Một số lý luận cơ sở về cuộc cách mạng nền tảng

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là các công ty truyền thống có thể tự biến mình thành nền tảng hoặc thậm chí trong một số trường hợp thêm khả năng nền tảng cho các mô hình kinh doanh hiện tại

M t s ộ ố Cc ơ ở s lý lu n v cu c cách m ng n n t ng ậ ề ộ ạ ề ả

ThS Lê Vũ Toàn ThS T Doãn H i ạ ả

H c vi n KH, ọ ệ CN&ĐMST

H c vi n KH, CN&ĐMST ọ ệ Cùng v i s phát tri n c a công ngh , c a cu c cách m ng Công ớ ự ể ủ ệ ủ ộ ạ nghi p l n th t (CMCN 4.0) thì ph ệ ầ ứ ư ươ ng th c s n xu t cũng thay đ i, ứ ả ấ ổ nhi u công ngh s n xu t ra đ i cùng v i đó là các công ngh n n t ng ề ệ ả ấ ờ ớ ệ ề ả

xu t hi n, trong đó có Platform – n n t ng k t n i Có th nói, ấ ệ ề ả ế ố ể platform revolutioncu c cách m ng n n t ộ ạ ề ả ng (platform revolution) đã làm thay đ i ổ cách th c k t n ứ ế ố i, đ i ố ượ c coi nh là cu c cách m ng n n t ng ư ộ ạ ề ả Bài báo cung c p cái nhìn khái quát v ấ ề n n t ng k t n i ề ả ế ố flatform , v cu c cách m ng ề ộ ạ

n n t ng và tác đ ng c a nó đ n ho t đ ng kinh t - xã h i trong đó có ề ả ộ ủ ế ạ ộ ế ộ

ho t đ ng kh i nghi p nh th nào ạ ộ ở ệ ư ế

1 Định nghĩa nền tảng (Platform)

Thu t ng ậ ữ Platform hay còn g i là n n tọ ề ảng, trong ti ng Vi t cóế ệ nghĩa là “ph n ch c ch n đ các b ph n khác t n t i và phát tri n”ầ ắ ắ ể ộ ậ ồ ạ ể , nó

hi n h u trong t t c các lĩnh v c c a đ i s ngệ ữ ấ ả ự ủ ờ ố Khi g n ắ Platfrom v i cácớ

đ i tố ượng c thụ ể thường mang ý nghĩa là môi trườ hàm ch a công nghng ứ ệ

mà đ i tố ượng đó t n t i và phát tri n ồ ạ ể Trong lĩnh v c Công ngh thông tin,ự ệ Flatform được s d ng nhi u đ di n ử ụ ề ể ễ đ t ý nghĩa “t o ra môi trạ ạ ường mà trong đó các ng d ngứ ụ được th c thi”ự 1 Theo Wiki thì: “N n t ng máy tính,ề ả

n n t ng đi n toán ho c n n t ng kỹ thu t s là môi trề ả ệ ặ ề ả ậ ố ường trong đó m tộ

ph n m m đầ ề ược th c thi Nó có th là ph n c ng ho c h đi u hành, th mự ể ầ ứ ặ ệ ề ậ chí là trình duy t web và các giao di n l p trình ng d ng liên quan ho cệ ệ ậ ứ ụ ặ

ph n m m c b n khác, mi n là mã chầ ề ơ ả ễ ương trình được th c thi v i nó”ự ớ 2

Trong các lĩnh v c khác c a xã h i, khi nói đ n n n t ng là ự ủ ộ ế ề ả - n nề

t ng hi n h u trong t t c các lĩnh v c c a cu c s ng, platfrom không chả ệ ữ ấ ả ự ủ ộ ố ỉ

c n thi t trong xây d ng n n t ng chi n lầ ế ự ề ả ế ược kinh doanh cho doanh nghi p mà nó còn có vai trò trong cu c s ng c a m i ngệ ộ ố ủ ỗ ười tiêu dùng Platform, trong ti ng Vi t có nghĩa là n n t ng k t n i Nói đ n n n t ngế ệ ề ả ế ố ế ề ả hay là nói đ n s k t n iế ự ế ố mà đ cặ tr ng là ư v i m t ớ ộ h th ng m ng lệ ố ạ ướ ếi k t

