[r]
Trang 1T ạp chí K hoa h ọ c Đ H Q G H N , K h iu h ọ c Xâ hội v à N h â n v ăn 24 (2008) 148-156
Văn hóa và lôi sông của thanh niên Việt Nam
trong bôi cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quôc tê':
một sô' vấn đề về khái niệm và cách tiếp cận
Phạm H ổng Tung*
D ại học Q u o c <ỊÌa H à N ội, Ĩ4 4 X u â n Thìiự, CSu G iãy, Hà N ội, V iệt N a m
N h ộ n n g à y 15 th á n g 6 n í m 2008
T ó m t ắ t T ro n g b ả i n g h íé n c ứ u n à y tá c g iả tậ p tn i n g lả m sả n g tò n h ữ n g k h ía c ạ n h lý thuyô't k h o a
h ọ c v à cá ch tiế p cận d õ i với b a k h á i niộm cô n g cụ q u a n trọ n g n h ấ t tro n g n g h iô n c ử u v ổ th a n h niên,
đ ó lồ '‘Ihnnh n iô n ", " v ă n h ó a th a n h n ỉồ n " v à " lô ìs ô n g th a n h n iê n ”
Vẽ k h ái n iệ m " th a n h n iê n " , tá c g ỉá ch o ráng: " th a n h n íc n " là m ột n h ỏ m xả hội • úiSn cư p h ứ c
h<7p c ủ a m ột q u ố c g ia • d â n tộc b a o g ổ m tấ t cá các cá thỏ‘ tro n g đ ộ tu ố i tù 15 đ é h 29, T ảc giá củng
p h á n tíc h d ế chi ra lin h p h ứ c h ợ p cao, ỉín h đ a d ạ n g v à tỉn h tr ê v à n ả n g đ ự n g củ a th a n h niên, coi đ ò
n h là co s ô đ ế k h ả m p h á đ j c d iế m cù a (h a n h n iên th o o cá c c h icu c ạ n h k h ác n h a u
V c k h ái niộm " v ả n h ó a th a n h n iê n " , tá c giả g iói Ihiệu v à ph ô p h à n lý th u y e't v à cách tlOp cận
" tiê u v â n h ó a th a n h n iỏ n " v ô n đ a n g k h ả t h ị n h h à n h tr o n g c á c n g h iê n c ứ u VC tharvh n íô n ò tro n g
n ư ớ c v ả t h ế g iỏ i T rẽ n co só d ó tá c g iá đ í x u ấ t cách tic p c ậ n v ă n h ỏ a Ih a n h n ic n VÓI tỉn h cách lâ m ột
bộ p h ệ n h ữ u co, d ã c b ivt cù a v ă n h ó a d á n tộc.
V ẽ k h ái n iệ m ''lô ì số n g th a n h n iê n " , lá c g iả k h ẳ n g đ ịn h th ê m m ộ t l ỉ n n ử a q u a n d iê m cù a m ìn h
cho rằ n g lôi sổ h g chị lả n h u n g c h iế u cợ n h c h ủ q u a n củ a v đn h ó a v ả đ ố x u ât n h ữ n g c á c h ticp cận đ a
c h iểu tro n g n g h iê n c ứ u vổ lối sô h g th a n h n iên V iệi N a m v à n h ữ n g xu h ư d n g b iê n d ổ i cù a n ó tro n g
h(j\ (.ânV) tvjòn (.ãu VÀ h ộ ì Iiỉtặp ^uCk vố hiviỉ Iiđy.
T r o n g k h u ò n k h ổ bài n g h iê n c ứ u n à y
c h ú n g tôi k h ô n g có ỉh a m v ọ n g đ i s â u p h à n
tích v à Ir'mh b à y k ỹ v ể n h ữ n g v â n d ể lý
th u y ế t v à c ác h tiê'p c ậ n đ ô ì với các đ ô ì tư ợ n g
n g h iê n c ứ u p h ứ c tạ p là thanh niên, và n hóũ
thanh niên v à ỉôĩ sôhg thanh niên. T u y n hiôn, đ ể
b ư ó c đ ẩ u xây d ự n g n h ữ n g n g u y ê n tắc cho
cách tiê'p c ậ n đ ô ì với c h ú đ ế c h ín h v à g ó p
p h ẩ n n h ậ n d i ệ n n h ữ n g x u h ư ớ n g b iẻ n đ ổ i c ú a
ĐT: M-4-8587590
E-maiỉ: ỉu n g p h ^ v n u ed u v n
và n h ó a v à lỏì s ô n g c ú a th a n h n iê n Việt N a m tro n g bôi c ả n h lo à n c ẩ u h ó a v à h ội n h ậ p quỏv
t ế h iệ n na y , tro n g k h u ỏ n k h ố c ủ a b à i v iế t n à y
c h ú n g tôi x in đ ể c ậ p tói m ộ t sô' k h á i n iệ m
c ô n g cụ v à khía c ạ n h p h ư ơ n g p h á p lu ậ n cúa các v ấ n đ ế n g h iê n c ứ u
1 T h a n h n i ê n
T iê p c ậ n từ góc đ ộ xã h ội học - d â n c ư có
t h ế đ ị n h n g h ĩ a là m ộ t b ộ p h ậ n p h ứ c h ợ p của
d â n c ư c ủ a m ộ t q u ố c g íă • d ả n tộ c b a o g d m 148
Trang 2Phỉim Hỗti^ T u » ^ ỉ T ítịĩ chi Khoa học D H Q G H N , K hoơhọcX ă hội và Nhản Ĩ^ỈỊ 24 (200S) Ĩ4 6 'Ĩ5 6 149
tât cá các c á Ihè ò Iro n g d ộ tu ố i tử 15 đ ô h 29
N h ư vậ y , b ộ p h ộ n ỏ ò n c ư đ ư ợ c gọ i là " th a n h
niên " n à y chi p h à n biộỉ m ộ ỉ cách t ư ơ n g đôi
vói các b ộ p h ậ n d â n c ư k h á c cù ã q u ổ c g ia -
d â n tộc ây ư ù n m ộ t tiêu c h í d u y n h ấ t là giới
liạĩỉ dộ tuôì. N ê u s ử d ụ n g t h u ậ t n g ử " n h ó m xã
hợi" đỏ chi tậ p h ợ p Xcỉ h ộ i - d â n c ư " th a n h
niên " n à y thì có th e Ih ã y “n h ó m '' n à y có
đ ư ờ n g ra n h giới n h ó m (ịỊroup bouìidary) rât
m o n g m a n h , c h a n g k h á c n à o hai sợi d â y ảo
ch ắn g iữ a h a i đ ã u m ộ ỉ k h ú c s ô n g lu ô n luôn
chảv, bởi lè các th à n h v iê n c ù a n h ó m liên tục
vào ò đ ẩ u n à y và ra ó đ ủ u k ia d o q u y lu ậ t v ậ n
đ ộ n g t ự n h iê n c ủ a s ự “lớ n lê n " h a y " g ià đi"
c ủ a các th à n h viẽn, Và đ iố u n à y c h o thây
" th a n h n iê n " là m ộ t n h ó m xã hộ i • d â n c ư
" đ ộ n g " c h ứ k h ô n g p h ả i là m ộ l n h ó m ''lỉn h ",
Ổn đ ịn h Đ ặ c t r u n g n à y h à m c h ứ a cả n h ữ n g
ư u đ i ể m v à cả n h ữ n g n h ư ợ c đ i ế m cú a n h ó m
xã hội “ d â n c ư "'th anh n iô n '' M ộ t m ặ t n h ò
q u y lu ậ t là n h ó m " đ ộ n g " t h ư ờ n g x u y ê n cho
nôn n ó lu ò n là c h ú th e c h u y e n tái liên tụ c các
giá trị liên tho hộ, n h ư n g m ặ t k h á c n ó rấ t khó
xác lậ p c h o m ìn h n h ũ n g g iả trj xác địnK có
