Mạng mạch, mạch lạc, liên kết với việc dạy ngôn ngữ

Khung cửũ xe phia cô gái ngoĩ lõng đẫy bóng trăng... Bars selỉ ỊỊOod heer.[r]

Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Ngoại n g ừ 24 (2008) 147-156

Mạng mạch, mạch lạc, liên kết với việc dạy ngôn ngữ

D i ệ p Q u a n g Ban*^

Khoa N g ữ văn, Dại học S ư phạm Hà Nội,

136 X u ả n T h ùỵ, Cđu Giấy, Hà Nội, Việt N am

N h â n n g à y 05 th ả n g 5 n á m 2008

T ó m t ắ t Bài b á o n à y b ả n v ẽ n h ữ n g v ấ n đ ố s a u :

• C á c k h á i n iệ m ''m ạ n g m ạ c h " ^ “ m ạ c h lạ c " v à liê n kẽi

- M ô ì q u a n h ẻ g i ữ a " m a n g m ạ c h " , " m ạ c h lạc" v à liê n kê*t

• S ự ư u tiô n c ủ a b à i viỉỉì t ậ p c h u n g v à o c á c y ế u tô' c ủ a m ạ c h lạ c n h ư : c ấ u tr ú c ẵ m v i h ọ c đ íồ n đ ạ t

n g h ĩa , c á c câ \j t r ú c t h ư ờ n g g ặ p t r o n g p h à n tíc h h ộ i th o ạ i v à c á c m ô h ì n h iậ p lu ậ n N h ũ n g yt*'u tô

n à y d ư ợ c là m s á n g r ô I ro n g b ả i v iế t n h ư là n h ừ n g v ấ n đ c c ã n th iõ t tr o n g d ạ y tiê n g

Trong việc p h â n tích d iễn n g ỏ n các th u ật

n g ừ m ạn g m ạch (textiire)^^^ m ạch lạc

(coherence)^ lit'n kô't (co h esio n ) th ư ờ n g đ ư ọ c

n h ắc đ êh n h ư là n h ù n g th u ậ t n g ữ k h ô n g thê

Irán h dư ợc Liên kết là bộ p h à n đ ư ợ c dicn

đ ạ t b án g các p h ư ơ n g tiện n g ô n n g ữ cụ ỉhc^

cho nôn d e n h ậ n biết và d ễ d ù n g Kìm đòì

l ư ự n g ư o n g v i ự c d ạ y n g o n n g ư 1 1 -3 ] l l d l b ộ

p h ận còn lại k h á trừ u tư ợ n g , k h ó d ù n g làm

đ ô ì tư ợ n g d ạ y học tieng, m ặ c d ù c h ú n g là

n h ữ n g p h ẫ n rấì cân đ ò ì với n g ư ờ i h ọ c trong

việc hiếu v à tạo lặp v ă n b ân T rư ớ c th ự c té'

đó^ c h ú n g tỏ i CỐ g ắ n g tách ra m ộ t s ố y ế u tố

th u ộ c v ể m<ich lạc vói m uc đ íc h n êu c h ú n g

ih à n h n h ữ n g đ ò ì t ư ọ n g có t h e tiộ n d ù n g v à o

việc d ạ y đ ọ c hicu v à tvio lộp v ă n b ả n /d iề n

ngón N h ư vậy, bài viô't này n h ằ m m ụ c đích

ĐT: 8 4 -1 -8 3 4 8 9 4 0

E -m ail: q u a n g b a n í^ g m a il.c o m

T ro n g c á c tà i liộ u tr ư ớ c đ á y , c h ú n g tô i d ù n g " c h ấ t

v ă n b ả n đ S d ịc h " te x tu r e " (d ô l ứ n g v ó i "iin h v á n

b ả n '' - " ítìx tu a lity " ) , n a y x in c h in h lạ i c h o s á t h ơ n

s ư p h ạ m h ơ n ià tham gia th ảo lu ân v ế các vấn đ ể cú a p h â n tích d iễn ngôn

1 M ạ n g m ạch với sự q u a n lám cúa các n h ả

n g ô n n g ử h ọ c v ă n b ản

"C ái RÌ làm ch o m ột văn b àn là m ột van

b ản ?'' là sự q u a n tâm củ a n h iểu ngư ời nghiên

cử u v ản b án (d iễn ngôn) n h ư m ộ t đ ỏ ì tư ợng của ngốn n g ừ học Cái đỏì tư ợ n g đ ư ợ c q u a n tâm ó đ â y trư ớ c het khòng phài là m ộ t chuỗi câu tìn h c à đ ứ n g gan n h au , k h ô n g phái là

m ột " p h i v à n b ả n '' ("non-text"ỵ^^ Đ iếu nhà

M ộ t stV n h ả n g h iê n c ứ u clả d ư ủ r a n h ữ n g v ỉ d u c h o

th ấ y c h u ỏ i c â u c ó t h e cò ỉiOn k ế t ( b ă n g c á c p hư < m g tiộ n n g ô n n g ữ ) m à k h ỏ n fl cỏ m ạ c h lạc: (i) T r ấ n N g ọ c

T h ò m 1985, tr o n g Hệ thống liên kêì bản tiêhg Việt

(lr.2 3 ): Côhĩ bơi một mìtĩh trong đèm Dém tổi bưng không nhĩn thầy mật điỉờriịỊ Trẻn con điĩỜTĩg àỳ, chiếc xe ỉăn bành râì ém Khung cửũ xe phia cô gái ngoĩ lõng đẫy bóng trăng. (íi) G e o rg ia M G ro o n 1989, tro n g

Pragrriứtics and Natural Language Understanding

(p-102): The sun cUmbed higher, and with its ascent the

147

148 D ỉịỳ Quang Bati / Tạp chi Khoa học DHQGHN Ngoại ngữ 24 (2008) Ĩ47-Ĩ56

n g h iê n c ứ u m u ô n khám p h á là cái vcVn là v ăn

b ả n d o cái gì q u y ế t đ ịn h ''tín h c h at v ă n b à n ''

củ a nó M ặt k h á c írên th ự c t ế tổ n tại n h ữ n g

ch u ỗ i cảu đ ư ợ c tố ch ú c c h ư a t ố t hoặc d ư ợ c

tổ ch ứ c k h ô n g tô*t TTià v ẫ n có Ih ế gọi là văn

bàn, n h ư vậy, vản b ản là h iện tư ợ n g có m ức

độ, c h ứ k h ô n g g iàn đ ơ n là h iện tư ợ n g có th ể

trả lòi b ằ n g có/không

T ro n g q u á trìn h p h át triến của ngôn n g ữ

h ọ c v ản bản , n ăm 1976, G K assai đ ã k ể ra

m ộ t loạt các tên gọi liên q u a n đ ế n "v ăn b ản "

