Trung Quốc cải tạo bãi đá vành khăn (Trường Sa) và hệquả pháp lý đối với chủ quyền trên biển của Việt Nam

[r]

TRUNG QUỐC CẢI TẠO BÃI ĐÁ VÀNH KHĂN (TRƯỜNG SA) VÀ HỆ QUẢ PHÁP LÝ ĐỐI VỚI CHỦ QUYỀN TRÊN BIỂN CỦA VIỆT NAM

Phạm Quang Huy

TÓM TẮT

Trên cơ sở trình bày, phân tích động thái cải tạo Đá Vành Khăn (Trường Sa, Việt Nam) của Trung Quốc, tác giả chỉ ra các hệ quả pháp lý của việc này liên quan đến chủ quyền trên biển của Việt Nam.

Từ khóa: Đá Vành Khăn (Trường Sa), chủ quyền trên biển của Việt Nam, luật biển.

ABSTRACT

On the basis of presentation and analysis with respect to Chinese construction in Mischief Reef (Spratly Islands, Vietnam), the author point out the legal consequence of Vietnam sovereignty of sea of these incidents

Key words: Mischief Reef (Spratly Islands); Vietnam sovereignty of sea; law of sea Title: China’s construction in Mischief Reef (Spratly Islands, Vietnam) and the legal consequence for Vietnam sovereignty of sea

1 Diễn biến vụ việc:

1.1 Các cải tạo của Trung Quốc trên Đảo Phú Lâm (Hoàng Sa) và Bãi Đá Vành Khăn (Trường Sa)

Tiếp nối những hành động gây phản ứng trong dư luận về chủ quyền trên biển năm

20141, đến tháng 3/2015, Trung Quốc (TQ) đã cải tạo trên Đảo Phú Lâm (Woody Island) là đảo lớn nhất trong cụm đảo An Vĩnh thuộc quần đảo Hoàng Sa (Việt Nam) Những hình ảnh vệ tinh với độ phân giải cao ngày 17/3/2016 cho thấy, tại đảo Phú Lâm (mà TQ chiếm đóng trái phép năm 1956) đang có sự mở rộng đáng kể đường băng và các cơ sở sân bay Trong 5 tháng qua, một đường băng 2.400m đã được hoàn toàn thay thế với một đường băng bê tông mới dài 2.920m kèm theo các tòa nhà lớn liền kề đang xây dựng2 Cách đảo Phú Lâm 80km về phía tây nam, trên đảo Quang Hòa mà TQ chiếm đóng trái phép từ năm 1974, hình ảnh vệ tinh cho thấy, kích cỡ hòn đảo đã tăng gần 50% kể từ tháng 4/2014 Hòn đảo này hiện có một đơn vị quân sự đồn trú, bốn mái vòm rađa, một nhà máy bê tông, và cầu cảng hiện đang được mở rộng thông qua hoạt động nạo vét, đào đắp

Các tòa nhà mới cũng xuất hiện trên đảo Duy Mộng gần đó mà TQ chiếm giữ Hầu hết mọi chú ý thời gian gần đây đều tập trung vào việc TQ ồ ạt tiến hành các hoạt động cải tạo đảo

 Thạc sĩ luật học, Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính Tác giả nguyên là luật sư, Trưởng Văn phòng luật sư Hàn Sĩ Huy

(Hàn Sĩ Huy) Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả.

1 Xem Nguyễn Hồng Thao [2015], Biển Đông: Các vấn đề chính trị - pháp lý năm 2014, Tạp chí Nghiên cứu Lập

pháp, dẫn theo http://www.nclp.org.vn/chinh_sach/bien-111ong-cac-van-111e-chinh-tri-phap-ly-nam-2014, truy cập ngày 30/4/2016.

2 Victor Robert Lee, The Diplomat, 14/4/2015 South China Sea: China Is Building on the Paracels As Well, see http://thediplomat.com/2015/04/south-china-sea-china-is-building-on-the-paracels-as-well/ accesssed on 15/4/2015.

và xây dựng ở ít nhất 7 bãi đá ngầm tại quần đảo Trường Sa (thuộc chủ quyền Việt Nam).

Ngày 09/4/2015, bằng việc bảo vệ cải tạo trên Đá Vành Khăn - Mischief Reef (Trường

Sa, Việt Nam) vì mục tiêu hàng hải và là các hoạt động trên lãnh hải thuộc chủ quyền của mình3, Trung Quốc đã chính thức xác nhận công việc cải tạo ồ ạt các bãi đá chiếm được của Việt Nam (theo không ảnh của Philipines thì công tác cải tạo này bắt đầu từ tháng 3/2015) Trong một vài tuần, hình ảnh vệ tinh cho thấy hòn đảo này phát triển lớn hơn, vài túp lều của

TQ trên sàn thay thế bởi các tòa nhà và dường như là một tàu chiến đổ bộ với khoảng từ 500 đến 800 quân, tuần tra mở phía nam của rạn san hô4

Không chỉ vậy, ngoài việc cải tạo các đảo, đá thành cơ sở quân sự có đường băng5 tại Hoàng sa và cả Trường Sa6 là một bước trong tổng thể kế hoạch của TQ đối với biển Đông/biển Nam Trung Hoa7

Các cuộc xung đột trên Biển Đông đang được thúc đẩy một phần bởi tiềm năng dầu mỏ và khí thiên nhiên trong khu vực Giàn khoan HYSY 981 là một phần của cái gọi là Chương trình 863 của TQ, một sáng kiến ra mắt tháng 3 năm 1986 để thu hẹp khoảng cách công nghệ giữa TQ và các nền kinh tế tiên tiến nhất trên thế giới Cơ quan chính phủ bao gồm Bộ Khoa học và Công nghệ, Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia cung cấp hỗ trợ mạnh mẽ cho sự phát triển của các giàn khoan Giàn khoan TQ với khả năng độc lập để khoan dầu và khí tự nhiên ở các vùng tranh chấp ở Biển Đông trong đó các công ty nước ngoài có thể không muốn hoạt động do những rủi ro chính trị Sau khi di chuyển HYSY 981 vào tháng 5 năm 2014, TQ