n i các đi m nútố ể Xã h i loài ngộ ười càng phát tri n thì m ng lể ạ ưới càng nhi u, càng đa d ng và t ề ạ ừm ng đ n đ n liên m ngạ ơ ế ạ đ n m ng chuy n sangơ ạ ể song m ng r i liên mạ ồ ạng Có th nhìn th y m ng lể ấ ạ ướ ởi kh p m i n i, tắ ọ ơ ừ

m ng lạ ưới đi n, m ng lệ ạ ướ ướ ại n c s ch, m ng vi n thông cho t i các m ngạ ễ ớ ạ

lưới quan h nh các h i đoàn hay các m ng xã h i.ệ ư ộ ạ ộ

Theo quy n sáchể Cu c cách m ng N n t ng (Platform)ộ ạ ề ả (t a ti ngự ế Anh là Platform Revolution) c a ba tác gi Geoffrey G Parker, Marshall W.ủ ả

1 https://martinfowler.com/articles/talk-about-platforms.html

2 https://vi.wikipedia.org/wiki/N%E1%BB%81n_t%E1%BA%A3ng_m%C3%A1y_t%C3%ADnh

1

Platform là nơi tạo ra giá trị quan trọng thông qua việc mua lại, kết hợp và kết nối hai hoặc nhiều nhóm khách hàng để cho phép họ giao

Van Alstyne, và Sangeet Paul Choudary: “N n t ng (Platform) ề ả là hình th c ứ kinh doanh d a trên vi c kích ho t s t ự ệ ạ ự ươ ng tác t o-nên-giá-tr ạ ị gi a các ữ nhà s n xu t bên ngoài v i ng ả ấ ớ ườ i tiêu dùng M c ụ đích t ng th c a N n ổ ể ủ ề

t ng (Platform): ả đ t ể ươ ng thích hoàn toàn gi a ng ữ ườ i dùng v i s thu n l i ớ ự ậ ợ trong vi c trao đ i hàng hoá, d ch v ho c ti n t xã h i, qua đó kích ho t ệ ổ ị ụ ặ ề ệ ộ ạ

vi c t o ra giá tr cho t t c ng ệ ạ ị ấ ả ườ i tham gia”

Hình 1 Mô hình Pipe và mô hình Platform.

(Ngu n: ồ https://trithucquantri.com/)

M i n n t ng là m t mô hình kinh doanh (không nh t thi t là m tỗ ề ả ộ ấ ế ộ công c công ngh ) cho phép tụ ệ ương tác gi a các bên liên quan trong m tữ ộ

h sinh tháiệ , đi n hình là ngể ười tiêu dùng và nhà s n xu tả ấ Có th hìnhể dung m i n n t ng (Platform) ỗ ề ả cung c p các tính năng k t n i cho m ngấ ế ố ạ

lưới, thông qua các d ch v đị ụ ược cung c p b i n n t ng mà k t n i cácấ ở ề ả ế ố

đi m nút trong m ng lể ạ ướ Trong k nguyên bùng n thông tin và n n t ngi ỷ ổ ề ả

kỹ thu t s , chúng ta ch ng ki n hàng lo t các ông l n v i mô hình kinhậ ố ứ ế ạ ớ ớ doanh đ t phá d a trên n n t ng s (Digital Platform) nh Facebook,ộ ự ề ả ố ư Google, Amazon, Uber, AirBnB

Mô hình kinh doanh n n t ng không ch t o s n ph m d ch v vàề ả ỉ ạ ả ẩ ị ụ

đ a t i ngư ớ ười dùng, thông qua vi c xây d ng các k t n i và giao d ch trênệ ự ế ố ị

m ng, nó cho phép ngạ ười dùng t o và thu v giá tr , hay nói cách khác, môạ ề ị hình kinh doanh n n t ng cho cho phép t o ra giá tr này b ng cách t oề ả ạ ị ằ ạ

đi u ki n cho các giao d ch Chính vì v y, vi c xác đ nh đúng giao d ch c tề ệ ị ậ ệ ị ị ố lõi c a n n t ng là ph n quan tr ng nh t c a thi t k n n t ng.ủ ề ả ầ ọ ấ ủ ế ế ề ả

2

Các giao d ch lõi là n n t ng c a mô hình kinh doanh platform- cáchị ề ả ủ

th c mà nó s n xu t giá tr cho ngứ ả ấ ị ườ ử ụi s d ng Đó là quá trình bi n các k tế ế

n i ti m năng thành các giao d ch.ố ề ị B t đúng giao d ch c t lõi là ph n quanắ ị ố ầ

tr ng nh t c a thi t k n n t ng, vì doanh nghi p n n t ng sẽ c n ngọ ấ ủ ế ế ề ả ệ ề ả ầ ười dùng l p l i quy trình này nhi u l n đ t o và trao đ i giá tr ặ ạ ề ầ ể ạ ổ ị

