[r]
Trang 1TAP CHỈ KHOA HOC DHQGHN, KHXH & NV, 1 XX só 2 2004
D I Ễ N V Á N K H A I M Ạ C H Ộ I T H Ả O K H O A H Ọ C
“Đ I Ệ N B I Ê N P H Ủ - 5 0 N Ả M N H Ì N L Ạ I ”
Trước h ết, nói về chiên dịch Đ iện
Biên Phu với tư cách là m ột sự kiện lịch
sử Trong ch u y ên đi th ăm V íột N am năm
1993, khi nói vê n g u y ên nh ân cuộc ch iến
Pháp - V iệt, T ổng th ố n g Pháp Francois
M itterrand đã phát biểu: "T ô i nhớ cuộc
đ i thăm nước P h á p của C hu tịch H ổ C h í
M in h đ ế tim người đ ô i thoại, như ng
khống tim được người đ ủi thoại ở
Phôngtennơblò (F o n ta in eblea u) L ú c ây
ch ú n g ta đả buộc Việt N am p h ả i chiến
đấu Về p h ía Pháp, dó lờ sự sa i lầm
lớn ” [ 1] N h ư th ế, nỗ lực cuổí cù n g của
nhân dân V iệt N am m uôn n g ă n ch ặn
ngu y cơ ch iến tran h th ô n g qua hàn h xử
ch ín h trị n h â n v ă n củ a C h ủ tịch Hồ C hí
M inh vào giữa nảiiì 1946 đà kh ông trỏ
thành hiện thực N hân dân Việt Nam buộc
phải tiến hành cuộc chiến tranh vệ quốc.
N h â n d ân Việt N am vôn đà từ n g chịu
đự ng v à vượt qu a b iế t bao đau thư ơn g
trong các cuộc ch iến tran h giữ nước, coi
lòi p h át biếu của T ông th ôn g F rancois
M it t e r r a n d là m ột đ á n h giá k h á ch q u a n ,
sò n g p h ả n g và d ù n g cảm dôi với lịch sử
C h ín h điểu đó đã làm cho ch u y ến đi
th ăm V iệ t N am của ông vôn dược coi là
m ột sự kiện q u a n trọ n g đ á n h d ấ u bước
n g o ặt mới tro n g q u a n h ệ giừa hai nước,
h a i dân tộc, lạ i cà n g trở nên quan trọng
và m a n g nhiều ý ngh ía.
T ại thòi điểm khỏi đầu của t h ế kỷ 21
nhìn lạ i, có th ể th ấ y rằn g trận ch iến
P h ạ m X u â n H ằ n g (#>
D iện Biên Phủ là m ột trong sô rất ít sự
k iện nối b ậ t m a n g tầ m vóc thời đại của
lịch sử t h ế giới trong t h ế kỷ 20 K hông
p h ả i n g ẫ u n h iê n m à h à n g chục bộ từ
điên bách khoa toàn th ư x u ấ t bản ỏ
n h iề u nước b ằ n g n h iề u t h ử tiế n g kh ác
nh au đểu có m ục từ “Đ iệ n B iê n P h ủ"
Chỉ riên g điểu đó c ũ n g đ ã là m ột sự
k h ắ n g đ ịn h ý n g h ĩa q u a n trọ n g v à tầ m
vóc lớn lao của sự k iện lịc h sử này.