đã triển khai thêm bốn giàn khoan dầu khí (Nam Hải 2/4/5/9) trong vùng biển Đông/Nam Trung Hoa với nhiệm vụ thăm dò tương tự sẽ hoàn thành vào cuối năm 2015 Động thái này đã làm dấy lên tranh cãi ngoại giao và kinh tế hơn nữa giữa TQ và Việt Nam8

1.2 Phản ứng của thế giới:

Khi được hỏi về việc Trung Quốc cải tạo các đảo, bãi đá trên các vùng biển này, trong

chuyến công du Jamaica, Tổng thống Mỹ Obama đã trả lời: “ Chỉ vì Philippines hay Việt Nam không là nước lớn như Trung Quốc không có nghĩa rằng họ chỉ có thể bị để ra rìa”9 Bên cạnh

đó, trả lời phỏng vấn báo Yomiuri (Nhật Bản) ngày 22.3, Tổng thống Indonesia, ông Joko

Widodo nói rằng tuyên bố chủ quyền của TQ đối với phần lớn Biển Đông là “không có cơ sở

3 Edward Wong, New York Times 09/4/2015 China Says Construction in Contested Waters Is for Maritime Purposes, see http://www.nytimes.com/2015/04/10/world/asia/china-south-china-sea-spratly-paracel-islands.html

accesssed on 09/4/2015.

4 DAVID E SANGER and RICK GLADSTONE, The New York Time, 8/4/ 2015, Piling Sand in a Disputed Sea, China Literally Gains Ground, see

http://www.nytimes.com/2015/04/09/world/asia/new-images-show-china-literally-gaining-ground-in-south-china-sea.html?_r=1

5 JANE PERLEZ, The New York Times, APRIL 16, 2015, China Building Aircraft Runway in Disputed Spratly Islands, see http://www.nytimes.com/2015/04/17/world/asia/china-building-airstrip-in-disputed-spratly-islands-satellite-images-show.html?_r=0

6 Victor Robert Lee, The Diplomat, 14/4/2015, South China Sea: China Is Building on the Paracels As Well, see

http://thediplomat.com/2015/04/south-china-sea-china-is-building-on-the-paracels-as-well/ accesssed on 15/4/2015.

7 Xem thêm Học viện Ngoại giao Việt Nam (2013), “Đường lưỡi bò” – Một yêu sách phi lý, NXB Tri thức, Hà

Nội.

8 Billy Tea, Asia Times Online 08/8/2014, China's grand plan for the South China Sea,

http://www.atimes.com/atimes/China/CHIN-02-080814.html accesssed on 09/8/2014.

9 TREFOR MOSS, The Wall Street Journal, 14/4/2015 China Expands Islands in Disputed Waters, Photos Show,

see http://www.wsj.com/articles/china-expands-islands-in-disputed-waters-photos-show-1429011466 accesssed on 15/4/2015.

pháp lý theo luật quốc tế”10.

Trong chuỗi hành động thể hiện ý kiến của mình, ngày 10/5/2016, phát ngôn viên của

Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ Bill Urban xác nhận khu trục hạm chở hỏa tiễn USS William P Lawrence đã đi vào bên trong khu vực 12 hải lý của Đá Chữ Thập (TQ gọi là Vĩnh Thử) mà nay TQ đã cơi nới, phát triển thành đảo nhân tạo Theo đó, Thông cáo của người phát ngôn Hoa

Kỳ có đoạn: “Các tuyên bố chủ quyền quá đáng này không phù hợp với luật pháp quốc tế như đã ghi trong Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển vì chúng hạn chế quyền lưu thông mà Hoa Kỳ cũng như tất cả các quốc gia khác phải được hưởng”11 12 Trong một bối cảnh không thể phủ nhận là không liên quan, song song với việc dỡ bỏ cấm vận vũ khí sát thương cho Việt Nam, Tổng thống Hoa Kỳ Barrack Obama đã có một chuyến thăm đầy cảm hứng tại Việt Nam

từ 23-25/5/201613

Đến nay, diện tích mà Trung Quốc bồi đắp phi pháp ở quần đảo Trường Sa của Việt Nam lên tới 1.300 hecta Trên đó, Bắc Kinh xây 3 đường băng dài tiếp nhận được cả máy bay ném bom và các công trình quân sự, theo báo cáo mới nhất của Bộ Quốc phòng Mỹ14 Đây là một phần của cuộc chiến của Trung Quốc chống lại công pháp quốc tế15

2 Toàn cảnh tranh chấp tại Hoàng Sa:

Con dân Việt Nam vẫn ngóng về Trường Sa, Hoàng Sa trong tâm thức:

“Chiều chiều ra ngóng biển khơi

Ngóng ai như ngóng đợi người Trường Sa

Chiều chiều ra ngóng biển xa

Ngóng ai đi lính Hoàng Sa chưa về”16

Về địa lý tự nhiên, Biển Đông có độ sâu trung bình 1.140 m và độ sâu lớn nhất là 5.42017, với nguồn lợi sinh vật (động vật nổi, động vật đáy) phong phú18

Từ 1696, nhà sư Thanh triều Thích Đại Sán (người được Chúa Nguyễn Phúc Châu mời

10 Thanh Niên (tổng hợp), Tổng thống Indonesia: Trung Quốc không có cơ sở pháp lý với Biển Đông,

http://tinnong.thanhnien.com.vn/pages/20150323/tong-thong-indonesia-trung-quoc-khong-co-co-so-phap-ly-voi-bien-dong.aspx

11 Christopher Bodeen, The Associated Press, May 10, 2016, USS William P Lawrence passes China-claimed reef,

see http://www.navytimes.com/story/military/2016/05/10/uss-william-p-lawrence-passes-china-claimed-reef/ 84193384/ , accessed on 11/5/2016.

12 MICHAEL MARTINA, GREG TORODE AND BEN BLANCHARD, Reuters, May 10, 2016, China scrambles fighters as U.S sails warship near Chinese-claimed reef, see http://www.reuters.com/article/us-southchinasea-usa-china-idUSKCN0Y10DM accessed on 11/5/2016.

13 The White House, Office of the Press Secretary For Immediate Release, May 23, 2016, Joint Statement: Between the United States of America and the Socialist Republic of Vietnam see https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2016/05/23/joint-statement-between-united-states-america-and-socialist-republic , accessed on 25/5/2016.

