Vài nét về hình ảnh Việt Nam trong sử sách cổ Trung Quốc

[r]

T ậ p chí K h o j h ọ c D H Q G H N , Khoữ h ụ c Xả hội v à N h â n v ản 24 (2008) 136-147

Vài nét về hình ảnh Việt Nam trong sử sách cổ Trung Quôc

Dưcmg Bảo Quân*

H ọc viựn Q u a n h ệ Q u á c tế D ại học Bắc Kinh, Bắc Kitth, TnơK Ị Q uoc

N h ậ n n g à y 12 th á n g 5 n ả m 200S

T ó m tắ t T ru n g Q u ố c v à Viột N a m là h a i q u ô c gia lán g g iổ n g g ấ n g ũ i, d o v ậ y g iừ a h a i n ư ứ c đ ã tổn

tại q u a n h ệ lịch s ừ lâ u dài Trải q u a q u á trìn h tiế p x ú c lịch sừ rấ t nhiửu tư llộu lịch s ừ vố hai q u ố c

gia đ ã ra đ ờ í v ả tõn tại ch o dcVì n g à y n a y Bài vitít n à y giói IhiC'u v ả n tắt vé* các t ư liộu lịch s ữ của

T ru n g Q u ô c liên q u a n á ò n cảc d ữ liệu lịch s ử củ a V ịẻt N am N ộ i d u n g c ủ a cá c t u liýu [\ch s ử củo

T ru n g Q u ô c liõn q u a n đc'n đ ịa lý, th ế c h ế c h ín h tri, k in h tẽ^ thói q u e n và tậ p q u á n x ả h ộ i c ủ a n g ư ò i

ViC't Nam Các tác giả củng đâ thế hiộn các quan điốm và tình cảm cá nhân võ đãt nước nảy Do vậy, các tác phảm dã ÌTỞ thành nguõn tư liệu lich sù vô cúng quan trọng giúp ngưòì Trung Quốc

h icu biỏ't v ẽ Viột N a m Bài viot c ũ n g cô g ắ rìg chi ra các d ộ c đ ic m v à h in h ả n h cìiâ Vjột N a m m ô tà

tro n g cá c tư liệu ỉịch s ử T ru n g Q u ố c q u a các giai d o ạ n lịch s ử k h á c n h a u v à cá c n g u y c n n h â n c ủ n g

d ư ợ c p h â n tỉch, Bài v iế t còn chi ra c h o các h ọ c g ià th ấy rà n g cá c n g h iê n c ử u v ẽ t ư liộu lịch s ử của

Trung Quốc dỏ' hiôu đưọc sự phát triế n của hình ảnh Víột Nam trong con mắt cùa người Trung

Quô'c SC là m ột cô n g tr ìn h n g h iẽ n cử u k h o a h ọ c vô c ù n g ý n g h ĩa.

1 V ài n é t v ể s ứ iiệ u T r u n g Q u ố c có lié n

q u a n đ ế n V iệ t N a m

T r u n g QXẰÔC v à Việt N a m lâ hai n ư ớ c lả n g

g iế n g g ẩ n g ủi, n úi licn núi, s ô n g liển sông,

n h u m ôi với răng; có q u a n h ệ lịch s ử lâ u đời

v à k h ă n g

khít-T ro n g q u á trìn h g ia o lưu lảu d à i g iữ a hai

n ư ó c , s ừ s ác h c ú a hai n ư ó c đ ã g hi c h é p lại rất

n h iể u tư liộu v ể á ă i n ư ớ c b ạ n c ủ a m ìn h Đặc

biệ t lâ d o m ô i q u a n h ệ m ậ t thict g iữ a h a i bên,

hai n ư ớ c d ã t h ư ờ n g x u v ê n tra o đ ổi s ứ t h ã n và

lu ô n liên hộ v ó i n h a u C á c vị s ử t h i n đ ó tro n g

q u á trìn h đ ả m n h iệ m s ứ m ệ n h n g o ạ i g iâ o của

m ìn h t h ư ờ n g g hi lại n h ữ n g đ iẽ u tai n g h e m ắ t

th ấ y v ẽ m ọi m ặ t ở n ư ó c b ạ n tr o n g th ò i g ia n

Đ T: 0086*13501079424

E 'm a il: y a n g b đ ữ u n 9 1 6 3 c o m

đ i sứ, t ừ n h ừ n g c o n đ ư ờ n g n ú i n o n h iế m trò,

c ả n h v ậ t v à con n g ư ò i đ ỏ h n h ử n g bài th o

p h ú n g ẳ m v ịn h đ ê d iễ n tả n h ử n g s u y n g h ĩ và

d á n h g iá c ù a m ìn h tr ư ó c n h ừ n g đ iê u d â n g h e

đ ã g ặ p , n h ử n g ỉác p h ấ m đ ó c ủ n g trò th à n h

n h ữ n g s ử liộu q u a n tr ọ n g n h ằ m tìm hiểu

n ư ớ c b ạ n c ù a m ìn h

N ư ó c Việt N a m t ù k hi tự c h ù (n á m 968),

m ộ t chẻ* đ ộ m ới ra đ ò i đ ả c h ấ m d ứ t ih ò i kv

q u ậ n h u y ệ n (h a y c ò n g ọi là Ihòi kỳ Bắc thuộc)

c ù â Việỉ N a m , d ù h a i b ê n ihÌQ\ lậ p m ộ t q u a n

h ệ n ư ó c lớn v à n ư ớ c n h ỏ , n h ư n g v ẫ n g ia o lưu với t ư cách co b ả n b i n h đ á n g vó i n h a u Vì vây

n h ic u triếu d ạ i p h o n g kiêh T r u n g Q u ò c luòn

lu ô n c ừ đ ạ i s ú s a n g V iệt N a m N h ử n g trư ớ c tác c ù a các s ứ th ẩ n T r u n g Q u ố c đ ã c u n g cấp rất n h iế u s ừ liệu c ơ b a n g i ú p n g ư ờ i T ru n g

Q u ô c h iể u v ẽ Việt N a m T h í d ụ : MỘI sứ thẩn

1 3 6

ư>ưrm*ị B íh Q uàn / ĨỌỊĩ chi Khoa học D H Q C H N , Khoa học X â hội và Nhản 24 (2008) Ĩ36-Ĩ47 137

đ ờ i N g u y ê n lê n là T r ẵ n đ ã đi là m p h ó

s ử ớ V iệt Niim từ đ ẩ u đ ờ i N g u y ê n đ ô h n ă m

29 triổu N g u y ê n (1292), điĩ viết c u ố n sách Giai

Châu cảo {bàn th à o v ế G iao C h ả u ) s a u đ ó đ â

biên sog n Ihtìnli hai c u ò n Trâu C ư ơ n ^ Trun<ị

/ i n N n m lụ c v à Tran Cinm*i Trun>Ị x u ă ì s ử thi,

T r o n g N<^iíyân th i tiiiỉê h ( T h o c h ọ n lọ c d ờ i

N g u y ẻ n ) p h ẩ n lieu íru y ộ n đ ã đ á n h giá híìi

c u ố n đ ó !à " n h ữ n g bài ìh o trê n n h ữ n g néo

đ ư ờ n g lui tỏi Viộỉ N a m , đ ó ià n h ử n g h in h

ò n h kỳ lộ c u a n úi s ô n g n o n n ư ớ c , th a o mộc,

sinh v ậ l v à c o n n g ư ò i Việt N a m , k h ô n g th ế

k h ô n g gh i c h é p lại, h o ặ c c ủ n g g iố n g n h ư m ộ t

b ứ c t r a n h x ư a đ à p h ú bụ í thời gian^ c h u y ệ n

hay, d ò , xa g ẩ n k h ò n g t h ế k ế héV'

Q u a đ ó có thỏ’ th ấ y nhÙTìg bài th ơ đ ỏ có

ich biêt b a o c h o n g ư ờ i x ư a v à n a y tro n g việc

tỉm h iế u đ ịa lý và c ả n h v ậ t Viột N a m N g o à i

ra đ à i n h à M in h còn có các tác p h ẩ m c ủ a T ừ

M in h T h iệ n A n N a m hành ki) h o ặ c Tìtiên N a m

hành k\), lác p h a m c ù a Tiêu P h ư ơ n g N h a i S ứ

<ỊÌao lục, tác p h ấ m của s ứ th ẩ n V ản T ừ

P h u o n g A n N a m hàtỉh k ý v à lác p h ẫ m kliuye't

d a n h N g u y ề n iriìỉh »ứ giao

Từ đ ò i M in h t r ò xuôVig, d o m ò ì q u a n hệ

T n i n g V i p t H i m r t r i O il 4 ì n h n h À

M i r h n h ie u lẩn p h á i s ứ th a n s a n g Viột N am ,

n ê n các tác p h í m v iế t v ể Việt N a m c ũ n g lă n g

lên nhicu T r o n g sô' đ ó có P h ụ tt^ $ứ A n Níini

ìh ù y trìnlí ĩìltật h ị ( N h ộ ỉ k ý đ i s ứ Viộl N a m

b ằ n g đ ư ờ n g Ihiiy) c ủ a H o à n g P h ú c , B in h định

jỊĩao N a m lụ c c ủ a N h ạ c T icm , h o ặ c c ò n gọi lâ

D ịnh H tm g VíĩơĩtịỊ bìtth d ịn h giao N a m lụCr A n

N am đô chí ci‘ia Đ ặ n g T r u n g , S ứ ịỊÌao lụ c của

Tiển Bạc v à S ứ ỊỊÌao lụ c c ủ a N g ô Bá Tông

C ù n g t r o n g th ờ i g ia n ây c ò n x u ấ t h iệ n m ộ t s ố

lư ợ n g lớn các tác p h ẩ m v iế t v ễ lịch s ứ v à địa

<*)TrảVi P h ù (1259»1309), ỉ ự là C ư c m g T n j n ^ h iệ u là V ậ t A m ,

c ỏ g h i im n g " N g u y ê n s ừ " ,

(Ỉ| V ế c é c ỉá c p h á m c ủ a c á c s ứ th ả n T r u n g Q u ô c S ân g V íệỉ

N a m v à ị\nh h in h V iộỉ N a m q u đ s ử s ả c h T r u n g Q u ố c th a m

k h á o (h ẻm b à i vic^ c ú d H á T h ic n N ic n Ị11.

