TAP CHÍ KHOA HOC ĐHQGHN... KHXH ổi NV.[r]
Trang 1TAP CHÍ KHOA HOC ĐHQGHN KHXH & NV T XX Sô 1 2004
v ủ H ỔN CÓ P H Ả I LÀ N GƯ Ờ I HỌ v ủ ĐAU t i ê n ở v i ệ t n a m
Vu T h ế Khỏi ’*
K h ô n g ít tá c già n g h iê n cứ u và v iế t gia
p h ả họ Vù n g à y n a y k h ẳ n g đ ịn h r ằ n g t ấ t
cả n h ữ n g người m a n g h ọ Vù ở V iệt N a m
đ ểu có c h u n g m ộ t T h u ỷ tỏ là Vù Hồn,
ngưòi tỉ n h P h ú c K iến b ê n T r u n g H oa, làm
q u a n dưới tr i ề u Đ ường, được cử s a n g làm
An N a m Đô hộ s ử từ n ă m 841 đ ế n 843, s a u
đó trỏ lại cư t r ú t r ê n đ ấ t Việt L ậ p lu ậ n
c ủ a họ là: trư ớ c và đ ồ n g th ò i với Vù Hồn»
quốc sử V iệt N a m (V iệt s ử lư ợ c, T K XII -
XIII và Đ ạ i V iệt s ử k ỷ to à n t h ư (Đ V S K T T ),
TK XV, k h ô n g ghi m ộ t n h â n v ậ t n à o m a n g
họ Vũ, tr o n g khi đó ghi n h ữ n g n h â n v ậ t
thu ộ c đ ủ các họ k h á c [2]
Kỳ thự c, người xư a c ẩ n t r ọ n g hơn n a y
n h iề u khi là m p h ả Bôn N h o gia họ Vù
b iê n s o ạ n tr o n g 3 n ă m trò i v à h o à n t h à n h
n ă m 1769 “Mổ T rạ c h V ã tộc t h ế h ệ s ự tich "
(vàn tắ t: “S ự tích") - q u y ể n p h ả c ủ a họ Vù
Hồn ỏ là n g Mộ T r ạ c h - c h ỉ g hi r ằ n g “người
dời th ư ờ n g gọi” d ò n g họ c ủ a Vù H ồn là “họ
Vũ ỏ Đ ư ờ ng A n ”, tứ c ch í ở v ù n g H ái D ương
n g ày n a y (E3EI1 lã 13 13 H ES BPÎ Eẫ )
[4] P h â n tích sơ q u a v á n b ả n uS ự tích "
cù n g có t h ể t h ấ y các N h o g ia họ V ủ h o à n
toàn k h ô n g có ỷ k h ẳ n g đ ịn h r ằ n g k h ô n g có
n h ữ n g d à n g h ọ V ù với cội n g u ồ n k h á c
B à n g c h ứ n g là:
1 Trước a n h e m V ũ N g h iê u T á và Vù
Nông, c ù n g đỗ t h á i học s in h n ă m 1304 và
đ ể u được bổ làm N h ậ p nội h à n h k h iể n
(tương đ ư ờ n g T ể tướng), Đ V S K T T có ghi
một sô' n h â n v ậ t họ V u k h á c giữ các chức
vụ q u a n t r ọ n g tr o n g t r i ề u d in h n h à Lý và
n h à T r ầ n n h ư U y vệ T h ư ợ n g tư ớ n g q u án
Vù Ba T ư (1028), V ũ N h ị t h ố n g lĩn h q u â n
di c ử u v iệ n N ù n g T r í C a o (1053), V ũ Dại được cho là m T ă n g (1125), Vù Đ ái làm
Đ iện ti ề n Đô chi h u y sứ (1150), Vù T ả n
Đ ư ờ ng là m G iá n n g h ị dại p h u (1179), Vù
H o àn đi s ứ n h à N g u y ê n (12G6) n h ư n g các
tá c g iả “S ự tích " đ ểu k h ô n g đ ư a vào
“Đ ư ờ n g All chi V u” N h â n v ặ t lịch s ử duy
nhất, trư ớc a n h e m T á - N ô n g được p h ụ chép v ào “S ự tíc h ” là Vù VỊ P h ủ , người
H ồng C h â u ( tê n gọi v ù n g có h u y ệ n Đ ường
An v ào th ò i T r ầ n ) , đỗ Â t k h o a kỳ thi T a m giáo n ă m L247, n h ư n g vê q u a n h ệ với Vù
N ạ p các tá c già chí t h ậ n t r o n g ghi: "ý k ỳ tỏ
p h ụ d ã " (11 Ẽ l ü E3 E3 - ngờ là tố phụ [= ô n g nội] củ a ông) M ộ t s ố vị đời n a y viết,
p h ả họ Vù dịch c â u t r ê n t h à n h “c h í n h là ông tô n à y v ậ y ” và cho Vũ Vị P h ủ tức là Vu
N ạ p [2]