14 VnExpress, 16/5/2016, Quy mô 7 bãi đá Trung Quốc bồi đắp phi pháp ở Trường Sa, xem

http://vnexpress.net/infographics/tu-lieu/quy-mo-7-bai-da-trung-quoc-boi-dap-phi-phap-o-truong-sa-3403429.html , truy cập 16/5/2016

15 Dean Cheng, National Interest, May 19, 2015, China's War against International Law in the South China Sea,

http://nationalinterest.org/feature/chinas-war-against-international-law-the-south-china-sea-12913?page=2 , accessed on 19/5/2016.

16 Giang Nam, Lời giới thiệu trong Huyện đảo Trường Sa (1988), NXB Tổng hợp Phú Khánh, Phú Khánh, tr 3.

17 Vũ Trung Tạng (1979), Nguồn lợi sinh vật biển Đông , NXB Khoa học Kỹ thuật, Hà Nội, Tr 6

18 Vũ Trung Tạng (1979), tr 55, 57.

sang giảng Phật pháp) đã nhắc tới Vạn Lý Trường Sa trong chuyến đi sang An Nam của mình Tác phẩm “Hải ngoại kỷ sự” đề cập đến Vạn Lý Trường Sa tức Hoàng Sa Thích Đại Sán đã kể lại kinh nghiệm hải trình qua vùng Hoàng Sa tức Vạn lý Trường Sa và ước lượng khoảng cách

từ vùng Hoàng Sa đến Đại Việt khoảng 7 ngày đường “Gió nam thổi dịu dần, thuyền chạy vát tới vát lui, chẳng tiến được bao nhiêu Bỗng chốc mưa lớn, gió bắc thổi mạnh, thế không chạy tới được, cả thuyền đều lo ngại vì quãng đường Trường – Sa (Bãi dài)”19 Về thảo mộc trên các đảo Pattle [Hoàng Sa], Money [Quang Ảnh hay Vĩnh Lạc], Robert [Hữu Nhật hay Cam Tuyền], và Drummond [Duy Mộng], Linh mục H Fontaine và ông Lê Văn Hội đã khảo cứu thực địa và

chứng minh được “Không có loại thảo mộc nào là tại chỗ cả” và các thảo mộc đa phần có xuất

xứ từ Trung phần Việt Nam20 Về địa lý tự nhiên và khám phá địa chất, cựu chiến binh tham chiến trận Hoàng Sa 1974 Vũ Hữu San cũng trình bày đầy đủ, chi tiết các nguồn lợi, địa tầng của Biển Đông21

Sau thời gian dài theo đuổi chính sách “thao quang dưỡng hối”, ẩn mình chờ thời, TQ

đã “yêu sách chủ quyền trên 75% diện tích ở Biển Đông và việc họ thi hành lệnh cấm đánh bắt cá từ ngày 16/5/2009 bằng cách tăng cường tàu ngư chính đang làm cho Biển Đông trở thành một “nguy cơ” bất ổn cho khu vực”22 để xây dựng thành “cường quốc biển”23

Việt Nam luôn coi Quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa từ lâu là lãnh thổ thiêng thiêng

của Việt Nam, “Trong nhiều thế kỷ trước, trên các bản đồ và trong tư liệu lịch sử của Việt Nam ghi chép lại thì khu vực thuộc hai quần đảo này thường được gọi một tên chung là Bãi cát vàng, Hoàng sa, Trường sa hoặc Vạn Lý Trường Sa”24

Nhiều sách địa lý và bản đồ cổ của Việt Nam ghi chép rõ Bãi Cát Vàng, Hoàng Sa, Vạn

Lý Trường Sa, Đại Trường Sa hoặc Vạn Lý Trường Sa (cả quần đảo Hoàng sa và Trường Sa)

từ lâu đã là lãnh thổ Việt Nam “Toản Tập Thiên Nam Tứ Chí Lộ Đồ Thư”, tập bản đồ Việt Nam do Đỗ Bá, tên chữ là Công Đạo, soạn vẽ vào thế kỷ XVII, ghi rõ trong lời chú giải bản đồ

vùng Quàng Ngãi, xứ Quảng Nam “Giữa biển có một bãi cát dài, gọi là Bãi Cát Vàng, dài độ

400 dặm, rộng 20 dặm, đứng dựng giữa biển, từ cửa Đại Chiêm đến cửa Sa Vinh ”25 Tư liệu và thư tịch cổ26 về chủ quyền của Việt Nam đối với quần đào Hoàng Sa rất phong phú và hoàn toàn là sự thật lịch sử27

19 Thích Đại Sán soạn, Cao Văn Luận giới thiệu (1963), Hải ngoại ký sự, Viện Đại Học Huế - Ủy Ban Phiên Dịch

Sử Liệu Việt Nam, Huế, tr 161 Tác giả sử dụng bản scan của Nhà giáo Trần Thành Trung gửi tặng.

20 Giới thiệu một bài khảo cứu Hoàng Sa của Linh mục H Fontaine và Ông Lê Văn Hội trong Nguyễn Nhã (chủ biên) (2014), Đặc khảo về hoàng Sa và Trường Sa: biển Đông và chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam,

NXB Hội Nhà Văn và Công ty Sách Phương Nam, Hà Nội, Tr 258 Đặc khảo này in lại từ Tập san Sử Địa (1974), sau hải chiến Hoàng Sa 19/1/1974.

21 Xem thêm: Vũ Hữu San (2014), Địa lý Biển Đông với Hoàng Sa và Trường Sa, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh.

22 Nhiều tác giả (2010), Biển Đông và hải đảo Việt Nam, NXB Tri thức, Hà Nội, tr 8.

23 Nguyễn Ngọc Trường (2014), Về vấn đề biển Đông, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 137.

24 Bộ Ngoại giao (1982), Quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa bộ phận lãnh thổ của Việt Nam, NXB Sự Thật, Hà

Nội, tr.7.

25 Bộ Ngoại Giao, Ủy ban Biên giới Quốc gia (2014), Chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng sa và Trường Sa, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr 11.