Hình 2 Giao d ch c t lõi c a n n t ng trong mô hình kinh doanh c a Platform ị ố ủ ề ả ủ

(Ngu n: Applico ồ )

là m t h th ng cung c p các tính năng k t n i cho m ng lộ ệ ố ấ ế ố ạ ưới cùng

v i các d ch v đớ ị ụ ược v n hành thông qua m ng lậ ạ ưới cung c p t i các đi mấ ớ ể nút m ngạ Và đi cùng v i s đ t phá c a công ngh thông tin là s đ t pháớ ự ộ ủ ệ ự ộ

c a các mô hình kinh doanh m i s d ng n n t ng s (Digital Platform)ủ ớ ử ụ ề ả ố

nh các mô hình kinh doanh c a Facebook, Google, Amazon, Uber, AirBnB ư ủ

M t n n t ng ộ ề ả cu i cùng ố cho phép t o ra giá tr này b ng cách t oạ ị ằ ạ

đi u ki n cho các giao d ch.ề ệ ị Trong khi m t doanh nghi p tuy n tính ộ ệ ế t o raạ giá trị b ng cách s n xu t các s n ph m ho c d ch v , ằ ả ấ ả ẩ ặ ị ụ các n n t ng t o raề ả ạ giá tr b ng cách xây d ng các k t n i và các giao d ch s n xu t trên m ng.ị ằ ự ế ố ị ả ấ ạ Các giao d ch lõi là n n t ng c a mô hình kinh doanh Platform- cách th cị ề ả ủ ứ

mà nó s n xu t giá tr cho ngả ấ ị ườ ử ụi s d ng

Hình 2 Giao d ch c t lõi c a n n t ng trong mô hình kinh doanh c a Platform ị ố ủ ề ả ủ

(Ngu n: Applico ồ )

2 Một số vấn đề cơ sở lý luận của cuộc cách mạng nền tảng

2.1 Hi u ng m ng ệ ứ ạ

Hi u ng m ng đ c p đ n tác đ ng mà s lệ ứ ạ ề ậ ế ộ ố ượng người dùng c aủ

m t mô hình n n t ng có độ ề ả ược, d a trên giá tr đự ị ược t o ra cho m iạ ỗ

ngườ Hiệu ứng mạng tích cực đ c p đ n kh năng t o ra giá tr đángi ề ậ ế ả ạ ị

k cho m i ngể ỗ ười dùng c a m t c ng đ ng n n t ng luôn đủ ộ ộ ồ ề ả ược qu n lýả

t t.ố Hiệu ứng mạng tiêu cực đ c p đ n kh năng làm gi m giá trề ậ ế ả ả ị

đượ ạc t o ra cho m i ngỗ ười dùng c a m t c ng đ ng n n t ng b qu n lýủ ộ ộ ồ ề ả ị ả kém (trang 39 quy n sách ể Platform Revolutio).

Hi u ng m ng mang đ n s gia tăng v l i ích mà m t ngệ ứ ạ ế ự ề ợ ộ ườ ửi s

d ng thu đụ ượ ừc t m t s n ph m khi xu t hi n thêm nhi u ngộ ả ẩ ấ ệ ề ười khác cùng s d ng s n ph m đó trong cùng m t m ng lử ụ ả ẩ ộ ạ ưới Nói cách khác, “hi uệ

ng m ng” là hi n t ng mà giá tr c a m t s n ph m ph thu c hay t l

thu n v i s lậ ớ ố ượng ngườ ử ụi s d ng s n ph m nàyả ẩ 3 Hi u ng m ng đ tệ ứ ạ ạ

được khi vi c tăng thêm ngệ ười dùng m i t o ra giá tr cho nh ng ngớ ạ ị ữ ười dùng hi n t i và tr nên đáng k sau khi đ t đệ ạ ở ể ạ ược s lố ượng người dùng

nh t đ nh (critical mass).ấ ị

Hi u ng m ng đ t đệ ứ ạ ạ ược khi vi c tăng thêm ngệ ười dùng m i t o raớ ạ giá tr cho nh ng ngị ữ ười dùng hi n t iệ ạ Chính xác đây là tr i nghi m và giáở ả ệ

tr t ng th bên trong m ng lị ổ ể ạ ưới sẽ tăng lên khi có s xu t hi n c a nhi uự ấ ệ ủ ề