(n h ư textèm c, textologuc, textual] té,

lextologic, intertextualiíé, te x tu re [4]) T ro n g

s ố đ ó v ể sa u hai từ "m ạn g m ạch" ("tex tu re")

v à "v ả n b ả n tin h " (''ỉc x tu a lity '') th ư ờ n g đ ư ợ c

n h ắ c đ ê h n h ư là th u ộ c tính cúa v ăn bản

desert changed Thewas nothing i u q / iiked so nwch ns the

smell atid fetiỉ o f far One evemnị^ after dard, she crept

awa\f and tried to open the first gate, but swing and tu ^ as

she might she couid not burì<Ịe the pht. (C h ú th íc h c u ô ì

t r a n g c ủ a t ả c g iả ; T h e s e s e n te n c e a r e f r o m W a lte r

F a r le y 's Tỉĩổ Black Stallion RewU s ( N e w Y ork:

R a n d o m H o u s e , 1953), c, 5 L e w is 's T7te Lion, the

ưitch lìnd th f Wnrrdrohe iNJow Ynrk* M ^rm iM an

1950) a n d M a ry N o r t o n 's l l i f Borrowers ( N e w Y ork:

H a r a i u r t , B ra c e a n d W o rld ; 1952), r e s p e c tiv e ly , T h e y

w e r e c h o s ijn to m a tc h th o excL»rpt in (1 9 a ) fo r s y n ta x ,

a n a p h o r ii, a n d in trtx J u c tio n Ò n o u n p h r a s e s w ith

d c f in itv o a rtic le s , (iii) K W a le s 1994 Cohesion an

CoheríỉiCí in literature (tr o n g The Encyclopediỉì of

Lan^u(tị*e and Linguiiitics, E d ito r * 1 0 - C h ie f R E

A s h e r , V o t 2, p 603, C o l 2) đ ư a r a VÍ d u s a u đ â y d ế

m i n h h ọ a c h o n h ậ n x c t " A te x t t h a t is c o h c s iv e

w i t h o u t c o h e r e n c c , h o w e v e r , is h a r d l y a te x t" : A man

walked into n bar Bars selỉ ỊỊOod heer ĩt's braved mostly

in Cermnnỵ Gemiiiny iw nt to war with Britain

C h u o i c â u k h ô n g m a c h la c x é t tr o n g b á n t h â n c h ú n g

t h i k h ố n g là m t h à n h 'V ă n b ả n " , d i ế u đ ó k h ò n g cỏ

n g h ĩa là n ỏ k h ô n p t h ế x u ấ t h iệ n t r o n g v ă n b ả n

C h u ỗ i c â u k h ô n g m ạ c h lạ c đ ư ợ c d ù n g t r o n g v à n b à n

đ ế d i ẻ n d ạ t n h ữ n g c â u c ẩ n p h ả i k h ô n g m ạ c h lạc, n h ư

d í ề n d ạ t lờ i c ú a n g ư ờ i bj b ỏ n h tâ m th a n , tr o n g

tr ư ờ n g h ợ p đ ỏ c h ú n g v ẫ n " c ó m ạ c h lạ c '' v ó i n g ữ

c ả n h m à c h ú n g d ư ợ c s ử d ụ n g

Khi b àn đ c h từ "v ả n b á n " tro n g n g ô n ngũ châu Âu (A nh: text, P h áp : te x te ị m ộ t s ố nhà

n g h iên cứ u đ ã nhắc đôh phưcTiìg d iệ n ìừ

n g u y ẻ n cù a nỏ C h an g h ạn tro n g tiế n g A nh

và tiếng P háp, "v àn b ả n " có c ù n g g ố c từ với

"textile", h> n ày b ắ t n g u ổ n tù từ Latin

" t e x t i l i s " v ứ i n g h ĩ a Id " v á i d ộ t " V ớ i c á c h h i ê u

đ ó , x é t t h e o th en gian, c ỏ t h ế n h ắ c đ ẽ h c á c

n h à n g h iên cứu sau đây

a) N g ư ờ i d ù n g ìừ " m ạ n g m ạch " tro n g

n g h ĩa "vải d ệ t" sớm n h ấ t có lẽ là H au sen b la s

1966 [5] ỉro n g bài "Bàn v ể d ặc Irư n g và sụ

p h ân loại các d iễn n g ô n " Tác giả d ù n g th u ật

n g ữ n ày đỏ chi đ ặc trư n g v ể cấu trú c củ a diễn ngôn Tuy đ à d ù n g th u ậ t n g ữ "m ạn g m ạch",

n h ư n g H au sen b las v ẫn giài thích nó theo lỏì

g ián ỉiep

b) N g ư ò i hiểu ''v ă n b ả n " ỉrự c tiếp trong

n g h ĩa "tấ m v ải" là B arthes 1973 tro n g bài 'T h â n tích v ăn b án (đôì với) m ộ t íh ẫ n thoại

cú a E d g ar Poe" tro n g Kí hiệu học truụện k ể và vãn bản {Sémiotique narrative et textnelỉe,

Larousse, 1973, p 52-53) Tác giả viết: "Phân tích v ă n b àn đ ò i hòi khai th á c v ăn b ản nhu

là m ột m à n h v ả i n h ư tà m ộ ỉ d ái b ện cútì lỉh ư n ^ Iiỉỉdu, cua n h ư n g m a p h u c

h ợ p c ù n g m ộ t lúc đ a n q u v ện v ào n h a u và

c ù n g chư a h o à n tâV' ("L 'an aly se textuelle

d e m a n d e d e se représenlcT le ícxte com m c

un tis su co m m e u n e trosse d e voix

d iffe re n tc s, d e c o d e s m u ltip le s à la foÌ5 entrelacés e t inachcvés" - D ản theo (4Ị)

c) H allid ay và H asan 1976 [1Ị là n h ữ n g

n h à n g h iên cứu b àn v ế th u ậ t n g ử m ạn g m ạch sâu hơn, với nội d u n g cụ thê hon, so với hai

n h à n g h iên cứ u nói trèn, và sớ m h a n vói một

s ố n h à n g h ièn cứ u khác Ý tư ó n g v ễ m ạng

m ạch cú a hai nhà n g h iên c ứ u này bao gổm hai p h ư o n g d iệ n nội tại và n g o ại tại đôì với

v ăn bản, và đ ư ợ c trìn h bày th ô n g q u a m ột hệ

th ố n g khái n iệm vói các chi tìẻt cụ thế, đòi hỏi đ ư ợ c x e m xét riéng (xem m ục; 2 Mạĩĩ^ị