2 N g a y tr o n g v ă n b á n " S ự tích " có ghi một s ố người họ Vù c ù n g thòi và c ù n g là n g
M ộ T rạ ch với các h ậ u d u ệ c ủ a Vù Hồn,
n h ư n g n h ữ n g người họ Vù n à y k h ô n g çhiçc liệt vào d ò n g họ c ủ a ông, v ậ y p h ả i c h ă n g
các tá c giả m ặ c n h iê n cô n g n h ậ n có n h ữ n g
d ò n g họ V ù k h á c ờ n g a y đ ịa p h ư ơ n g m ìn h
Ví dụ:
a) Về c h í n h t h ấ t Vũ T h ị T ấ t Giới CU.'I
ông Vù N h ư M ai th u ộ c đời t h ử 3 tr o n g p ha
h ệ Vũ H ồn, " S ự tíc h " ghi ỏ p h ụ lục 5 đời trên c ủ a b à, tứ c x a h ơ n đứ c la n g quân
n h ữ n g 2 đời, n h ư n g k h ô n g h ể liệt vào một chi p h á i n à o c ù a Vù Hồn
n Trưởng Đại học Ngoai ngừ Đại học Quòc gia Hà Nội
3 0
Trang 2Vũ Hổn không phái là người họ Vũ díiu lien ờ Việt Nam
b) P h à c ủ a họ Lê Mộ T r ạ c h là bèn
ngoại c u a n h i ề u vị họ Vũ th u ộ c phíi hộ Vũ
Hồn, có ghi t h â n p h ụ c ủ a n h â n vật lịch sử
nổi tiế n g \Ẩ' C á n h T u â n lấy con gái c ú a
“Đ ường An M ộ T rạ c h C h á n h ch ư ờ n g Đ ại
Ngu xử sĩ Vù Tứ" [3] T h e o ph ư ơ n g p h á p
tín h n iè n đ ạ i tư ơ n g đối [9] thì Vù T ử s in h
k h o á n g + 1314, tức th u ộ c t h ế h ệ kê tiế p
ngay a n h e m T á - N ô n g (đỗ T h á i học s in h
1304, dược hô H à n h k h iế n 1329), n h ư n g
"S ự tích" k h ó n g liệt ô n g vào p h á h ệ c ủ a Vù
Hồn c ũ n g tứ c là m ặc n h i ê n th ừ a n h ậ n Vù
Tứ có t h ể th u ộ c Vũ k h á o ỏ n g a y Mộ T r ạ c h
hoặc từ nòi k h á c đến
Tóm lại* người xư a, đ ặc biệt là các tr í
thức N h o học* c h á n c h í n h luôn cỏ n h ữ n g
r ă n cử n h ấ t đ ị n h khi x ây d ự n g p h á hộ c ủ a
m ình Việc “m ạ o x ư n g d ò n g họ" ỏ là n g Mộ
T rạc h n h ư học giả nước ngoài A lain
Fiorucci k ô t lu ậ n [6], là c ủ a m ột s ố vị viết
p h á đòi n ay C ác vị n à y th ư ờ n g viện lẽ do
phá d ứ t d o ạ n n g o i bốn t r á m n à m - từ Vũ
liổn đ ế n đ ẩ u t h ế kỷ XIII, cho n ê n cáo cụ
xưa k h ô n g “móc nôi" được thôi ch ứ các
n h ấ n v ậ t lịch s ử họ Vũ n ê u t r ê n (lâv và t ấ t
cả người họ Vù ỏ V iệt N a m t ừ Bắc ch í N a m
chí có m ột T h u ỷ tổ V ù H ồ n m à thôi Vậy
p h ả i c h ứ n g m in h được có người m a n g họ
Vù k h ác s ố n g ờ đ ấ t Việt đ ồ n g th ờ i với Vũ
Hồn h o ặ c s ẽ t h u y ê t p h ụ c hờn n ữ a - trước
cả n ă m 825 T h e o “S ự tich " (Quốc sử k h ô n g
ghi đ iể u n à y ) ông V ũ Hồn được cử s a n g
“th a y H à n T h i ể u làm T h ử sứ G iao C h á u ”
<ES M ẼH M M E2 M Ẽ3)n
T h ư tịch thòi kỷ trư ớ c 825 k h ô n g lưu
trử dược, chỉ còn hy v ọ n g ỏ v â n k h ác
' Cà cảu nây ò sàch của các òng Vũ Huy Chu (xem chu thích
số 1) củng b| đích thành “ Vũ Hõn cò n tên là Thiéu. sang làm
thử sừ Giao Cháư*.
M ay t h a v v ă n k h ắ c còn, d ẫ u q u á ít
v ẻ n v ẹ n 2 v ã n b à n : 1 Đ ại T u y C ứ u C h â n
q u ậ n Bào A n đ ạ o t r à n g chi hi v ă n
(ịẳmủmmmầmmầầú)-n iê (ịẳmủmmmầmmầầú)-n đại 618
(£il S3 SU BỊ)» niên đại 798.
