhật Bản và cả Ân Độ và Indonesia đã phải chuyển hóa nhiều trong nội bộ để đạt được tính hiện đại mang tính đặc thù của riêng họ Singapore có lẽ là thành phố châu Á mang nhiều nét phương Tây nhất Nó rất hữu hiệu và tuân theo một trật tự duy lý, là nơi mà người phương Tây cảm thấy gần gũi nhất Nhưng phải chăng đó chỉ là sự kế thừa lịch sử của chủ nghĩa thực dân Anh, không thể là một gương mẫu phát triển có bản sắc đáng noi theo

Ở châu Á, chỉ có Nhật Bản là nước duy nhất đạt được tính hiện đại do bản thân không bị đè nặng, hoặc bởi truyền thống quá khứ như Trung Quốc, hoặc

do di sản thuộc địa như hầu hết các nước châu Á khác Cho nên về tất cả các mặt văn hóa, tinh thần và nghệ thuật, Nhật Bản đã tiếp cận dễ dàng và còn tích cực đóng góp vào nền văn hóa th ế giới Nhật Bản đã dãn đầu trong con đường hóa giải sự khống ch ế văn hóa và mỹ thuật của phương Tây Theo bước chân

họ, trong những năm gần đây đã có không ít người châu Á được th ế giới nhìn nhận, đặc biệt trong lãnh vực nghệ thuật, và không mãi bị phương Tây xem thường Ngày nay không ít nhà kiến trúc, quy hoạch đô thị Nhật đã được sắp ngang hàng hoặc cao hơn nhiều đồng nghiệp phương Tây về cả các mặt lý thuyết lẫn thực hành Với tiềm lực tài chính lẫn nhân sự to lớn, người Nhật đã thành công cải thiện chất lượng môi trường đô thị của họ Đô thị hoạt động hữu hiệu

và rõ ràng mang đặc điểm Nhật Bản, làm cho nhiều nhà nghiên cứu phương Tây lãn các học giả châu Á bị ảnh hưởng phương Tây không thể nào ngờ được Cho nên chúng ta cần phải nghiên cứu kỹ càng kinh nghiệm quy hoạch xây dựng đô thị Nhật Bản trong quá trình đề ra những đường hướng mới cho các thành phố mới ở châu Á

Dự kiến vào các thập kỷ tới, xã hội loài người sẽ tiến lên m ạnh mẽ nhờ khoa học kỹ thuật Nhiều loại b ện h tật sẽ biến mất trên th ế giới, tiện nghi đời sống sẽ cao hơn nhiều Tuy vậy, bùng nổ dân số’ đặc biệt tại các nước nghèo ở châu Á và châu Phi sẽ trở thành những thách thức mới Nhiều người vẫn còn đói khổ và môi trường tiếp tục xuống cấp Đối với những nền kinh

tế kém phát triển, mục tiêu của phát triển kinh tế phải bao gồm việc đ á p ứng nhu cầu cơ bản của nhân dân và xóa đói giảm nghèo

Một yếu tô' mới khác của thời hiện đại đang tác động m ạnh mẽ tất cả chúng ta đó là sự xâm nhập ngày càng sâu của công nghệ thông tin dẫn đến

sự hình thành xã hội mạng lưới, với ước mơ sẽ đem lại đỉnh cao chất lượng sống cho mọi người Nhưng thực tế không phải vậy, một khi giới kinh doanh lớn ở Mỹ với sự hỗ trợ của lãnh đạo chính trị đă thật sự kiểm soát và vận

VIỆT NAM HỌC - KỶ YÈU HỘI THẢŨ QUÔC TÊ LAN THỨ HAI

clụng được ngành công nghệ mới này để thủ lợi riêng cho họ Với công nghệ thông tin và ứng dụng năng suất cao của nó, các công ty sẽ không cần sử dụng nhiều nhân lực mà chỉ cẩn mở rộng mạng lưới công việc tạm thời và bán thời gian Chủ xí nghiệp sẽ đóng thuế ít hơn, khỏi phải bận tâm về phúc lợi xã hội, đối phó với yêu sách công đoàn, về mặt quốc tế, mậu dịch tự do được đẩy mạnh với sự không c h ế của các tập đoàn kinh tế đa quốc gia và áp dụng chạt chẽ tác quyền trí tuệ đặc biệt cho công nghệ cao và công nghiệp giải trí Người giàu và lớp ưu tú sẽ ngày càng giàu hơn Người nghèo bị đạt qua bên lề và ngày càng nghèo đi Ngay tại Hoa Kỳ, tầng lớp trung lưu đông đảo trong thực tế cũng không hưởng được lợi lộc gì thêm trong thời kỳ phồn vinh này