3 Nguy n Th T ễ ị ườ ng Anh – Áp d ng “hi u ng m ng” trong c nh tranh qu c t – NXB CTQG 2014 ụ ệ ứ ạ ạ ố ế

4

người dùng m i Mớ ột người dùng b t kỳ luôn mu n m t th gì đó t nh ngấ ố ộ ứ ừ ữ

người dùng khác M i ngỗ ười dùng trong m t m ng lộ ạ ưới nh v y v a là nhàư ậ ừ

s n xu t (producer) v a là khách hàng (consumer) ả ấ ừ Ch ng h n, ẳ ạ Ch ng h n,ẳ ạ tôi đăng bài vi t c a mình trên blog và tôi cũng đ c nó Tôi đăng Tweet vàế ủ ọ tôi cũng đ c Tweet c a nh ng ngọ ủ ữ ười khác Tôi ki m tra lể ượng người dùng truy c p trên Wave và tôi cũng góp ph n tăng l u lậ ầ ư ượng cho website đó Hay nói cách khác, tôi v a là ngừ ườ ải s n xu t, v a là khách hàng Tôi v a làấ ừ ừ

ngườ ọi đ c, v a là ngừ ười vi t.ế

Xem xét trườtrường h p Facebook ợ – nổi tiếng với hiệu ứng mạng mạnh mẽ, Facebook được phát triển bởi một nhóm sinh viên đại học Harvard: Càng nhiều bạn bè và gia đình cùng tham gia thì giá trị của những người dùng hiện tại càng lớn Hiệu ứng mạng cốt lõi đó chính là hoạt động

cơ bản trên Facebook, bao gồm chia sẻ hoặc đăng trạng thái/bài viếtbài Mỗi người dùng Facebook vừa là người sản xuất, vừa là khách hàng Họ vừa là người viết, vừa là người đọc

2.2 T ươ ng tác c t lõi ố

Các tương tác trên n n t ng, gi ng v i b t kỳ s trao đ i kinh tề ả ố ớ ấ ự ổ ế

ho c xã h i nào, di n ra v i ngặ ộ ễ ớ ườ ải s n xu t và ngấ ười tiêu dùng c a baủ

th :ứ thông tin, hàng hóa ho cặ d ch v , vàị ụ ti n t Thi t k c a m i n nề ệ ế ế ủ ỗ ề

t ng b t đ u v i tả ắ ầ ớ ương tác c t lõi.ố Tương tác cốt lõi là hình th c ho tứ ạ

đ ng quan tr ng nh t di n ra trên n n t ng – s trao đ i giá tr thu hútộ ọ ấ ễ ề ả ự ổ ị

h u h t ngầ ế ười dùng tham gia vào n n t ng trong giai đo n đ u tiên Tề ả ạ ầ ương tác c t lõi bao g m ba thành ph n:ố ồ ầ người tham gia, đơn vị giá trị,

và bộ lọc M c đích c b n c a n n t ng là t o thu n l i cho tụ ơ ả ủ ề ả ạ ậ ợ ương tác

c t lõi.ố

1 Ng ườ i tham gia vào tương tác c t lõi bao g m: (i) ngố ồ ườ ải s n xu t –ấ

ngườ ại t o ra giá tr ; và (ii) ngị ười tiêu dùng – người tiêu th giá tr đó.ụ ị

2 Đ n v giá tr ơ ị ị là c s đ b t đ u tơ ở ể ắ ầ ương tác, do nhà s n xu t t o ra.ả ấ ạ

3 B l c ộ ọ giúp các đ n v giá tr đơ ị ị ược phân ph i đ n nh ng ngố ế ữ ười tiêu dùng nh t đ nh B l c là m t công c ph n m m thu t toán, đấ ị ộ ọ ộ ụ ầ ề ậ ược

n n t ng s d ng đ tìm ki m và cho phép trao đ i các đ n v giá trề ả ử ụ ể ế ổ ơ ị ị thích h p gi a nh ng ngợ ữ ữ ười dùng