26 Đinh Kim Phúc (chủ biên) (2014), Hoàng Sa, Trường Sa trong thư tịch cổ, NXB Hội nhà văn, Hà Nội Điều thú

vị là trang bìa cuốn sách này chính là Bản đồ Trung Quốc cổ do nhà bản đồ học người Pháp Jean-Baptiste Bourguigon d’Anville vẽ, in năm 1735 được Thủ tướng Đức Angela Merkel tặng Chủ tịch TQ Tập Cận Bình ngày 28/3/2014.

27 Trần Đức Anh Sơn (chủ biên) (2014), Tư liệu về chủ quyền của Việt Nam với quần đảo Hoàng Sa, NXB Văn

hóa – Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh.

Giáo sư công pháp quốc tế Tăng Kim Đông mô tả:

“Quần đảo Tây Sa là một dãy đảo ngoài khơi bờ biển Việt Nam Cộng hòa nằm trên vĩ tuyến 15, cách bờ biển Đà Nẵng lối 300km Diện tích của quần đảo này không quá 10km2.

Còn quần đảo Trường Sa, ở cách phía Đông – Nam bờ biển Phan – Thiết lối 260 hải lý (khoảng 480 km), cách Vũng – Tàu 304 hải lý và cách Côn Sơn 210 hải lý Quần đảo nằm trên

vĩ – tuyến 11 ở gần bờ biển Phi Luật Tân hơn là bở biển Việt Nam, gồm 11 đảo nhỏ”28

Thêm vào đó, Tăng Kim Đông cũng chỉ ra lý do nhiều quốc gia tranh giành chủ quyền:

“1 - Hai quần đảo nằm trên hải đạo Hồng Kong – Tân Gia Ba (Singapore), cách hải đạo nhỏ lối 30 hải lý Quốc gia nào có thủy quân đóng trên quần đảo này thì có thể chế ngự sự lưu thông trên đường biển đó, bằng cách đặt những hải đăng soi sáng mặt biển và chỉ lối cho tàu bè qua lại.

2- Hai quần đảo này lại thuộc về khu vực của những trung tâm phát sinh những trận bão lớn tàn phá lục địa Cho nên những đài thiên văn đặt tại một vị trí tốt trên những đảo đó sẽ giúp ích rất nhiều cho việc canh phòng quốc gia và đánh cá biển.

3- Nếu để tự nhiên thì hai quần đảo ấy không có giá trị về phương diện quân sự, nhưng nếu xứ nào có chủ quyền trên hai quần đảo đó chịu tốn công và của để xây dựng vài căn cứ hải quân (nhất là cho tàu lặn và các tiểu đỉnh và vài căn cứ thủy phi cơ) thì sẽ kiểm soát vùng biển này dễ dàng trong lúc chiến tranh”29

Tăng Kim Đông cũng chứng minh rất thuyết phục về phương diện địa dư (quần đảo Hoàng Sa gần Việt Nam hơn bờ biển Hải Nam), phương diện lịch sử (sự chiếm hữu liên tục,

lâu dài, các bằng chứng lịch sử ) nhưng cũng phải chua chát kết luận “Trước tình trạng đó mạnh nước nào nấy chiếm, thành ra mối tranh chấp càng trở nên gay go Nếu những cuộc điều đình song phương thất bại thì chỉ còn một cách cuối cùng là đưa ra trước Tòa án Quốc tế”30

Năm 1984, Việt Nam trở thành thành viên chính thức thứ 126 của Tổ chức Biển Quốc

tế (IMD) Trước đó, ngày 12/11/1982, “Nhà nước ta đã ra tuyên bố quy định đường cơ sở để tính chiều rộng lãnh hải Việt Nam, nhưng văn bản này mới quy định đường cơ sở ven bờ lục địa, còn đường cơ sở của các quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa ở ngoài khơi sẽ được quy định trong một văn bản khác”31

Vũ Phi Hoàng dẫn lại số liệu từ Tuần san Phòng Thương mại Sài gòn ngày 2-4-1971,

các chuyên gia dầu mỏ nước ngoài ước tính “trữ lượng dầu ngoài khơi miền Nam Việt Nam có thể chiếm 25% tổng số trữ lượng dầu mỏ dưới đáy biển Đông (niềm Nam nước ta có mỏ dầu được coi là lớn nhất và tốt nhất vùng Đông Nam Á) Các chuyên gia còn ước tính, mỏ dầu ở miền Nam nước ta có thể khai thác ít nhất mỗi ngày 300 -400 nghìn thùng dầu (khoảng gần 20 triệu tấn/năm)”32 TQ nhận định quần đảo Trường sa có trữ lượng 370.000 tấn phốt phát, 25 tỷ

28 Tăng Kim Đông (1972), Quốc tế công pháp: Quyển II – Xã hội Quốc tế, Đại học Luật khoa Sài Gòn, Sài Gòn, tr

112.

29 Tăng Kim Đông (1972), Sđd, tr 113.

30 Tăng Kim Đông (1972), Sđd, tr 116, 117.

31 Vũ Phi Hoàng (1990), Sđd, tr 17.

32 Xem Vũ Phi Hoàng (1978), Vùng biển và quyền làm chủ, NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội, tr 26; và Vũ Phi Hoàng (1990) Biển Việt Nam NXB Giáo dục Hà Nội, tr 75.

m3 khí và 105 tỷ thùng dầu33.

Từ năm 1979, Việt Nam đã nhận định “ , ngày 19 tháng 1 năm 1974, tức là một ngày sau khi phía Trung Quốc nhận đàm phán với phía Việt Nam về vấn đề Vịnh Bắc Bộ, họ sử dụng lực lượng hải quân và không quân tiến đánh quân ngụy Sài Gòn và chiếm quần đảo Hoàng Sa

từ lâu vốn là bộ phận lãnh thổ Việt Nam Họ nói là “tự vệ”, nhưng thực chất đó là hành động xâm lược, một sự xâm chiếm lãnh thổ Việt Nam để khống chế Việt Nam từ mặt biển và từng bước thực hiện mưu đồ độc chiếm biển Đông”34

Lưu Văn Lợi (với sự trợ giúp về Trung văn của Phạm Kim Hùng) đã phản biện lại các danh nghĩa lịch sử của TQ về Tây Sa và Nam Sa một cách rất rõ ràng, đặc biệt là với cuốn

“Ngã quốc Nam Hải chư đảo sử liệu hội biên” của Hàn Chấn Hoa35 Theo thống kê của Lưu