T r o n g v à n b ả n t h ử n h ấ t (5, tr.7 -9 Ị chí ghi tê n 6 người với các họ N g u y ê n , Lương,
Lê, T r ầ n , P h ù n g , Lý, T ín - đ ề u là cảo q u a n ,
tư ó n g cai trị Ái C h â u , tửc v ù n g T h a n h Hoá
n g à y n ay K h ô n g có m ộ t người n à o họ Vủ
V an b ả n t h ứ h a i [5, tr 19-22] là m ột bài m in h k h á c t r ê n c h u ô n g dồng N h ữ n g người làm b á n r ậ p k h ả o s á t v à giới th iệ u -
h a i tiến sì Đ in h K hắc T h u â n và Đ ặ n g Kim Ngọc, cho biết: q u à c h u ô n g cô n à y được
phát, h iệ n ồ v en s ô n g Đ á y th u ộ c th ô n
T h a n h M ai, h u y ệ n T h a n h O ai, tỉ n h H à
T ây , do các t h à n h v iê n T u ý Hỷ Xá - một hội P h ậ t giáo d ư ơ n g th ò i đ ú c n g à y 30 - 3
n iê n h iệ u T r i n h N g u y ê n đời Đ ườ ng tứ c 20
-4 - 798 Đ iểu đ ặ c b iệ t lý t h ú dôi với c h ú n g tôi là tro n g bài m i n h có tê n họ c ủ a 243 ngư ời H á n và V iệ t tr o n g đó có 134 p h ụ nữ, gồm các q u a n v ă n vỏ v à d â n th ư ờ n g , đã
t h a m gia đ ú c c h u ô n g Đ ô n g n h ấ t là họ Đỗ (69), th ứ đ ế n là các h ọ Q u á c h (36), H o àn g (21) C ao (18), N g u y ễ n (13), V ương (11),
T r ầ n (9); cỏn lại là Lý, Lừ, T r ị n h , Dương, Ngô, Bùi» Đào, D ặ t, T h ạ c h , K iều, M iên v.v mỗi họ m ộ t v à i người, x u ấ t xứ b ả n dịa (T rư ờ n g C h â u = N in h B ìn h , Ái C h â u N h ậ t
N a m p h ủ = T h a n h H o á) v à T r u n g Hoa (T ấm C h â u , n a y t h u ộ c Sơn Tay; T u y C h á u ,
n a y th u ộ c T h i ể m T â y v.v ), n h ư n g h ắ n đã
th à n h d à n n g ụ c ư ớ đ ịa p h ư ơ n g thi mối vào
hội ỏ là n g xà và t h a m g ia đ úc ch u ô n g
Tọp t hi Khoa liỌi DHQGHN, KHXH & NV T XIX, So Ị 2004
Trang 33 2 Vũ The Kho ỉ
T ro n g sỏ n h ữ n g người n à y có một vị họ
Vù, cù n g x u ấ t xứ T r u n g H oa, n h ư n g k h ô n g
p h ả i từ P h ú c K iến v en b iể n n h ư V ù H ồn -
đó là V ă n C h à u A m B ìn h p h ủ Q u ả n g h ị
V ũ ( 0 B B m £ 3 1 3 M S 3 >■ “V ă n
C h â u Ảm B ìn h p h ủ ” n a y th u ộ c t ỉ n h C a m
T úc ở m iền T â y “ Bác T r u n g H oa, “Q u ả
n g h ị” th ì T ừ N g u y ê n giai th íc h là q u a n
tô n g bin h ỏ m ộ t p h ủ đòi Đ ường C à n cứ
n h ữ n g d a n h xtíng tư ơ n g tự tr o n g b ài m i n h
n hư : Sóc C h â u T h ư ợ n g Đức p h ủ Q u ả n g h ị
Q u ách C h i ế u , T ấ m C h â u An L ạc p h ú Đỗ
T h ừ a V i thi h a i ch ừ bi mo Ịà t ê n , n h ư vậy
V ủ đích th ị là họ, c h ứ k h ô n g t h ế là chức
tước gì
Vậy là, trước ô n g Vũ H ồn 27 n ă m (825
- 798 = 27) ỏ V iệ t N a m d à có ngư ời m a n g
họ Vù t ừ T r u n g H oa, lại t ậ n C a m T ú c m iên
T â y - Bắc c h ứ k h ô n g p h ả i t ừ P h ú c K iến
v ù n g Đ ông - N a m s a n g s i n h s ố n g t r o n g
cộng đồ n g người V iệt b ả n địa N h ữ n g người
m a n g họ Vù ở V iệt N a m n g à y n ay , trư ớc
h ế t ở v ù n g H à T ây , h o à n to à n có t h ể th u ộ c
n h ừ n g d ò n g họ Vù k h á c Vũ Hồn
T h u y ế t Vù H ồn là T h u ỷ tô d u y n h ấ t