íý Việỉ N a m T r o n g s ố đ ó c ó tác p h à m cùa Lý

V ăn P h ư ợ n g viêt v à o n h ử n g n ả m Gia Tỉnh

đ ò i M in h Việt kicu lục, g õ m 20 tập, là m ộ t tác

p h ẩ m s ừ h ọ c viết vẻ V iệt N a m tro n g sách xưa

cũ a T r u n g QucVc đ ư ợ c viôí tư ơ n g đô ì hệ

th ô n g v à đ ộ d à y đ á n g kể T ro n g Lởi tựa của cuô'n sách, tác giả đ ã viồi rõ bôì c ả n h s á n g tác

c ủ a m in h : Khi họ M ạc đ o ạ t n gỏi n h à Lý, triều

đ ì n h m u ô n câ't q u â n d i đ á n h , n h ư n g tro n g triếu b à n tá n x ô n xao, tảc giã b è n viê*t c u ố n sách n à v đ ể k h á o s á t p h o n g tục, n ú i s ô n g và lịch s ử Việt N a m C u ố n s ác h đ ư ợ c chia n h iếu

m ụ c n h ư đ u ò n g b iẻ n giới, nùi sô ng , chê đ ộ

ỉ h u ế k h ó a tạ p d ịc h , s ả n vật, p h o n g tụ c tậ p

q u á n , t h ư c hiêu , b iể u c h ư ơ n g , chê"độ, th ơ ca

C ác h ọ c g iả T r u n g Q u ố c đ ế u n h ặ n đ ịn h rằng,

n h ữ n g s ự việc c ủ a V iệt N a m đ ư ợ c ghi tro n g sách, v ể n ội d u n g râ‘t g iố n g vói c u ỏ h A n N am chí lĩỉợc cú a Lè Tắc, c u ố n sách d ự a v à o cuố n

C h í lược họ Lê, có b ố s u n g th e m m ộ l sô' s ự kiện từ đ ẩ u đ ò i n h à M in h á è h n ã m G ia T ìn h ,

cu ô n sác h đ ó c ũ n g đ ã đố i đ ẵ u đ e là A n N am chi lirợc bó'. N h ư n g nộ i d u n g cuôn sách n à y rất

p h o n g p h ú , n h ữ n g s ử liộu đ ư ợ c th u t h ậ p v ể

A n N a m d ư ớ i t h à i n h à M in h rất cặn kẽ, có

t h ể b ố suriR n h ữ n g c h ồ b ấ t cạp c ủ a c u ố n M in h

$ử - A n N a m truyệỉL N h ử n g sắc d ụ co m ậ t

đ ư ợ c b a n h à n h d ư ó i th ò i Vĩnh Lạc p h ẵ n lớn

c h ư a đ ư a v à o M in h Thái T ô n ^ th ự c lụ c c ũ n g là

n h ữ n g hJ liệu v ỏ c ù n g q u ý giá, đ ả trò th à n h sác h ỉh a m k h â o q u a n tr ọ n g n h â t n g h iê n cứu

v ể lịch s ử A n N a m , c h o n c n đ ư ợ c n h ừ n g

n g ư ờ i đ ờ i s a u đ á n h giá ''v ừ a m ạ c h lạc v ừ a

n g ắ n gọ n, n ó i v ể gh i ch óp lịch s ử n ư ớ c láng

g iể n g có th è coi là h a y v ậ y " [2] N g o à i ra còn

c ó A n N a m tai u ỵ đ ô sách g ổ m 3 tậ p c ủ a P h ù n g

T h ò i D ư ơ n g , L ư ơ n g T h iê n Tích v à A n N a m lai

u y tập lư ợc g ổ m 3 tập A n N am lai u ỵ đ S tập có râ'l n h iể u tra n h , n ộ i d u n g n g ắ n g ọ n ; c ò n Tập

lư ợc thì m ộ t s ố n ội d u n g ti mi, th u t h ậ p rất

n h iể u c h iê u d ụ c ù a A n N a m v à biếu tấ u cùa

h ọ M ạ c v à Kỳ m ụ c đ ịa p h ư o n g N g o à i ra còn

1 3 8 Dmmy* Bào / Tợĩ> chi Khoa hoc n ỉ ' Ỉ Q C f H N Khoa hoc X â hội v à N h ỗ n 2 4 (2(X)8) 136 14.

CÓ A n Nữíì! truựện CÚÍI V ư ơ n g T h ẻ T rin h Aĩi

N a m chi c u a Tỏ Tiem Soạn, A n N a m cun\Ị dịch

h ) s ự cùa C h u C hi Du {tú c T h u an T h u ỳ) m ộ t

di d â n cuôl đ à i n h à M inh; đ ê u là n h ữ n g tư

liệu th a m k h à o q u a n trọ n g v ế tìn h h ì n h Việt

N a m th ò i b ấ y giò

Đ à i n h à T h a n h là thòi kv s ự lư u

T r u n g Viột d ư ợ c tả n g c ư ờ n g , q u a n hộ g iữa

hai n ư ớ c có n h ữ n g th a y đ ố i q u a n trọ n g , vì

vậy t h ư ti ch lịch s ử c ủ a T r u n g Q u ô c v iê t vể

Viột N a m c ũ n g tư ơ n g đ ỏ ì p h o n g p h ú T ro n g

T ứ khõ‘(tẽụẽ'u c ò n g hi lai A n N a m SI/ sii* fa/ cùa

Lý Tiên C ăn, A n N ỉtm k ỷ d u c ủ a P h a n Đ in h

Q u è v à H ái ngoại k ỷ s ự c ủ a T hích Đ ại Sán C ác

tác g ià đ ó đ ẽ u đ ă đ ô h Việt N a m , g h i lại

n h ữ n g đ iể u b à n th*in m ìn h tai n g h e m ắ t ỉhâv

N g o à i ra còn có A ỉi N a m kỳ ỉtrợc c ú a N h iệ m

Đ ô h g và Khãm D ịnlĩ A n N a m k ỷ lư ợc g ổ m 32

q u y ê n đ ư ợ c biên s o ạ n th e o lệ n h c u a C àn

L o n g n à m t h ứ 56 {tức n ă m 1791), 5Ố lư ợ n g

các sách tru y ệ n ký và lịch s ử d ịa lý Viột N a m

d ư ớ i thòi T h a n h íả n g lên n h iể u , v ể nội d u n g

c à n g n g à v càn g p h o n g phú- T hí d ụ n h ư c u ố n

T òng Việt N a m k ý của Ấ u D ư ơ n g Văn

T ĩnh, Việt N a m Tâĩĩ Vản lụ c c ù a V u a n g N g h ĩa

PhS’t Art N.ini quihĩ finnfih In/ ìĩtợ r riM T rẩn

N g u y ê n N h iế p , A tĩ Níĩtn chí cú a D ư ơ n g T rọ n g

H ư n g (k è m th e o p h ụ b ả n A n N a m quoc

thcìdiảo ỉirợc), S ứ tỊÌao k ỳ s ự cù a Ò H i c , S ứ ỊỊÌao

u^â m c ù ^ C h â u X á n y i ệ t N ant cươĩt^Ị v ự c kỉiảo

c ú a N g u y N g u y c n , Viựt N a m th e h ệ (iién cách

tư ợc cúa T ừ Diôn H ú c , Viậi N a m khảo lụ c cúa

C u n g Sài, Tiep hộ Việt N am lư ợ c cú a

G ià T rản và Việt N a m k ỳ lược c ủ a T h a m Lâirt

N hất

C ãn nói rằ n g n h ử n g g hi c h é p c ủ a các s ứ

th ẩ n c ủ a n h iẻ u triếu đ ạ i T r u n g Q u ô c v ế Việt

N a m đ ẵ tạ o n ê n n e n ỉcing q u a n trọ n g tr o n g s ử

sách T r u n g Q u ố c v ể Việt N a m N h ữ n g ghi

c h é p v ể Việt N a m tro n g s ử s ác h c h in h Ih ống

c ủ a T r u n g Q u ố c v à tr o n g n h iể u t h ư tịch cỏ

c ủ a T r u n g Q u õ ’c p h a n n h iế u đ ư ợ c trich d ẫ n

m ộ t cách trự c tiẽ*p h o ặ c g iá n Uôp từ c á c tiíc

p h ẵ m cùa các s ứ th ã n T r u n g Q u ỏ ’c đo, có sụ gia c ỏ n g v à n â n g coo th ê m đ ế nội d u n g đ u ợ c

tậ p t r u n g v à tin h xác h ơ n , đ ó n g g ó p n liìm ị’

c ứ ì i ị u q u a n trọ n g c h o các h ọ c g iá n h â n v ă r

c ủ n g n h ư n g ư ờ i d à n b ìn h I h ư ò n g T ru n ^

Q u ô c t i m h i c u ỉ h ò m VC V i ộ t N a m V ô ý n g h ĩ a ,

tro n g m ộ t c h ù n g m ự c n à o đ ó có th e n ói, đ ó lò

n g u õ n t h ô n g Hn c h u you đ e m lại n h ừ n g nh ận

th ú c cua n g ư ờ i T r u n g Q u ố c thòi ay v ế hinh

ả n h c ủ a đ ả t n ư ớ c Viột N a m

D o n h iế u n g u y ê n n h â n , n g ư ò i viết bài này

c h ư a th ê tra c ứ u v à đ ọ c h ê \ các tá c p h â m cú a

n hiổu s ứ th ẩ n c ủ a các triốu đ ạ i viet v ế Viột Niim T u y nhiôn tôi c h o ră n g , rảt nhiốu

n h ừ n g g h i c h é p v e Việt N a m tro n g t h ư tịch

CỔ T r u n g Q u ỏc, tr o n g th ự c l ê 'c h ín h là n h ữ n g

g hi chóp, n h ữ n g đ ie u tai n g h e m ầ i íhăV cún các s ứ th ẩ n ò các trieu đ ạ i h o ă c c ú a các nlìiì

b u ò n , k h á ch d u lịch đ ả từ n g đ ặ t c h a n tới Viột

N a m , n h ữ n g g hi ch óp đ ó đưu p h â n á n h

t u o n g đ ô i tậ p t r u n g h ìn h ả n h c ủ a d â t n ư ó c Viộỉ N a m lúc b â y g iò tr o n g c o n m ă í cua

n g ư ờ i T r u n g Q u ố c đ ặ c b iệ t là ỉro n g c o n mól

cù a các v ă n n h â n T r u n g Quò'c C h ín h vì VỘS', khi v iê í b à i này, nKimi viO't k h õ n g r â u n ê rằ n c