t h ế tạ o n ẽ n m ộ t b á n sắc n h ó m b e n v ữ n g
(•iỉỉ<tniĩỊỉìhlt* ỹro u p i<ifnfit\/ì Vì văy v i c r nphiAn
cừu, k h á m p h á n h ữ n g đ ị n h h ư ó n g g iá trị, xác
đ ịn h n h ữ n g ch iểu c ạ n h k h á c h q u a n v à c h ủ
q u a n c ủ a v a n h ỏ a v à lôỉ s ố n g c ủ a n h ó m này
h é t sức k h ỏ k h ă n v à lu ỏ n h à m c h ứ a đ ộ d u n g
sai và rúi ro cao
Vói Hnh cách là m ộ t n h ó m xã h ội • d â n
cư, ''th a n h n iê n " k h ỏ n g c h i ''động'" và p h ứ c
h ợ p xét th e o chiểu d ọ c m à c ò n hôi s ứ c p h ứ c
hự p theo ch iểu p liẳ n g n g a n g , bới lẽ n ó h à m
c h ứ a tr o n g đ ỏ n h ữ n g cá t h ế ó đ ộ tu ổ i th a n h
niên có n g u ổ n g ố c x u â t th â n k h á c nhau^ th u ộ c
mọi giai ỉẩ n g t r o n g xẵ h ội, v ó i các trìn h đ ộ
học v â K tô n giảo, sắc t ộ c g iớ i tính , th à n h thị
v à n ỏ n g th ò n v à v ó i n h i c u n g à n h n g h ề k hác
r\hau, d ư ó i s ự lá c đ ộ n g c ủ a n h i c u đ ị n h h ư ớ n g
ý th ứ c hv, t ư tư ò n g , tru y ố n th ố n g , m ô hình
ứ n g x ú v à với n h ie u loại thói q u e n , tậ p tục v.v k h á c n h a u H ơ n n ử a , xét riê n g v ề đ ộ
tu ổ i thi n h ỏ m x ã h ộ i • d â n c ư " ỉ h a n h n iê n "
c ũ n g chi là m ộ t n h ó m lớn, b a o g ổ m tro n g đ ó
n h iê u n h ó m n h ỏ th u ộ c các d ộ tu ổ i k hác n h a u
M ộ t sò' n g ư ờ i chia " th a n h n iên " th à n h 3 tiếu
22-25 (ó đ â y giới h ạ n c h o tu ổ i "v ị th à n h niên
và th a n h n iê n " đ ư ợ c lín h từ 14 đ e n 25) [lỊ
T r o n g k h i đ ó m ộ t s ố n h à n g h iê n c ứ u k hác lại chia ''th a n h n iê n " t h à n h các tiể u n h ó m theo các đ ộ tu ố i 15-19, 20-24 và 25-29(2] T ro n g
m ộ t c h u y ê n k h á o x u ấ t b ả n g ẵ n đ â y , Đ ặn g
C ả n h K h a n h lại c h ia " d â n s ố th a n h n iên"
t h à n h h a i n h ó m lớ n th e o các đ ộ tu ổi, 15-24 v ả 25-34 (ở đ ả y giói h ạ n đ ộ tuổi c ù a th a n h niên
đ ư ợ c lín h từ 15 đ e n 34)ị3^ tr79J
N g o à i tiêu c h í đ ộ tuổi, n h ó m xâ h ội - d â n
c ư " th a n h n iê n " còn cỏ th ố d ư ọ c chia th à n h các Hếu n h ó m k h á c n h a u , n h ư th a n h niên
Ih à n h thị, th a n h n iê n n ô n g th ô n (n ế u lây đ ịa
b à n c ư trú là m tiêu c h í p h â n biệt); h a y th a n h
n iê n c ô n g n h ã n , Ih a n h niên n ô n g d â n hoặc
t h a n h niôn ư i th ứ c (n ê u lảy n g h ế n g h iệ p làm
HAii r h í p h Ẳ n h i ô t ) V V N J g nn i T ỉ \ C Á C y p x i t o '
k h á c n h ư tộc n g ư ờ i, lò n giáo, g ió i lính, g ià u •
n g h c o v,v c ũ n g cỏ ih ễ đ u ọ c coi )à tiêu chí
d ê p h ằ n b iệ t các tiêu n h ó m Iro n g n h ỏ m lớn
" t h a n h n icn"
Q u a đ ó có th ẻ th ấ y " Ih a n h n iê n " là m ộ ỉ
n h ó m xà hội d â n c ư có tín h p h ứ c h ọ p (/ỉefro^vnoM5Mí?S5) rấ t cao, h à m c h ứ a tro n g đ ó
n h iể u s ự đ a d ạ n g (diversities) vê' đ ộ tuổ i, giới tín h, n g h ể n g h iệ p , đ ịa b à n c ư trú , đ ị n h h ư ớ n g giá trị, lọi ích, t á m lin h v à các m ô h ìn h ứ n g
xứ (m odes o f behaviors) và lự a c h ọ n xă hội
{social preferences) v.v Vi vậy, t r o n g n g h iê n
c ứ u v ế v ả n h ó a th a n h n iê n v à lôì s ố n g th a n h
n iê n c ẩ n p h ả i đ ặ c b iệ t lư u ý đ ê h tín h p h ứ c
h ợ p và tín h đ a d ạ n g cao của n h ó m xă h ội
Trang 3-1 5 0 P h n m ỉ ỉ ô n ^ T iiỉiị' / T/t)» ch i Khoíỉ h ọ c O H Q C H N , KỊuM học Xrt’ hội và N hrìn ttỏn 2 4 (2(K)S) 14H -Ĩ50
d â n c ư này d õ n g th ò i phái lu ô n lu ô n đ ặ t
n h ó m đ ó tro n g m ô ì lién hộ với các n h ó m xâ
hội - d â n cư, xả hội - n g h ẽ n g h iộ p , xả h ội -
giai c â p h o ặc n h ù n g c ộ n g đ õ n g d ả n c ư k hác
n h a u đ ế xem xét, t h a m chiêu Đ ê khiím p h a
và n h ậ n d iv n đ i y íiù h ơ n tính p h ứ c h ợ p v à đa
d ạ n g tro n g câu trú c xã hội, tro n g đ ị n h h u ớ n g
g iá Iri, tro n p m ỏ th ứ c ứ n g x ù Vtì tr o n g lôì
s ố n g c ú a th a n h nicn Ihi n h â t đ ị n h các n g h iê n
c ứ u , k h a o sát v ể th a n h n iê n căn p h â i d ự a trẽn
hai cách tié p cận c ả n b ả n !à tiẽ p cận d a ch iểu
(m ulti-dim ciiM onai approach) v à lién n g à n h
íĩm dti-íhscipỉiĩU ìn/ approach). Đ ây là m ộ t đ ò i hòi
có tính p h ư ơ n g p h á p lu â n tro n g n g h iê n cứu
v ể th a n h niẽn, và th ự c tẽ đ â v là m ộ t đ ò i hòi
rất k h ó k h ă n m à n h à n g h iê n c ử u k h ỏ n g d e gi
đ á p ứ n g đ ư ợ c c h o d ù h ọ có V ih ứ c đ a y đ u và
rõ rà n g v ể tín h c h ín h đ á n g c ủ a đ ò i hỏi này
D ù là n h ỏ m xã hội “ d ả n c ư có tin h p h ứ c
h ọ p và đ a d ộ n g ĩằ ì cao n h u đ ã chi ra ó trên,
''th a n h n ic n " v ẫ n có n h ữ n g đ ặ c điô’m, đ ặ c
tr ư n g c h u n g , tạ o n ê n tín h th õ n g nhà't (w?n7v),
n h ữ n g s ự t ư o n g đ ổ n g (sim itariiics) là c o sỏ
c h o đ ộ c ố k ê t cú a n h ó m {group cohesion).