Vi c quan tr ng là ph i thi t k n n t ng c n th n sao cho nh ngệ ọ ả ế ế ề ả ẩ ậ ữ

tương tác th a mãn đỏ ượ ốc s đông người tham gia Nh ng đi u quan tr ngư ề ọ không kém là ph i dành ch cho nh ng may m n và b t ng , b i vì chínhả ỗ ữ ắ ấ ờ ở

người dùng sẽ tìm ra nh ng cách m i t o ra giá tr trên n n t ng này.ữ ớ ạ ị ề ả

2.3 Phát tri n c ch lan truy n t ng ể ơ ế ề ừ ườ i dùng đ n ng ế ườ i dùng

Các n n t ng phát tri n thông qua ề ả ể s phát tri n c ch lan truy nự ể ơ ế ề Khi mà M t trong nh ng cách m nh mẽ nh t đ tăng t c s phát tri n c aộ ữ ạ ấ ể ố ự ể ủ

m t n n t ng k t n i là thông qua s phát tri n lan truy n Khi mà ộ ề ả ế ố ự ể ề chính

nh ng ngữ ười dùng khuy n khích nh ng ngế ữ ười khác tham gia vào m ngạ

lưới thì khi đó m ng lạ ưới tr thành đ ng l c phát tri n cho chính mình.ở ộ ự ể

B n y u t c n thi t đ b t đ u quá trình phát tri n lan truy n choố ế ố ầ ế ể ắ ầ ể ề

m t doanh nghi p n n t ng bao g m: ngộ ệ ề ả ồ ườ ửi g i, đ n v giá tr , m ng lơ ị ị ạ ưới bên ngoài và người nh n Chúng ta cùng xem s phát tri n lan truy n c aậ ự ể ề ủ Instagram:

 Ng ườ ử M t ng i g i ộ ười dùng trên Instagram chia s m t t m hìnhẻ ộ ấ

sẽ kh i đ ng m t chu kỳ v i k t qu là mang v m t ngở ộ ộ ớ ế ả ề ộ ười dùng

m i trên Instagram.ớ

 Đ n v giá tr ơ ị ị Trên Instagram, đ n v giá tr chính là t m hình màơ ị ị ấ

người dùng chia s v i b n bè c a h ẻ ớ ạ ủ ọ

 M ng l ạ ướ i bên ngoài Đ i v i Instagram, Facebook ho t đ ngố ớ ạ ộ

nh là m t m ng lư ộ ạ ưới bên ngoài r t hi u qu , nó cho phép cácấ ệ ả

đ n v giá tr (các t m hình) đơ ị ị ấ ược lan truy n và chia s cho nh ngề ẻ ữ

người dùng ti m năng xem.ề

 Ng ườ i nh n ậ Cu i cùng, m t ngố ộ ười dùng t Facebook c m th yừ ả ấ

tò mò b i t m hình đở ấ ược chia s và quy t đ nh truy c p vàoẻ ế ị ậ Instagram Người dùng này có th t o ra nh ng t m hình c a hể ạ ữ ấ ủ ọ

và b t đ u chu kỳ này m t l n n a Bây gi thì ngắ ầ ộ ầ ữ ờ ười nh n đangậ đóng vai trò nh là ngư ườ ửi g i ban đ u.ầ

Trong l ch s phát tri n c a mình, trong vòng ị ử ể ủ Trong vòng cch a t iư ớ hai năm, Instagram nhanh chóng đã có h n 100 tri u ngơ ệ ười dùng tích c cự ,

và đã được Facebook mua l i giá m t t USD vào ạ ộ ỉ 4/2012 Instagram đã đ tạ

được s phát tri n nhanh chóng nàyự ể mà không c n ph i s d ng b t kỳ ầ ả ử ụ ấ

m t ng ộ ườ i qu n lý marketing truy n th ng nào c ả ề ố ả Instagram có được đi uề này là b i vì n n t ng c a công ty đã đở ề ả ủ ược thi t k m t cách c n th n đế ế ộ ẩ ậ ể

t o ra s phát tri n lan truy n t nhiên và hoàn toàn quen thu c.ạ ự ể ề ự ộ Năm

2012, Facebook mua l iạ Instagram v iớ giá m t t USDộ ỉ

2.4 Các chỉ số theo dõi vòng đời của một nền tảng

Không có m t b ch s hoàn h o cho m i n n t ng Cũng không cóộ ộ ỉ ố ả ọ ề ả

nh ng tham s tiêu chu n cho m i n n t ng Và sau cùng, b ch s theoữ ố ẩ ọ ề ả ộ ỉ ố dõi v i m t n n t ng không c đ nh mà bi n đ i theo giai đo n phát tri nớ ộ ề ả ố ị ế ổ ạ ể

c a n n t ng Các tác giủ ề ả ả c a quy n sách ủ ể Platform Revolutio chia ba giai