Dtệp Brtír / Tữp chi Khoa học DHQCHN, Ngoại ngừ 24 (20()8) Ĩ47-Ĩ56 149

mạch tronĩỊ lí thnyẽĩ chức nănịỊ • hệ thôh^ cùa

Halỉiday bên dư ới)

d) N gười th ứ tư c ù n g m o n g m u ô n khám

p h á "b í m ật" củ a cói làm th à n h m ộ t v ăn bản

là D e B eau g ran d e 199D, và tác giả n ày không

d ù n g th u ật n g ữ m ạn g m ạch (texture) m à

d ù n g ''v ă n b ản lính'" ("tex tu ality '') D e

B eaugrande viêt: "N ế u tôi đ ư ợ c chọn m ột tên

gọi ch o giai đ o ạ n sau " n g ử p h á p v ăn bản'" thi

tòi thích " n g ô n n g ừ h ọ c vản b ả n tín h ", có th ế

đ ẳ y là m ộl th u ả l n g ử v ụ n g vể, n h ư n g nó

g iú p ích cho việc th ấu hiểu cái cốt lõi m ới m é

ch ủ yẽU bên trong: cái làm ch o m ộỉ v ăn b ản

trở th à n h m ộ t v ăn b ân k h ô n g phải ỉà "tín h

n g ữ p h á p " c ủ a nó m à là lín h v ăn b ản cùa

n ỏ /' (''If I h a d to pick a label for the stage

after "text gram m ar", I w ould favor "lextuality

linguistics"', a clum sy term perhaps, b u t helpful

in bringing o u t the m ajor n e w insight: w hat

makes a text a text is n o t its ''gram m aticality"

b u t its textualily." Ị6Ị)

T huật n g ử văn bòn tinh củng đã đưọc

H asan tlùng từ 1968, khi bà nói v ề ''n h ữ n g

p h ư o n g diện ngoại lại cúa tính văn bản

(''exícm al aspects of lexUiality” - d ẫn theo [7])

T ên gọi "v ă n biin tin h " sa u này h ău như

khòng n h ận đ ư ợ c sự p h à n hổi tích cực tro n g

giới n g h iê n cử u C òn lẽn gọi "m ạn g m ạch"

oàng VC sau càn g d ư ợ c n h ieu ngư ời ú n g hộ,

có lẽ b ò i ý n g h ĩa iừ ngu yen ''v ả i dột" của nó

thich h ợ p ó m ứ c tôì đ a v á i cái bàn châ't ph ứ c

tạ p m à có ìỗ c h ứ c VC n h ie u p h ư ơ n g d iệ n làm

nên cái gọi là v ăn b ản (d ie n ngôn)

2 M ạ n g m ạch tro n g li th u y ế t ch ứ c n ă n g - h ệ

th ố n g c ủ a H â llid â y

H a llid a y v à H asan (1976) là n h ử n g ngư ời

ỉrong sô ' n h ữ n g n g ư ò i đ â sớ m n h ậ n ra thực

châ't c ú a v ăn b ả n khác vói th ự c ch ấ t c ủ a câu:

''M ộ t \*ăn b á n k h ô n g p h á i ]à m ộ t cái gì giông

n h ư m ộ t câu, chi có đ iề u là lớn hơn; nó là cái

gì đ ó khác với câu v ể m ặt c h ù n g loại." (''A text is not som ething ỉhat is like a sentence, only bigger; it is som ething thak differs from a sentence in kind" [1])

H ọ cho th ấy rằ n g chỗ m à văn b ả n có th ể liên h ệ với cú (hay câu) là cách c h ú n g đ ư ợ c HIỆN T H ự C HOÁ (REALIZATION), c h ứ

k h ô n g p h ải ò kích cõ: v ản b ả n chi giô n g câu

6 chỗ nó đ ư ợ c g h i vào, đ ư ợ c kỉ m ã v ào m ộ t

h ệ th ố n g biếu trư n g nào đỏ, m ột th ứ ngôn

n g ữ n à o đó, v ào n h ử r g h ệ th ô n g kí h iệu n ào

đ ó cú a m ộ t n g ô n n g ư (n h u h ệ âm th an h , hay

c h ữ viê't) Và cái m à văn b án trự c tiỀ'p kí m ả

v ào ch ín h là cú (cũ n g giô n g n h ư cú đ ư ợ c ki

m â v ào từ - t ù ảm th an h v à tù c h ữ viêí)

N g o ài ra, m ộ t câu khác với m ộ t v ă n b ả n v ể

c h ủ n g l o ạ i ''M ộ t v ả n b àn tố t nhâ'1 là đ ư ợ c xem n h ư

m ộ t đ ơ n vị cú a NGMÌA: m ộ t đ ơ n vj k h ô n g phải của h ìn h th ứ c m à là cúa ý n g h ĩa C ho

n ên nó đ ư ợ c liên hệ với m ộ t cú h ay câu

k h ô n g phài b ằ n g kích c ỡ m à là b ằ n g s ự HIỆN

T H ự C HOÁ, b ằ n g việc m ả h o á m ột hộ th ố n g

b iểu trư n g n ày v ào m ột hệ th ò n g khác M ột

v ăn b ản k h ô n g phải GỐM l ử các câu; nó

đ v r ợ c l U Ệ N T M Ự C I I O Ả B Ò Í, h o ặ c d ư ọ c m 5

h o á vào, các câu N ếu c h ủ n g ìa hiếu nó th eo cách n h ư vậy, c h ú n g ta sõ khói ki v ọ n g vào việc tìm ra đ ú n g cái kicu tích h ợ p CÂU TRÚC TÍNH g iữ a các bộ p h ận cua m ộ t v ản b ản n h ư

c h ú n g ta tim g iữ a các bộ p h ậ n của m ộ t cú

h ay càu Cái đ ơ n vị cùa m ột vản b ân là m ột

đ a n vị Ihuộc loại khác h ẳn " {''A texỉ it b est reg a rd e d as a SEM ANTIC unit: a u n it n o t of form b u t of m ean in g T h u s it is related to a clause o r sen ten ce n o t by size b u t by realization, the coding of o n e sym bolic

sy stem in a n o th er A text d o es n o t CO N SIST

OF sentences; it is REALIZED BY, or en co d ed

in, sentences If w e u n d e rsla n d it in th is way^

w e shall n o t e x p ect to find th e sam e k in d of STRUCTURAL in teg ratio n am o n g th e p a rts

o f a text as w e find am o n g th e p a rts of a

150 Diệp QumtỊỊ Ban / Tạp chí Khoa học ĐHQCHN, Ngoại ĨĨỊỊỮ 24 (2008) Ỉ47‘ Ì56

sen te n cc o r clause T h e u n ity o í a te x t is a

u n ity of a d iffe re n t k in d " Ị11)

T ừ cách d iễ n giải ciia hai n h à n g h iê n cứ u

trên, n ê u chi d ù n g hai th u ậ ỉ n g ữ "cấu trúc"

(h ìn h th ứ c k ế t h ợ p ) v à " n g h ĩa '' th ì cỏ th ể nói

v ắ n tắt: m ộ t cẳu là m ộ t đ ơ n v ị cấu trú c m a n g

n g h ĩa , m ộ t v á n b ả n là m ộ t d ơ n v ị n g h ĩa có

cấu trúc

C ái làm ch o v ă n b ả n là m ộ t v ă n b ả n chính

là " m ạ n g m ạ c h ”, k h ái niộm tru n g tâ m đ ặc

trư n g ch o v ăn b ả n tro n g lí Ih u y ê t c ủ a

H a llid a y v à H asan ; "K hái n iệm m ạ n g m ạch

là khái n iệm thích h ọ p m ộ t cách lo à n v ẹ n cho

việc d iễ n đ ạ t cái th u ộ c tín h "là m ộ t v ă n b ản "