Cái chuHỊỊ, cái thỏnị* nhăì cản bàn nhát cùa
"thanh n iẽn" chitih là ở trè, ò đô "ihanh
n ic n " của tăì cả các thảnh viên. T r o n g c uộ c đòi
c ủ a m ồi con n g ư ò i thi tu ổ i th a n h n iê n có ý
n ghĩa v ò c ù n g q u a n trọng X é t ìừ g ó c đ ợ lâm
“ sin h lý thi đ ầ y là giai đ ọ a n c o n n g ư ò i
c h u v c n biên tư m ọ t đ ứ a trê thiinh m ộ t n g ư ò i
trư ớ n g th à n h với s ự h o à n thiện c o th ê v ể m ạt
s in h học v ả n h ữ n g c h u y ế n b ic h VC tá m - sin h
lý, linh c â m rả't đ iẽ n h ìn h c ù a " tu ỗ i d ậ y i h r '
Xét từ góc đ ộ "con n g ư o i - xã hội'" thi luòi
th a n h niôn c h ín h là giai đ ọ a n m ỗ i con n g ư ờ i
c h u ả n bj h à n h t r a n g c h o toàn bộ c u ộ c đò i
minh: học vảh, n g h ể n g h iệp, t h ừ nghiOm và
lựa c h ọ n vản hóa, k in h ng h iệ m , lôi s ỏ h g trê n
c ò s ò đ ịn h h in h d á n hệ giá t ậ cixã riê n g m in h ,
trờ th à n h c ô n g d ã n th ụ c th ụ vôi đ ẩ y đ ú
n h ừ n g q u y c n lọi v à n g h u i vụ d o lu ậ t địn h ,
i ự n c h ọ n b ạ n đ ò i v à U ịp g i a đ i n h ( h a y k h ò n g
lậ p gia đ in h ) v.v
Vói ý n ghía n h ó m xã hội • d â n c ư Ihi
th a n h n ic n c ù n g có v a i trò v à ý np hìỏ v ò c ù n g quiỉn trọ n g tro n g đ ờ i s ố n g cùĩi m ỏ i cộng
đ ổ n g , m ỗ i q u ố c gia “ d ả n tộc H ổ C hí M in h
tử n g n ó i ’ ''M ộ t n ả m b ắ t đ á u b ằ n g m ù a xuân,
c u ộc đ ò i b á ỉ đ l u b ằ n g tu ổ i trê T u ổ i trè lò
m ù a x u â n c ú a d â n t ộ c / ' T h a n h n iê n là n h ỏ m
xã hội - d á n c ư có s ứ m ộ n h d ó n n h ậ n s ự " tra o tru v ô n " g iá trị, b â n g ia o n h iộ m vụ, u v thác
ư á c h nh iộ m , gừi g ă m n ic m tin cúa t h ế hộ đi
ỉ r u ó c {thỏ'hí* g i à d à v à đcing g i ữ v a i t r ò l à n h
đ ạ o g ia đ ì n h - cộ ng đ õ n g - q u ố c gia d â n tộc'
Vi vặv, có th e nói Ih a n h n iê n c h ín h là lưoĩiị; lai c ủ a lo à n c ộ n g đ õ n g , d â n tộc N ế u t h ế hệ
t h a n h n iê n k h ó n g đ ư ợ c c h u ẵ n bị c h u đ ả o đ é tiê p n h ậ n s ự b à n g ia o s ứ m ộ nh ; kô tụ c các thó
h ệ đi trư ớ c thi s ô 'p h ậ n v à t ư ơ n g laỉ c ù a toòn
bộ c ộ n g đ ổ rtg q u ô c gia - d ã n tộc s ẽ bị đ e dọa
n g h ic m trọ n g C h ín h vì v ậ y m à các th é hộ đi
t r u ó c {của ìăit cả các d â n lộc và ỉro n g n hiẽu
th ò i đ ạ i lịch su ) đ ê u t h ư ờ n g rẳii q u a n tá m tój việc đ à o tạo ren luyện, g â y á n h h ư ờ n g vóỉ
th a n h n iẻ n b ằ n g n h iẽ u phưiTn^i Ihức kh.^'
n h a u , c h u a n bị đ ế họ n h ộ n lănh trách nhiộn với d ã n tộc v à c ộ n g đ ổ n g ; kê ìụ c s ự nghiựp
c ủ a các thê* hệ đi trư ớc T r o n g Di c h ú c CÚ.I
m in h , H ố C h i M in h c ă n diìn Dánj* và n h ã n
d á n ta: " B ổ i d ư õ n g Ih e hC' c á c h m <inq c h o đ ò i sau là m ộ t viộc rấ t q u a n tr ọ n g v à rât can
thiêV'[4]-D o tă m qUiin trọ n g c u a m ôì q u a n hộ iiòn
th e hC* n a y m ỏ s ự g ia o p h o • n h ậ n là n h , bnn
g ia o - kc lục, tra o Ir u v ê n • tiOp n h ậ n g iữ a các thê' h ệ " g ià " v à íh a n h n iê n củnft lu ô n luòn
n à y ra n h ử n g xuRg đ ộ t p h ú c tợp, đ ôi k h i k h j
ga y gát VỔ phía các ihô hộ "g ià ", h ọ th ư o n g
có xu h ư ớ n g trò n ê n b a o thu, coi n h ữ n g lựiì chọn, n h ử n g chê' đ ị n h v à n h ữ n g m ô hinh
Trang 4p ỉw m H õ n ^ ^ TợỊ> ch i KhiMĩ học D i ỉ Q C H N , Khoa h ọ c X ẵ liội Ifà N h ỏ ỉi tvfn 2 4 (2 0 0 S ) 1 4 8 -Ĩ5 6 151
c h ín h sách, q u tin niộm v.v c ù a íhê' hộ đi
trư ớ c là tu y ệ t cỉóì đ ú n g , lo ngiij thê* h ệ ké tục
SC c h i n h s ử n h o ặ c t h a y d o i , p h ú n h ộ n t ấ t c á ;
m à q u ê n rằ n g đ ỏ là lựC! c h ọ n v à q u y ế ỉ đ ị n h có
tỉnh lịch s ử c ủ a th ô 'h ộ c ú a h ọ m à thỏi- H a n
nửa, h ọ c ũ n g t h u a n g coi th a n h niên là n h ữ n g
n g i r ô i n o n n á t k h ô n g đ ủ b  n l ĩ n h v à k i n h
n g h iệ m đ ê th a y th ô 'c h o th ê 'h ộ c ù a hp, c h o d ù
h ọ c ũ n g tư n g ỉríii q u a thời th a n h n iẽ n v à ý
th ứ c đ ả y đ ù đ ư ợ c r ả n g v iệc h ọ n h ư ò n g chỗ
c h o t h e h ệ ỉ r e h ơ n là m ộ ì t ấ t yé*u k h á c h q u a n
Vẽ p h ía th a n h n iê n thì k h ỏ n g đ u ự c q u ê n
rã n g s ứ m ộ n h c ú a h ọ là n g ư ò i k ế t ụ c n h ậ n
lảnh trá c h n h iệ m , s ứ m ệ n h v à các giá trị của
các t h ế h ệ già T u y n h iè n , vì họ là th e h ệ cua
n h ử n g n g ư ò i tro tuổi, là s a n p h ẫ m đ íc h th ự c
cua thòi đ ạ i m à họ đ a n g s ô n g c lìử k h ô n g phái
th u ẩ n tú y chi là s a n phâVn đ à o ỉạo, bổi d u õ n g
cua t h c 'h ệ "già" v \ v ậ y hụ là lớp n g ư ờ i vô
c ú n g n ă n g đ ộ n g , k h ô n g bị đ ộ n g m à lu ô n luồn
chù đ ộ n g , tích cực tr o n g viộc c h u ấ n bị h à n h
tra n g c h o t u a n g b i c ù a b â n th â n m ìn h v à của