đo n phát tri n c a n n t ng.ạ ể ủ ề ả

(1) Giai đo n kh i nghi p ạ ở ệ Đây là giai đo n n n t ng m i ra đ i vàạ ề ả ớ ờ

c n ch ng minh giá tr , s h u ích c a mình Lúc này, các công ty n n t ngầ ứ ị ự ữ ủ ề ả

t p trung vào các ch s theo dõi s c m nh c a đ c tính cho phép nh ngậ ỉ ố ứ ạ ủ ặ ữ

tương tác c t lõi trên n n t ng x y ra tích c c Ch s có th bao g m: tínhố ề ả ả ự ỉ ố ể ồ thanh kho n, s k t h p ngả ự ế ợ ười dùng, và lòng tin

6

(2) Giai đo n phát tri n ạ ể Đây là giai đo n n n t ng c n t o raạ ề ả ầ ạ doanh thu và l i nhu n Theo đó, các ch s t p trung vào tác đ ng đ n sợ ậ ỉ ố ậ ộ ế ự phát tri n và tăng cể ường giá tr , bên c nh ch s đo lị ạ ỉ ố ường k t qu kinhế ả doanh truy n th ng.ề ố

(3) Giai đo n l n m nh ạ ớ ạ Đây là giai đo n n n t ng c n đi u ch nh,ạ ề ả ầ ề ỉ

c i ti n, gia tăng s c c nh tranh Khi đó, ch s t p trung vào s lả ế ứ ạ ỉ ố ậ ố ượng và

t c đ đ i m i c a n n t ng.ố ộ ổ ớ ủ ề ả

2.5.Tác đ ng c a mô hình n n t ng t i c u trúc kinh doanh ộ ủ ề ả ớ ấ

C u trúc kinh doanh ch u ba tác đ ng t mô hình n n t ng:ấ ị ộ ừ ề ả

 Tách tài s n ra kh i giá tr c a nó ả ỏ ị ủ Nói cách khác là tách quy n sề ở

h u tài s n ra kh i quy n s d ng hay khai thác giá tr mà nó t oữ ả ỏ ề ử ụ ị ạ ra

 Tái thi t l p trung gian môi gi i ế ậ ớ Không ch xóa b trung gianỉ ỏ (gi m chi phí và ma sát trong giao d ch), các n n t ng còn t o raả ị ề ả ạ các nhà trung gian ki u m i, khai thác tài nguyên trên chính n nể ớ ề

t ng, t o thêm giá tr cho n n t ng và mang l i l i ích cho cả ạ ị ề ả ạ ợ ả

người bán và người mua trên n n t ng.ề ả

 T p h p th tr ậ ợ ị ườ ng. N n t ng gi i quy t v n đ phân m nh thôngề ả ả ế ấ ề ả tin trong các ngành và th trị ường Đi u này giúp gi m chi phí giaoề ả

d ch và t o đi u ki n ra quy t đ nh t i u.ị ạ ề ệ ế ị ố ư

3 Sự khác biệt giữa mô hình kinh doanh nền tảng và kinh doanh truyền thống

Nh ng công ty truy n th ng, phi n n t ng chúng ta g i h là cácữ ề ố ề ả ọ ọ doanh nghi p tuy n tính, b i vì ho t đ ng c a h đệ ế ở ạ ộ ủ ọ ược mô t t t b iả ố ở chu i cung ng tuy n tính đi n hình.ỗ ứ ế ể Các công ty tuy n tính t o ra giá trế ạ ị

dưới d ng hàng hóa ho c d ch v và sau đó bán chúng cho ai đó cu iạ ặ ị ụ ở ố trong chu i cung ng c a h ỗ ứ ủ ọ Mô hình kinh doanh tuy n tính (pipeline) t oế ạ

ra giá tr b ng cách s n xu t các s n ph m ho c d ch v , đ y chúng raị ằ ả ấ ả ẩ ặ ị ụ ẩ ngoài và bán nó t i các khách hàng, hay nói cách khác là giá tr đã đớ ị ượ ảc s n

xu t thấ ượng ngu n và tiêu th h ngu n.ồ ụ ạ ồ

Kinh doanh tuy n tính: m t doanh nghi p cóế ộ ệ các thành ph n, t o ra các s n ph m/d ch vầ ạ ả ẩ ị ụ hoàn ch nh và bán s n ph m/d ch v đó choỉ ả ẩ ị ụ

người tiêu dùng

Hình 2 Giao d ch c t lõi c a n n t ng trong mô hình kinh doanh c a Platform ị ố ủ ề ả ủ