(The co n cep t o f te x tu re is e n tire ly

a p p ro p ria te to e x p re ss the p ro p e rty o f 'T>eing

a text" [1])^^^ M ạ n g m ạch làm c h o v ă n b án

p h â n b iệ t d ư ợ c với cái k h ô n g p h à i là v ă n bản,

vì m ạ n g m ạch h à n h chứ c n h ư m ộ t á ơ n vị có

liên q u a n đ ế n m ô i trư ò n g c u a n ó (cù n g

trang) C h o n én m u ô n h iếu m ạ n g m ạ c h thì

vừ a p h ả i q u a n tâ m đ ẩy đ ủ đ ê h n h ữ n g cái có

m ặ t b ẻ n tro n g v ă n b ản , v ừ a k h ò n g đ ư ợ c bỏ

q u a n h ữ n g cái n ằ m n g o ài v ăn b ả n m à liên hệ

đ ế n v ả n bản

Ih e o H a llid a y v a H a san , m ạ n g m ạch

g ổ m có b a p h ư o n g đ iện cẩn xcm xét là (i) cấu

trú c v a n b ả n nội tại cúa câu (ii) liên kết, và

(iii) câu trú c d iễn n g ô n

- C au trú c văn b ả n nội lại c ủ a câu là cách tố

chức câu khi câu h o ạ t đ ộ n g trc n g v ăn b ả n hoặc

trong tìn h h u ố n g cụ th e C âu trú c v ăn b ản nội

tại cùa câu th ế hiện tro n g cấu trú c đ ể - ửiuyêl

v à câu trú c tin ("cái cho sẵ n " - "cái m ớ i" )

- Liên k ế t là b ộ p h ậ n d iễn đ ạ t q u a n hệ

n g h ĩa g iử a câu v ó i câu Iheo n h ử n g c â u h ìn h

n g h ĩa n h ấ ì đ ịn h làm th à n h h ệ th ô n g v à b ằn g

n h ữ n g p h ư a n g tiện n g ò n n g ừ xác đ ịn h cũ n g

m a n g tín h h ệ th ố n g , cho nỗn liên k ết c u n g là

m ộ t bộ p h ậ n tro n g h ệ th ố n g c ủ a m ộ t ngôn

n g ữ [1], Liên k ế t là liên k ết g iữ a c âu v ớ i câu,

tứ c là th u ộ c bậc trẽn cảu, n h ư n g n ó s ử d ụ n g các p h ư ơ n g tiện củ a n g ô n n g ữ v à làm th àn h

n h ữ n g h ệ ỉh ố n g con c h u y ê n biệt, n ẽ n n ó vẫn

là h ọ p p h ẩ n n ă m th u ộ c v ể h ệ th ố n g ngôn

n g ữ (ih u ộ c cấu trú c v ăn b ả n nội tại)

- C âu trú c d iễ n n g ô n là "câu trú c v ĩ m ò" ("m a c ro stru c tu re ") c ú a v ă n bàn , n ó th iế t lặp

v ă n b ả n v ể m ặ t th ế loại, n ó là m ch o v a n b àn

d a n g đ ư ợ c tạo ra có đ ư ọ c cái th ự c t h ể cùa

m ộ t th ể loại cụ thể, n h ư h ộ i thoại, k ế chuyện, tìn h ca, m ệ n h lện h h à n h ch ín h , b ài n g h iên

cứ u k h o a h ọ c th ư tín ỉh ư ơ n g mại^ v v Nói

th eo các th u ậ t n g ữ th ô n g d ụ n g ở V iệt N am , cấu trú c d iề n ngôn là n h ử n g câu trú c là m nên các th ế loại (genres) tro n g n g ô n n g ữ n g h ệ

th u ậ t và các p h o n g cách ch ứ c n ă n g tro n g

n g ô n n g ữ p h i n g h ệ th u ậ t (Trong hệ thống thuật n g ữ cùa các n h à n g ô n n g ữ học v ăn bản,

từ th ể loại (genres) đ ư ợ c hiếu vói ngoại diên

rộ n g b a o g ổ m tâ't cả các th ê loại c ủ a n g ô n n g ừ nghộ th u ặl làn cua các p h o n g cảch chữc nầng)

N h ữ n g đ iể u liên q u a n đ ế n m ạ n g m ạch trin h b ày trê n đ â y đ ư ợ c các tác g iả ỉriến khai

từ m ặt b ên tfo n g hộ th ô n g n g ỏ n ngữ , cụ the

là từ bậc câu (tro n g v ả n b ả n ) đ ế n bậc trê n câu tro n g v ă n b ả n là liên kết, v à triể n khai ra tình huôVig h ữ u q u a n b ê n n g o à i v ăn b ản là bậc lớn nhâ'l c ủ a d iễ n n g ô n , đ ư ợ c gọi là cấu trúc

d iễn ngôn (d isco u rse stru c tu re ) N h ữ n g bư ó c triển khai n ày có th ế h ệ th ò n g h o á th à n h lược

đ ổ n h ư tro n g H ình 1

N h ư đ â th ấ y , v iệ c h ic u m ộ ỉ v ă n b ả n n h ư m ộ t

m ả n h " v ả i d ộ t " ( " m ạ n g m ạ c h " ) )à ý t ư ó n g c ù a m ộ t

s o n h à n g h i ê n c ử u , n h ư n g v iệ c k h á m p h ả c á c

p h ư ơ n g d i ệ n c ụ t h ể v ẽ m ^ n g m ạ c h c iia v ă n b â n th ì

t ậ p t r u n g ờ n h ỏ m n g h ỉ c n c ứ u v ớ i n g ư ò i g i ữ v a i tr ò

c h ù c h ố t là H a llid a y

Diệp Quatif; Ban / Tạp chỉ Khoa học D ĩiQ G H N , Ngoại ngừ 24 (2(X)8) Ĩ47-Ỉ56 151

M ặ t n g ồ ri n g ừ b é n C â u tr ú c v ả n C ấ u t r ú c v â n b á n n ộ i tạí H ộ th ô n g đ ố

M A N G

M A C H

tr o n g v ă r b ả n (n ộ i tạ i) b ả n n ộ i tại đ ô i v ớ i c â u H ộ t h ô n g tin

L iê n k é t

M ặ l liê n q u a n đ ế n

t i n h h u ố n g n g o ả i v â n

b á n ( n g o a i ta í)