q u ố c g ia - d à n lộc Vì vãy, b ê n c ạ n h n h ừ n g gì
h ọ bị à n h h ư ò n g d o tic p n h ậ n n h ừ n g s ự tra o
truyến, giáo d ụ c cù ã i h ế hộ đ i Irư ó c thì họ
I n ó n l u A n r ó l i r n r h n n r ú n m i n h v à thô*
hệ m inh, N g o à i à n h hưiVng c ủ a th ê hộ "cha
c h ủ " ư o n g c ộ n g đ ố n g g ia đ ì n h h a v q u ồ c g ia -
d ã n lộc, tro n g ìh ò ì đ ạ i to à n c ẩ u hó a , h ọ còn
chịu ã n h h ư à n g bỏi n h ic u y c u uV văn hóa, tri
I h ử c k in h n gh iộ m , g iá trị và lự a c h ọ n c ủ a cảc
cộ ng đ ổ n g và cá n h â n k h á c trẽ n thê*giới Với
\a ì cả n h ữ n g đ ie u kiện dó, t h ủ n h n iê n th ư ò n g
có xu h u á n g t h ử n g h iộ m n h iổ u k h ả n ảng,
n h iể u lự a chọn, n g a y cả khi h ọ còn c h ư a đ ư ợ c
c h u ẩ r bị đ ù tô't c h o n h ữ n g t h ử n g h iộ m đ ó , vì
đôì với họ; d ù có p h ộ m sai lẩ m v ẫ n có thời cơ
làm lại, th ử n g h iộ m !ại Và vì vậy, p h ẩ n đ ô n g
th a n h niên t h ư ò n g có xu h ư ớ n g hoài nghi,
kiểm c h ứ n g lại n h ữ n g lự a c h ọ n , c h ế đ ị n h và
q u a n n iệ m c ủ a thô' hệ đ i trư ó c, th ậ m chi c ố
ỉìn h p h ú n h ã n , là m k h á c coi đ ó n h ư m ộ t
p h ư ơ n g th ứ c đò k h ả n g đ ịn h ỉư cách "n g ư ò i
tó n '' của m in h Đ ó là n g u y õ n n h â n th ư ờ n g
d a n đ e n n h ử n g "!ệch chuíirì" tro n g ứ n g xử
v ả n h ó a c ú a th a n h nicn Khi n h ừ n g th ử
n g h iệ m bj th ã i bại, n h ừ n g "lộch c h u â n " bị lỄn
á n fh ì t h a n h n i õ n Sí» r o i v à o H n h t r ạ n g b i
q u a n , c h á n n ả n , p h ả n k h á n g v à th ậ m chi là
p h ạ m ỉội
T ín h tré, n ả n g đ ộ n g , ư a th ừ n g h iệ m và d ể
p h ạ m s a i I S m v à ^ u n g đ ộ t v ở i t h ỏ h ệ đ i ì T u à c
c h in h ià m ẫ u s ố c h u n g , là d ặ c đ iô m c h u n g
c ủ a th a n h n iê n ò m ọ i th ò i đại, m ọ i q u ố c gia ‘
d â n lộc H o n n ừ a , c à n g v ế sau v à cân g ó các
q u ô c g ia - d a n tộ c v ă n m inh, h i^n đại, tình
tr ạ n g n à y c à n g b ộ c lộ rò, p h ứ c tạ p và gay gắt
h ơ n (T ro n g các xã hội ihời cô đ ạ i và tru n g
đ ạ i thì k h ò a n g thời g ia n d à n h cho tuổi " th a n h
n ic n " cùa con n g ư ò ; t h u ơ n g rât n gán, bòi khi
đ ó con n g u ò i " c h u a k ịp lò n điì p h á i già", vừa
b ư ớ c q u a tu ô i vị th à n h niên đ ã b u ộ c phải làm
n g ư ò i ló n v ói đ ẩ y đ u c h ứ c p h ậ n cúa m ình
C ò n ò các n ư ó c c h ậ m p h á i triôn hiộn n a y thi
n h ìn c h u n g ìố c đ ộ th a y đ ối Iri t h ứ c kinh
n g h iệ m , k in h te v à v ă n hóii là c h ậ m h ơ n so
v M c n r n u í> c p h n í I r iố n V ì v ậ y c ự k h á c h ì ệ ị
t h ê 'h ộ g iữ a th a n h n iê n v à t h ế hộ g ià th ư ờ n g
n h ò h ơ n , đ o n g iả n h o n nỏn các " x u n g đ ộ t the
h ệ " c ũ n g d ư ò n g n h ư ít g a y g ắ t v à p h ứ c lạ p hơn.)
Q u a n h ừ n g p h â n tích ơ trôn thì có the
k h ẳ n g đ ị n h tín h tré v à n â n g đ ộ n g là m ộ t tro n g n h ữ n g đ ặ c t r ư n g c h u n g c ù a th a n h niên
ò tấ t cả các q u ố c g ia • d â n ịộ c v à tro n g các thời đ ạ i lịch s ử k h á c n h a u Lịch s ử đ â c h ử n g
m in h rẳ n g các h ệ tư tường; ìô n giáo, học
th u y ế t, c h ín h sách, c h ế đin h , p h á p lu ậ t và
lu ậ t tụ c I h ư ò n g là s à n p h ấ m c ủ a các t h ế h ệ iớn tuổi, n h ư n g c ác khới x ư ớ n g (initiative) xă hội, v ă n hóa, lôì s ô h g các trào lini v à các p h à n
k h á n g x l h ộ i - c h ín h trị, các g iá o phải, các
Trang 5152 P hnnt ĨỊõ n ^ T u fi^ / Tfí}y ch i Khoiĩ h o c D Ỉ Ỉ Q C H N , Khoíi học xỏ hội I*à N h ả n tvfij 24 (2 0 0 $ ) Ĩ4 S -Ĩ 5 6
d ò n g th ò i Iran g v à â m n h ạ c v v th ư ờ n g
x u à \ hiộn tro n g thtinh niôn, b ắ t n g u ổ n từ
th a n h niên C u ỏì c ù n g đ ò i s ô h g các cộ ng
đ ổ n g , các q u ố c gia - d â n tộc và toàn n h â n loại
chi tái lập d ư ợ c s ự ổ n d ị n h t ư a n g đôi, s ự hài
h ò a v à p h á t trien b ể n v ừ n g k hi s ự t ư a n g tác
liên th ê h ê và g iữ a th a n h niên và n h ó m n g ư ò i
''già" tìm đ ư ọ c tiêhg n ói c h u n g và đ ạ t đ ư ọ c
n h ữ n g s ự n h â n n h ư ợ n g thích h ợ p (rational
c o m p ro m ise ), đ ổ n g ỉhời n h ữ n g x u n g đ ộ t ''b ể
n g a n g '' g iữ a cảc giai câ'p v à các n h ó m x ã hội
k hác n h a u tìm đ ư ợ c s ự th ỏ a th u ậ n v ể lọi ích
N g o à i đ ặ c t r ư n g c h u n g cỏ tín h b a o tr ù m
nói trên, tro n g m oi c ộ n g đ ổ n g c ư d â n và m oi
q u ố c gia - d â n tộc v à ở t ừ n g th ò i kỳ lịch s ử
t h a n h niên còn có n h ữ n g đ ặ c điồrn c h u n g
khác Đ ê k h á m p h ả n h ữ n g d ặ c đ iể m c h u n g
n à y cẩn cỏ n h ữ n g k h á o sát liên n g à n h cụ thể
2 V ă n h ó a t h a n h n iê n
V àn h ó a th a n h n iè n c ũ n g là m ộ t p h ạ m trù
đ ư ọ c b à n lu ậ n k h á sôi n ổi trc n v ă n đ à n k h o a