đ ó là tr ư ớ c tác cú a các s ứ th ẩ n m h cỏ ý monịí

m u ố n r ằ n g th ô n g q u n n h ù n g gh i ch óp tronp

n h ic u loại ih ư tịch cổ T r u n g Q u ố c vê' Vií*t

N a m cỏ n ộ i d u n g rảt p h o n g p h ú đ ỏ đ c quo n

sả t v à p h â n tích h ìn h ả n h Viột Ntim tronị’

lò n g n g ư ờ i T r u n g Q u ô c N h ử n g d ẫ n c h ử n^ tro n g b à i n à y p h a n lởn đ ư ợ c trích d ẫ n tù

n h ữ n g g h i chóp v ể Viột N o m tro n g c u ố n 77iíi

v ự c cháu t i f lục d o N g h ic m T ò n g G iả n đ ô i nhvi

M in h v i ế t bòi vì tác giá c u ỏ n s á c h đ ó đ ả CC

m ộ t th ò i g ia n đ à i là m viộc ở "T y H à n h n h ả n '

đ ư ợ c lậ p tro n g c u n g đ ì n h n h à M in h c h u y ê r

th e o d õ i v iệc ngoại giao O n g đ ă có đ iể u kiộr tiê p c ậ n với nh iổ u tư liộu có liên q u a n đ é r

n ư ó c ngoài^ đ ư ơ n g n h i ê n b a o g o m cá các ìu

liệu v ẽ V iệl N a m , ô n g đ ã g ặ p g ô v à được

D«ư7ĩ^ fíào Quàn / Tọ}f chi KhíVĩ học D ỈIQ G IỈN , Khoa học Xã hội và Nhân vổỉì 24 (200S) 736-J47 139

n g h e các s ử Ihẩn t r ò v ế b á o c á o h o ặ c n h ũ n g

tin t u c các s ứ thiĩn đ ã v i ê t V| v ậ y tro n g

n h ử n g tư liộu đó, n lìử n g nội d u n g licn q u a n

đ ô h \ 'i ộ t N a m k h ỏ n g n h ử n g t ư ơ n g đ ô ì p h o n g

p h ú v à to à n diộn, h ơ n t h ế tr o n g ỉh ự c lê' đ ả

p h ả n á n h râ‘l nhiổu h iể u bie't v à n h ậ n đ ịn h

cúa c i c s ứ thSn đ ã t ừ n g đ ô h Việt Nnm

2 V i ệ t N a m tr o n g s ử H ệu T r u n g Q u ố c

T u y Việt N a m v à T r u n g Q u ô c n úi liển n ú i

s ò n g liẽn sông, n h ư n g th ò i cổ đ ạ i vói giao

t h ô n g lạc hậU; n è n đ ư ờ n g d i đ ê h hni nước,

n h ấ t là t h ủ đ ô là t r u n g t â m c h ín h írị c ú a hai

n ư ớ c v ẫ n xa lac xa lo, k h ò n g th u ậ n tiện c h ú i

nào T h í d ụ , sử sách đ ò i n h à M in h d à ghi lại:

Kinh đ ỏ Việt N a m ỏ triểu H ậ u Lc, tứ c là vị Irí

H à N ộ i n g à y n a y " p h í a Đ ô n g g iá p biên Đ ông

(320 d ặ m ), p h ía T â y g iá p V ân N a m v à Lào

{567 d ặ m ) chủ đ ế n r a n h giới C h iê m T h à n h

(1900 d ặ m ), p h ía Bắc g i á p h u y ệ n Bằng

T u ờ n g , p h ủ T ư M inh , Q u ả n g T â y (400 dặ m ),

đ c h N a m Kinh (7700 d ặ m ), đ ế n Bắc Kinh

(h o n 11000 d ặ m ) m ọ i n g ư ò i đ i lại đ ố u phải

q u a n T rấ n N a m Q u a n , c h ã u B ằn g Tuòng"^^^

Iho i d o Le L ọì "xay d ụ n g h a i k m h d o U o n g

đ ò v à T â y đỏ, chia đ ô t n ư ó c thiình 13 đ ọ o là;

San N a m , Kinh Bắc, S o n Tây, H ả i Ducrng, An

Biing, L ạ n g Sơn, Thái N g u y ê n , M in h Q u a n g ,

L ạng H o á , T h a n h H oá, N g h ệ An, T h u ậ n H oá,

Q u ả n g N a m ở m ỗ i đ ạ o lậ p 3 ty, g iỏ n g n h ư 3

ty c ù a T r u n g Quô'c: T y ìh ừ ã c h in h , T y hiến

sảt, Ty tổ n g b in h sứ Đ ô n g đ ò ò p h ủ G iao

C h â u , T â y đ ỏ ò p h ù T h a n h

D o n ú i n o n v à b iế n c ả cách Irở, đ ư ờ n g đi

lại g iừ a h a i n ư ớ c T r u n g V iệt v ô c ù n g gian

n a n v ấ t cà Đ ôì v ói các s ứ th ă n , đi s ứ n ư óc Việt k h ỏ n g k h á c n à o b ư ó c v à o đ ư ờ n g gian (ru ản V ào nărTì ih ứ h a i đ òi M in h H ổ n g Vũ (tứ c n ả m 1369), v u a Mir\h c ử T r ư a n g Dì

N in h , m ộ t v iê n q u a n h à n lâm có c h ứ c tri chê'

và Đ iến Bạc N g ư u L ư ợ n g đi s ứ An N a m , ô n g ''n g h ĩ r ằ n g A n N a m là đ ấ t n u ó c xa xôi héo lánh, n oi s o n lả m c h ư ớ n g khí n ă n g nế, n g ư ò i xưa coi đ ó là d ấ t h o a n g dã, noi q u á i n h â n

k h ô n g ò , n g ư ờ i h iể n k h ô n g đ ê h , chi lo

c h ư ó n g khí hại đ ê h th â n " , khi ò n g biẽ't các s ú

th ẩ n đ ã đ ê h đ ó b ìn h an v à là m xong s ứ m ệ n h ,

c h ằ n g n h ữ n g v u i m ử n g k h ô n xiô't m à còn làm

t h ơ m ừ n g , t r c n g đ ó có đoạn;

văìt^Ị hoàn đa n g h ị thuyẽì, CltướĩiỊỉ vâ n m ai th ụ tíh ư ợ cd ô i yŨ9ĩ, Khanh sơ p h ụ n g m ệnh tiện tiẽtĩ b ô ìi

D ạo lộ k ỳ kh u th ự c thảm hôn.

V iiê n tđni th ụ mạo vién phi tấu, Vọn hác photìịỊ sin h chướìì'Ị kh i hôìĩ.

N h ậ t m ộ íiiểu đ ề nhân bíĩĩ đáo,

N ỊỊuyệt thãm tirợ n^ hôhiỊ cìạ hoàìĩ

Dịch nghĩa:

Các s ứ 'ịiả đi v ê bàn tán nhicu, Cliướĩtg kỉĩi ÙỈ1 ù n quấn chặt ỉãỳ câỵ.

X ư a khntĩlí ĩỉã n ^ ìò ĩlĩ hôn ha hái H<Ịoai,

D ư ờ tí^ sá >ih0p g h ênh não n u ộ l ỉòng.

D àn v ư ợ n bai/ nh ả y trêĩĩ ti<;;ọn cây cao,

C hư ớng k h í dập dờn trẽn ììlỉữỉi^ ao dâm.

S ớ m chiẽu chù n h ó t m à ngu ờ ĩ chằn<Ị đến, TiênỊỊ voi ỊỊãm đem lại hơi àhì đêm

N h ữ n g c â u th ơ trê n đ ã p h à n á n h đ ẩ y đ ú

c á m n h ậ n c ủ a ỉẵ n g ló p q u a n lại đò i n h à M inh

v ề h o à n c ả n h đ ịa lý c ú a Việt N a m lú c b â y giò

Vế khí h ậ u , âh t ư ợ n g s â u sắc n h ấ ì của

n g ư ờ i T r u n g Q u ô c đ ố i với Viột N a m là n ó n g nực C ác sác h lịch s ử đ ò i n h à T ô n g đ ễ ghi rõ:

" Đ ấ t n à y n ó n g n h iể u , k h ô n g cỏ k h ô n g khi

Nghiỏm Tòng Ciản (dời Minh), "Thư vực ch iu tư lực"/

quyến 6 “An Núm’']21.