C ấ u trú c

d iễ n n g ô n

} Hnh 1 l.ược đổ quan hệ của các mặt và các bậc tro n g m ạng m ạch Vcri tình h u ố n g ngoài v ă n bản, m ạng

m ạch thò hiộn tro n g m ôì q u a n h ệ của văn bản

với n g ử cảnh tinh huòVig v ặt lý n ằm ngoài

v ản bản, và xa h ơ n c h ú t n ừ a là n g ử cảnh tm h

h u ô h g vãn hóa - xă hội

3 C ấu ỉrủc, m ạ n g m ạch, m ạ c h lạc

QiKìn điom cúa H a llid a y v à H asan g iú p

tách liôn kc't ra n h ư là m ộ t b ộ p h ậ n thuộc vể

hộ th ô h g ngòn n g ữ b ên tro n g v ăn bán, và các

p h ư ơ n g tiện liên kô'l c ũ n g g iú p hiện thực hoá

nhiổu kieu q u n n hộ tro n g v án bàn Tuy

nhiên, vê' m ặt th ự c h à n h tiếng, vâh đ ể còn

phài làm rô là m ỏị q u a n hộ g iừ a ba tên gọi

cẫu trúc, n iạ n g m ạch, m ạch lac Câu trú c vỏh

là m ột tro n g n h ù n g p h ư o n g tiộn diỗn đạt

m ộng m ạch, n h ư n g k h ô n g p h ả i cấu trú c nào

cù n g thuộc ve' ỉừ n g ừ tro n g v ă n bản, cho nên

cẩn p h â n biệt cấu trú c b ên tro n g h ệ th ố n g

ngón n g ừ và cấu trú c n g o ài hộ íhcVng ngôn

n g ừ {hiếu th eo [1], Vcì lại, các câu trú c nam

tro n g văn b ản c ũ n g k h ô n g p h á i tâ”t cả đ ểu

p h ụ c vụ m ạ n g m ạch tro n g cách hiếu g ẩn vói

từ n g u y ên (châu Ả u) cúa th u ậ t n g ữ này

''C ấu trú c v ăn b à n nội tại", hiểu Ihco

H alliday, là s ự k ẽ \ n ô i tu y êh tín h cùa các đơn

vị ngôn n g ữ làm Ih àn h m ộ t ch in h th ể thuộc

bậc câu và bậc trè n câu (liên kêt) (xem tro n g

H ình 1) N g o ài các "cấu trú c v a n b ản nội tại''

k ể trên, tro n g v ăn b ả n còn có các cấu trúc

th u ộ c m ặ t âm th a n h cúa n g ò n n g ừ n h ư sự k è \

h ọ p các âm làm th à n h âm ỉiêt (âm tict khá

q u a n trọ n g đ ô i v ó i các n g ô n n g ữ âm tiết tính

n h ư tiêh g V iệt), v ẩ n đ iệ u , n h ịp điệu, n g ữ điệu C ác cấu trú c n g ữ ã m này th u ộ c v ể hệ

th ố n g n g ô n ngử; và d o tín h câb trú c cú a

ch ú n g , c h ú n g đ ể u th u ộ c v ể m ạch lạQ khi

c h ú n g d iễ n đ ạ t đ ư ợ c ý n g h ĩa h o ặc cảm xúc

N h ư v ậy m ạch lạc k h ô n g chi đ ư ọ c tạo ra bời các cảb trú c nội tại tro n g câu v à b ò i các

p h ư ơ n g tiện liên k ỗ \ trên cáu, m à còn có sự

g ó p m ặ ỉ củ a các cấu trú c cù a các đ o n vị d ư ớ i câu, k ể cả các p h ư ơ n g tiộn n g ữ âm M ạch lạc rộng h ơ n m ạ n g mạch, p h ẩ n các yêb tố ngòn

n g ữ m an g nghĩa n ằm tro n g m ạn g mạch, trù n g khớp với m ạ n g m ạch, p h ẩn các y ế u tố cấu trúc

th tiộ r v ề âm th a n h n am n g o ài m a n g mach

M ạn g m ạch có m ộ l p h ẩ n là câb trú c liên

q u a n đ ế n tìn h hucVng b ên ngoài văn bân,

đ ư ợ c H a llid a y gọi là câu trú c cùa diễn ngôn

C ấu ư ú c n à y q u y đ ịn h h ìn h th ứ c cúa các Ih ể loại v à n b ả n (hiẽ'u rộng, v ư ợ t ra ngoài văn

b ả n n g h ệ th u ậ t) C ảu trú c d iễ n ngôn, th eo đó,

th ê h iện cái m ụ c đ ích c ù a n g ư ò i tạo d icn ngỏn (v ăn b àn ): d iễ n n g ò n đ ư ọ c tạo ra tro n g tìn h h u ô n g n à o v à đ ế đ ù n g v à o đ à u ? Cái m ụ c đích n ày th ể h iện Iro n g cấu trú c d iễn ngôn

th u ộ c m ọi th ế loại, và nó k h ô n g Irùng khít đích n g ô n tru n g (illo c u tio n a ry p o in t) cúa

d iễn n g ô n h ộ i thoạL g ắ n liển với chù đ ịn h

th ự c h iệ n s ự tư o n g tác tro n g lờ i thoại của

n g ư ò i d ự thoại

M ạch lạc là m ộ t đ ế ỉài c ũ n g th ư ờ n g đ ư ợ c nhac đ ế n v à c h ủ yẻ'u th e o h ư ớ n g p h â n biệt