Nhà nghiên cứu xã hội nổi tiếng người Anh Manuel Castells đã thảo luận

nhiều về cái đặc điểm mà ông gọi là Chủ nghĩa TiC bản Thông tin - chính đó là

xã hội mạng lưới ngày nay Mạng lưới này hoạt động rất hữu hiệu, khá linh hoạt,

dễ dàng xâm nhập và sáng tạo, đặc biệt rất trung thành với giới Ưu tú sản sinh

ra nó Nó vô hồn lãn vô cảm, không đếm xỉa gì đến phúc lợi xã hội và thẳng tay loại bỏ những cái gì không sinh lợi Tầm hoạt động của nó là xuyên biên giới và xuyên thời gian Mục tiêu duy nhất của nó chỉ là lợi nhuận Chính chủ nghĩa tư bản thông tin kết hợp cùng các định chế tài chính, ngân hàng thế giới

do Hoa Kỳ khống chế đã từng gây ra các cuộc khủng hoảng kinh tế, tài chính

từ châu Á đến châu Mỹ La tinh trong các năm gần đây

Trong một cuộc hội thảo quốc tế, một học giả Chilê lên tiếng báo động

về tác động ngược thật tai hại của Thời đại Thông tin, khi nó đang tạo ra một giai câp xã hội mới của những người tiếp cận được thông tin và đông đảo những người không được tiếp cận chúng Đổi với những nước kém phát triển, mục tiêu của phát triển kinh tế phải bao gồm việc cung ứng nhu cẩu cơ bản

và xóa đói giảm nghèo Ớ phương Tây, có lẽ rồi đông đảo nhân dân sẽ đứng lên đòi hỏi công bàng xã hội một khi họ nhìn ra được sự khống c h ế trắng trợn của những trung tâm tài chính kiểu Wall Street Mỹ cùng sự tập trung của cải quá nhiều vào một số rất ít người

IV NHỮNG BÀI HỌC CHO QUY HOẠCH ĐÔ THỊ VIỆT NAM

Ngày nay, người ta nói nhiều đến sự Phục hưng châu Ả, với những giấc mơ

và tầm nhìn mới Quy hoạch đô thị mới ở châu Á cũng là một tầm nhìn Nó là yếu tố hợp thành và không thể tách rời của trào lưu văn hóa và tinh thần chung

đó Tuy vậy, muốn điều đó trở thành hiện thực, phải giải quyết được ba vấn đề

cơ bản này: phục hồi và sáng tạo lại quá khứ tham gia vào xã hội hậu-hiện đại toàn cầu và phát triển đô thị cho nhân dân theo các tiêu chí công bằng xã hội

và bình đẳng

Trước hết, châu Á phải phục hồi và cả sáng tạo lại quá khứ, đặc biệt là chỉnh sửa lại cái quá khứ thuộc địa sai lệch, xác định được bản sắc mình trong chuyển hóa hướng về hiện đại Trong tiến trình đó, ta phải đặc biệt coi trọng 564

QUY HOẠCH XÂY DỰKIG ĐÕ TH| MỚI Ở VIỆT NAM - CÁC BÀI HỌC TỬ CHÂU Á

hảo tồn lịch sử và đi san, không phai như một quá khứ bị đóng bũng mà như

là truyền thống sinh động Với nỗ lực có ý thức và thời gian, như người Nhật

đà làm, các nhà kiến trúc và quy hoạch châu Á sẽ chuyển hóa đưực các hình thức truyền thống thành hình thức hiện đại và sinh động với tính chất và đặc trưng nổi trội của châu Á Hoặc nói như một nhà kiến trúc lớn: «Địa phương hóa kiến trúc hiện đại và hiện đại hóa kiến trúc địa phương”

Thứ hai là chân Á phái tham gia vào xã hội hậu-hiện đại của thế giới Xã hội mới đặt trọng tâm vào con n^ười và phát triển bền vững, với những giá trị và tiêu chí hoàn toàn khác với khuôn mầu xã hội công nghiệp phương Tây duy ỉý

và vô hồn kiểu cũ Những thành phố mới châu Á sẽ tự do, khoan dung, đa dạng, iront; sán« và dân chủ, đề cao phong trào xanh, nguồn lực bền vững và chống lại chủ nghĩa tiêu thụ quá đáng Tron« nhữn« nền kinh tế kém phát triển, các

kế hoạch xây dựng đô thị phải chú ý nhiều hơn đến lớp người thu nhập thấp

và còn nghèo khổ

Thứ ba là châu Á phải mạnh dạn đón nhận công nghệ thông tin và xã hội mạng lưới Chủ nghĩa nhân văn và bệnh sùng bái kỹ thuật luôn mâu thuẫn nhau Con người cần có khoa học kỹ thuật để tiến bộ nhưng không để bị chúng khống chế Tuy nhiên, chúng ta chống lại sự khống chế của chủ nghĩa tư bản thông tin Đó là cuộc đấu tranh chống lại thế lực tư bản bảo thủ Mỹ lẫn “chủ nghĩa thực dân thị trường” kiểu mới, rất xa lạ với những lý tưởng công bằng xã hội và bình đẳng Chỉ với lòng quyết tâm và nỗ lực chúng ta mới thực hiện được một nền quy hoạch đô thị mới cho châu Á Điều đó đòi hỏi phải đương đầu với những nhưực điểm cố hữu như tham nhũng và bè phái, gạt ra ngoài những lý thuyết