Đọc lướt qua m ột sô bộ bách khoa
to à n th ư lớn đã được x u ấ t bản trong
n h ữ n g năm gần đ ây (ch ẳ n g h ạn n h ư bộ
L a ro u sse x u ấ t bản ở P a r is nám 2 0 0 0 , bộ
B ách khoa toàn th ư Lịch sử C hâu Á x u ấ t bán ỏ M ỹ nám 1988, bộ B ách khoa toàn
th ư của trường Đ ại học C olum bia x u ấ t bản nám 2001 ở Mỹ và bộ Từ điển bách khoa B ro k h a u ss L e x ik o n x u ấ t bản ỏ
C ộng hoà liên b a n g Đ ức năm 1982 .) đều có th ể th ấ y rằn g cho dù cách định
n g h ía và g iả i th ích vể m ục từ “Đ iệ n B iê n
P h u ' có th ể khác n h a u , n h ư n g tấ t cả các bách k h oa th ư có u y tín nói tr ê n đ êu
n h ấ t trí k h ẳ n g định h ai sự th ậ t lịch sử là:
T hứ n h ấ t, tạ i Đ iện B iên P hủ, quân đội n h ân dân V iệt N am đã đánh bại dội quân viễn chinh Pháp do tướng de C astries chỉ huy
T h ứ hai, chiến t h ắ n g Đ iện Biên P h ủ
của quân đ ộ i v à n h ân dân V iệt N am đà
góp phần quyết đ ịn h vào việc k ết thúc “cuộc
chiến tra n h Đỏng Dương lần th ứ n h ấ t”
n GS TS , Trường Đai hoc Khoa hoc Xã hói vã Nhản vân
3
Trang 24 Phạm Xuàn Háng
Chính vì th ế, th ắ n g lợi to lớn của
quân và dân V iệt N am tạ i ch iến trường
Đ iện Biên Phủ đã góp ph ần q u yết định
chấm dứt hoàn toàn c h ế độ thực d ân
P háp ở V iệt N am và mở đầu sự th ắ n g lợi
của phong trào giải phóng dân tộc ỏ các
nước thuộc địa Đó cũ n g là khỏi đầu cho
sự sụp đố của c h ế độ thực dân cũ trên
phạm vi toàn th ê giới N hư th ế, sự kiện
Đ iện B iên Phủ kh ôn g chỉ tạo ra bước
ngoặt trong tiến trình lịch sử V iệt N am ,
mà còn tác động m ãnh m ẽ đến lịch sử
th ế giới.
Sau nửa th ế kỷ n h ìn lại, chú n g ta
càng nh ận thức rõ ràng rằn g với tư cách
là một trận qu yết ch iến ch iến lược, trận
Đ iện Biên Phủ được coi là đ ỉn h cao nhất
của toàn hộ cuộc ch iến tranh diễn ra ỏ
V iệt N am từ n gày 23 th á n g 9 năm 1945.
Thực t ế lịch sử của cuộc k h á n g ch iến
trường kỳ đó đã k h ẳ n g định rằng trong
giai đoạn đầu, từ năm 1945 đến h ế t năm
1949, nh ân dân V iệt N am dưới sự lãn h
đạo của C hính ph ủ V iệ t N am D ản chủ
Cộng hòa do Chủ tịch Hồ C hí M inh đứ ng
đầu, đã k h á n g ch iến b ằ n g chính sức của
m ình trong tìn h th ế bị bao vây, cô lập và
không n h ận được bất cứ viện trợ nào từ
bên ngoài N gay tron g tìn h th ế đó, n h ân
dân V iệt N am k h ôn g n h ữ n g đã k h ả n g
định được ý ch í s ắ t đá k iên q u yết bảo vệ
nền dộc lập dân tộc, mà còn b iết tự m ình
xây dựng lực lượng k h á n g ch iến ngày
m ột lỏn m ạnh hơn Đó ch ín h là cái đảm
bảo chắc chán n h ấ t cho th ắ n g lợi cuối
cù ng của cuộc k h á n g ch iến ch ín h ngh ía.
Tiếp đó, cục diện ch iến tranh th a y
đổi rất n h an h ch óng sau C hiến dịch B iên
giới T hu - Đ ông năm 1950 do đã mở được đường liên lạc quốc tế , nối liền cuộc
k h á n g ch iến VỚI ph e xã hội chủ n g h ía , qua nước C ộng hoà D ân chủ N h â n dân
T ru n g Hoa T ron g khi T ru n g Q uốc, Liên
Xô và các nước d ãn chủ n h â n dân k h ác
đă côn g nh ặn v à đ ặ t quan hệ ngoại g iao với V iệ t N am D ân chủ C ộn g hoà, v iện trợ
v ậ t c h ấ t cho cuộc k h á n g c h iế n của n h â n dân V iệt N am , th ì M ỹ và m ột sỏ' nước khác công n h ậ n chính p h ủ "Quốc gia
V iệt N am ” của B ảo Đ ại do P háp dự n g lên , v iệ n trợ v ậ t ch ấ t cho cuộc ch iến tranh xâm lược củ a thực dân Pháp.