M in h s ừ , q u ỵ c n 321 " U ộ t tru y C n " th ứ 209, p h ã n 2 "N g O ăi

q u ó c ” • “ A n N a m "

Nghiêm Tòng Ciản (đòi Minh), 'Thi vực chẳu lư lục", quyến 5, "An Nam".

140 Dương BÀO Q iừ n ỉ TọỊf chi KỈỊoa hoc D H Q G H N , Kỉtoahọc X ã hội Nhồn ĨVÍ» 24 (2008) 136-147

lạnh; kê cả m ù a đ ô n g c ủ n g p h ả i ó m á o mil

p h e ph ây

Q u a g h i c h é p íro n g s ử sác h T r u n g Quo'c

thì Việt N a m " k h í h ậ u th ư ờ n g là ấ m , s ả n v ậ t

cíia x ứ s ờ n à v chi có lúa, k h ô n g có lúa

“m ộ t n ă m b a vụ lúa, tả m vụ tă m Q u a

đ ó có thò th â y tr ô n g lú a n ư ó c v à tr õ n g d â u

n u ô i tằ m là h o ạ t đ ộ n g n ô n g n g h i ệ p q u a n

trọ n g c ú a V iệt N a m " Đ ấ t n ư ớ c n à y c ũ n g có

câc loại vải nh ẹ , có h à n g d ệ t b ô n g v à tơ và

lụa, n h ư lụ a tr ắ n g rộ n g trê n hai th ư ó c

có th ế nói c h ấ t lư ợ n g râ t tô't N g o à i ra, Việt

N a m "có lợi t h ế v ế cá v à m u01 " í " d â n đ ã

c h ư n g n u ở c b iể n đ ể lấy m u ô i, câ't r ư ợ u b ằ n g

x u n g q u a n h n h à d â n "trÕ ng n h iể u

tre, m ía, d ừ a , m ù a n à o c ũ n g có q u a

đ ó có t h ế th ấ y n g ư ò i d ã n ò đ ả ỵ đ à tậ n d ụ n g

yếu tô' thiên th ò i đ ịa lợi n h ư thê* n à o Đ ổ n g

thời Việt N a m c ủ n g là x ứ sò rất p h o n g p h ú vê

sản v ậ t q u ý v à lạ, n h ư v àng, bạc, đ ổ n g , thiêc,

chi, n g à voi, lô n g chirri; quẽ^ n g ọ c trai,

đ ổi mổi, c h u sa, trẩ m h ư ơ n g , h ư o n g trẩm ,

d ẵ u th ự c vật, hổ tiêu, s ù n g lin h d ư ơ n g , tê

giác, h ư o i nai, íin h tinh , n g ọ c p h i th u ý , rắn

ín n h lu n g (dơi ĩóng), ’*An Nam ky \w c " <dân Iheo

Trương Tú Dản (2, ỉr,58)) 'T o n g sử", q u y ín 488, Uột truyện

thử 247, "ngoại quồc" 4: Giao Chi cò viỏ‘l: "Dịa vô hàn khỉ

thảng 11 giáp y huv pKiến'*.

Lý Tiên Căn (đòi Thanh), "An Nam ỉạp ký",

La V iỏ \ Q u v n K " H à m T â n L ụ c " N a m D í C h ỉ, q u y ê n 6,

"An Nam" nhimg căn cứ vào "Minh sử" quyéVi 321, "Liệt

tr u y ệ n " th ứ 209, " N g o ạ i q u ỗ c " 2/ phâin g h i c h ó p VC A n N a m

lh’i "An Nam đả't nghèo, khi hâu nong, một t\ỏm chi hai rrìúa

lúa".

LýTiẻn Cản {dới Thanh), "An Nam lap ký".

(10J La Viéi Qưvnh (đờỉ Minh), "Hàm Tân Lực” Nam Di Chi,

quỵên b, “An Nđin" nhưng cản cừ vào "Mỉnh sứ* quyẽr

321 tniỵện 209 trong "Liột truyẻn", "Ngoọi quốc" 2 ghi

chóp vế An Nâm úủ "An Nam đâ( nghòo, khi hấu nóng,

mộ( n ỉm chi hđỉ mùa lúđ*'.

I11J Uông Đội Uyén (đờì Nguyên), "Đảo di chí lược", đoạn

nói vẽ "Giao Chi".

Lý Tiên Căn (đờí Tharứi}, '’An Nam u p ký".

Uông D^i Uyên (đờỉ Nguyên), ''Đáo dỉ chỉ lược", áoận

nòi võ "Ciao Chi”

tràn, kiôh d ă m m u ồ i, q u ả am -la, q u à m i t ô mộc, k>

S ừ s ác h T r u n g Q u ô c c ũ n g c ỏ g h i c h é p

n h iể u v ế h o ạ t đ ộ n g b u ô n b á n c ú a Viột N a m ,

" h à n g h o á tra o đ ố i g ổ m lơ lụ a vài v ó c đú

m à u , vải đ e n , lu ọ c n g à , giâV m á, đ ổ n g thdu,

T ro n g s ử sác h đ ò i n h à T ốn g , khi

n h i c đ e h Việt N a m " c h ư a đ ú c đ ư ợ c ticn, t O i ì n

d ù n g tiến n h ó c ù a T r u n g Q u ố c , đ ế u la d o các

n h à b u ô n b ò ra N h ữ n g gh i c h é p tro n g

s ử sách đ ờ i n h à N g u y ê n đ ã nói rõ h ơ n ''sủ

d ụ n g ticn đ ổ n g tr o n g lư u th ô n g m u a bán

T r o n g d ã n g ia n c ứ 67 đ ổ n g Ihì n g a n g m ộ t

lạ n g bạc, các q u a n thì q u y đ ị n h 70 đổng"^*^

L ú c b â y g iờ 'c á c Ih u y ể n n h â n k h ô n g m u n

b á n đ ấ t, chi b u ô n b á n n g ấ m n g ẩ m n g a n g lắt,

k h ô n g m u ô n q u a c ử a quan^ chi lo n g u ò i

T r u n g Q u ô c th ấ y đ ư ọ c th ự c t r ạ n g c ủ a d â t

n ư ớ c minh"(i7)

Vì các s ứ Ihẩn đ ể u là n h ữ n p n g ư ờ i g á n h trọ n g trá c h cùa c h ín h q u y ẽ n q u ò c gia n ê n họ

đ ể u g h i c h é p t ư ơ n g đ ô ì ti mi n h ìr n g n h ậ n

đ ị n h v ể c h ế đ ộ c h ín h trị c ủ a Việt N a m Thí

d ụ v ể c h ê 'đ ộ q u a n c h ứ c t ừ T r u n g ư ơ n g đì*h

đ ịa p h ư ơ n g v à các c a p q u a n lại, họ đ â ghi

n h ư s au : "Sáu b ộ (lục b ộ ) đ ế u có T h ư ợ n g ih u

‘l a thi lang, H ừ u thị lan g; b a u p h ò n g (liK*

k h o a ) đ ế u có các q u a n Đ ô c â p s ự tr u n g và

C â p s ự tru n g ; L ụ c t ự (tự là lên m ộ t c â p quiin)

có các q u a n tự k h a n h , thiôu k h a n h , tự thÌKi

Nghiêm Tùng Cián (dòi Mirứì), "Thu vvc cháu tư \ụ\

quvcn 6 "An Nam ’.

Uôrtg Dai Uycr (đòi Nguyên) "Dào di chí lưọc", đ^Mí nói vẽ “Giao Chi".

Tnnh Tunp (đòi Tỗng), "An Nam kv lưực" (dẳn ỉhtK' Tnnyng Tủ Dản [2, tr.59| Tuy nhiên, qua bái VICÍ Tniưng Tu Dán cho rin j; ghj chóp vẽ vảh đ ẽ "chưa dúc dược Ucn" la

không dùng Tử năm 981 đèn năm 9ft8, I.P Hoan đả đuL đõng liõti “Thlcn phúc chần bảo”, mặỉ MU có chữ LÊ đó u

đõng Hcn xưa nhâỉ cùa ViC*ỉ Nam Đời nhà Lv chưa chắc đả không đúc được tiẽn, nhim g VI tron^ nước Lhieu li õng, ncn đúc một sô'lượng ít mà thỏi.

Uông Đạj Uyên (dời Nguyên) "Đáo dí chi ]\ĨỢC'' đo3r

nói vẽ "CiDoChi".

fíno Q tú íí / Tạ;> chi iOioa học D ĩiQ C H N , Khoa học Xả hội và Nhân vàỉĩ 24 (200S) ĨÒ6-U7 141

Ty th ò n g c h ín h có T h ò n g c h ín h sứ, T h ô n g

c h ín h p h ó sú; ỉại N g ự s ử đ à i có Đ ô n g ự sử

P h ó đ ô n g ự sử , T h id n đ ô n g ự sử, Đê' h ìn h ,

T h ậ p ta m đ ạ o g iá m sát; ờ V iễn Đ ỏ n g các có

Đ ô n g các đ ạ i học sĩ, Đ ô n g các h ọ c sĩ; V iện

H à n lâm cỏ C h ư ó n g viện, T h ừ a chi, Thị

giảng, T hị đ ộ c Biên hi; Hiộu th ư, K iểm thảo;