Văn Lợi, quần đảo Hoàng Sa với 23 đảo, bãi chính đã “hoàn toàn bị Trung quốc kiểm soát sau hai đợt đánh chiếm: năm 1956 (phần phía Đông) và năm 1974 (phần phía Tây)”36 Trong khi

đó, đối với quần đảo Trường Sa, Việt Nam hiện kiểm soát 21 đảo/đá37, TQ 8 đảo/đá, Philipines kiểm soát 8 đảo/đá, Malaysia kiểm soát 3 đảo/đá, Đài Loan kiểm soát 1 đảo/đá (Đảo Ba Bình) Theo Alexander L Vuving, tại Hoàng Sa, Việt Nam kiểm soát 21 đảo/đá, Philipines 9 đảo/đá,

TQ 7 đảo/đá, Đài Loan 1 đảo/đá và Malaysia 5 đảo/đá38

Lưu Văn Lợi cũng chỉ ra rằng trong bản đồ Đại Nam nhất thống toàn đồ của nhà

Nguyên vẽ khoảng năm 1838, căn cứ các phát hiện mới, đã tách hai quần đảo, phía Bắc là quần đảo Hoàng Sa và phía Nam là quần đảo Vạn Lý Trường Sa (mà nay ta gọi là Trường Sa)39

Trong khi trí thức Việt Nam luôn đưa ra các bằng chứng xác thực để chứng minh Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam40 thì giới trí thức TQ cũng không có quan điểm khác với chính phủ TQ41 TQ vẫn luôn suy nghĩ rằng “Nhưng gã khổng lồ Trung Quốc, trong lịch sử nhiều thế kỷ của mình đã xen kẽ các thời kỳ bành trướng ra biển và co cụm về lục địa Rõ ràng

là các tham vọng trên biển của họ, nguôi đi trong suốt thế kỷ XIX và vào đầu thế kỷ XX, ngày nay đã bước vào một thời kỳ tích cực mới”42 Bằng luận cứ đầy đủ, chính xác và thuyết phục, Phạm Hoàng Quân đã chỉ trích lối “chú giải bá đạo” của Tiền Giang và Trần Giai Vinh khi

khăng khăng cho rằng “Vạn Lý Trường Sa, Thạch Đường thành” của Việt Nam là Tây Sa và

Nam Sa của Trung Quốc tại Tập bản đồ hàng hải năm 1841 tại Đại học Yale43 Thêm vào đó,

33 Monique Chemillier – Gendreau, Nguyễn Hồng Thao dịch, Lưu Văn Lợi, Lê Minh Nghĩa hiệu đính (2011), Chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, Tr 32.

34 Bộ Ngoại giao Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1979) Sự thật về quan hệ Việt Nam - Trung Quốc trong

30 năm qua NXB Sự thật Hà Nội Tr 68, 69

35 Lưu Văn Lợi (1995), Cuộc tranh chấp Việt - Trung về hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, NXB QĐND, tr 7.

36 Lưu Văn Lợi (1995), tr 183.

37 Đến thời điểm 2014, con số này được tái xác nhận qua phát biểu của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ngày 25/11/2011 trước Quốc hội, dẫn theo Nguyễn Thái Hợp (chủ biên) (2014), tr 321.

38 Alexander L Vuving, The Diplomat, May 06, 2016, South China Sea: Who Occupies What in the Spratlys?

A closer look at a basic yet poorly understood question, see http://thediplomat.com/2016/05/south-china-sea-who-claims-what-in-the-spratlys/ accessed on 12/5/2016.

39 Xem Lưu Văn Lợi (1999), Việt Nam Đất Biển Trời, NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội, tr 38.

40 Xem: Nhiều tác giả (2009), Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam, NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh.

41 Xem cuộc đối thoại trí thức Việt – Trung do Giáo sư Trần Văn Thọ khởi xướng trong Trần Văn Thọ (2016), Cú sốc thời gian và Kinh tế Việt Nam, NXB Tri thức, Hà Nội.

42 Monique Chemillier – Gendreau, Nguyễn Hồng Thao dịch, Lưu Văn Lợi, Lê Minh Nghĩa hiệu đính (2011), Chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, Tr 9.

43 Phạm Hoàng Quân (2016), Tập bản đồ hàng hải 1841 ở Thư viện Đại học Yale, dịch và chú giải: Nghiên cứu về những ghi chép trong sử liệu Trung Hoa liên quan đến địa danh ven bờ và hải đảo Việt Nam , Nhà xuất bản Văn

Trần Đức Anh Sơn cũng đã tìm thêm 2 tập bản đồ Trung Quốc không có Hoàng Sa và Trường

Sa trong gần 200 bản đồ tại kho sách hiếm ở Thư viện Harvard – Yenching (Hoa Kỳ) Theo đó, không có bản đồ nào vẽ hay đề cập đến Xisha qundao (Tây Sa quần đảo) và Nansha qundao (Nam Sa quần đảo), là những cái tên mà Trung Quốc tự đặt ra để gọi hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam44

Bảng 1 Tương quan khí tài TQ và Việt Nam 45

Việt Nam

2 tàu khu trục nhỏ lớp Gepard do Nga sản xuất

4 tàu tuần tra lớp TT400TP (**)

Đặt mua 6 chiếc tàu ngầm lớp Kilo (*)

Có 12 Su-27;

đang đặt mua

Su-30MK2V tân tiến

AAM: R-7 ASCM: Kh-35/SS-N-25 Switchblade

Trung Quốc

6 tàu khu trục loại 051C/052B/052D , mua từ 2000/2010;

4 tàu khu trục lớp Sovremenny mua

từ 1990/2000; 8 tàu khu trục nhỏ;

đang đóng 60 chiếc FAC(M) loại 022 lớp Houbei

1 tàu sân bay Varyag; có thể tự đóng

4-6 tàu sân bay vào 2030

Hơn 20 tàu ngâm tân tiến lớp

Tống/Nguyên;

12 tàu ngầm Kilo; hơn 2 tàu ngầm hạt nhân loại 093 lớp Thương;

Trên 2 tàu ngầm tên lửa đạn đạo Loại

094 Lớp Tần.

300 máy bay

Su 27, Su 30 (một số Su 27

tự sản xuất);