(Ngu n: Applico ồ )

Các doanh nghi p tuy n tính s h u hàng t n kho, cho dù đó là nhàệ ế ở ữ ồ

s n xu t ô tô nh GM hay nhà cung c p n i dung đăng ký nh HBOả ấ ư ấ ộ ư , nó cũng bao g m các đ i lý nh Walmart, Macy ho c Target ồ ạ ư ặ T t c nh ng gãấ ả ữ

kh ng l c a ngành công nghi p t đ u th k XX là các doanh nghi pổ ồ ủ ệ ừ ầ ế ỷ ệ tuy n tính, bao g m Standard Oil, General Motors (GM), US Steel, Generalế ồ Electric, Walmart, Toyota và ExxonMobil

L u ý r ng không ph i t t c các công ty công ngh ngày nay đ u làư ằ ả ấ ả ệ ề các doanh nghi p n n t ng.ệ ề ả Công ngh là m t y u t h tr quan tr ngệ ộ ế ố ỗ ợ ọ cho các n n t ng, nh ng s d ng công ngh hi n đ i không t đ ng bi nề ả ư ử ụ ệ ệ ạ ự ộ ế doanh nghi p thành m t n n t ng ệ ộ ề ả Netflix là m t ví d ,ộ ụ không ph i ả là m tộ doanh nghi p n n t ng m c dù là m t công ty công ngh Đó th c ch t làệ ề ả ặ ộ ệ ự ấ

m t kênh truy n hình tuy n tính v i giao di n hi n đ i gi ng HBO ộ ề ế ớ ệ ệ ạ ố

8

Công nghệ là một yếu tố hỗ trợ quan trọng cho các nền tảng, nhưng sử dụng công nghệ hiện đại không tự động biến doanh nghiệp thành một nền tảng

Hình 3 Doanh nghiệp truyền thống tuyến tính và Platform

(Nguồn: https://smartfactoryvn.com/)

Trong khi mô hình kinh doanh tuy n tính t o ra giá tr b ng cách s nế ạ ị ằ ả

xu t các s n ph m ho c d ch v , các n n t ng t o ra giá tr b ng cách xâyấ ả ẩ ặ ị ụ ề ả ạ ị ằ

d ng các k t n i và các giao d ch s n xu t trên m ng.ự ế ố ị ả ấ ạ M t s doanh nghi pộ ố ệ

n n t ng đi n hình nh eBay mua l i, k t h p và k t n i ngề ả ể ư ạ ế ợ ế ố ười mua và

người bán và cho phép h giao d ch tr c ti p Ngoài ra, eBay không đ t giáọ ị ự ế ặ

c a hàng hóa đang đủ ược trao đ i trên n n t ng c a nó.ổ ề ả ủ

Uber là m t ộ N n ề n n ề t ng (Platform) ho t đ ng trong lĩnh v c v nả ạ ộ ự ậ

t i, ả nó k t n i tài x v i ngế ố ế ớ ười nh ng khách hàng có nhu c u đi l i ữ ầ ạ Uber

t o ra ạ Ggiá tr ịmà Uber t o ra đó là ạ b ng ằ nh ng chuy n xe ch khách hàngữ ế ở

đ n n i c n đ n ế ơ ầ ế Uber mang đ n cho khách hàng ế n n t ng k t n i thu nề ả ế ố ậ

l iợ S thu n l i mà nó mang l i cho khách hàng làự ậ ợ ạ : d dàng ễ g i xeọ đ tặ chuy n trên các thi t b ế ế ị trên đi n tho i thông minh, tài x d dàng bi tệ ạ ế ễ ế