ờ T r u n g t h ư g iá m cỏ T r u n g ỉ h ư xá nhân,

C h ín h tự, H o a vản; các Ty trự c th u ộ c 6 b ộ thì

có L ang tr u n g , Viòn n g oại lang; tại Ty ngoại

t h ù a c h ín h ỉhì có T h ừ a c h ín h sứ, T h a m chính,

T h a m nghị; tại Ty H iế n s á t thi cỏ H iế n s á t sứ,

H iế n sál p h ó sú ; các q u a n th ù lìn h thì c ỏ Kinh

lịch, Lục sự , Tri bạc, S u y q u a n , C h ủ sự; quaiì

trự c tiếp cai trị d à n (xưa gọi là m ụ c d â n q u a n ,

ví d â n n h ir s ú c v ậ t q u a n là n g ư ờ i c h ă n giắt)

thì có Tri p h ú Đ ổ n g tri p h ủ , Tri h u yện,

H u y ệ n c h ư ò n g , Tri c h ả u , Đ ổ n g tri c h âu ; tại

các p h ủ h u y ộ n írụ c th u ộ c {trực lộ) (hì có Phù

d o ă n , T h ie u d o ả n , Trị tru n g , H u y ộ n úy;

T h ô n g p h á n C ác c h ứ c dDiìh q u a n võ N g ũ

phủ, có S ở p h ú d ô đ ỏ c , Tả đ ô đốc, H ử u đ ô

đốc, Đ ổ n g tri, T hiỏn s ự ; tại Đ iộn T r ự c Kim

Q u a n g có hai đ ội (còn g ọi là vệ) C a m y , Kim

N g ô thì có C h ư ở n g vộ Đ ỏ chi h u y sứ Đ ổ n g

tri; Thiên sự; Tại 3 Ty c ủ a D i ị n T h ẩ n Vù H iệu

Lọp Ihi co co Ué đ o c I h a m đ o c t>0 kiem

điếm , Tả v à H ữ u k iê m đ ie m ; C ác đ ội (vệ) ở

p hién trấ n thì có T ổ n g b in h , S ứ tổ n g binh,

Đ ổ ng t á T h ic n sự; tại T y thị vộ ỉr o n g nội các

thì cỏ C h i h u y sứ, Đ ô n g tri, T hiòn sự; C ảc đội

thị vệ tại n g o ạ i thi có T h iê n hộ, Bá hộ, T h ố n g

chế; tai n g o ạ i thì có Q u à n lă n h vũ úy ; các s ó ó

v ù n g b iê n giói thi có K inh lư ọ c sứ, Kinh lược

đ ổ n g tri, T h iê n sự Lại c ò n đ ặ ị ra 5 tuỏc: công,

hãu, bá, từ, níim Đ ó là c h ế đ ộ q u a n v ă n võ

Các q u a n c h ử c k hác ó các ty, các g iá m và các

c h ứ c q u n n n h ò k h á c c ò n n h i c u l ắ m , k h ô n g

th e nao g h i c h é p hỏ't T r o n g s ác h s ử

ii") N g h ô m T ò n g C ú n (d ử i M in h ), " T h ù v ự c c h ằ u í ư lự c " ,

qu y O h \ " A n N a m " , Ih e o s á c h i n c u h ic h c h ư ơ n g loại

đ ờ i n h à M in h c ò n g h i rõ: ' T h o n g tụ c cúa họ trọ n g võ, v ư ợ t tư ớ c vị gọi là q u ậ n công, có

đ ế n h ơ n 100 n g ư ò i, d ư ớ i tư ớ c h ầ u thì k h ô ng tính , còn q u a n v ă n chi n ắ m v ă n ỉ h ư c ố s ự m à

C ũ n g có n h ữ n g sác h ghi c h é p rằng:

V iệt N a m "gọi q u ý n h â n là c n g ư à , ô n g trà có

n g h ĩa là q u a n C ũ n g có sách viẻ't " p h ấ m Irật tro n g q u a n ch ẻ' Việt N a m g iô n g n h ư

n g ư ò i H á n , áo m ù c ủ n g

T r o n g lự a c h ọ n v à đ ể b ạ t các q u a n " đ ế u

đ ặ t lệ thi cừ , đ ị n h các h ệ q u a n v ă n v õ ", ''chê*

đ ộ k h o a c ừ thi c6 thi H ư o n g , ìh i H ội Thi

H ư c m g đ ư ợ c tổ c h ứ c v à o m ù a th u các n ă m

Tý, N g ọ , M ão, D ậ u , d ồ ta m tr ú ờ n g gọi là sinh

đổ, đ ỗ tứ t r ư ở n g gọi là c ố n g sinh- C ò n thi Hội

đ ư ợ c ỉổ c h ứ c v à o các n ả m Thìn, T ư ấ i, Sửu,

M ù i v à o m ù a x u â n , đ ổ ỉứ trư ờ n g đ ư ợ c p h o n g

Đ ổ n g tiến sĩ x u ấ t th â n , đ ỏ lìgũ t r u ờ n g đ ư ọ c

p h o n g T iêh sĩ c ậ p độ Lại còn có ta m khôi: Độ

n h ấ t d a n h , Độ n hị d a n h , Độ la m v ể nội d u n g thi " c h ọ n n g ư ò i theo hai kh oa kinh

n g h ĩa v à thi phú"<^^ tr o n g đ ó '"đệ nhâ't trư ờ n g

d ù n g v ă n c ủ a c ừ u k in h ; đ ệ r h ị tr ư ờ n g Ihi vằn

c hicu, tê' bicu; Uim tr ư ờ n g thi v ă n th o p h ú ; tú

tr ư ờ n g thi loại v ă n đ ôi sách; n g ủ t r ư Ò T ì g phái

c h í" c ù a n h ủ s ừ h ọ c ViOl N a m T h a n H u y C h ủ , y h ã n v ic ỉ ve

" Q u a n c h ữ c ' g h i rỏ n i m t h ứ n h ả ỉ đ ò i L ẽ H ó n g D ứ c (1470),

m ú a th u " đ ì á ị x r a q u đ n c h e tr o n g triẽ u c ó lụ c b ộ , lụ c tụ ,

lụ c k h o a , n g ự s ử d à i H ả n lâ m v ic n , O ô n g c á c Q u ỏ c ỉư

g iá m , Q uO c s ừ viC*n« PKu d o â n P h u c u n ^ s ư (tứ c q u o n D ô n g

C u n g ) T ư T h i ô n g iả m , T h à i y V IW ữi I h u g i i n , T r u n g Ih ư

g iá rv H o â v ả n g iã n đ c ư Ih ư ò c c á c c h ừ c c o v u n ộ i b ộ T h ừ a

tu ỵ è n , P h u h u y v n c á c n h â m ò n d c h â u [Ậ n h ừ n g c h irc q u ủ n

g â n đ á n (các q u a n k h u v c n n ô n ^ đ ó d i ẽ u ) '\ cỏ Ih ô th ả y s ử

s i c h T r u n g Q u ổ c c h é p k h á d ú riR v à ti mi.

P h a n Đ m h Q u ô ( d ò j T h a a h ỵ " A n N im k y d ư "

Lý T iê n C ă n (đ ờ i T h a r\h ), " A n N a m ì ậ Ỵ t k ỷ "

Phan Đinh Quc (dời Thanh) "An Nam kỳ du^' Tronj»

" l ịrh triõ u h i r n r h u a n g lo a i c h í" c ủ n g v ie ỉ ’T h ấ m p h u c ih õ i

L ý , T r ẩ n õ n ư ó c V iộ i p h ẩ n lử iì g ỉô h g th ò i T ố n g , th ờ i Lê

c ũ n g ả p d ụ n g n h ư v ậ y " Nghiêm Tòng Giàn (dời Minh), 'Tì\ù vực châu lư ly c ',

q u y ế n 6, " A n N a m "

"Minh sử", quy en 321, "L iịl iruyOn" số 289, "Ngoặi

q u ố c " 2: " A n N a m "

142 Dirơìíg Bào Quản / Tap chi Khoa học D H Q C ỈÌN , Klĩoa học X à ỉtội và Nhản t>ân 24 (2008) Ĩ36’Ỉ47

v à o c u n g thi trư ớ c m ặ t nhiì v u a v à p h à i d ù n g

v ă n dỏ ỉ C ó s ác h c ò n g h i '"D ù ng kh oa

c ử đ è c h ọ n n g ư ờ i tài, c ũ n g k h ô n g k h á c gi

g iá o d ụ c c ú a T r u n g Q u ố c x ư a đ iế u

đ ó đ ă nói lỏn m ô ì liên h ệ g iữ a k h o a c ử Việl

N a m vó i k h o a c ử T r u n g Q uốc

V ế c h ẽ ' đ ộ q u â n đ ộ i của Việỉ N a m , Irong

s ử sach T r u n g Quỏ'c c ũ n g g hi c h é p rất ti mi

Thời n h à T ô h g , các đ ô th à n h Việt N a m đ ẽ u

" tro n g t h à n h k h ô n g có dâiì; chi có h à n g tră m

k h u trại lín h đ ư ợ c d ự n g n h à tra n h C á c phủ;

sò c ủ n g c h ậ t họ p, trê n c ử a đ ể M in h Đ ứ c M ôn,

chi h u y v à b i n h lính g ầ n 3000 n g ư ò i, trê n trán

có x à m 3 c h ữ 'T h i ê n t ừ q u â n '' L ư ơ n g th ự c

đ ư ợ c c ấ p th ó c h à n g n g à y , h ọ p h ả i t ự g iả đ ế

ăn Binh k h í thì có c u n g nò, m ộ c bài, s ú n g gỗ,

s u n g tre, n g ư ờ i y c u k h ỏ n g t h ể s ử d ụ n g

đưọc"^^^^ Đ ế n đ ò i M in h "cảc ty v à v ệ nội và

vệ ng oại, m ỗ i vệ, ty có 6 sở: tru n g , tiến, h ữ u ,

tà, hậ u , s ủ n g , m ỗ i s ờ có 15 đội, m ỗ i đ ộ i 55

ngư ờ i, t h ư ờ n g 6 n ã m m ộ t lẩn c h ọ n các trá n g

đ in h , n h ừ n g n g ư ờ i k h ó e m ạ n h đ ể s u n g v à o

q u ầ n n g ũ , n h ữ n g n g ư ờ i y ê u thì v ẽ v ó i dâ n

N h ũ n g n g ư ờ i s ứ c k h ỏ e th ậ t tô'l thì s u n g v à o

đ ộ i "K iêu d ũ n g q u â n " th u ộ c cảc vệ, là đội

q u â n c h iêh đ â u kh i đ ấ t n ư ớ c h ữ u s ự ; sức

khò e loại 2 thì s u n g v à o Kỳ q u â n n g ũ , đ ó là

đội q u â n v ậ n c h u y ể n lư ơ n g thực L ín h đ ă ỏ

lâu t r o n g q u â n n g ù có t h ế trờ v ề q u ê c à y cấy

là m ăn, lo n g h i ệ p n h à M ỗi lầ n th iê t ỉriẽu, các

vệ p h ả i đ i ể m danh^ K iêu d ũ n g q u â n p h ả i trự c

ỏ v ệ sở, s ứ c k h ó e loại 2 thì n ộ p tiế n đ ư ợ c trở

N g h iê m T ò n g G ià n ( d ờ i M in h ), " T h ù v ự c c h â u ÌKĨ lụ c " ,

q u y ẽ n 6, " A n N a m "