h ọ c ò Việt N a m v à n ư ớ c ngo ài M ặc d ù p h ầ n
đ ô n g r á r n h à r t g h i n n r m i r ó t h o í l õ n g ý
v ói n h a u v ẽ s ự tổn ì ã \ k h á ch q u a n c ủ a v ă n
h ó a th a n h niôn, n h ư n g cách tiè p c ậ n v à đ ịn h
n g h ĩa v ẽ v ẫ n h ó a (h a n h n ic n thì lại rât k hác
nhau
M ộ t cách tie p cặn v à q uiin n iệ m đ ư ợ c
châ'p n h ậ n khá rộ n g rãi hiện n a ỵ là coi v ă n
h ó a th a n h n iê n là m ộ t loại "tiẾu v ả n h ó a "
(subculture) [3, tr.257-258] N g ư ò i khời x ư ớ n g
cách tiẽp cận n à y cliính là n h à xã hộ i h ọ c
n g ư ờ i A n h Dick H c b d ig e với tá c p h ẫ m
S u b cu ltu re in the M e a n in g o f S ty le (Tiếu v ă n
h ỏ a tro n g ý n g h ĩa c ủ a p h o n g cách) x u ấ t b ả n
lấ n đ ã u tiên vào n ă m 1979 [5] S a u đ ỏ , m ộ t s ố
học g iả k h ác c ũ n g c ô n g bô” n h ử n g n g h iê n c ứ u
v ể v ả n h ó a th a n h n iê n Uieo h ư ớ n g tiế p cận
này C ó th e kỏ đ ô h các c ô n g trin h sau đ â y là
C om parative Y outh C uìture: The sociology o f ụouth c u ltu re am i y o u th su bcultures in Am ericii, Britain nnd Cíĩỉĩada, R outlod go , N e w York;
H all, S tu a rt & Jefferson, T o n y (1993)
R esistance Through R ituals: Y o u th Suhcuiturea
in P ost-w ar Britain. RouMcdge, L o n d o n và
cô n g trin h c ủ a R W hite, VíiHí/ỉ Subculture: Theory, H istory a n d th e A u stra lia n Experience
x u ấ t b ả n tại A u stra lia n ă m 1993
Xuả't p h á t từ n h ữ n g k h ả o s á t v è p h o n g trà o ''P u n k " x u ấ t h iệ n ư o n g Ih a n h niẽn A n h
v à o n h ử n g n ă m 70 c ủ d I h ế k ỷ trư ớc, H e b d ig e
ch o r a n g v ă n h ó a th a n h n iê n là m ộ t loại ticu
v ă n h ó a đ ư ợ c n h ậ n biê*t bời tín h đ ặ c t r ư n g
c ủ a p h o n g cách, ứ n g x ứ v à các s ỏ thích Theo
H e b d ig e thì các th à n h v iê n c ù a tiếu v ă n hóii
nà y t h ư ờ n g báo h iộ u /b ộ c lộ hj' cách th à n h viên cúa m ìn h t h ô n g q u a n h ữ n g lự a chọ n vật
th ế /h ử u h l n h có ỉín h biỏu lư ợ n g v à rất đ iế n
h ìn h v ể p h o n g c ác h ă n m ặ c đ ẫ u lóc và giày
d é p v v Bôn cạn h đ ó các yỏ'u tô 'p h i v ậ t ìh c /
v ô h ìn h n h ư sở th íc h c h u n g , p h ư ơ n g ngừ, Hêhg lỏng, loại h ìn h â m nhn c v à Cù n h ừ n g Vhông gÌAV> tu íậ p ííirọrr irA th ír h r u n g ìh
n h ử n g yô'u i ố n h ậ n biê't q u a n
trọng-T h e o M ichael B rake thi các ' tiếu v ă n hóa
th a n h n iê n " cỏ ỉh è đ ư ợ c đ ị n h n g h ĩa là n h ừ n g
h ệ t h ô n g b iê u đ ạ l ý n g h ía sysffms),
n h ũ n g m ô th ứ c tự b ộ c lộ b à n th ả n m ìn h
(m odes o f expression) h a y p h o n g cách sốn g
(ỉi/estỵỉe) d o các n h ó m y ê u thỏ' tro n g xă hội
ỉạ o n ê n n h ă m đ e đ ỏ ì p h ó v ó i các hộ th ô n g
đ a n g ch iếm vai trò c h ủ đ ạ o tr o n g xã hội - và
đ iể u n à y p h ả n á n h n h ử n g n ỗ lự c n h ằ m giải quyê^t n h ừ n g m â u th u ẫ n cỏ tín h câu trú c h ìn h
th à n h từ n h ữ n g m ò i t r ư ờ n g xã hội rộ n g lớn
h ơ n [6J C ũ n g th e o h ư ớ n g n à y S tu a rt H a l l và
T o n n y Jefferson c h o r ằ n g các tiểu v ả n h ó a
t h a n h n iê n là các n o lự c có tín h n g h i lễ và
Trang 6Phậm HônỊi T im g / TữỊ* chi Khoa học Đ H Q C H N , Khoa học X â hội và Nhân vAn 24 (2008) Ĩ4 8 'Ĩ5 6 1 5 3
biếu t u ợ n g p h ả n k h á n g ịại q u y c n u y c ú a bả
q u y c n t ư sản ị}ỉowcr o f bour\Ịvois hiỉgem ony)
th ỏ n g q u a việc tiẾp n h ậ n m ộ t cách có ý thức
n h ũ n g c ác h ứ n g x ừ tò ra có th ố đ e d ọ a tới sự
tố n tại c ủ a trật tự h iệ n l6 n ị7Ị
D o vậ y , các n g h ic n c ứ u v ế v ă n h ó a th a n h
niên t h e o c ách tiê p c ậ n đò ì t ư ợ n g n à y với íinh
cách là m ộ i loại h ìn h "tiốu v à n h ó a " th ư ò n g
tậ p t r u n g v à o p h à n tích các b iê u t ư ợ n g v ả n
hóa g a n v ó i cách p h ụ c tra n g , loại h ìn h ả m
n h ạ c đ ư ợ c ư a thích h o ặc là n h ừ n g tá c đ ộ n g
h ử u h ì n h l ê n c á c ỉ h à n h v i ẻ n c ủ a K ê u V â n h ỏ a
đó Đôi kh i n g ư ờ i ỉa c ũ n g so s á n h tác đ ộ n g và
ý n g hĩa c ủ a n h ừ n g b iể u t ư ợ n g v à n h ó a đ ó đô ì
với các th à n h vién c ủ a n ế n v ă n h ó a c h ú đạ o
Đ ày lâ các h tiế p c ậ n v à th a o tác n g h iê n c ứ u
của tr ư ờ n g p h á i xã hộ i h ọ c c h ứ c n ă n g
ự unctionalist sociology) k h á íh ịn h h à n h ở
p h ư ơ n g T â y s a u T h e 'c h ic h II
Lý t h u y e ỉ v ể tiêu v ă n h ó a v à cách tiế p cận
này đ ã m a n g lại clìO việc n g h iê n c ứ u và
n h ử n g k h á o s á t có tín h th ự c c h ú n g v ế th a n h
niên nói c h u n g v à v ă n h ó a th n n h n iê n nói
riêng m ộ t c a s ở h ọ c th u ậ l v à c ô n g cụ p h â n
tích khá sắc bé n , đ ặ c b iệ t là khi d ể c ậ p tới
n h ữ n g trà o lư u m ó i lộ x u ấ t h iộ n tr o n g giới trẻ