được chính xác khách hàng đang đâu, khách hàng d dàng thanh toánở ễ

b ng ti n m t ho c là b ng th tín d ng…ằ ề ặ ặ ằ ẻ ụ

M t ví d khác, Wattpad.com – m t n n t ng dùng đ chia s nh ngộ ụ ộ ề ả ể ẻ ữ câu chuy n, truy n ng n c a mình Taran Matharu là m t chàng trai tr cóệ ệ ắ ủ ộ ẻ

ni m đam mê v vi t lách, anh ta đã đăng nh ng trích đo n c a quy nề ề ế ữ ạ ủ ể sách mình đang vi t lên lên trang Wattpad này S h p d n c a câu chuy nế ự ấ ẫ ủ ệ công v i m t c ng đ ng đ c gi l n c a Wattpad đã t o ra đớ ộ ộ ồ ộ ả ớ ủ ạ ượ ực s thành công b t ng c a anh y: nó đã thu hút h n 5 tri u đ c gi Sau đó, quy nấ ờ ủ ấ ơ ệ ộ ả ể sách này đã xu t b n r ng rãi trên nhi u nấ ả ộ ề ước, và anh cũng đã quy t đ nhế ị

tr thành m t tác gi chuyên nghi p Rõ ràng là n n t ng Wattpad đã mở ộ ả ệ ề ả ở

ra m t chân tr i m i dành cho nh ng ngộ ờ ớ ữ ười nh ng ngữ ười vi t sách khôngế chuyên nh Taran Matharuư [4]

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là các công ty truyền thống có thể tự biến mình thành nền tảng hoặc thậm chí trong một số trường hợp thêm khả năng nền tảng cho các mô hình kinh doanh hiện tại của họ Nền tảng là một mô hình kinh

doanh tạo điều kiện trao đổi giá trị giữa hai hoặc nhiều nhóm người dùng, điển hình là người tiêu dùng và nhà sản xuất

Ví dụ: người tạo nội dung Youtube (nhà sản xuất) trao đổi nội dung với người xem (người tiêu dùng) Nền tảng chỉ tập trung vào việc xây dựng và tạo điều kiện cho một mạng Nền tảng không sở hữu phương tiện sản xuất – thay vào đó, họ tạo ra phương tiện kết nối

Đối với một doanh nghiệp tuyến tính, các phương tiện sản xuất là hoạt động chính trong chuỗi giá trị của Porter Nói cách khác, hoạt động chính của doanh nghiệp chi phối cách thức một doanh nghiệp tuyến tính sản xuất sản phẩm của mình Quá trình này bắt đầu bằng việc thu thập nguyên liệu thô (hậu cần trong nước), chuyển đổi nó thành đầu ra có giá trị hơn (hoạt động), và sau đó nhận được nó trong tay của khách hàng (hậu cần, bán hàng và tiếp thị, và dịch vụ)

Ngược lại, một nền tảng tạo và quản lý các mạng lớn và tạo điều kiện trao đổi giá trị giữa những người dùng của nó Không giống như Ford, Uber không

sở hữu bất kỳ giá trị nào đang được sản xuất và tiêu thụ, t Thay vào đó, Uber sở hữu cách người dùng kết nối với nhau chứ không phải là trung bình của kết nối

Doanh nghiệp tuyến tính tạo ra giá trị bằng cách sản xuất sản phẩm hoặc dịch vụ; các nền tảng tạo ra giá trị bằng cách tạo các kết nối và sử dụng chúng

để tạo ra các giao dịch trên mạng Giao dịch cốt lõi là cách các nền tảng thực hiện điều này xảy ra, nó Nó có cách thức một nền tảng lấy năng lượng tiềm năng của mạng và chuyển đổi các kết nối đó thành động năng của các giao dịch Nếu không có giao dịch cốt lõi, ngay cả một mạng lớn cũng có thể tạo ra giá trị

Đó là lý do tại sao có được giao dịch cốt lõi là khía cạnh thiết yếu nhất của thiết kế nền tảng Để tạo và trao đổi giá trị, một nền tảng cần người dùng của

nó lặp đi lặp lại quá trình này./

Tài liệu tham khảo

[1] Geoffrey G Parker, Marshall W Van Alstyne, và Sangeet Paul Choudary,

Platform Revolution.

[2] Nguy n Th Tễ ị ường Anh – Áp d ng “hi u ng m ng” trong c nh tranhụ ệ ứ ạ ạ

qu c t – NXB CTQG 2014ố ế

[3]

https://smartfactoryvn.com/resources/digital-

transformation/platform-la-gi-vi-sao-co-cuoc-cach-mang-nen-tang/#Cau_tao_cua_mot_nen_tang_kinh_doanh

[4] http://startupdulich.com/tom-tat-noi-dung-sach-platform-revolution-cuoc-cach-mang-nen-tang/

10