đang sản xuất

300 chiếc J0;

đang phát triển J20

AAM: R7; PL-12

ASCM: 3M-54E/El

Sunburn, 3M-80E Moskit,

YJ 83;

LACM: DH-10;

SSM: DF-11/15

Chú giải

AAM: tên lửa đất đối không; AGM: vũ khí/đạn không đối đất; ASCM: tên lửa hành trình chống tàu

(*) Cuối năm 2016, nhà máy đóng tàu Admiralty của Nga đã bàn giao nốt tàu ngầm lớp Varshavyanka (NATO định danh là Kilo) thứ 6 cho Việt Nam 46

(**) Việt Nam nhận tàu tuần tra lớp TT400TP thứ ba và thứ tư vào tháng 5, tháng 9/2016 47 Tàu này do Công ty Hồng Hà (Bộ Quốc phòng Việt Nam) tự đóng theo thiết

kế của Nga 48

Nguồn: Richard A Bitzinger, “Sự phát triển sức mạnh quân sự của Trung Quốc và tác động đối với sự hiện đại hóa quân đại tại Đông Nam Á” trong Đặng Đình Quý, Nguyễn Minh

hóa Văn nghệ, Thành phố Hồ Chí Minh, tr 177.

44 Lê Quỳnh, Người đô thị 27/5/2016, Tìm thêm 2 tập bản đồ Trung Quốc không có Hoàng Sa và Trường Sa, xem

http://nguoidothi.vn/vn/news/chuyen-hom-nay/tin-tuc-thoi-su-noi-bat/3752/tim-them-2-tap-ban-do-trung-quoc-khong-co-hoang-sa-va-truong-sa.ndt , truy cập ngày 27/5/2016.

45 Đặng Đình Quý, Nguyễn Minh Ngọc (đồng chủ biên) (2012), Biển Đông: Địa chính trị, lợi ích, chính sách và hành động của các bên liên quan, NXB Thế Giới, Hà Nội, tr 183, 184.

46 Nguyễn Ngọc (Tổng hợp), An ninh Thủ đô 11/2/2016, So sức mạnh 6 tàu ngầm Kilo Việt Nam và Hạm đội Biển Đen, dẫn theo http://anninhthudo.vn/quan-su/so-suc-manh-6-tau-ngam-kilo-viet-nam-va-ham-doi-bien-den/ 660527.antd , truy cập ngày 13/2/2016.

47 Carlyle A.Thayer Presentation to the Yusof Ishak ISEAS Singapore, June 6, 2016, Vietnam and the Major Powers: Multilateralising International Defence and Security Cooperation, downloaded from

https://vi.scribd.com/doc/315026065/Thayer-Vietnam-and-the-Major-Powers-International-Defence-Cooperation ,

on 07/6/2016, pp9.

48 Carlyle A Thayer, “Vietnam’s Military Modernization and National Defence Industry” Thayer Consultancy

Background Brief, August 20, 2015, pp3.

Ngọc (đồng chủ biên) (2012), Biển Đông: Địa chính trị, lợi ích, chính sách và hành động của các bên liên quan, NXB Thế Giới, Hà Nội, tr 183, 184.

3 Các khía cạnh pháp lý liên quan đến việc Trung Quốc cải tạo Đảo Phú Lâm (Hoàng Sa)

và Bãi Đá Vành Khăn (Trường Sa):

Hệ quả pháp lý

Monique Chemillier – Gendreau nhận định bản chất pháp lý của tranh chấp tại quần đảo

Hoàng Sa “Về quần đảo Hoàng Sa, Trung Quốc đã đưa ra một yêu sách có lợi cho mình để chống lại đòi hỏi này của Việt Nam Họ đã hỗ trợ yêu sách bằng việc chiếm cứ quân sự năm

1956 đối với một phần của quần đảo và năm 1974 đối với phần còn lại, loại trừ sự có mặt của Việt nam trước đây” nhưng “Luật quốc tế hiện đại (Hiến Chương Liên hợp quốc, Điều 2, khoản 4) cấm dùng vũ lực để chống lại toàn vẹn lãnh thổ của một quốc gia Vì thế, một sự chiếm đóng quân sự khi bị tố cáo như vậy sẽ không bao giờ và bằng bất kỳ cách nào có thể chuyển thành một danh nghĩa có giá trị va được công nhận”49

Hai nhà báo Juan Pablo Cardenal và Heriberto Araujo chỉ ra một đặc điểm của chính phủ Trung Quốc khi không thực hiện được các chính sách ngang ngược sẽ đem hù dọa quân sự lên bàn đàm phán50 Do đó, chỉ “Trừ phi Trung Quốc thay đổi một cách cơ bản thái độ của họ đối với việc giải quyết tranh chấp thông qua bên thứ ba (hoặc có sự tham gia của bên thứ ba), chế độ ấy, về cơ bản, chắc là được hình thành qua thương lượng song phương và có lẽ cả đa phương”51 thì mới tránh được tranh chấp/xung đột tại Biển Đông

Ngày 23/5/2008, Tòa án Công lý Quốc tế của Liên hợp quốc (ICJ) đã đưa ra phán quyết về vụ tranh chấp đảo “Pedra Branca/Pulau Batu Puteh” (còn gọi là Đảo Đá Trắng) và “South Ledge”, chấm dứt 29 năm tranh chấp giữa Singapore và Malaysia về chủ quyền đối với các đảo, đá này.52 Vụ việc là một bài học về pháp luật quốc tế cho Việt Nam trong khả năng vận dụng đối với các tranh chấp trên biển Trong bối cảnh trên biển nhiều xáo động, quả thực, sự quan tâm tới biển đảo quê hương 53của người dân Việt Nam là tâm thức mãnh liệt, hơn nữa, giới trẻ ngày càng quan tâm đến biển đảo quê hương54

Xuất phát từ quan điểm “Sự hiện hữu của một quốc gia là một vấn đề sự kiện thực tại (question of fact) theo luật quốc tế” thì “sự hiện hữu của hai nước Việt Nam, tức VNDCCH và VNCH, là đúng với luật quốc tế, và theo đó, VNCH là quốc gia hành xử chủ quyền tại các quần đảo trong thời gian đó”55, thời điểm sau vụ Gạc Ma năm 1988, chính quyền Việt Nam đã nhìn

49 Monique Chemillier – Gendreau (2011), tr 39, 40.

50 Juan Pablo Cardenal và Heriberto Araujo (Nguyễn Đình Huỳnh dịch) (2015) Đạo quân thầm lặng của Trung Quốc NXB Hội Nhà Văn Hà Nội Trang 249.