c ủ a các d ò n g h ọ Vù V iệ t N a m đ ã đ ẻ r a
h iệ n tư ợ n g th ê m t h ắ t t r o n g việc “tụ c b iê n ”,
‘’hợp b iê n ” gia p h ả , tộc p h ả n h ả m móc nối
b à n g được với p h ả h ệ Vù H ồn, m ặ c d ù
k h ô n g có cán cử th ự c tế, h o ặc t h ậ m c h í có
n h ữ n g căn cứ th ự c t ế k h ẳ n g đ ị n h ngược
lại T ro n g d iề u k iệ n c h ủ q u a n r ấ t h ạ n c h ế
về tiế p c ậ n p h ả liệu, c h ú n g tôi t h â y h iệ n
tư ợ n g n à y b ắ t d ầ u t ừ k h o ả n g đời T ự Đức,
p h ổ b iế n v ào cuối T K XIX - d ầ u T K XX
Xin n ê u m ộ t ví dụ đ ể m i n h h o ạ h i ệ n
tư ợ n g t r ê n
T h e o 4tlời tr u y ề n " c ủ a các tiên tổ, và
đ ên thời n a y th ì m ộ t sô* vị là m p h ả k h ẳ n g
đ ịn h t r ê n g iấ y t r ắ n g mực đ e n , các d ò n g h ọ
Vủ-t.á L a M ạ c ( P h o n g T h ịn h ) h u y ệ n T h a n h
C h ư ơ n g tí n h N g h ệ An V ù - tá L ư ơ n g Ngọc
h u y ệ n B ìn h G i a n g tỉ n h Hài D ư ơ n g cù n g
p h ả h ệ với Vũ-t.á “T h ạ c h H à t h ế tư ớ n g ” ớ
H à T ì n h v à t ấ t cả đ ề u c ù n g m ộ t T h u ỷ tổ
V ũ H ồn [1] Vè V ù - t á La Mạc và V ũ - tá
T h ạ c h H à, do ch ì có các b á n sao, c h ư a có
d iề u k iệ n tiế p c ậ n cáo p h á gốc đ ể t h ẩ m
đ ịn h v ă n b ả n và n iê n dại, n ên c h ú n g tòi
c h ư a d á m b à n N h ư n g riòng vể V ũ -tá
L ư ơng Ngọc (trước 1886: Lương Đường, trư ớ c 1841: Hoa Đ ườ ng (10], thì c h ú n g tôi
cỏ t h ể k h ă n g đ ị n h s ự th ự c k h ô n g p h á i
n h ư vậy
Có lè do đọc: k h ô n g kỹ v ă n b ả n các
q u y ế n p h ả c h é p ta y c ủ a V ù - tả L ư ơng Ngọc
và V ũ - t á T h ạ c h H à, n é n khi b á t g ặ p tro n g
cả 2 b ả n p h ả c ù n g cỏ V ù T á T r u n g , người
v iế t p h ả V ù - t á Lương Ngọc và V ũ - t á La
M ạc dà k ế t lu ậ n n g a y hai người t r ù n g tên
họ đó chỉ là m ộ t v à các t h ế hệ c ủ a Vù Tá
T r u n g ‘T h ạ c h H à t h ê t ư ớ n g ’ h iệ n d a n g
s in h s ố n g ỏ L ư ơng Ngọc T h ế n h ư n g , khi
p h â n tích kỳ v a n b ả n có t h ế k h ẳ n g đ ịn h đó
là h a i ngư ời k h á c n h a u : Vũ T á T r u n g
T h ạ c h H à dỗ tạ o sĩ k h o a 1733, khi mối 22 tuổi, t h â n p h ụ h u ý T h ể , là P h ụ quốc
T h ư ợ n g tư ớ n g q u â n T h ể q u ặ n công, h á n có
n h iề u công lớn n ê n khi c h ế t được bao
p h o n g D ương võ công t h ầ n ; còn Vù Trá
T r u n g L ư ơ n g N gọc k h ô n g hé đỗ đ ạ t và có
ch ứ c tước gì, t h â n p h ụ ch ỉ là D ũ n g sĩ đội
p h ó C hi h u y tư ớ n g q u â n , khi c h ế t được
p h o n g l ặ n g Đ iệ n tiề n C hí h u y sú
V u - tá L ư ơ n g Ngọc q u ả có m ột người
đỗ tạ o sĩ n h ư n g là k h o a 1779, đó là Vũ Tá
C á n h , p h ả ghi là m d e n T iê n p h o n g đại
tư đ n g q u â n , p h ò t á Lê C h iê u T h ố n g chạy đôn ải N a m Q u a n , rồi q u a y về " p h ụ n g
m ệ n h p h ụ c quốc b ấ t q u á ” Ỏ n g tiế n sĩ võ
Tạp l ỉu Khoa ho, ÜHQGHN KHXH & /VI T m Sổ Ị 20(4
Trang 4Vu Hòn khống phải 1 il người họ v o dấu nón ỡ Việi N.iỉiì 33
n à y v ã n vỏ kiê m to à n , có lẽ là vị tạ o sì