va cách làm quy hoạch lỗi thời Chúng ta hướng về một nền quy hoạch đô thị phục vụ nhân dân, đa dạng và khoan dung Thành phố châu Á đông dân với đường p h ố sinh động và không ngớt tạo bất ngờ thích thú Chúng sẽ tạo một môi trường đô thị mang sắc thái đặc thù châu Á, không lầm lãn vào đâu được đối với các nền văn hóa, các giá trị cùng lối sống khác

V KẾT LUẬN

Đô thị Việt Nam cũng có chung các đặc trưng cơ bản của thành phô’ châu

Á ngày nay Tuy vậy, vừa thoát khỏi cuộc chiến tranh và chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, nước ta vẫn còn là một nền kinh tế đang phát triển với một khu vực nông thôn to lớn Tiến trình đô thị hóa mới ở vào giai đoạn khởi đầu, quy hoạch xây dựng đô thị còn là một lĩnh vực mới lạ, chưa được chú ý nghiên cứu nhiều Khác với các thành p h ố tiên tiến, quần cư đô thị Việt thường xuất hiện với một thành phô" hạt nhân luôn quá tải, bao quanh là nông thổn bao la mang nặng cơ cấu truyền thông vãn hóa xóm làng, với mặt bằng dân trí thấp Có sự đối lập rõ nét của nhà cao tầng, khu ở sang trọng và các xóm nhà lụp xụp nghèo khó của người nghèo và mới nhập cư Nhiều căn bệnh đô thị xuất hiện, nhất là về mặt nhân văn: hổ" ngăn cách giàu nghèo, môi trường xã hội xấu đi, tệ nạn xã hội tăng nhanh Ô nhiễm, ách tắc giao

VIỆT NAM HỌC - KỶ YÊU HỘI THẢŨ QUÔC TỀ LẪN THỨ HAI

thông trầm trọng, di sản kiến trúc, cảnh quan đô thị mất dẩn Gần đây, việc chuyển đổi nhanh từ một nền kinh tế k ế hoạch sang kinh tế thị trường cũng gây ra không ít hỗn loạn

Tuy vậy, đô thị hóa là hệ quả tất yếu của quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước Các thành phố như thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Đà Năng sẽ nhanh chóng biến thành các quần cư đô thị lớn trong một tương lai khổng xa Dự kiến chỉ vài thập kỷ nữa là số dân đô thị Việt Nam sẽ chiếm một nửa dân số cả nước Nhiều vấn đề lớn đang đặt ra cho công tác quy hoạch xây đựng đô thị mới ở nước ta Mong rằng quy hoạch xây ciựng đô thị mới của ta sẽ rút tỉa được các bài học kinh nghiệm phát triển đô thị các nước châu Á Nhất là tìm cách biến sự phát triển chậm của mình thành thế mạnh và bảo vệ tương lai bằng cách phát huy, chứ không nên làm lu mờ những đặc điểm lịch sử, đi sản văn hóa của mình

TÀI LIÊU THAM KHẢO

1 H iến chương Bắc Kinh '99: K iến tn íc của th ế kỷ XXI, tài liệu Đại hội Kiến trúc SƯ Quốc tế

UIA lđn thứ XX ở Bác Kinh, 1999

2 William s w Lim, Asian Neir Urbanism, tham luận Đại hội Kiến trúc sư Quốc tế UIA, Bdc

Kinh 1999.

3 Robeit Venturi and Denise Scott Brown, A rchitecture a n d Decorative Arts, Institute Publishing

Co Ltd, Kajima, 1991.

4 Rem Koolhaas and Bruce Mau, S,M, L, XL, 101 Publishers, Rotterdam, 1995.

5 Anwar Ibrahim, The Asian Renaissance, Times Books International, 1996.

6 Manuel Castells, The Inform ation Age: Economy, Society a n d Culture, Blackwell Publishers,

London, 1996/ 97.

7 Nguyễn Hữu Thái, H ành trang bước vào thiên niên kỷ, Nxb Trẻ, Tp Hồ Chí Minh, 2001.

8 Nguyễn Hữu Thái, Những vẩn d ề kiến trúc dương d ạ i Việt N am , Nxb Xây dựng, Hà Nội, 2002.

9 Nguyễn Hữu Thái, X u bướng mới trong kiến trítc - đô thị th ế giới và Việt Nam thời hội nhập,

Nxb Xây dựng, Hà Nội,

2003-566