p h ư o n g T â y n h ư p h o n g trà o hippies, p u n k,
skinheads, k ế cả p h o n g trà o h ò a b in h , p h ả n
chiêh và n h ừ n g d ò n g nhộC pop, rock, techno
V - V
T uy n h ié n , từ k h i xuâ't hiộn c h o tới n a y lý
th u y ế t tiế u v ă n h ó a v à c ác h tiê p c ậ n n à y
tro n g n g h iê n c ú v t h a n h n iê n đ ã n g à y c à n g bị
p h ê p h á n m ạ n h m ẽ C ó ỉ h ế n h ọ n th â y ngay
m ộ t sô* " t ử h u y ộ l" c ú a lý t h u y ế t v ể tiể u v ă n
h ó a th a n h niên V i ứ nhãì, th e o c ác h tiê p cận
này thì b à n c h â t cú a ''tic’u v à n h ó a ỉhaiìh
niên'" chi là s ự p h ả n k h á n g xã hộ i c ù a th a n h
n iê n đôl v ớ i n h ừ n g c h ế đ ị n h h iệ n tổn, h à m ý
đ o the h ệ " g ià " á p đ ặ t c h o x ă hội Đ ó là cách
ỉiếp cặn sẽ d ẫ n đ ẽ h n h ử n g n g ộ n h ậ n v ế x u n g
đ ộ t t h ế h ệ n h ư đ ă p h â n tích ỏ Irên N h ữ n g
x u n g đ ộ t m a n g tín h p h ả n k h á n g đ ó là có thực, k h ô n g ít k hi hiộn h ử u bởi n h ữ n g p h o n g trà o th a n h n iê n rộ n g lớn, n h ư n g đ ó chi là m ộ t
m ặ t c ủ a m ô ì q u a n hệ liôn t h ê 'h ệ g iữ a than h
n iê n v à các t h ế hộ đi trưóc Bên cạn h m ặ t
p h ả n k h á n g , p h ủ n h ậ n , chôi bỏ thì xu h ư ớ n g tiế p n h ậ n có c h ọ n lọc v ẫ n là xu h ư ớ n g m a n g tín h c h ú đạ o N ế u k h ô n g th ử a n h ậ n h oặc xem
n h ẹ xu h ư ớ n g n à y thi n g ư ờ i ta sẻ k h ỏ n g hiểu
đ ư ọ c tín h liên tụ c c ủ a lịch s ừ n h ả n loại nói
c h u n g v à ljch s ừ củỉì m o i cộn g đ ổ n g , m ỏ i d â n tộc nói riêng, t ừ tr u y ế n th ố n g tói h iệ n đại, từ
q u á k h ứ dẽ'n t ư ơ n g lai v à th ậ m chí c ũ n g
k h ò n g p h ả n tích đ ư ợ c tín h licn tụ c v à tính
đ ứ t đ o ạ n tr o n g s ự p h á t triển n h à n c ác h của
m ỗ i con n gư ờ i
H ơn nữ a, n h ư S h a n e B lackm an chi ra
tr o n g m ộ t b à i n g h iô n c ứ u g ẩ n đ â y , rẳ n g cách tiỗp c ậ n n à y k h ô n g t h ể chi ra n h ữ n g biến đõĩ có tin h cấu trú c c ú a th a n h n ic n v à v ả n h ỏ a th a n h niên N h ư đ ã p h â n tích ò trên, m ỏi ỉh a n h niên
k h ô n g chi m a n g tr o n g m ìn h " l ư c ác h " lâ m ộ t
th a n h niên, m à đ ổ n g ỉhời a n h /c h ị ta c ò n đ ạ i
d iệ n c h o g ia đ ì n h m ìn h , cộ ng đ ổ n g m ìn h , tôn
g iá o m ìn h , sắc tộc c ủ a m ìn h v à giai c ấ p của
m ìn h Vì v ậ y , i h ậ t là Sãi lẩm nc’u q u a n n iệ m
th a n h n iè n c h i là t h a n h niên, và chi là sản
p h ẩ m , đ ổ n g thời là đ ạ i d iộ n c ủ a "tiếu v ă n h ó a
th a n h nièn"
T h ứ ba, lý t h u y ế t tiế u v ă n h ó a v à cách tiếp
c ậ n n à y d ư ờ n g n h ư chi q u a n tâ m tới n h ữ n g
y ế u t ố b ể m ặ t c ủ a v ă n hỏủ th a n h niên, n h ư cách p h ụ c t ra n g , n g ô n ng ữ , lọai h ìn h v ui chơi
v à m ộ t s ố p h o n g c ác h s ố n g đ i ế n h ìn h v.v ,
N h ư v ậ y , n h ử n g n g h iê n cửu th e o h ư ớ n g này
t u y cỏ là m đ ư ợ c việc rả't tô't là n h ậ n d ạ n g
t h a n h n iê n v à s ự b iê h đ ổ i cửâ v ă n h ó â v à 101
s ố n g th a n h n iê n N h ư n g d ư ỉm g n h ư cách tiếp
c ậ n n à y k h ô n g c h o p h é p n g ư ò i ta k h á m p h á
n h ữ n g c h iếu s â u c ủ a v ă n h ó a th a n h niên, đ ặ c
Trang 7134 P h n m H ô n ^ T u n ^ / TọỊ^ c h i K}ioa hoc D H Q C H N , K)ioa học X ả h ỏ i v ả N h A n iiAĩi 24 (2(X)8} Ì 4 8 Ì5 6
biệt lá s ự biêh đ ỗi c ú a h ệ giả trị v ă n h ó a và
các yếu tô* là m n ả v sin h v à đ ị n h h ư ớ n g các xu
h ư ó n g b iế n đ ổi đ ó
D o n h ữ n g ''t ử h u y ộ f ' n h u trê n m à iý
th u y ê t tiếu v ă n h ỏ a v à c ác h tie p c ậ n v ă n hóa
th a n h niên d ự a trê n co s ò của lý t h u y é t này
chi có th e đ ư ợ c coi n h ư m ộ t h ư ó n g b ổ t r ọ đ ặ c
b i ệ t T h e o c h ú n g tôi, v ã n h ó a th a n h niên
trư ó c h ế t p h ả i đ ư ợ c coi là m ộ t b ộ p h ả n k h ỏ n g
tách rời c ủ a v ă n h ó a d â n tộc N ó có m ô ì liên
hộ h ữ u co với cảc b ộ p h ậ n v à các th à n h tố
k hác c ủ a v ă n h ó a d â n tộc (suv rộ n g ra tà cà
nể n v ả n h ó a n h â n loại) th e o cả b a chiêu: chiếu
dọc, c h iểu p h ẳ n g n g a n g và ch iểu s â u Văn
hó a th a n h niên, vì vậy, tr ư ớ c h c i c ũ n g p h ả n
án h b á n sắc v ă n h ỏ a d â n lộc, v ói n h ử n g đặc
điôm c h u n g cúa n ể n v ă n h ó a d â n tộc T uy
nhiẽn , n h ư đ ằ nói ỏ trên, th a n h n ié n là m ộ l
n h ó m xã hội - d â n c ư đ ặ c thù c ủ a c ộ n g đ ổ n g
q u ố c gia “ d â n tộc Vì v ậ y n ó c ủ n g c ò n có
n h ừ n g đ ặ c đ iể m , đ ặ c t r ư n g v à sắc thái riêng
cùa nỏ T u y n h iê n , trư ớ c khi n ói v ể cái riẽng,
cái d ặ c th ù cùa v ă n h ỏ a th a n h n iê n Ihì cẩn
phái n h ả h m ạ n h t h ê m m ộ t lẵn n ữ a , rằ n g văn
h ó a th a n h n iê n là m ộ t bộ p h ậ n h ư u c o cùa
văn hóa d â n t ô c xét th e o tấỉ cà cảc chiếu ra n h