tr iề u Lê T r u n g h ư n g d u y n h ấ t còn đ ể lại
trư ớc tá c về p h é p đ ù n g b in h s á c h 'H ổ
trư ở n g y ế u đ ỏ m " (Viện N g h iê n c ử u H á n
Nôm ký h i ệ u A.l 115) T ạo sì Vù T á C á n h
k h ô n g có q u a n hệ t h á n thu ộ c gì vói các tạ o
sỉ ‘T h ạ c h H à t h ế tướng*\ N h ữ n g c ă n cứ cho
đ iể u k h ả n g đ ịn h c ủ a c h ú n g tỏí là:
- S ách “Tạớ sỉ đ ă n g k h o a lụ c ” g hi họ
lé n , q u ẽ q u á n , n ă m dồ c u a các tiế n sĩ võ
thời Lô T r u n g h ư n g từ n â m 172-1 đ ế n n á m
1785, về V ũ T á C ả n h ch ỉ ghi: ‘‘Đ ư ờ n g An
ỉ loa Đ ư ờ n g nhân**, và h o à n to à n k h ô n g g h i
ch ú ỏng có q u a n h ệ với a i t r o n g các tạ o sĩ,
n h ư th ư ờ n g ghi rỏ q u a n h ệ c h a con, c h ú
bác, a n h e m g iữ a các t ạ o sĩ T h ạ c h H à [81;
- B ản s a o b ằ n g c h ừ H á n "B ả n tộc
hoạ n n g h iệ p kh o a d a n h tríc h l ư ợ c \ do cứ
n h ả n Vỏ V ãn Tộ th u ộ c V ù-t á L a Mạc
p h ụ n g s a o n ă m 1923, liệt kê 15 tạ o sĩ tr o n g
họ V ù - tá T h ạ c h H à , đ ã bo q u a k h ô n g g h i
tạ o sì k h o a 1779 V ũ T á C ả n h đ ê ghi tiế p
k h o a 178] vối 2 tạ o sì tr o n g họ m ì n h là Vù
T á S iê u v à Vù T á V iêm
Có một chi họ Nguyen d Lưdng Ngọc
đ ế n đòi t h ứ b ẩ v t i n h t ừ t r ê n x u ố n g tu y ghi
"L ện h s ử p h i ê n V ã n N h o n a m N g u y ễ n p h ủ
q u á n , h iệ u K h o a n H o à ” , n h ư n g lại c h ú
th ích về mộ ch í là " k h a i V ủ -tá lji£ đ ạ ự \
n g h ía là: b ắ t d ầ u đời t h ứ 6 V ũ - tá V ũ - tấ
đời t h ứ 6 đôi vối ai ? V à tạ i s a o đ a n g
N g u y ễ n lại t h à n h V ũ - t á ?
Các b ả n p h á c ủ a V ù - t á L ư ơ n g Ngọc
h iệ n v ẩ n đ a n g ớ d ạ n g sơ th à o c h é p ta y , chi
tiế t t ừ n g đòi ghi còn c h ư a th ố n g nhất»
n h ư n g r iê n g vê t r ì n h tự các đòi th ì khớp
n h a u n ô n vế t h ế t h ứ t h ì có t h ê tin được [7)
Các bàn sao chép ngáy nay bằng chử quỏc ngừ đả bổ sung
VO Tá Cảnh V 30 danh sách này
C ả n cứ t h ẻ t h ứ th ố n g n h ấ t dó, th e o cách
t ín h th ô n g tụ c n g à y n a y lấy m ìn h là đời
t h ử n h ấ t , th ì V ủ - t á đời th ứ 6 là t í n h từ tạo
sì Vũ T á C ả n h trở lèn Còn n h ư th e o cách ghi tr o n g các p h ả cổ: “k h áo " (= bô) là n h ấ t dại tổ “tô khảo*' (= ô n g nội) là n h ị đ ại tô v.v t h ì V ũ - t á lục d ạ i là t í n h t ừ ông Vũ T á
X u â n , m à t r o n g p h á ghi m ột c â u q u a n trọ n g , c h ừ quốc n g ừ n h ư n g â m H án Việt
“vị đ ư ờ n g th ú c Võ tư ớ n g cô n g k ế t h ừ a t ự ”,
n g h ía là được â n t h ừ a tự c h ú r u ộ t là Vô
tư ớ n g công T h e o t h ế t h ứ Vũ Tá X uân
c h í n h là c h á u r u ộ t c ủ a Vù T á C ả n h P h ả ghi tạ o sĩ C ả n h cỏ h a i con là T á Q u y ê n và
T á L in h “đ ề u c h ế t sớm", bởi vậy th e o
t r u y ề n t h ô n g t h ò c ú n g tổ tiê n , tr o n g họ chì
đ ịn h một chi th ử t h ừ a tự đ ế việc h ư ơ n g khói k h ô n g đứt đ o ạ n N h ư v ậ y m ột tr o n g