51 Brice M Claget, VPLS Covington&Burling Washington D.C (1996) Những yêu sách đối kháng của Việt Nam

và Trung Quốc ở khu vực bãi ngầm Tư Chính và Thanh Long trong Biển Đông, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

tr 134 Sách này sau được xuất bản một lần nữa vào năm 2012.

52 Nguyễn Trường Giang (chủ biên) (2012), Vụ tranh chấp giữa Malaixia và Xingapo về chủ quyền đối với đảo đá trắng, các đá “South Ledge” và Middle Rocks – Một số kinh nghiệm, bài học pháp lý và thực tiễn, NXB Chính trị

quốc gia, hà Nội, tr 7 Sách này chủ yếu biên dịch trên cơ sở cuốn sách “Pedra Branca – The Road to the World Court” của S Jayakumar, NUS Press, 2009,

53 Xem: Phúc Nguyên, Vũ Hồ, Trung Hiền (1987), Trường Sa anh hùng , NXB Thành phố Hồ Chí Minh.

54 Xem: Nguyễn Xuân Thủy (2011), Biển xanh màu lá, NXB Phụ nữ, Hà Nội và Nguyễn Xuân Thủy (2011), Tôi kể em nghe chuyện Trường Sa, NXB Kim Đồng, Hà Nội.

55 Tạ Văn Tài, Chứng cứ lịch sử và khía cạnh luật pháp về chủ quyền Việt Nam tại hai quần đảo Hoàng sa, Trường Sa và chủ quyền vùng biển chung quanh Triển vọng giải quyết hòa bình các tranh chấp đã và có thể xảy

nhận “Năm 1956, khi rút khỏi Đông Dương, Pháp đã chuyển giao lãnh thổ miền Nam Việt Nam cho nhà cầm quyền Sài Gòn Nhà cầm quyền Sài Gòn đã cho quân ra tiếp quản hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Họ đã tổ chức lại hai quần đảo về mặt hành chính, thành lập tại mỗi quần đảo một xã thuộc một huyện ở đất liền, cho xây dựng các bia chủ quyền tại các đảo chính, duy trì các trạm khí tượng (các trạm này đã được đăng ký vào danh mục các trạm của

Tổ chức Khí tượng thế giới OMM), cho một số nhà kinh doanh ra khai thác phân chim ở Hoàng Sa và cử các đoàn khảo sát khoa học ra hai quần đảo nghiên cứu”56 Trong một bối

cảnh mà các sử gia nước ngoài miêu tả là “Việt Nam hiểu được rõ hậu quả tiêu cực của việc cải thiện quan hệ Xô – Trung đối với an ninh của mình vào mùa xuân 1988, khi pháo hạm của Trung Quốc tấn công tàu của Việt Nam ở biển Nam Trung Hoa mà hải quân Liên Xô đóng ở Vịnh Cam Ranh lại làm ngơ”57

Tạ Văn Tài khẳng định việc TQ đặt giàn khoan vào vùng biển của Việt Nam, kèm theo các biện pháp võ lực, dẫn tới các vi phạm chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam về đảo/đá, do luật quốc tế truyền thống cũ quy định và các vi phạm quyền chủ quyền của Việt Nam về tài nguyên trong các vùng biển dưới mặt nước, và quyền tự do lưu thông của mọi quốc gia, do luật mới của UNCLOS 1982 dành cho các quốc gia, nhất là các quốc gia cận duyên quanh biển Đông58 Bằng lập luận chặt chẽ, Tạ Văn Tài cũng bác bỏ tuyên bố nham hiểm của Bộ Ngoại giao TQ

khi hạ đặt giàn khoan vào cái gọi là “đặt hoàn toàn trong vùng nước Hoàng Sa của Trung Quốc”.

Nếu các tranh chấp không được giải quyết bằng các biện pháp hòa bình thì quả thực xung đột trên Biển Đông không còn là nguy cơ tiềm ẩn không chỉ là tên sách mà sẽ trở thành thực tế và có tính dự báo59

Từ 1958, TQ đã nghiên cứu tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo và chạy bằng năng lượng hạt nhân (Dự án 09)60 tiến tới hạm đội tàu ngầm61

Trong tương lai gần, dự kiến TQ sẽ tiếp tục các kế hoạch bành trường nhanh và mạnh hơn nữa Mục tiêu tổng thể là giành quyền kiểm soát Biển Đông, nhưng không phải thông qua các trận đánh lớn Thay vào đó, TQ muốn đạt được mục tiêu của mình thông qua các hoạt động từng bước thay đổi thực địa, tạo dựng một sân chơi có lợi cho mình, làm thay đổi về mặt tâm lý những tính toán chiến lược của các quốc gia khác Logic cơ bản của chiến lược này là khéo léo tác động lên các cấu hình chiến lược của khu vực để làm thay đổi thực tế theo xu hướng có lợi cho sự thống trị của TQ62 Hơn nữa, Jerome A Cohen dự đoán với quyết định về tranh chấp

ra với các quốc gia khác bằng thương nghị, hòa giải hay tài phán, xem trong Nguyễn Thái Hợp (chủ biên) (2014) Công lý và hòa bình trên Biển Đông NXB Hội Nhà Văn Hà Nội Tr 321.

56 Huyện đảo Trường Sa (1988), NXB Tổng hợp Phú Khánh, Phú Khánh, tr 12,13.

57Borje Ljunggren (chủ biên) (1994), Những thách thức trên con đường cải cách ở Đông Dương, Hà Nội, Chính trị

Quốc gia, Trang 68.

58 Nguyễn Thái Hợp (chủ biên) (2014), tr 330.

59 Nhiều tác giả (2012), Xung đột biển Đông không còn là nguy cơ tiềm ẩn, NXB Tri thức.

60 John Wilson Lewis, Xue Litai (Lê Hồng Phục dịch) (1997), Sức mạnh về chiến lược trên biển của Trung Quốc: Những chính sách hiện đại hóa quân sự trong thời đại hạt nhân, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 19, tr 27.