152 DtựỊỉ Quíĩti^ Baỉĩ í Tạp chi Khoa học DHQGHN, N^oạị ỉtỊỊÙ 24 i2(H)8) Ỉ47-Ĩ56

nó vói liên keỉ: liên kẽí Ih u ộ c v ẽ p h ả n tích

v ăn b àn (m ặt h in h Ihửc lừ n g ừ tro n g văn

b án /d iễn ngỏn), m ạch lạc th u ộ c vố p h â n tích

m ôi q u a n hệ của từ ngừ tro n g v ăn b ản với

n g ữ cành tinh huôhg, tro n g đ ó có chủ đ ịn h

của người nói (n guòi viê't) và n ă n g lực hiếu

cúa người n g h e (người đọc) Rõ n h â’t tro n g sự

p h ân biệt này là tư tư ò n g củ a W id d o w so n vẽ

sự p h ần h ỉ ị ì hai con đ ư ờ n g xom xói ngón

n g ữ v ư ợ t ra n g o ài giói h ạn cú a câu (theo nhà

nghiên cửu này, m ột k h ú c đ o ạ n ngòn ngừ

ỉheo cách n h ìn v ư ợ l ra ngoài k h u ò n khố cúa

câu, không b ắ t b u ộ c phải g ổ m n h iểu câu, thì

v ừ a là v ăn b ả n v ừ a là d iễ n ngôn, tu ỳ thuộc

vào từ n g cách xem xét nó) W id d o w so n viết

"M ột đ ằ n g n h in n ó n h ư m ộ t v ăn bàn, m ột

sưu tậ p các đ ô í tư ọ n g h ìn h th ú c đ i với n h au

n h ò n h ữ n g k h u ò n h in h cúa các th ế cân b ằn g

hay các tính d ể u đ ặn (th ư ò n g th ư ờ n g ) hay

bỏi các p h ư ơ n g tiộn liôn k ế t. Đ ằng khác nhin

ngôn n g ữ n h ư là diồn ngôn; m ộ t cách sử

d ụ n g các càu đ ế thự c hiện các h à n h động

giao tiếp; các câu n ày nỏì k c t lại th à n h n h ữ n g

đ ơ n vị giao ỉiê'p rộ n g ló n h o n , ìh ie ì lập nên

m ộ t cách tòi ư u m ộ t k h u ô n h ìn h d iề n đ ạ t đ ặc

Irưỉìg iAiu in ộ i inùiih CỈU^III củci n g ô n Iigử ỉiìiư

là m ột tổng Ih ế với tư cách m ộ t kiếu tro n g

giao tiếp Cả hai cách tiẽ'p cận n ày đ ẽ u có

m ụ c dích cúa c h ú n g ." (O ne w a y sees iì as

te x t a collcction of form al objccts held

to g eth er by p a ite rn s of equ iv alen ces or

frequencies o r by cohcsive devices T he o th er

w ay sees lan g u ag es as d iscourse, a use of

sentences to p erfo rm acts of com m unication

w hich cohere in to larger com m u n icativ e

units, ultim ately estab lish in g a rhetorical

pattern w hich ch aracterizes the picce of

lan g u ag e as a w h o le as a kind of

com m unication [7]) Kicu m ạch lạc này đư ợc

VVíddovvson [7] gọi là m ych lậc d iễ n n g ô n

(D isco u rse C o h eren ce), p h â n biệt vói liên

kè\, v à ch ín h m ạch lạc d iễn n g ố n m ới là p h ẵn

làm ncn th u ộ c tính v ả n b ân cho văn b ản , chủ

k h ô n g p h ái liên kc't

G- M G reen 1989 c ũ n g đ ư a ra m ộ ỉ cách hiếu tư a n g ìự vê v ă n b ản m ạch lạc (và cũng

n h ằm p h â n biột m ạch lạc vói liên kết): '"Một vãn b án m ạch lạc là m ột cái m à ở đ ó người íìm hiếu cỏ th e k h ò i p h ụ c không m ả y klìỏ

k h ăn cải d à n ý của n g ư ò i nói m ộ t cách có ca

sò v ữ n g c h ắ c b ằ n g cách suy đ o á n n h ữ n g môi

q u an h ệ g iữ a các cảu , và g iữ a các m ô l q u an

hộ cá th ế của c h ú n g với n h ữ n g cái đ ích bộ

p h ận khác n h au tro n g cái d à n ý đ ư ợ c suy

đ o á n đ ó đ ế h iếu ra n g ay đ ư ợ c" ("A co h eren t text is o n e w h ere th e in terp re ter can readily reconstruct the sp e a k e r's p lan w ith reaso n ab le certainly, by in ferrin g the relations a m o n g th e sentences, a n d their

in d iv iu al relations to the v ario u s su b g o a ls in

th e inferred plan for th e e n tre p rise

u n d e rsto o d to be M h a n d " [8])

C ách n h ìn cúa W id d o w so n v à G reen cỏ

cơ sò là lu ận đ ể N g u y ê n ìac cộng tác cùa Grice V ãh đ e là cách n h ìn m ạch lạc Iheo kiêu

v ừ a n êu có ỉrù n g k h ỏ p vói m ạn g m ạch íheo cách n h ìn n êu tròn cúa H allid ay không?

M dch Idi úìĩỉỉì ngòn Ih eo cằLÌx h ieu v ư a nêu la

m ột kiểu m ạch lạc riẻn g biột, th u ộ c v ẽ m ặt tinh th ãn n h ie u h a n là g an với cáu chữ, nó phải đ ư ọ c k ể đôh n h ư m ộ t đ ề m ụ c chuyôn

m ón, và có lẽ tốt h o n là đ ặ t m ạch lạc d iễ n

n g ô n n h ư m ộ t p h i n m ờ rộ n g m ạch lạc ra

n g o ài n iặ n g m ạch

X é t riê n g tro n g hội thoại còn có nhừ ng kieu cấu trú c k h ó n g Ihé’ đ ặ t đ u ọ c v ào mạnịỊ

m ạch, đ ó là cấu trú c lượt lòi vói tất cả các hiện tư ợ n g đ ặ c th ù n h ư cặp k ế cận, cặp chem xen, chồ n g ừ n g , v v , Các hiện tư ợ n g này

v ẫn m a n g tín h cấu trúc, n h ư n g c h ú n g thuộc

v ể p h ư ơ n g d iện văn h o ả - xã hội h ơ n là m ạng

m ạch tro n g v ă n bản, cho n ẻn cấu trú c lư ợ t

lờ i (tro n g h ộ i th o ại) c ũ n g là p h a n m ơ rộ n g

m ạch ì ị c ra ngoẰÌ m ạ n g m ạch

Oiệp Quaĩi<> 3an / Tạp chi Khoa học DĨÌQGHN, Nị(oại ngừ 24 (20()8) Ĩ47-Ì56 153

C uôì cùng, m ộ t kieu q u a n hệ củ n g cẩn

đ ư ợ c nhắc dẽh: q u a n hộ lặp luận L ập lu ận có

m ặ l tro n g hSu h ết các vả rì bản, nè'u không

nói là trong Lit cà các vản bnn L ập luận đư ợc

th ự c hiộn ìrèn các m ện h đ e h iên ngôn hoặc có

th ế su y đ o án đ ư ợ c, trê n c a sò đ ó lậ p luận

v ừ a th u ộ c v ế m ộ n g m ạch vừa th u ộ c v ể mạch

lạc G iù a các m ộ n h đ ẽ trong lập iuận cỏ ìhè

c h ứ a các p h ư o n g tiện thuộc v ể lién kê't; trong

n h ữ n g trư ờ n g h ọ p đ ó lập luận có liên hộ với

liên kết T uy nhiên, lập luận v ẫn là h ìn h thức

của tư duy, th u ộ c v ẽ m ặl tin h thẩn hơn là

m ặt hìn h ih ú c cúci ngôn ngữ, íro n g cách hiêu

đó, coi lập lu ận lá p h ấ n m ở rộ n g m ạch lạc ra

n g o ải m ạ n g m ạch là đ icu ìhoà dáng

4 M a n g m ạch, m ach lạc, liẻn k ế t và vãn

b á n /d iẻ n ngòn

T ro n g m ộ í chuỗi lòi, ''sợi d ãv nôì'' (''lie'')