T rư ơ n g N h ic p , " Đ ò n g T â y d ư ^ g k h ả o " , q u y ế n 1: " G ia o

C h i"

" T ổ n g s ừ " q u y c ’n 4 S S , U ộ l ir u y ệ n 50*247, " N g o ạ i q u ó c ' 4:

" C ia o C h i', T r ị n h L ậ p ( đ ò i T ô h g ) T r o n g “ A n N a m k ý lư ợ c "

c ủ n g cỏ đ o ậ n g h i t i n m g tự : 'T r o n g th à n h n o i k h ô n g c ó d â n

c ư , có m â y ỉr ả m k h u n h à b a n g ir e tr ú c d ù n g lâ m d o a n h trạ i

c ủ a lin h - C ù a p h ủ c ó g h i " M in h Đ ử c " B in h k h í Ih i c ó c u n g ,

n ò , m ộ c b á i, s ủ n g ír e " ( d ẳ n th e o T r ư ơ n g T ú D ẵ n [2 |).

v ế n h à , n h ư n g lúc h ữ u s ự thì tại bị đ iể u đ ộ n g

s ừ d ụ n g

M ộ t v ệ d ư ợ c gọi là m ộ t d o a n h , m ộ t sở

đ ư ợ c gọi là m ộ t kỳ, đ ó là th e o b in h chê' củ Khi đãiì n ư ớ c lo ạ n lạc thi q u â n độ i p h â n tản

ra các th ô n ấp đ iể u đ ộ n g rấ t c h ậ m c h ạ p , khó

lò n g ứ n g biến, lại íạ m th ò i á p d ụ n g chẽ đ ộ

q u ả n n g ù n ô n g th ô n kiểu cha con {phụ tử binh) M oi m ộ t ty h à n h c h ín h b ố tri m ộ l viên

q u a n cai quản^ m ỗ i p h ú m ộ t p h ó d ô tư ó n g ,

m ỗ i h u y ệ n , ch âu bô' trí m ộ t p h ỏ tư ớ n g , b a o

g ô m cá s o d ự bị b ố s u n g C ác ch âu, h u y ệ n lớn

đ ư ợ c c h ọ n m ộ t n g h ìn lính tin h n h u ệ ; h u y ệ n

v ừ a thì c h ọ n 800; h u y ệ n v à c h â u n h ó thì ch ọn

600 h o ặ c 500, T h ê m v à o đ ó m ộ t lính v à htii

n g ư ò i v ậ n c h u y ế n lư ơ n g thực, s ố n g ư ò i còn lại p h ả i n ộ p lư ơ n g th à o Khi m ộ t n oi n à o đ ó

c ó đ á n h n h a u thì đ iể u d ộ n g đ ê h m ứ c cao

n h ấ t, n ê u k h ô n g có việc gì thì trả tất cả vể

K hi cỏ g iặ c tiêh g ầ n b iê n giới thì l ự b ả o vộ

n h a u N h ữ n g v ù n g đằ'ỉ ỉh u ộ c h u y ệ n , ch âu

m ìn h , n ê u là n o i x u n g y ê u c ẩ n tă n g th ê m

q u â n đ ế trấ n g iữ, v ớ i b in h lín h trấ n g i ữ đ ỏ

th à n h , c ủ n g có ché' đ ộ đ ô i với m ớ i và cù

Q u ằ n t h ư ờ n g trự c v à các v õ sĩ d ù n g m ả n h

đ ể u h ư ở n g lư ơ n g q u a n lại v à c h u y ê n d ư ợ c

g íữ \ạì \a n \ vệ (^ u ã n ô duiỉnỉk Vc iiau

d o Sự p h â n chia N a m Bắc nôn h a i b ê n đ e u

t u â n th e o c h ê đ ộ ây B in h lín h p h ả i d ũ n g cảm

n h a n h n h ẹ n , p h ả i th iệ n chiêh Đ á n h n h a u nếu

t h u ậ n lọi thi th ừ a th ắ n g Iruy đ u ổ i, nô'u k h ò ng

t h u ậ n lọi thì rú ỉ v ế c ă n c ứ h iể m yêu L ính g iữ

th à n h v à l ín h cơ đ ộ n g đ ế u n h ư v ậ y c ả " ^

M ộ t S Ố g hi c h é p d u ớ i th ò i n h à M in h lại

ch o r ằ n g Việt N a m " k h ô n g có th à n h quách,

q u â y p h á o là m t ư ờ n g th à n h , q u â n đ ội và d â n

ở xen lẫ n v ói n h a u " " Q u â n c h ế k h ô n g có

đ ị n h m ứ c , k hi g ió i chi d ù n g p h á o hòa, đ a o

k iế m lâ t h ứ y ê u " " Q u ô c g ia coi n h iề u voi

M g h ié m T ò n g C iả n ị é ờ ỉ M in h ), 'T h ù v ự c c h ầ u lư \ụ c",

q u y ế n 6 , " A n N a m "

i?rto Ọíí/7íỉ / TọỊf chi K)kVĩ }iọc D H Q C ĩiN K)ioa hoc X âhội vồ Nhâỉi I>ởn 24 (2008) Ĩ3 6 'Ĩ4 7 143

n h iế u linh là m ọ n h , liVy s ố lư ợ n g đ á n h giả, voi

mổi c o n k h ô n g quií 3CX)0, linh th ư ờ n g g iữ sô'

10 v ạ n , t u a n j ; Iru y e n d o P h ụ c Bn ỉư ớ n g q u à n

đ ặ t ra l ị ấy, Di d ọ c s ô n g q u a n h th à n h k h o à n g

50-60 d ạ m , các chiỏh t h u v í n lúc g ặ p tin h the

hiem n g u y thi g iấ u t h u y ổn v à o bờ- N h ử n g

th u v c n đ ó s ư n đ ỏ s a n v à n g , c h u ả n bị n g ư ò i

đ ã y đ ủ , cỏ lè n u á c ây m u ố n k h o a tr ư ơ n g sức

L m h m ă c m ộ t h o ặ c hai áo m à u

xanh tay rộnj;, Iròi n ó n g íhi còi ìĩS n , k h ò n g c ỏ

m ù sắl Binh khi thi cò s ú n g h o a m ai, khiên,

dao lú c căn k h ô n g đ u

L ú c c h iêu m ộ b in h linh, ''b iê n c h ế đ ội n g ủ

d ự a v à o lu ậ t \ ị th u th u ê n g h e n ô n g , c h o n ê n

p h o n g tụ c c ù a h ọ sinh c o n g á i thì m ù n g ; sinh

con ỉ rai ỉhi lo N a m xõp v à o là đ in h , đòii m ú c

q u y đ ị n h phủi v à o q u ả n n g ũ và p h á i cạo lóc ở

trán k h o ả n g m ộ t tâc dò p hiĩn biột v ói th ư ờ n g

Nhim^; ^’lìi c h é p tr o n g s ử sác h T ru n g

Q u õ c vô m ặ ỉ Viin h ó a g i ả o d ụ c c ũ n g r â t

p h o n g p h ú Ròt n h iê u sú liộu đ e u đô c ậ p đến

viVr đ e s ứ d ụ n g c h ữ l l n n ờ Viột N a m , có tal

liÍỊv viò\: N u õ c nnv '\1ếu d ù n g c h ừ H á n cua

'I r u n g k h ò n g q u ư n dimj» c h ừ c u a các

n i m c t h a đ ọ c S t i c h , đ à m đ ạ o

iriot ly, Icìc vatì c h u ư n g d e u g a n gio ng

‘I r u n g Q u òc, chi cỏ iời p h á t ô m h a i khác, lạ

C ỏ tòi livu rIìì r ằ n g " v ă n tự RÌòhị; n h ư

I r u n g Ọ u ỏ c H ọ còn s á n g tạ o th ò m m ộ t s ố

<'hù, p h â n Itm lhi*m bộ th ỏ ò b ê n trái, n h ư n g

trén các \'àn ihir tra o đ ỏ i v ó i sứ th â n í hi

k h ô n g d ù n g n l n m g c h ữ đ iế u đ ỏ rỏ

rnng lã nói tỏi c h ù N ò m c ủ a Viột N a m Sú

sacK đ òi T ỏ n g còn ghi "Viột N a m chuti làm

I*hdn D in h Q u c (din H u n h ) , " A n N a m ky d u "

Lỳ Tiôn C í n (đờ i l l i a n h ) , " A n Nđm l j p ký".