61 John Wilson Lewis, Xue Litai (Lê Hồng Phục dịch) (1997), Sđd, tr 33.

62 Alexander L Vuving, Tuổi trẻ ngày 20/02/2016, Trung Quốc sẽ làm gì ở Biển Đông? Hay Chiến lược "bành trướng lắt léo" của Trung Quốc, dẫn theo

http://tuoitre.vn/tin/tuoi-tre-cuoi-tuan/20160220/chien-luoc-banh-truong-lat-leo-cua-trung-quoc/1053946.html

đường lưỡi bò với Philipines có khả năng đa phần bất lợi cho TQ Điều này có thể dẫn đến việc

TQ phản đối bằng cách rút khỏi hệ thống UNCLOS, sau một năm thông báo theo quy định63

Trong chuỗi hành động của TQ, Việt Nam cần tích cực tạo ra bối cảnh “Trung Quốc có thể sẽ bị ở vào vị thế không dễ chịu là chống lại bất kỳ một cuộc tranh luận nào trong Hội đồng bảo an và phải loại bỏ cố gắng của mình muốn sử dụng nỗ lực cho các mục đích tuyên truyền, hoặc Trung Quốc sẽ bị đặt vào tình thế phải phủ quyết bất kỳ một giải pháp nào xuất phát từ tranh luận trong Hội đồng Bảo an chỉ trích hành động của Trung Quốc trên Biển Đông”64 dựa trên những sự kiện có tính chất “gây hấn” (agressive) của TQ tại Biển Đông như đưa giàn khoan vào, cải tạo ồ ạt các đảo/đá/điểm TQ đang kiểm soát

Công ước quốc tế về Luật Biển nghiêm cấm sử dụng vũ lực hay đe dọa sử dụng vũ lực trong xử lý tranh chấp65 66 67 nhưng trong bối cảnh đối phó với một cường quốc như Trung

Quốc đang “cải tạo đá thành đảo ồ ạt trong khi lừ lừ chế giễu”68 và sẵn sàng “thách thức một mảng của luật pháp quốc tế” thì lý lẽ này69 sẽ được thể hiện bằng chứng lý và các hoạt động thể hiện quyền tài phán, chấp pháp trên biển của Việt Nam70 cũng như quốc tế hóa tranh chấp khi

có điều kiện, ví dụ như cách Philipines đã làm71 và cần mạnh hơn cách Việt Nam thường làm72 Nếu không có cách làm khác thì những sự kiện tương tự như Clip video mà báo Thanh Niên đăng tải hôm thứ Hai 13/6 cho thấy cảnh mà báo này nói là xuồng cao tốc chở lính Trung Quốc

“đuổi bắt tàu cá Việt Nam”, “tàu cá BTh-96689.TS do ông Trần Quang Phố (43 tuổi, ở xã Long Hải, Phú Quý, Bình Thuận) làm thuyền trưởng, chạy từ đảo Phan Vinh sang Đá Đông A ngang qua Đá Châu Viên” (Sự việc xảy ra vào khoảng 13:30 trưa ngày 30/5)73 sẽ tiếp tục diễn

ra với tần suất có thể nhiều hơn

Điều 60 Công ước quốc tế về luật Biển quy định quốc gia ven biển độc quyền để xây dựng, vận hành và sử dụng các đảo nhân tạo, thiết lập và và xây dựng trong khu đặc quyền kinh

tế (EEZ) Trong khi chờ phân định biển trong vùng EEZ và thềm lục địa ở Biển Đông, khai hoang đất đã được tiến hành trong vòng mười hai hải lý của bốn tính năng nêu trên, một khu

63 Jerome A Cohen, FOREIGN POLICY 20-4-16, Forecasting the Aftermath of a Ruling on China’s Nine-Dash Line, see http://www.viet-studies.info/kinhte/ForecastAfterMatchRuling_FT.htm

64 Carlyle A Thayer, Tranh chấp quần đảo Hoàng Sa Các vấn đề địa chiến lược và vai trò của luật pháp quốc tế trong việc tăng cường hợp pháp trong Trần Đức Anh Sơn (chủ biên) (2014), Hoàng Sa, Trường Sa: Tư liệu vàq uan điểm của học giả quốc tế , NXB Hội nhà văn, Hà Nội, Tr 217.

65 Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật biển năm 1982 (1999), NXB Sự Thật

66 G.I Tunkin, 1986 International Law Progress Publishers, Moscow, USSR.

67 Malcom N Shaw, 1994 International Law Cambridge University Press, London, The United Kingdom

68 Dean Cheng, National Interest, May 19, 2015, China's War against International Law in the South China Sea,

see http://nationalinterest.org/feature/chinas-war-against-international-law-the-south-china-sea-12913?page=2

accessed on 19/5/2015.

69 Nguyễn Q Thắng (2008) Hoàng Sa, Trường Sa Lãnh thổ Việt Nam nhìn từ công pháp quốc tế, NXB Tri thức

70 Nguyễn Đình Đầu (2014) Chủ quyền Việt Nam trên Biển Đông và Hoàng Sa - Trường Sa NXB ĐHQGHN TP

Hồ Chí Minh.

71 Thái An (theo Rappler), Vietnamnet, Philippines 'tố' Trung Quốc cải tạo đảo trước LHQ, xem

http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/223733/philippines to trung-quoc-cai-tao-dao-truoc-lhq.html truy cập ngày 19/5/2015.

72 Anh Ngọc, VnExpress, 16/4/2015, Việt Nam phản đối Trung Quốc xây dựng ở Hoàng Sa, Trường Sa, xem

http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/viet-nam-phan-doi-trung-quoc-xay-dung-o-hoang-sa-truong-sa-3201733.html

truy cập ngày 16/4/2015.

73 Mai Thanh Hải, Thanh Niên 13/06/2016, Xuồng cao tốc Trung Quốc đuổi bắt tàu cá Việt Nam đi qua đá Châu Viên, xem http://thanhnien.vn/thoi-su/video-xuong-cao-toc-trung-quoc-duoi-bat-tau-ca-viet-nam-di-qua-da-chau-vien-712917.html , truy cập ngày 13/6/2016.