N h ữ n g đ ặ c điêVĩì, đ ặ c trư n g v à sắc thái
riÊng cúii v ă n hóii th a n h n iê n b ắ t n g u ổ n từ
chír*h vị th e đ ặ c biột c ù a n h ó m xã hợi “ d â n c ư
th a n h niOn N h ư đ ã chi ra ờ trên , n h ó m n à y
có đ ặ c đ iê m lá tré v à n ă n g đ ộ n g , nơi h ệ g iả trị
ch ư a đ ịn h h in h v à đ a n g kiểm n g h iộ m v à t h ừ
n g h iệ m n h ữ n g gì h ọ n h ậ n đ ư ợ c từ Ihê^hệ đi
t r ư ó c tiê'p th u đ ư ọ c t ừ th ỗ giới b ê n ng òai, cọ
xảt lẫn n h a u đ ế s á n g tạ o ra hệ giá trị m ới, m ô
th ứ c ứ n g x ử mói, với n h ư n g lự a c h ọ n số ng
lu ô n lu ỏ n m ỏ i T ấ t cả n h ữ n g q u á tr i n h và
h iệ n tư ợ n g n à y c ủ n g x u ấ t h iệ n ò các n h ó m xả
h ội - d â n c ư khác, k ể c à n h ó m n g ư ò i già,
n h ư n g k h ỏ n g tiẽu b iê u n h ư ò t h a n h niên
Đ ặc đ i ế m n à y k h iế n c h o n h ữ n g nhà
n g h iê n c ứ u , đ ặ c biựt là n h ữ n g n j;ư m th e o Iv
th u y e t " tiể u v ă n n g ộ nhẶn, c h o rằng
v ă n h ỏ a t h a n h n iẽ n là m ộ t lọai h ìn h k h u biệt,
th ậ m chí t ư ơ n g p h ả n đ ô ì v ớ i n ể n v ă n h ỏ a chu
đ ạ o c ủ a q u ô c g ia ’ d ă n tộc
MỘI v a n đ ể có tín h q u y l u ậ t là: bá't c ứ nen
v ă n h ó a n à o c ũ n g lu ô n lu ò n b iế n đ ổ i c ù n g vói thời g ia n , b ó i v à n h ó a v ừ a là s ả n p h ẵ m , lại
v ừ a là n ẽ n tá n g v à p h ư ơ n g tiộn c h o họat
đ ộ n g s á n g tạ o k h ô n g n g ừ n g c ú a n h â n lọai-
T r o n g q u á tr i n h b iẽ h đ ổ i đ ó , n h ữ n g hộ giá trị
v à n h ó a lu ô n lu ô n đ u ợ c k iê m n g h iệ m v à Ihử thách T r o n g khi m ộ t s ố g iá trị v à h ệ giá trị
n à v đ ư ợ c d u y trì, h o à n th iộ n thì n h ừ n g giá trị khác, h ệ g iá trị k h á c có thê' bị xỏi m ò n , th ậ m chí b iẻ h m ấ t h o à n ỉoàn, S ụ ih a y đổ i h ệ giá trị
v à n h ỏ a v ừ a !à n g u y ê n n h â n , v ừ a là kct Cịua
c ù a s ự b iế n đ ố i c ù a ứ n g x ử v ă n hóa
T uy n h iè n , s ự b ie n đ õ i đ ó k h ô n g n g a n g
b ằ n g nhâ't lọ a t v ể c ư ờ n g đ ộ v à k h ò n g d iề n rn
d ư ớ i n h ữ n g h ìn h th ứ c g i ố n g n h a u tro n g các
n h ó m xả hộ i “ d à n cư R iê n g ò th a n h nÌQn thi
q u á trin h n à y b ộ c lộ ra rõ n é t h ơ n , n h ấ t là lại các xã hộ i c h u y ê n đ ổ i n h u x ã hội Viộl N a m hiện n<iy Bôi v â y nôn m â t đ ó rù ỉ\ n h ữ n ^ \h ù
n g h iệ m , k iể m n g h iộ m , p h ủ n h ậ n và ticp thu các giá trị v ă n h ó a t h ô n g q u a s ự th a y d õ i đa
d ạ n g c ủ a ứ n g xú v à n h ỏ a tỏ ra d à v đ ặ c và sỏi nỗi, g a y g ẳ t h o n ỏ thcinh niỏn V ăn h ó a th an h
n ic n c h ín h là c ã u n ôì g ia o lưu , là bộ p h ậ n tiôn
p h o n g c ủ a n ế n v à n hóa d â n tộc trong q u á trinh
" tự làm m ớ i b ả n th â n '' c ù a n e n Viĩn h ỏ a đó
Q u a đ ó , c ó th ô th â y Ir o n g n g h iê n cứu VC
v ă n h ỏ a t h a n h niỏn, v ừ a p h ả i đ ặ t nó tronji
m ô ĩ liẽn h ệ h ữ u c ơ với n ể n v ả n h o á d â n ịộc
v ừ a p h á i đ ặ c biột c h ú Ir ọ n g đ é h việc k h ám
p h á n h ữ n g cái riê n g , cài đ ặ c i h ù CÚ3 v ă n hóii
th a n h n iê n
Trang 8Pimm ỉĩõnỊỊ Tun^Ị / 7(7» chí Khoa học D H Q G H N , KJtoa học Xà hội vá Nhàn vản 24 {2008} Ĩ4 8 -156 155
3 Ve lố i s ố n g t h a n h n i c n
D o cỏ n h ữ n g q u a n n i ệ m v à các h ỉic p cận
k hác n h a u tr o n g n ^ h iỏ n c ứ u v ê t h a n h n iè n và
v ã n h ỏ a ỉh a n h n iê n n ê n c ác h tiẽ p cận, n h ặ n
diOn v à p h ả n tích v e !ôl s ô n g t h a n h n iỏ n c ũ n g
rất k h ác n h a u T r ư ó c hè*t là c á c h đ ị n h n g hĩa
v à tiep cận tr o n g n p h iô n c ứ u v ể lỏì scYng nói
c h u a g , o đ ả y c ú n g có n h ic u c u ộ c t r a n h lu ậ n
sỏi n ối vó i n h ie u k iê n g iả i v à đ ể xuòíi k h ác
n h a u T rên c o s ở tic'p t h u có p h ê p h á n q u a n
đ ic m c ú a n h ừ n g n g u ò i đ i t r ư ó c t r o n g m ộ t
n g h iê n c ử u g ẩ n đ â y tôi đ ã đ ể xuâ't m ộ t đ ịn h
nị»hĩa m ới v ể lòl s ố n g n h ư s a u : '‘Lôĩ SOÌÌ^ của
con n^^ười ỉà cóc chiểu cạnh ch ủ quan cùa vătt hóa,
lù qua trởnlĩ hiện th ự c hú a cỏc giò tr ị văỉí hóa
hỉio <Ịâm tảì cả n h ữ ĩfỊ họat dộìĩg sổh^ lứ p h ư ơ n g
thứ c tien hành cóc ỉụyat dộtĩỊỊ sôh<Ị đ ư ợ c m ột bộ
p h ậ n lớ n h o ặ c to à ỉĩ t h ể n h ú m h a y cộrĩịỊ đõìĩ<ị
n\^uvi chap nhậỉĩ lííì th ự c hàn h tr o n ^ m ộ t khòa7ĩ<ị
tảc hiện clìío ĩ^ của các ítiẽìi kiện sô h g h iệ n h ừ u và
trotĩiỊ cóc ìĩĩỗỉ ỉiờn h ệ ỉịclí s ù cù a c/iỳ«^>"[8Ị
Đ iếm c ố t lõi t r o n g c ác h tiè p c ặ n c ù a tòi ò
đ â v là viộc chi ra cái r a n h Riới m o n g mniìh
Íưc7ng đòì g iừ a lôì s ố n g v à v ă n h ó a T h e o tôi/
lỏì sỏ'ng chi tà n h ữ n g c h iể u c ạ n h c h ủ q u a n
{subjective dim cfỉ$ions) c u a v à n h ó a đ ư ợ c bộc
lự ra tro n g q u á I h n h h iộ n t h ự c h ó a các g iá trị