n g h ĩa g iũ a các yêb tố ngôn n g ừ cỏ tlìẽ đ u ọ c

\c m xét ò cả b a p h ư ơ n g diộn m ạn g mộch,

liên kò\ và nitU'h lạ c n h u n g cù n g có n h ữ n g

ycb t ố ngôn n g ủ Irong chuồi lòi đỏ chi thuộc

]ilì(KTn^» H i p n r\h y m ì khí*ìnj^ t h u ô r p h u í t n ^

diộn kin, T h ụ c lô đ ó cỏ tiíc d ụ n g đôì với viộc

\ỈÍC đ ịn h v\ìi trò cúa các yó'u tó tro n g nhiộm

vụ lạo th.ình Viĩn b«ín/diổn ngòn

Môì q u a n hộ giữ a ba thự c lhẽ‘ nny đ ư ợ c

Híìilidíiv v<s lla s a n n h ắc tỉí’h n h ư sau, khi các

(ic giả Irinh b ã y VC liõn kCí tro n g tiếng Anh;

m ạ n g m ạ c h bao g õ m n h iê u hơn,

k h ô n g chi Kì s ự có m ặt củci n h ữ n g q U iin hộ

nghĩa th u ộ c loni m à ch ú n g lỏi đ ế cập đ en

n h ư là hiộn tư ợ n g VC licn kĩủ - sự phụ thuộc

c ủ a m ộ t y è u t(V nàv v ào yêu tố khác đ ê đirợc

piải thich N ó b ao g o m cã m ộ t c h ù n g m ụ c

nào đ ó cà ã m ạch lạc tro n g các ý n g h ĩa Ihực

tại đ ư ợ c d iễ n đạt: khỏng chi, hoặc không

phải c h ú y cu là ò NỘ( DUNG, m à ớ sự lựa

chọn TOÀN BỘ từ các nguổn ý n g h ĩa cúa

ngòn n g ừ đó, b ao gổm cá các h ọ p phẵn^*^ liên

n h ân (xã hội - b iếu cám - ý chí) khác n h au “ các thức, các tìn h thái, các đ ộ m ạ n h và n h ừ n g

h ìn h ỉhái k h ác n ử a cua cách n g ư ò i nói xâm

n h ập vào ỉình h u ô h g nói" the texture involves m o re th a n the p resen ce of sem antic rclaUons of th e k in d \vc refer to as cohesive, ỉhe d e p e n d e n c e of o n e c lem en t on an o th er for its in lerp retatio n It in v o lv es also som e

d eg ree of co h ren ce in the actu al m eanings expressed: n o t only, or even m ainly, in the

CO N TEN T, b u t in Ihc TO TAL selection from the sem an tic resources o f th e language,

in clu d in g the v ario u s in íerp erso n ủ l (social- exprcssivc-conative) c o m p o n e n ts - the

m oods, m odalities, intensities, an o th e r form s

of th e s p e a k e r's in tru sio n in to th e speech situ a tio n " [1])

F han trích trên cho íhấy c h in h các tác già

cú a Lĩên kcĩ trong tiến^ A ỉth [1] cũ n g coi m ạng

m ạch, liên kết, m ạch lạc k h ô n g phái là một

M ạng m ạch g ổ m có liên kết n h ư m ột họp

p h ả n cuci ncS Và p h a n n ào củ a m ộch I<IC trong cái ý nghía th ự c tại cnn d iề n đ ại N h ư vậy,

m ạch Ipc v ẩn còn có p h ăn c h u a đ ư ợ c tính đon tro n g iìi<k:]ị, va Lhỉjỉh pỈMM này Ki

m a ho nhâl T h eo sự q u an sát cún clìúng tôi, phÃn m o h õ đ ó là ch ỗ g ặ p nhiiu giữa

H au scn b las và H alliday: n h ữ n g cái liên q u an

đ êh Ihê loại v ã n bân (vâh đ e này đư ợc

H allid ay giài q u y e t qua th u ậ t n g ũ n g ó n vực - register, n h u n g ngôn v ụ c v ỏ n lá râỉ Irừu tượng) N h ư vậy, viỹc lim k iêh ì các cấu ư ú c

m an g n h ữ n g đ ặc trư n g liên q u a n d ến m ột sô'

th ể loại văn b àn liôu biỏu đ ô ì v ó i v âh đ ể này

sẽ g ó p p h ẩ n làm sáng tỏ p h ẩ n n ào p h ẵ n còn lại cù a m ạch lạc N h ù n g cấu Irúc n h ư vậy

m an g tính c h u y ê n bi('t cao, k h ò n g phải là vì

c h ú n g k h ô n g x u ất hiộn tro n g các Ihc loại vàn

C ỏ 'g ă n g p h â n b iộ t h a i t ừ t h ư ò n g g ặ p tro n g n g ỏ n n g ủ

h ọ c constitiỉmt v à comỊvnettĩ, c h ủ n g tò i d à n h thàrứt tõđ ể

d ịc h t ừ ứiứ n h ấ t v à hỢỊĩ phân d i o t ừ t h ử hai.

54 Diệp Qunu>^ Ban / lap chi Khoa học DHQGHN, N^oại ĩig ử 24 (2(KÌ8) ì 47- ĩ56

b ản khác, m à vì ch ú n g b ắt b u ộ c p h ài có m ặt

tro n g các th e loại v ăn b ân ch u y ỏ n biệt n h ư là

đ ặc trư n g riên g cúa các th e loại đó, k h ô n g có

c h ú n g các Ihé loại v àn b ản n ày k h ô n g thô' tổn

tại M ặt k h á c việc chi ra các kiếu cấu trúc

c h u y ê n biÌỊÌ đ ó SC Va h u u ích đ ô ì vói Ihực

h àn h tiêhg,

N h ừ n g câu ìĩú c ch u y ên b iệ i đ ó có ihè

n h ậ n d iệ n đ ư ọ c q u a sự đ ô i chiêu g iử a các

v ăn b ân th u ộ c th ế loại c h u y ê n d ụ n g và thuộc

thiĩ loại k h ác (k h ỏ n g c h u y ê n d ụ n g đ ỏ ì với

đ ặc trư n g này)

a) D iễn ngôn tư ơ n g tác đ ò ì d iễn ngỏn

k h ô n g tư ơ n g tác

C ác Cấu Irú c ch u y ên d ụ n g tro n g diễn

ngỏn tưcm g lác (hội thoại) k h ò n g có m ặt

tro n g d iễn n g ô n khỏng tư ơ n g tnc (diễn ngôn

th ỏ n g tin) là "cấu trúc c h u y ê n ' n h ậ n lưọt

lòi", "cấu trú c hội thoại" (tứ c câu trú c íang

bậc cùa cu ộ c thoại), "m ạch lạc d iền ngô n " (sự

k h ó p n h a u v e ch ứ c n ăn g g iữ a các lòi ỉhoại)