• P h an O í n h Q u c (dc» ĩì in n h ) , " A n N d m k ý d u "

ịiit Sghiôm Tnn^ Cĩian (đứi Sĩinh), "Thù vưc châu ỉư lục"

^Ịuyèn t ’ A n N a m "

u ỏ n n D ai U yOn (d ứ i N ^ u v c n ) , " D ũ o d ỉ c h i lư ợ c ', p h ẩ n

" C ia o C h i "

{iìt ^ T h a n h ) , " A ĩ \ N a m l a p k v ".

đ ư ợ c giây v à b ú t, t h ư ờ n g p h à i tìm ở điVt khác"<^\ Đ iểu đ ó nói rỏ r ằ n g ih à i ây, Viộl

N a m t h ư ò n g p h á i qiui đ ấ t Q u á n g Tây, Q u ả n g

Đ ô n g đ ế m u a giây, b ủ l v à các đ ổ d ù n g vản

p h ò n g khác N h ư n g , n g h ệ t h u ậ t t h ư p h á p Việt N a m c ũ n g có n h ừ n g n é t đ ặ c sắc c ú a nó

T h e o gh i c h o p c ủ a P h a n Đ in h Q u c \ m ộ t n gư òi

đ ã Kmg đ e n Việt N a m ỉhi n ư ớ c n à y " th ư

p h á p Iheo k ie u tố n g the, c ác h v ic t c ủ a mọi

n g ư ờ i đ c u g iô n g n h a u , rât k h ó p h ả n biệt đ ẹ p xâu T òi đ ả t ử n g đ à m đ ạ o v ớ i các sì p h u đê tim n g u y ê n do, p h S n lá n đ o u n ó i n g ư ò i nư ó c tôi h ọ c c h ừ đ ể u h ọ c c ách g h é p th à n h m ộ i chữ, cách k hác tách n é t l ừ n g chữ, ià m c h o n é t chù

k h ò n g có gì k h á c n h a u , sau đ ó g h é p th à n h

m ộ t chủ, đ ó c ũ n g là m ộ l cách v ậ y Khi viết

h ọ c ngổi b ệ t x u ố n g c hiêu, hai cố ta y k h ô n g tì xuôVig chiếu, ta y trái jỊÌữ g iấ V / t a y p h ả i cẩm

b ú t tu y lúc thi xạ sách 0 triếu đ i n h (xạ sách lá

m ộ t m ỏ n thi, c h ú k h á o n ê u v â n đổ, thi sinh

v ie t đ á p án - N D ) phtìi viết kic’u c h ữ Khải (kieu ch ử c h â n p h ư a n p - ND) rõ ràng, nếu

k h ô n g thi râ't k h ó m n v ư ợ t trội

V ể chê' đ ộ t r ư ò n g học cua ViC’1 N am , à

k in h đ ô có Q u ố c ỉứ giám , ìỉiì phni cỏ Tẻ tửu

T ư n g h iệ p , Tiẽh sĩ t h ô n g Ihạo n g ũ kinh, Giti.j thụ d c d ạ v cac c o n g bi ( l u tai Vci c ư nhan) Lại còn có S ù n g v ă n q u á n , Tú Lím cục, ớ đ ữ v

tât p h á i có H à n lâ m viộc kióm C h u ô n g q u a n

đô d ạ y các h ạ n g n h o sin h con o m cóc q u a n ỏ

V iện S ù n g v ả n , Tú lâm Tại các p h u Ihiẽi lập

t r u ò n g h ọ c V ãn m iôu, cô cac q u o n Iduãh d ạ o

n h o học đ c d ạ y các s in h "1 lỏ iá con em

c ù a d â n t h u ờ n g , c ử đ ù 8 tu ổ i là v a o Uêu học

15 tu ổ i v à o đủi Vo nội d u n g học lập ''k ẻ sĩ đi h ọ c p h ã n lớn v ầ n là ''c ư a n g giiím"

T nrxh L ạ p {đ ời T ổ n g ), " A n N a m k ý iược' (d S n lhi?o

T r ii o n g T ú D â n (2, tr.59Ị).

P h a n Đ in h Q u ê (đ ò i T h a n h ); "Aiì N a m k ý d u " N>»hivm T ò n g G iả n ( d ờ ỉ M in h ), " T h ù v ự c c h â u u r lục"

U ô n g Đ ạ i U y c n ( đ ; n N g u y ê n ) , " D ả o d i c h i lư ợ c ', p h ẩ n

" G ia o C h i"

144 Duưĩĩị^ Bào Qmãm / T ợị > chi Khoa học Đ H Q G H N , Khoo học Xả hội và Nhân I*đ« 24 (20()3) ĨS6’ Ĩ47

(lịch sử) v à " tín h lý" (h ọ c t h u y ẽ t nói v ể tính

cách con n g ư ờ i v à s ự v ậ t d ế u d o trờ i s in h ra

cả - " ta m c u ơ n g r n g ũ t h ư ờ n g c ù n g với

c hính tâ m tu th ả n là g ô c củii tế gia, trị quôc,

v ă n c h ư ơ n g lễ nhộc^ tất cả đ ế u p h ả i học

V ẽ tin h h ìn h đ ờ i s ố n g c ủ a xã hộ i Việt

N a m thời cố, n h ữ n g g h i c h é p c ủ a đ ổ n h à

M in h đ â v iè\: " H ọ s ô n g c h u n g chạ, ít hiếu

biêt v ể lễ ng h i, tín h nẽ^ th ô bạo, th íc h đ á n h

n h a u , tro n g giàu, k h in h nghèo"<^>, ' T h o n g

tụ c s ô h g c h u n g chạ C ó n g ư ờ i c ắ t tóc, có

n g ư ờ i búi lóc, m ô i đ ỏ r ả n g đ e n , đi c h â n đâ't,

x ă m vẽ đ ẩ y m in h , ư a ỉắ m lú c n ó n g n ự c nèn

giòi hơi t h u y ể n lội nưóc"^^*\ v ế m ặ t tra n g

p h ụ c , M in h T h á i T ổ đ ă cỏ bài t h ơ m iê u tá n h ư

sau: " N g ư ò i d â n coi v iệ c đ i c h â n đâ't ]à lệ

làng, cạo tóc áo q u ẩ n n h ư th ẩ y tu n oi h o a n g

N h ữ n g g hi c h é p đ ờ i n h à T h a n h còn

nói rõ: ' T ó c h ọ đ ế đ u ỏ i d à i s â u lư n g , đ ư ọ c

chải b ằ n g s á p n ê n k h ô n g bị toi xõa C h â n đi

đâ't, h ọ coi đâ't n h ư là c á t s ạ c h vậ y Á o của

con trai, c o n gái, đ à n ôn g, đ à n b à đ ể u k h ô n g

có cổ đ ứ n g , k h ó p h â n biệt, k h ô n g có q u á n

váy, con g á i m ặ c v á y th ù n g , k h ô n g gằ'p nê p ,

v u a v à q u a n thì đ i tâ't c h e d ế n đ ẩ u gôl ĩứkưng

h ọ v ẫ n k h ô n g ư a lắm C á c p h u k iệ u c á m lọ n g

q u ạ t của n h à v u a chi đ ư ọ c q u ấ n v ả i t ử m ô n g

đ ế n rô'n, m ù a đ ô n g c ũ n g k h ô n g có v ề

m ặ t kiến t r ú c "chi có n h à v u a m ớ i đ ư ợ c

d ù n g ngói m à u v à n g , q u a n v à d â n k h ô n g

d á m d ù n g ngói, chi đ ư ọ c lợ p b ằ n g cỏ, cột,

k è o b ằ n g tre, m á i h iê n n h à chi c h o p h é p c a o 4

th ư ớ c ta, c ừ a cao k h ô n g đ u ợ c q u á 3 t h ư ó c ta

Phan Đinh Quê (đời Tl^anh), ''A n Nam kỹ dg".

(J*) Nghiêm Tòng Giản (đời Minh), 'T h ù vực châu tư lục",

quyển 6, "An Nam".

La Vlẻì Cảnh (dời Minh), '’Hàm lân lục', Nam di chi,

quyển 6, '*An Nam’' iâ c ì ự ã nẫm 1591).

Truơng Nhiếp (đời Minh) "Đông Tây dương khảo,

q u y ế n I " G iđ o C h i" (bán k h ắ c n á m 1617).

N g h iẻ T T ì Tòng Ciân (dời Minh) 'T h ù vực chầu tư \ụ<r,

q u y ến 6, “An Nam".

p h ả i cúi đ ẩ u k h o m l u n g m ới v à o đ ư ợ c n g a y

cà c ử a 6 c u n g v u a c ủ n g k h ô n g d u ọ c c a o q u á

m ư ờ i Ih ư ó c v ế c ác đ ổ d ù n g tro n g nhà cúa Việt N a m thì ''n h à s a n g m ó i có g iư ờ n g và

