[r]
Trang 1T Ạ P C H Í K H O A H Ọ C N o 4 1991
T ư l i ệ u l ị c h s ử
T R U Y Ề N Đ Ơ N KỲ N I Ệ M C Á C H M Ạ N G T H Ả N G 10
T R O N G B I N H L Í N H V I Ệ T N A M TẠI P H Ấ P N Ă M 1 9 3 0
T r o n g c ơ q u a n l ư u t r ữ q u ố c gia P h á p đ ặ t lai i h à n h p h ổ A i x - e n - P r o v e n c e c ó nhiỄ
l i ệu về n h ử n g h o ạ t đ ộ n g c ủ a n h ử n g n g ư ờ i Việt N a m s ố n g t r ô n đ ấ t P h á p t r ư ớ c n ă m 1
C á c t ư l i ệu này t h u ộ c K h o hải n go ai ( A O M ) p h ỏ n g S L O T F O M ( v i ế t t ắ l c á c c h ữ p
S e r v i c e d e li ai so n d e s o r i g i n a i r e s d e s t e r r i t o i r e s d e la F r a n c e d ' O u t r c * m e r , là Ccr c
li én lạc c ủ a d â n c á c v ù n g cfất c ủ a ninVc P h á p hải n g o ạ i , t ứ c c á c t h u ộ c đ ịa P h á p )
S a u đ â y xỉn g i ớ i t hi ộ u m ộ t l ư liộu t h u ộ c loại 5, hồ s ơ s ố 12, đ ố là một t ờ t r u v ồ n
c h ữ q u ố c n g ử k êu gọi b i n h lính n g ư ờ i Viộl đ a y m ạ n h đ a u I r a n h n h â n n g à y kỷ n i ệ m
t h ứ 13 C á c h m ạ n g T h á n g 10 N g a ( ng ày 7 t h á n g 11 n ẳ m 1930), đ ứ n g t ê n Hội n g o ạ i c
b i n h si ủy viên ờ T ă u ( B ộ p h i n P h á p )
T h e o b á o c á o mậ t n g à y 2 8 - l - l (>31 c ủ a p h á i viÊn S ờ K i t m s o á t và c ứ u t r ợ d â n b/ti tại P h á p - t h ự c c h ấ t là c ơ q u a n i h e o dôi và kicrn i r a - gửi G i á m đ ố c c á c c ô n g l á c c h í n
t h u ộ c b ộ t h u ộ c đ ịa P h á p ihì m ộ t n g ư ờ i Việt n a m l ê n là H o T á K h a n h (V P a r i s đ ã gi
b ả n I r u y c n đ ơ n này c h o m ộ i n g ư ờ i Viộl n a m k h á c l ê n la P h ư ơ n g à M a r s e i l l e v à o I 26-2 đ ề n g ư ờ i n ày p h â n p h á t t r o n g số ihủy t hủ n g ư ờ i Việt tại c ả n g M a r s e i l l e Báo
m ậ t đ ó c ò n c h o b i ế t t h ê m là t r u y ề n đ ơ n này đ ư ợ c g ử i l ừ P a r i s x u ố n g M a r s e i l l e , lới chi C h i hội sinh viên V i ệ t n a m t ạ i M a r s e i l l e và n g o à i b ả n q u ố c n g ử này c òn có b ả n t
P h á p NguyCn v ản b ả n t r u y c n đ o n n h ư sau:
KỶ N IỆM CÁCH MẠNG THÁNG 10
N g à y 25 i h á n g 10 lị ch N g a ( t ứ c là ngày 7 t h á n g 11 lịch t a y) n ủm 1917, q u ă n ch
c ô n g - n ô n g - b i n h c á c h m ạ n g N g a d ã đ á n h đ ồ đ ư ợ c c h í n h p h ủ t ư b ả n p h à n c á c h m ạ n g
C á c h m ạ n g t h á n g 10 đ á l à m c h o (V một p h â n s á u t he g i ở i ( n ư ớ c N g a là 1/6 i h ố ụ
h ốt á p b ứ c , h í l b ó c lột , h c l c h i ế n t r a n h , mọi n g ư ờ i đ c u cỏ c ơ m ă n viộc làm; đã là m
Sô - N g a t h à n h t ồ - q u ổ c c ủ a n h ữ n g n g ư ờ i hi dè n c n , h ó c lột t o à n t h ế g i ớ i và là c ộ i rễ
c á c h - m ạ n g q u ố c - tố
C á c h - m ạ n g t h á n g 10 d ã m<v đ ư ờ n g c á c h - m ạ n g giài p h ó n g c h o vô - s ả n - giai -
và h ế t t h ằ y q u ă n c h ú n g l a o k h ồ bị á p b ứ c , đ ã làm c h o c ăn b ồ n c ủ a t ư - b à n - t h í -