S a u mốc th òi gian đó, cuộc ch iến ò
Đ ông D ương n g à y càn g m a n g tín h ch ấ t quôc t ế rỏ rệt hơn và vì th ế, nhà n g h iên cứu lịch sử ph ải đ ặ t trậ n Đ iện B iên P h ủ vào tron g bốì cản h rộng lỏn của cuộc
ch iến tranh lạnh trên p h ạm vi t h ế giới
Do vậ y , th ắ n g lợi ở c h iế n trường Đ iện
B iên Phủ k h ôn g chỉ là th ắ n g lợi của
n h ân d ân V iệt N am mà còn là th ắ n g lợi của tìn h đoàn k ế t quốc tỏ" giữ a n h ân dân
V iệt N am với tấ t cả lực lượng yêu ch u ộ n g hoà b ìn h và tiế n bộ trôn toàn th ê giới, trước h ế t phải k ể đến sự phối hợp chiến đấu củ a nhân d ân ba nước trên bán đảo
Đ ông Dương, sự giúp đờ to lớn, h iệu quả của C ộng hoà N h â n d ân T ru n g Hoa và
L iên b an g X ô-V iết, sự ủ n g hộ của ph on g trào phản đôi c h iế n tran h Đ ỏng D ường của n h ân dân y ê u ch u ộ n g hoà bình ở
P h áp và trên t h ế giới.
C h ú n g ta đă th ấ y trậ n chiến Đ iện
B iên P h ủ có q u a n hệ m ật thiết với h ội
n g h ị Genèvơ H ai sự k iện lịch sử này xảy
ra ở h a i nơi cách xa n h a u h à n g chục
Tạp <lù Khoa học DHQCỈHN, K H X tì á AT r.xx So 2 2MW
Trang 3Díẻn vãn khai mạc Hội tháo khoa học. 5
n gh ìn dặm , m ột bên là ch iến trường, còn
bên kia là hàn hội n g h ị, tu y rất khác
n h au vế h ìn h thức n h ư n g lạ i có quan hệ
c h ặ t chẽ với n h a u và c ù n g hướng tới m ột
m ục đích ch u n g là k ết th ú c ch iến tranh
và lặp lại hoà bình ỏ Đ ôn g Dương Hiệp
định G en ève được ký k ết là hệ quả của
trận Điện B iên Phủ, đồng thời là sự phản
ánh tương quan so sánh lực lượng giữa hai
phe xã hội chủ n ghía và tư bản chủ nghĩa
trong bối cảnh của chiến tranh lạnh.
Nửa t h ế kỷ đà trôi qua kể từ khi
th u n g lủ n g M ường T h a n h n g ư n g tiế n g
súng K hoảng cách thòi gian và tầm cao
mới của thời đại cho p h ép ch ú n g ta hôm
nay bình tìn h n h ìn lạ i quá khứ, h iểu rõ
hơn và đầy đủ hơn n h ữ n g gì dá diễn ra
trong 50 n ăm qua N h ộ n thức đầy đủ
hơn vê quá khứ là dể rút ra n h ữ n g bài
học hữu ích cho h iệ n tại và tương lai
Lịch sử h iểu th eo ý n g h ĩa đỏ chín h “là
một cuộc đ ố i th oại kh ô n g bao g iờ dứt
giữ a hiện tạ i với quá k h ứ ' - nh ư m ột nhà
s ù học M ỹ đả nói (E dw ard H a llett
Carr)[2]
Trên tin h th ầ n đó, v iệc các nh à khoa
học Pháp và V iệt N am hôm n a y cù ng
nh au họp m ặt tạ i H à N ội - th ủ đô nước
V iệt N am - để đối th oại về quá khứ
nhàm h iểu rõ hơn v ể lịch sử và điều
quan trọng hơn là d ể n ắm chác nh ữ ng
vấn để của h iện tại, vì m ột tư ơng lai tôt
đẹp là m ộ t v iệc làm r ấ t có ý nghía.