b) D iền n g ò n lu ậ n th u y ê t đ ò ì d iễn ngỏn

k h ô n g c h u y ê n v ể lu ân th u y ê t

D iễn n g ô n lu ận thuyeV*"^^ (thesisses) là các

v ăn b àn m a n g íín h nghị lu ận n h ư là m ộỉ đặc

Irư n g tiêu biứ'u (lư uúu luún d e h )u^n vân,

lu ậ n án, d io n v ăn ), tro n g đó không thê

k h ỗ n g có lập luận

c) C ác cau Irú c n y ử â m cỏ giá trị d iẻn đ ạ t

( h o ặ c ý n g h ĩ a , h o ặ c Siíc í h á i ỉ u t ừ ) , r õ nhcVt là

tro n g lòi nói có ch ấ t

Iho-Ba n h ỏ m cấu trú c k ế trên v ầ n có thẻ cỏ

m ặ t tro n g n h ữ n g lớp vản b à n khác, n h ư n g

tro n g n h ừ n g trư ò n g h ợ p đ ó c h ú n g không

làm th à n h đ ặ c trư n g th ế loại ch o v ản b án

ch ứ a ch ú n g Do lín h chuyên biột n ày ch ú n g

đ ư ọ c coi là ric n g có cúa n lìử n g th ế loại văn

bôn nhâ't đ ịn h , tức là k h ô n g hoàn to n n thuộc

v ể m ạn g m ạch U ong n g h ĩa là d ấ u hiựu của

"cái là m ột v ăn b á n /d iẻ n n gôn"

T rên th ự c tc k h ô n g thỏ' chi ra th ậ t rành

m ạch đ ư ò n g ranh giới g iữ a ba p h ư ơ n g diện

đ a n g xét, tu y nhiên, n h in tổ n g q u á t, có thê hìn h d u n g gi ù a chúnị; cỏ n h ũ n g p h ã n chunj»

và n h ử n g p h ầ n riê n g n h ư n h ậ n x é t cúa

H âllid ay và H asan n êu tré n T h eo ý tư ờ n g

đó, ch ủ n g tôi th ử nêu m òì q u a n hệ g iữ a ba bộ

p h ậ n đ a n g xét tro n g q u a n hệ với v ả n bàn (diễn ngôn) Đ ẽ làm rõ h ơ n vai trò c ù a liên

k ế t c h ú n g tôi chấp n h ậ n có n h ữ n g ch u ỗ i câu không làm ỉh àn h v ăn b á n (non-texl: p h i vản bản), h ệ q u ả là licn k ế t có th ê có m ặ t ỉrong

ph i vãn b à n (m ặc d ù cái gọi là " p h i v ản bán"

k h ô n g p h ải ai cũ n g th ừ a nhận^^*},

H iếu n h ư vậy, m ạ n g m ạch, m ạch lạc và licn kếl (th e o h ệ th ố n g liên kô't c ủ a H*i!Iiday

và H asan (1976) n i va H a líid a y (1985, 1994) [10], H allid av (2004) [II ị) tro n g q u a n h ệ vói văn b ân và phi v ln bân, có th ể p h át b iêu tóm tắt n h ư sau:

- T ro n g v ãn bân cỏ m ặ t cà ba bộ p h ận

m ạn g m ạch, liên kc't v à m ạch tạ c

• M ạng m ạch nàm lọn tro n g v ản bản, khỏng cỏ m ặ t tro n g phi v ăn bán

- Liên kêi hoai đ ộ n g b ên tro n g Viln bàn với tư cách n h ữ n g p h ư o n g tiộn g iú p hiện thự c h o ả m ạch lạc và m ạ n g m ạch; liên ket

cù n g có th ế có m ặí tro n g p h i v ả n bản

T ừ " lu â n th u y ỏ V ' v ỗ n có t ừ t r ư ó c VÓI n g h ĩâ là " v ả n

c h ư c m g n g h ị l u ậ n " , tr o n g đ ỏ p h â n b íộ t " c h írứ ì lu ậ n "

( l u ậ n v ể c h ín h trị), x ả lu ậ n ( i u ậ n v õ k in h t ế ’ x ầ hội),

" Iric t l u ậ n ” ( l u ậ n v õ Iriỏ t học), đ ứ c l u ậ n ( lu ậ n Vtf đ ạ o

d ứ c ), n g h ị lu ậ n v â n h ọ c , v v ,.,

C h ả n g h ạ a V a n D ik 1972 đ ã n ê u ra m ộ t v í d ụ v ế ''p h i v â n b ả n " : tiĩ sẽ có nỉội sõ khách ăn trưa.

Cíĩìderon (đâ) ià một nhồ vảti i&n Tảy Ban Nh(t. H c

W id d o w s o n (1979), v ả s a u n à y E d m o n s o n (1981), c h o rÀng ch Ang khó kh.^n gi đỏ nghĩ r.ì mót ngữ cÀnh

k h iê n c h o h a i c ả u tró n v ẩ n c ó th ê đ ù n g lò m ộ t v ả n bán (diồn ngôn) Trên co sở dó Edmonson "quà

q u y ế t r ă n g k h ỏ m à t ạ o r a n h ừ n g p h i v ă n b á n từ

n h ữ n g c â u t\n h c ò đ ứ n g c ạ n h n h a u , b ỏ i VI n ó i c h u n g

có tạ o r a m ộ t v à i k iê u n g ữ c ả n h d e m ỉâi tín h m ạ c h

]ạc c h o b ấ t k\ t ặ p h ợ p c â u n à o " ( D a n th e o D N u n a n

1993 |9])

156 Diệp Bữìi / Tạp chi Khoa học ĐHQCHN, N'^oai ìi^ữ 24 (2008) Ĩ47-Ĩ56

|7 Ị )i,G W id d o w s o n , A n AỊyỊyiicđ |1 0 | M A K H ủ lliđ a y , A n Ịntroduciioỉi to FunctionnI Approach to Discourse Annl\/iiiĩi, P h D C ram m flr, E d w a r d A r n o ld , 1994 (F irst

D is s o rta to n , U n iv e rs ity o f E d in b u r g h , 1973 p u b lis h e d in G r o a t B rita in 1985),

|8 | G M G re e n , Prnĩ;maiics and Natural language [1 1 1 M A K H a l l i d a y R e v ise d b y C h f js tio n M I.M , Urt<í^rsMníi/«^\ LEA , 1989 M a tth ic s s c n , A n Introduction io Functional

\9\ D a v id N u n a n , Discourse Analysis, G m m m dr, T h i r d e d itio n , H o d d e r A r n o ld , 2004.

P e n g u in E n g lis h ,

1993-Texture, coherence, cohesion and language teaching

D i c p Q u a n g B a n

Faculty o f Linguistics and Literature, Hanoi U niverity o f Education,

136 X uan Tiiuy Street, Cau d a y , Hanoi, Vietnam

This article is focused o n th e follow ing issues:

• D efining th e co n cep ts of " te x tu re '', "coherence"' an d ''co h esio n "

- R elationships b e tw ee n th ese concepts in term s of concept fo rm u la tio n

• Priority is given to su ch coh eren ce - related elem ents as p h o n o lo g ical stru ctu res that convey

m eaning, p rag m atic stru c tu re s an d arg u m en tativ e p a tte rn s fre q u e n tly detecled an d established

in co nversation analysis w ith a view to m aking m ore explicit th e se elem ents as necessary substance for lan g u ag e teaching