đ ệ m , còn d â n th ư ờ n g k h ô n g có N h ữ n g

n g ư ờ i s a n g trọ n g Ihì đi cán g, hai n g ư ò i

k h iêng H ạ n g đ ạ i q u ý tộc thi có kiệu g iô n g

n h ư xe, lên kiệu rổi thì n g ổ i xê'p b ằ n g , có 4

n g ư ờ i h o ặ c 8 n g ư ò i khicng"^^^^ " h ọ k h ô n g có

b à n ghế R iêng v ớ i c á c s ứ th ẫ n , h ọ là m g h ế

n g ổ i v ừ a cao v ừ a rộng Bàn y ê h tiệc c ủ a họ

h ì n h tròn, s ơ n s o n th iế p v à n g , đ ư ợ c p h é p cao

k h o ả n g m ộ t th ư ó c la, v iể n x u n g q u a n h n h ư cán h

V ể p h o n g tụ c t ậ p q u á n Việt N a m , có

n g ư ờ i c h o rằ n g " p h o n g tụ c c ủ a h ọ d â m đ ả n g ,

k h ô n g h iê \ xâu hố, kh i tắ m n g â m m ìn h x u ô n g

n ư ó c , đ à n ò n g đ à n b à đ ẽ u tắ m tru õng ; đ i lại,

đ ứ n g n g ồ i k h ô n g n é ư á n h n h a u , k ế cả n h à

q u y ề n q u ý c ũ n g th ê ’' T ậ p q u á n ả n trẩ u cúa

n g ư ờ i Việt N a m đ â đ ế lại n h ữ n g â n tư ợ n g

s â u sắc: "L ú c n à o c ũ n g n h a i Irãu, chi cỏ lúc

n g ủ là d ừ n g m à thôi R ă n g thì n h u ộ m đ e n

b ó n g , Ihây n g ự ò i có r ă n g t r ắ n g lại c ò n cưòi lại

V ế p h o n i; tụ c c ư ỏ i xin, " đ ế n n g à y đ ã đ ịn h

c o n trai c o n gái tụ t ậ p t h à n h h à n g th à n h lôì; kê't n h ữ n g q u à c ẩ u n g ủ sắc, v ừ â h á t h ò v ừ a

t u n g c l u , h ọ gọi trò c h o i đ ỏ là " tu n g còn"', con g á i n h ậ n còn coi n h ư v iệc h ô n n h â n củ a

n h à trai đ ã đ ư ợ c q u y ế t định"^*^l Xem ra cách

ắy c ũ n g g iố n g n h ư c ác h t u n g q u ả tủ cẩu đ c

đ ị n h đ o ạ t h ô n s ự vậy

T h e o m ộ t s ô 'g h i c h é p tr o n g s ử s ác h T r u n g

Q ư ố c thì đ ịa vị x ẫ h ộ i c ủ a n g ư ờ i p h ụ n ử Việl

N a m tr o n g thời cố d ạ i t ư ơ n g đ ô i cao T h í d ụ

tr o n g q u a n h ệ h ô n n h â n , n a m p h ả i đ ư ợ c

n g ư ờ i n ử lấy, n ử g iở i c h ín h là lấy n g ư ờ i N ữ

Lý Tiên C ăn (đỏi Thanh), "An Nam tóp kỷ”

w Trịnh L^ip (đòi Tống), "An Nam ký hrợc', dẵn theo Truơng Tú Dãn.

Hảo Quổĩi / Tnjy chi Klioíìhọc D ỈỊQ G H N , Khoa học Xã hội I'à Nỉwn vân 24 (200Ổ) Ỉ36-147 145

gi ái lấy c h õ n g n ê u k h ô n g có c ù a hõi m ỏ n cho

n h à trai thì bị coi là h ò n hạ, v 6 tích sự T ro n g

iúc đ ó có th ố d â n lảy đ ư ợ c v ọ đ ê c o n IraiYnói

d ư ợ c v ể n h à c hõ ng, đ é con gái thì k h ò n g

đ u ọ c vế, vì th ê ’ con gái q u ý h ơ n con

T ro n g b u ô n b á n p h ự n ữ c ũ n g c h iêm m ộ t đ ịa

v ị ră 't c a o D ù c o n ÌTỉìì n h à q u a n c ủ n g k h ô n g

kiên g kỵ ra c h ọ m u a b á n c o n gái K h ò n g phải

ph ièn, h à n g n g h ìn c o n gái c ũ n g đ ư ợ c m a n g

ra

N g o à i ra, íụ c n g ũ có câu: " Đ ấ t b a o n h iêu

thi n u ô i n g ư ò i b â y n h ic u " N h ữ n g n g ư ờ i

I r u n g Q u ố c đ ã lich Viột N a m c ò n n h ậ n xét

rằ n g " H a i c h â u H o a n và D iễn (tức là điVl

N g h è An n g à v n a v - N D ) v a n h ọ c phcít triôVì,

hai c h â u G ia o v à Ai ịì ứ c !à đ ổ n g b a n g Bac Bộ

v à T h a n h H ó a - N D ) thi n h iẽ u n g ư ò i h à o

ph ón g, so v ớ i các nơi k h á c c ũ n g h o i đ ặ c

Q u a đ ỏ có ìh o th â y n g u à i T ru n g

Quô'c n h ậ n xẻt rât ti nii

M ột đ ic u đ ó n g nỏi n ừ a là, tr o n g q u á trinh

giao lư u g iữ a T r u n g Q u ố c v à Viột từ rấl sớ m

liầ cò h iệ n t ư ợ n g n g u ò i TruỉiịỊ QucVc di c ư

s a n g Việt N a m và d o n h iể u n g u y ê n n hãn,

m ộ t sỏ" đ ịn h c ư lại Viột N a m T h í d ụ n h ữ n g

I.Hi l i ệ u t ù c t ò l nh»T

n u ó c Viột N a m g ià n h đ ư ợ c đ ộ c lậ p t ự chú

k h ôn g lâu, d o ''n ^ ư ò i b à n x ứ ò đ ả y k h ô n g

t h ạ o vê' Víĩn { ự , n ê n n h ù n g n h à b u ô n t ừ P h ú c

Kiẽh đế n , uVt p h á i tié p xúc, vi các q u n n m u ỏ h

giải q u y ẽ t c ô n g v i ộ c các v à n b ả n d ế u do

khách đ ể x u á t T ư a n g tr u y ể n r ằ n g ỏ n g Lý

C õ ng UAn v ỏ n n g ư ờ i M â n (tứ c là P h ú c K iên •

ND) Lại có cả n h ừ n g n g ư ờ i có tài lìảng,

n h ừ n g n h à sư, đ ạ o sĩ, các n h à kỹ th u ậ t v à tôi

ló của h ọ trố n s a n g đ ẳ y rấ t n h iế u '' Có IhỄ'

thấy rõ n h ừ n g ngirời đ ỏ đ ư ợ c các n h à đ ư ơ n g

cục Việỉ N a m trọ n g đ ã i h ọ đ ă lư u lội đ ị n h c ư

và p h ụ c v ụ c h o c h ín h q u y ê n thừi ấy N h ư n g

c ũ n g cỏ m ộ t S Ố ít là bị c ư ó p s a n g Việt N a m

là m n ô ti: ' T h ổ d â n ở n ư ớ c n à y râ't ít, m ộ t n ứ a

là d â n th à n h p h ố M ộ t s ố lữ k h á ch ở v ù n g

N a m C h â u d ụ d ỗ n g ư ờ i đ i làm n ô tì, ỉôi tớ

n h ư n g đ ê h C h â u Đ ộ n g ihi trói lại và đ e m

b á n , g i a o n g i r ò i ò C h â u Đ ộ n g , l â y h n i l ạ n g

v à n g , n g ư ò i có ỉâi n g h ệ Ihi đ ư ợ c b ù ỉhêm;

n g ư ò i giỏi v à n c h ư ơ n g c h ữ n g h ĩa c ũ n g d ư ọ c

b ù ỉhêm Bị ÌTỎÌ ta y v à bị đ u ổ i đi, n h ữ n g

n g ư ờ i n à y k h ỏ n g b iê i đ ư ờ n g vể- Đ êh địa

đ iố m thì n g ư ờ i bị b á n đ ư ợ c g ia o c h o ng ư ờ i

m u a v à là m tôi tớ s u ố t đời, bị x ă m c h ữ lên trán , p h ụ n ữ liiì bị x ă m v à o vú, bị q u à n th ú c

c h ặ t chẽ đ ế đ ể p h ò n g h ọ trốn"^*^ T ừ đ ó

n g ư ờ i T r u n g Q u ô c d i c ư san g Việt N a m ng ày

c à n g n h iẽ u , c h o n ê n có tài liệu lịch s ử đ ã ch ép

" v à o th ò i lo ạ n lạc đ ò i n h à M inh, s ố n g ư ờ i lư u lạc s a n g n g ụ c ư ỏ đ ấ í n ư ớ c láng g ic n g cỏ đ è h

h à n g

3 M ộ t s ố n h ậ n đ ị n h v ể n h ữ n g g h i c h é p có

H ê n q u a n đ ế n V i ệ t N a m ỉ r o n g s ử s i c h

T r u n g Q u ố c

T r ư ớ c h c \, cẩn nói ra n g n h ừ n g g hi ch ép

xa x u a c ủ a T r u n g Q u ô c v ẽ Viộỉ N a m là p h o n g

p h ú , v ể đíii t h ế là t ư ơ n g đôì k h á ch quan

N h ư n g d o tư c ác h cá n h â n và q u á trin h từ n g trải c ú a các tá c g iả có k hóc n h a u , n h ữ n g n a i

h ọ đ ặ t c h â n đé'n c ũ n g k h ả c n h a u , góc đ ộ q u a n

sá ỉ c ù a h ọ c ủ n g k h á c n h a U ; th ậ m chí có t h ế d o

n g u y ê n n h â n n h ữ n g n g ư ờ i khác d ầ s ừ a ch ữ a tro n g q u á trin h x ử lý n h ữ n g s ừ liệu đó, nén

đ ă xuâ't h iệ n n h ư n g điêVn k h ỏ n g th ố n g nhiVt

v ẽ s ử liệu ó m ộ t s ố m ặ t n à o đó, th ậ m chí có

P h a r D m h Q u ô (đtTi T h á n h ) , " A n N a m k v d u " ,

" M irh s ừ " , q u y c n 321 "L iộ t tm y ẻ n " truyí*n 2^9, "N g o ạ i

q ư o c " 2 " A r N a m "

T n n h L ạ p (đ ờ i T ô n g ), " A n N a m k ỷ lư ợ c " ( d a n ih e o

T r w n g T ù D á n (2, tr.5 8 ị.

D ư T â h (đ ờ i T h a n h ) , " D ậ i q u a n d ư ờ n g v à n ỉậ p " , q u y ê n 2

" T h u ộ c q u ỏ c h iộ u I h u ậ n th ư "