h a i người dó đ ể u có lý do c h í n h đ á n g d ể lập
mộ ch í tr ê n Họ ch ọ n ông V àn N h o n a m dời
t h ứ 7 t ừ t r ê n x u ố n g có lẽ vì đó là đòi đ ầ u
tiê n p h á ghi rõ bà c h í n h t h ấ t là Vủ thị
C òn tại s ao V ũ - t á m à k h ô n g p h á i V ũ -v ă n ,
V u-công, h a y V ũ - h ữ u th ì có t h ể lý giải
c à n cứ v ă n k h ắ c và tà i liệu gia p h ả h iệ n còn ỏ là n g L ư ơ n g Ngọc
T r o n g một l ầ n k h á o s á t các bia d á còn
só t lại ỏ L ư ơ n g Ngọc s a u m ộ t n ử a t h ê kỷ
đ ầ y n h ữ n g b iế n t h i ê n , c h ú n g tôi t h ấ y có
tấ m T ừ đ ư ờ n g bi - N g u y ễ n tộc r *’ d ự n g
t r o n g h ậ u c u n g đ ìn h là n g C ác cụ cao n iê n
tr o n g là n g c h ỉ nói được dó là b ia th ò “q u a n
T ả b in h , á t h á n h c ủ a là n g ” N h ư n g khi
c h ú n g tô i đọc v ă n b ia th ì h oá r a đó là kỵ
p h á b ằ n g đ á c ủ a d ò n g họ h o à n g giáp
N g u y ễ n D ụ n g , d ự n g n ă m 1728, k h ắ c tên
’ GS TSKH VO Minh Giang, đang nghién cứu vé bính chẻ Đa» Việt xưa, cho biết khỏng có vệ Vũ tá như chũng tỏi từng suy đoản, bài vảy ngữ cú M Tién cỏng thử lang thần vù tả vệ tri ba” trên tấm bia Từ đường bí - N guyễn tộc phải hiểu là quan Tiến cõng thử lang làm Tã vẻ Tn ba tại vẻ Thán vũ Xin chân thành cảm dn GS Giang vế sư chi bào này • V ĩ K
Tạp chi Khoa họ* DỉểQGHN KHXH ổi NV T XỈX, So / 2 iM
Trang 534 s'ü The Khôl
họ, tự h iệ u , q u a n tước c ủ a 8 đời: 3 đòi tr ê n
và 4 đời dưới ô n g h o à n g giáp N g u y ễ n
D ụ n g đỗ n ă m 1592 v à b á t đ ầ u là m q u a n
với n h à M ạc, n g a y n ă m s a u bị T r ị n h T ù n g
b ắ t là m t ù b in h và t h u d ù n g c h ắ c vì cầu
h iể n , cho t h ă n g đ ế n B in h bộ T ả th ị la n g
( n h ư T h ứ trư ờ n g ), p h o n g T u ấ n L ín h h ầ u
h ả n là có q u â n công p h ò t á Lê - T r ị n h , vì
th e o Đ V S K T T t ừ n ă m 1593, s a u k h i đuổi
được họ Mạc r a khỏi T h ă n g Long đ ã có lệ ấy
Việc H o à n g g iá p N g u y ễ n D ụ n g được
T ị n h T ù n g t h u d ù n g ở bộ B ìn h và cho
t h ả n g đ ế n T ả t h ị la n g , dược p h o n g tước
h ầ u h ẳ n đ ã m ỏ đ ư ò n g cho n h iề u h ậ u d u ệ
họ Nguyễn ờ làng Lương Ngọc theo nghiệp
võ C h á u nội c ủ a ô n g H o à n g g iá p t ừ n g là m
Tá vệ Tri bạ ở vệ quân Thẩn vủ n Chi Ất
(n g à n h t h ứ 2) họ N g u y ễ n n à y th ự c sự
" p h á t võ" n ê n con c h á u họ V ũ - t á ỏ Lương
Ngọc n g à y n a y v ẫ n t r u y ề n t ụ n g câu: " p h á t
tíc h võ k h o a Ất chi dĩ nội, G iá p ch i dĩ
n g o ạ i” (tức ông V à n N h o n a m th u ộ c chi th ử
2 tr o n g họ N g u y ễ n , còn b à vợ V ủ - th ị ch ắc
th u ộ c chi tr ư ở n g c ủ a m ột họ Vũ ỏ l à n g P h ù
Vệ h u y ệ n Đ ư ờ n g H à o lã n cặn) T h e o gia
p h ả c ủ a V ũ - t á L ư ơ n g Ngọc, c h á u nội c ủ a
ô n g V àn N h o n a m t ừ n g là m D ù n g sĩ dội
p h ó c ù n g tạ i vệ T h ầ n vũ, do có công lao
được p h o n g t ặ n g Đ iệ n tiề n chỉ h u y sứ; c h ú t
nội c ủ a V ăn N h o n a m là C h á n h đội tr ư ở n g