p h ả i r u n g d ộ n g
62
Trang 2N h ư (V A n n a m g â n đ ây , c á c h mạ n g p h á t triền một c;ách r ấ t g h ê g ớ m : a n h e m lí nh
i ộ n g <v Y e n B á i , a n h c h ị c m i h ợ c ầ y d e n may van ng.uv>i t h i - uy p h à n k h á n g đ ế n m ấ y
i lần ở k h ắ p cà n ư ớ c
C ò n (V T ă u dâỵ> c ác l i - m ạ n g đ ã đ ế n t h ờ i kỷ bạo động cưtVp c h í n h q u y ề n H ồ n g q u â n
l i ế m c ứ đ ư ợ c b i ế t h a o n h iè u t h ô n q ue vã rất nhicu t h ỳ n h thị
L ại c h í n h n g ã y h ó m nay, đ a n g khai T o à n • quốc Sô - V ièl Đ ạ i - Bi ều Đ ạ i - Hội , đề
h l ậ p c h í n h p h ủ s ỏ - V i c t ờ T â u là C h í n h - phù CÙA t h ợ - cầy - l ính, m ụ c đ í c h là giài
Ig c h o h ếl i h ẵ y n h ú n g n g ư ờ i lao khò (V Tau và đánh d o t ư - b ả n đ ế - q u ổ c - c h ủ -
a d e g i ú p v à o c á c h - m ạ n g - vô - sản (V c á c n ước l ư - b à n và c á c h m ạ n g giải p h ỏ n g ả
b u ộ c d ị a
Vì ả n h h ư ả n g c á c h - m ạ n g i h á n g 10 ỉcrn n h ư vậyt cho n ô n đ ố q u ố c
đ ế - q u ố c - c h ú - n g h ĩ a hối s ứ c tìm c á c h pha cách - m ạ n c Nga
A n h e m b i n h lí nh A n n a m ơi !
Đ ê - q u ố c - c h ủ - n g h ĩ a P h á p c ư ớ p n ư ớ c An nam, d â n A n n a m I r ãi n đ ư ờ n g c ự c k hồ
a n h bị n ó bá t r a đ à y , xa c ử a nha, vắn g vọr con, bị nỏ m á n g c h ư ử i , lù tội» bị n ó k h i n h III* h a y n g ự a t r â u N ỏ lại s ắ p d e m c á c a n h di phá Sô - Ng a, p h á c á c h - m ạ n g T ầ u , đề
ch o n ỏ g i ầ u m a n h t h ỏ m , de làm ch o các anh, cho dìm An n a m và hốt thủy mọi n g ư ờ i
h ồ đ ờ i đ ờ i bị ã p b ứ c b ố c lội
C á c a n h <vi Î D ù d i r ợ c , dù t hu a, tụi tir - bản dc - q u ố c * c h ù - n g h í a ă n c ư ớ p , giốl
ri kia v ã n t h a h o Vir v é t , chi r i ẽ n e cá c an h lã hi kho hi chi t mil Ihôi
A n h c m b i n h linh A n n a m ơi !
C á c a n h li nh d ậ y 111 it 11 Î C á c anh c h ớ nì lie lừa !
C á c h - m ạ n g ừ i r o n g A n nam (V T a u dãy d i n e rám ró n h ư vậy, c á c a n h p h ả i ma u
t o c h ứ c n h a u l ạ i , c ù n g g ó p s u e d á n h d ồ i\i - q u ố c - c h LÌ • np.hiũ P h á p v à h c t t h ầ y c á c
q u ố c - chù * nghia, dc giải phóíìỊỊ cho các anh giiii phiìitii c h o n ư ớ c An nam, giải
Ig c h o t ấ t cà ngUiVi l a o k h ồ t he - LÛô’i
- P H Ả N Đ Ố I Đ Ế - Q U Ố C - C H Ù - N G H Ĩ A O A N H SỎ - N G A !
- ỦNCi H Ộ C H Í N H - P H Ủ SÒ V I Ế T T Ầ U VÀ I IÒN' ( Q U Á N T Ầ U !
- Ủ N G H Ộ C Á C H - M Ạ N G A N N A M !
- P H Ả N Đ Ố I Đ Ể - Q U Ố C - C H Ù - NC.HÌA C H I Ế N T R A N H !
- C Á C H • 'm ạ n g T H Á N ( i 10 M U Ô N NĂM !
- C Á C H - M Ạ N G T H Ế G I Ó I T H À N H C Ó N G M U Ô N N Á M !
ày 7 t h á n g 11 n ă m 1930
-H ộ i n a o ạ i - q u ố c b i n h ' si ủy - v i ê n ỏ* T ầ u
( Bộ phán P h á p )
Đ I N H X U Â N L Â M
(Sint íủỉĩì và giô'i t h i ệ u )
63