Suốt k h o ả n g th òi g ia n đài hơn hai
thập ký sa u sự kiện Đ iện B iên Phủ, từ
1945 đến 1975, đ ấ t nước V iệt N am còn
phai tiếp tụ c gánh ch ịu th ảm hoạ chiến
tran h tà n khốc T ron g h oàn cản h đó,
nh ân dân V iệt N am lại tiếp tục p h á t huy đường lối dại đoàn k ết d ân tộc đế k ết hợp sức m ạnh dân tộc với sức m ạnh thời dại trong cuộc k h á n g ch iến chông Mỹ xâm lược N h án dân V iệt N am luôn ghi nhận, trân trọng sự ủn g hộ, giú p đõ to lớn và
h iệu quả, cả về v ậ t c h ấ t và tin h th ầ n của
L iên Xỏ, T ru ng Quốc, các nước dân chủ
n h ân dân, chín h ph ủ và nhân dân các nước yêu ch u ộn g hoà bìn h, độc lập dân tộc» tự do, dân chủ và công lý, trong đó có các lực lượng nh ân dân tiến bộ và Chính phủ Pháp N ăm 1965, trong cuộc m ít tin h ỏ Phnom P enh (C am puchia) Tổng
th ốn g Pháp C h arles de G a u lle đã lên tiế n g ph ản đối việc M ỹ ào ạ t leo th a n g
ch iến tran h , đưa qu ân viễn ch in h vào
V iệt N am , đồng thòi cảnh báo người Mỹ
v ề m ột “Đ iện B iê n P h ủ thứ h a i”. Trong
n h ữ ng năm th á n g k h á n g ch iến chông
M ỹ, nh ân dân V iệt N am đã nh ận được sự giúp đỡ của n h ữ n g người cộng sả n và
n h ân dân cũ n g n h ư C hín h phủ Pháp trong cuộc hoà đàm đê đi đến chấm dứt
ch iến tranh và lập lạ i hoà bình ở V iệt
N am đã d iễn ra trong n h iều năm th á n g ỏ
th ủ đô Paris.
Sau ch iến tranh lạ n h k ế t thúc, cũng
là lúc n h ân dân V iệt N am dưới sự lành đạo của Đ ả n g C ộng sả n V iệ t N am bước vào công cuộc Đổi mới đ ấ t nước vì mục tiê u dân g ià u , nước m ạn h , x ã hội công bằng, dân ch ủ và v ă n m inh; đồng thòi tiế n hàn h chính sách đôi ngoại độc lặp,
tự chủ vối phương châm đa phương hoá,
đa d ạ n g hoá các m ối qu an h ệ quốc tế,
V iệt N am sẵ n sà n g là bạn , là đối tác tin cậy của các nước vì hoà bìn h, hợp tác và
p h á t triển.
T ụ p hi Khoa học Đ H Q G H N , K ỉ ì Xỉ i & N V T XX S ô 2 2(H)4
Trang 46 Phạm Xuân Hàng
T rong vòng 10 năm qua, chúng ta vui
m ừ n g n h ậ n th ấ y q u a n h ệ V iệt • P h á p ,
Pháp - V iệ t đã có nhữ ng tiế n bộ đáng kế
trê n nhiều lin h vực Cuộc Hội thảo của
chứng ta hôm nay cũng thảo lu ậ n vê
những cơ hội và thách thức của mối quan
hệ giữa hai nưóc, ha i dân tộc, nhằm góp
phần làm cho môi quan hệ đó ngày càng trở nên gần gũi hơn, tố t đẹp hơn
T rê n tin h t h ầ n đó, cho p h é p tôi tu y ê n
bô* k h a i mạc Hội thào Điện Biên Phủ - 50
năm nhin lại K ín h chúc cuộc Hội thảo
t h à n h công tố t đẹp
TẬ I L IỆ U TH A M KHẢO
1 Cục vàn thư và Lưu trữ Nhà nước, Chiến tranh Đông Dương qua tiếng nói của binh lỉnh Pháp, NXB Quân đội Nhân dân, H f 2004, t r l l
2 Carr, Edward H , Was ist Geschichte, (1961) 1971, Kohlham m er S tuttg art, tr.29
VNU JOURNAL OF SCIENCE, SPC-, SCI, HUMAN., T.xx, Nọ2, 2004
T H E O P E N I N G S P E E C H A T T H E S IM IN A R :
DI E N B I E N P H U - 50 Y E A R S IN R E T R O S P E C T
P r o f D r P h a m X u a n H a n g
College o f Social Sciences and H um anities - VNU
The opneing speech b rin g s up tw o issues:
F irs tly , the research on D ien Bien Phu v icto ry as a h is to ric a l event in order to achieve accurate and objective assessments to the im pacts o f th e v ic to ry on the histo rica l process o f the n a tio n a l defence in Vietnam ese c u ltu re , as w e ll as to the rem arkable im pacts on the n a tio n a l lib e ra tio n movements in the w o rld
Secondly, the V ie tn a m - France re la tio n sh ip since D ien B ien Phu - Geneva (1945), especially the im p ro ve m e n t of the cooperation between th e tw o countries in
m u ltila te ra l and d iv e rs ify in g g u idlines in the D oim oi process o f V ie tn a m
Tạp chi Khoa hoc Đ H Q G H N K H X H á N V T XX, So 2, 2 ( M