và c h ít nội T á C ả n h đỗ ti ế n sĩ võ, tứ c đ ế n
đòi n à y thì " p h á t đ ạ i k h o a " V ậy là h ẳ n vì
"cả họ được n h ờ ” võ n g h iệ p p h ò tá n h à Lê
T r u n g h ư n g m à vẻ v a n g cho n ê n đ ã ch ọ n
c h ứ "Tá" là m độm k h i đổi s a n g họ V ủ , b ă t
đ ầ u t í n h t ừ đòi m à ỏ b ề n n g o ạ i có b à m ẹ họ
V ũ k h a i s in h ngư ời con t r a i d ầ u tiê n Việc
đối s a n g họ m ẹ n h ư v ậy x ư a kia k h ô n g
p h ả i là h iế m N h â n đ â y x in n h á c lại r à n g
t ừ 1995 c h ú n g tôi đ ã viết: “tư ơ n g tru yền "
d ò n g họ Vù T ô n g P h a n c ù n g th u ộ c T h u ý tỏ
Vù H ồn, n h ư n g q u y ể n p h á cỏ n h ấ t c ủ a V ũ-
tô n g ( k h o ả n g 1807 - 1813) “lại cho biết
đ íc h xá c r ằ n g ti ê n tổ c ủ a tộc V ũ - tô n g
L ư ơ n g Ngọc vốn họ P h ạ m , k h o ả n g cuôi T K
XVI mói đ ô i s a n g họ m ẹ là V ũ ” [ 12].
H ư ớ n g vê cội n g u ồ n , t ầ m n g u y ê n là
m ộ t n h u c ầ u t â m lin h t r u y ề n th ô n g
N h ư n g k h ô n g t h ế vì t h ê m à là m sai lệch gia p h ả G ia p h ả c ủ n g n h ư quốc s ử p h ả i
lấ y tôn tr ọ n g s ự th ậ t là m g ố c % n ế u k h ô n g sè
c h ẳ n g có giá tr ị gì, T ìm n g u ồ n gôc d ò n g họ
có t h ê t h ấ y , có t h ể c h ư a th ấ y , h oặc n a y
t h ấ y đ ế n đ ây , m a i t h ấ y xa hơn C ũ n g có
t h ể k h ô n g th ô t h â y n ữ a S o n g bản th ả n
h à n h tr ìn h vé n g u ồ n tr u n g th ự c đ ã có giá trị v ả n h oá lớn lao “T ầ m n g u y ê n , p h ò n g cổ
th ử tr u n g vô hạrỉ p h o n g q u a n g ' (T ru y tìm
n g u ồ n gốc, học hỏi cổ xư a tr o n g viẽc ấy vỏ
h ạ n á n h s á n g p h o n g v ă n ) - đỏ c h ín h là điều t â m h u y ế t tiế n sì Vũ T ỏ n g P h a n c ù n g các d ồ n g ch í n h ư ô n g N g h è Đ ô n g Tác
N g u y ề n V à n Lý, ô n g B ả n g P h ư ơ n g Đ ìn h
N g u y ễ n V ă n S iê u , ô n g N g h è T h ư ợ n g P h ú c
L ê D u y T r u n g gửi g ắ m v ào v ế đối n g a y
t r ê n cố n g v ào d ề n Ngọc Sơn m à họ cùn& hội H ư ớ n g T h i ệ n s á n g lậ p c á c h n a y t h ế kỳ rưỡi (1841) n h à m c h ấ n «hưng v ă n h oá
T h ã n g Long
TÀI L I Ệ U T H A M K H Ả O
1 Gia p h ả họ Vũ (Vỏ), thuộc đòng họ Vù T á ở xà Hà H oàng (Thạch H à) tổ n g T hượng N hất,
huyện T h ạc h H à - H à T ỉn h , thuộc đệ lục chi T h ể q u ậ n công Xà La M ạc (P hong Thịnh), tổng C á t N gạn, h u y ệ n T h a n h Chương - Nghệ An tái b ản lầ n th ứ 3, 1996
1 ' Bia nảy hiên đã có bản rập lưu Irữ ở Viện nghiên cứu Hãn Nòm Hồ Nội sô’ ký hiệu No27077
Tạp ( hi Khoa học ĐHQCHN KHXtì á NV, T XIX Số ỉ 2004
Trang 6Vũ Hồn không ph.it là nụưỡi họ Vù dâu Ilẽn à Vtệ! Nam 3 5
2 a) Mộ Trạch ■ là n g tiến sĩ, Vũ H uy Phú sư u tá m và biên soạn T â n g Bá H oành hiệu dính, Báo tà n g Hài Dương, 1997; b) S ự tích thẻ hệ họ Vù là n g M ộ T rạ c h , Vù H uy P h ú dịch, Ỉ3an liên lạc họ Vù ch ế b ả n vi tính, H à Nội, 2002; c) D òng họ Vũ (Võ) ở Việt N ơ m X ư a & N a y - Đôi nét về m ột dòng họ co truvển thống trong đáu tra n h gi ừ nước, Vũ Đ ình Đửc chủ biên
NXB T h a n h niên 2002
3 M ọ Trạch Lẽ thị p h ả , Viện nghiên cứu H án Nôm, sô ký hiệu A.658.
4 M ộ Trạch Vũ tộc t h ế hệ s ự tích, Viện nghiên cứu H án Nôm, s ố ký h iệ u A.3132
5 P h an Vãn Các C la u d in e Salm on (chủ biên), Vân khắc H án N ôm Việt N a m , T ập 1 E.F.E.O
và Viện N ghiến cứu H án Nôm Hà Nội, 1998
6 Philippe P apin & O livier T essier (chu bien) L à n g ở vừng đồ n g ba n g sông Hồng: vấn đ é còn
bó ngỏ T/T Khoa học Xả hội và N h ân van Quốíc gia, Hà nội 2002
7 a) Trích Gio p h á chì p h á i Vù-tá * thôn Lương Ngọc xã T húc K h á n g h u yện Cồm Bình Người
kô cửu Vù T á Thiện; b) IGio p h á Vủ-tá Lương Ngọc7, lưu tr ử tại gia đ ìn h cụ Trưởng tộc Vũ
Tá Mậu
8 Tạo sĩ d â n g khoa lụ c, Viện Nghiên cứu H án Nôm ký h iệ u A.627
9 Vủ T hẻ Khôi, K h a i th ác th ô n g tin từ m ột quyển p h á cô, trong sách Vủ Tông P h a n với vàn
hoá T h ả n g Long, Hà Nội, 2001
10 Vủ T h ế Khôi, D anh hương Hoa Đường xưa qua tư liệu H á n N ỏm , T hông báo H án Nôm học
năm 1997 NXB Khoa học Xã hội Hà Nội 1998, tr.292 - 317
ỉ ỉ Vũ T h ế Khôi, N guyền Tư Giản Trương mòn Hổ đình vói Lỗ Am tiên sinh, T ạp c h i H án
N ô m s ố 3 - 2000
12 Vù T h ế Khôi Vù T ô n g P han, cuộc đời và th ơ ván NXB Văn học, 1995 t r 1 7 - 1 8
VNU JOURNAL OF SCIENCE, soc ■ SCI , HUMAN , T XIX N04 2003
IS v u HON THE FIRST PERSON HAVING v u SURNA M E IN VIETNAM ?
Vu The Khoi
C ollege o f F oreign L a n g u a g e s - V N U
T h e r e is a r e la tiv e ly p o p u l a r o pinion a m o n g r e s e a r c h e r s a n d w r i t e r s on Vu fa m ily t r e e that, is all m e m b e r s of t h e exist ing V u d a n in V ie t n a m o r i g i n a t e from a p r o g e n it o r n a m e l y
V u H on w h o w a s a m a n d a r i n of th e D u o n g d y n a s ty , a n d w h o se c o u n t r y w a s P h u c K ie n -
C h in a , d o m i n a t i n g An N a m from 841 to 843 a n d t h e n s t a y i n g th e r e B a s e d on in f o r m a tio n
on T h a n h M a i Bell d is c o v e re d in 1986 in T h a n h M a i c o m m u n e , T h a n h O a i d is tr i c t, H a T a y
p ro v in c e , t h e r e is c o n t r a r y e v i d e n t a g a i n s t th e ab o v e o p in io n : O n th e B ell c a s t e d sin c e 798,
t h e r e c a r v e d a c o m m a n d e r of t h e A m B in h d i s t r i c t (th e C a m T u c p ro v in c e a t p r e s e n t )
w hoso s u r n a m e w a s Vu, a n d w h o w a s a m e m b e r of t h e T u y H y in T h a n h M ai a n d u s e d to
t a k i n g p a r t in c a r v i n g t h e bell As s u ch , t h e r e h a d b e e n p e r s o n h a v i n g V u s u r n a m e t h e r e before Vu H o n in An N a m T h e o p in io n " Vu H o n - t h e sole p r o g e n i t o r ” r e s u l t e d in s i t u a t i o n
" c o n tin u a tio n " , in e v i d e n t co n n e c tio n of t h e g e n e a lo g ie s of t h e Vu clan , c a u s i n g
e r r o n e o u s n e s s of re a l p i c t u r e of cla n a n d d e v a l u a ti o n of a fam ily a n n a l s a s a n old m a t e r i a l
Tạp chi Khoa học DHQGHN KHXH A NV TXỈX S o / 2004