v ả n h ó a th ò n g q u a h o ạ t đ ộ n g s ò n g c ú a con
người N h ư v ậ y , lỏì s ố n g c h i là n h ữ n g g iá trị
v ă n hỏỉ^, n h r n g m ò h ìn h v à p h ư ơ n g t h ứ c ứ n g
x ử đ ư ợ c đ a s o c á t h ể c ủ a m ộ t c ộ n g đ ổ n g
n g ư ò i xác đ ịn h n à o đ ỏ c h ấ p n h ậ n (cái đ ư ọ c
lự a ch ọn ) v ả h iệ n t h ự c h ó a t r o n g h o ạ t đ ộ n g
sốn g h ă n g n g à y c ù a họ T r o n g s ố đ ó có cả
n h ử n g g iá trị, n h ử n g t r u y ể n t h ố n g v à n h ữ n g
cảc h ứ n g x ứ đ ư ợ c tra o tru y ế n tử th ê hệ này
s a n g thê' h ệ k h á c n h ư n g c ủ n g b a o g ổ m cà
n h ữ n g g iá trị n g o ạ i sin h , n h ữ n g cách ứ n g xử
và n h ữ n g b iế u t ư ợ n g v v ngoại n h ậ p
V ận d ụ n g c ác h tiế p cận tròn khi n g h iê n CÚXJ v ẽ lôi s ô n g và các xu h ư ớ n g biên đôi lôì
s ô h g c ú a th a n h n iê n Việt N a m tro n g bôì cảnh
c ô n g n g h iệ p h ó a , h iệ n đại h ó a v à to à n cẩu
h ó a với tố c đ ộ n g à y c à n g gia íả n g hiện nay,
m ộ t m ặ t c ẩ n c h ú ý d ế n tác đ ộ n g v à a n h
h ư ờ n g c ú a n h ừ n g g iá trị v ă n hóa, c h ê 'đ ịn h và
p h ư a n g th ứ c ứ n g x ử Iru y ế n th ỏ n g đ ò ì với các
n h ó m th a n h n iê n h iệ n nay M ặt khác, cẩn
p h ả i đ ặ c b iệ t c h ú trọ n g việc k h á o s á ỉ v à p h â n tích ả n h h ư ớ n g c ủ a các g iá trị và các p h ư ơ n g
th ú c ứ n g x ừ v ả n h ó a t ừ b é n n g oài đ ô ì vói các
n h ó m th a n h n iẻ n Việt N a m Đ õ n g thcri cẩn
p h ả i d ặ t tấỉ c á n h ữ n g s ự k h á o s á t v à p h ả n Íích d ó tro n g m ô ì liên hộ ba chiếu: chiẽu dọc:
n h ằ m k h á m p h á lác đ ộ n g cúa n h ữ n g y ê u t ố
đ ó v à s ự h iệ n th ự c h ó a các tác đ ộ n g đ ỏ tro n g
t ừ n g " ìic u n h ó m " c ủ a th a n h n iè n Việt N a m
đ ư ợ c p h â n c h ia Iheo đ ộ tuối; chiều phẳìiịỊ ngan^: n h ằ m liế p c ậ n v à k h á m p h á lác đ ộ n g
c ủ a các yéii t ố v ă n h ó a tru y ế n th ố n g - nội sinh
và các y ế u ì ố h iệ n đ a i • ngoai n h â p đô ì với
m ỗ i tiốu n h ó m íh a n h n ic n chia th e o đ ịa hh n
c ư trú; n g h e n g h iệ p , sắc lộc h a y tõn giáo; và chiểu sâu: n h ằ m k txà m p h á m ò t lién hộ g iửa
n h ử n g b ic h đ ổi c ủ a h ệ giá ÌT\ v ă n h ó a với
n h ữ n g b iế n đ ồ i " b ẽ m ặ t " của lôì ú n g xừ, lôì
p h ụ c tra n g , n g ô n ngữ^ lôì lao đ ộ n g v v của
th a n h niên T rê n c ơ s ở c ủ a cả b a cách tiô*p cận
đ ó sẽ c h o p h é p n h ậ n d iộ n và đ á n h giá xu
h ư ó n g v à m ứ c đ ộ b iế n đ ô i lôl s ố n g c ủ a th a n h
n iê n Viột N a m tr o n g b ỏì c ả n h đ ẫ y n h a n h
c ò n g n g h iệ p hóa, h iệ n đ ạ i h ó a đ ả \ n ư ớ c và
c h ú đ ộ n g h ội n h ậ p q u ố c tê'
Trang 9156 P ỉụ m H â ĩiỹ TiOifi Ị Tỉìị} c h i Klìoa liọc D H Q G H N , Khoa học X ả h ộ i I>à N h ả n Itàn 2 4 (2Q0S) Ĩ 4 S ’ Ĩ5 6
Tải liệu (ham khảữ
[11 Bộ Y tc v à T ố n g cụ c T h ố n g kc, D rfu tra Quấc gia
v f vị thàììh niên và thenh fĩiền Viựt Nam,
h ttp ://w w w g so g o v v n , 2003.
|2 | T ổng cụ c ThỏVig kẽ, Kêì quÁ điêu tra biêh động dãn
s o ĩ - 4 ‘2006, h ttp ://w w w g s o g o v v n
[3] Đ ặ n g Cảrvh K hanh, XÂ hội học thữỉứĩ niẻn, NXB
C h ín h ư ị Q u ô c gia, H ầ N ộỉ, 2006.
[4] H ố C h í M inh, Toàn tập, tậ p 12, NXB C h ín h trị
Q u ô c g ia, H à N ội, 2 0 0 Ì tr 498.
|5 | D ick H ebdigư, Sĩ<ívr</íMrf i« th ĩ M eaning o f StyU,
M e n th u e n 6t Co, L o n d o n , 1979.
[6| M ichael B rake, Comparative Youth Culture: Tin
s o c io lo g y o f y o u t h C i4lture a n d y o u t h s u b c u l t u r e s in America Britain am i C a n a d n , R o u t l e d g U / Ne>v
Y ork, 1985, p.21.
(7| S tu a rt H all, T o n y Jefferson, Resistance Throii‘ĩh Rituals: Youth Suhculiures in Post’UHtr Britiiin
R o u tlc d g e, L o n d o n , 1993, p.43.
[8] P h ạ m H o n g T u n g , " N g h ic n cứ u v e ÌỐÌ so n g : m(>t
s o v a n d e v ẽ k h á i n iự n ì v à c á c h tiô'p c ậ n ”, Tạp chi Khoa iiọc, C h u y c n s a n K hoo h ọ c Xâ h ộ i v à N h ã n
v ăn , Đ ậi h ọ c Q u ô c giđ H à N ội, tậ p 23, sõ’4 , 2007.
Culture and way of life of tìie Vietnamese youữi in the context of globalization and international integration: Some issues concerning concepts and approach
Pham H ong Tung
V ie tn a m N a tio n a l U n iv e r s iiy , H a n o i, Ĩ 4 4 X u a n T ìĩu y , C a u G ia y , H a n o i, V ie tn a m
I n t h i s a r t i c l e t h e a u t h o r d i s c u s s e s o n t h e o r e t i c a l a s p e c t s a n d a p p r o a c h o f s o m e k e y c o n c e p t s
o f y o u t h s t u d i e s C o n c e r n i n g t h e t e r m " y o u t h " , I h e a u t h o r p o i n t s o u t { h à i " y o u t h " r e f e r s U) a
l a r g e s o c i o - d e m o g r a p h i c a l g r o u p o f p o p u l a t i o n OÍ a c e r t a i n s t a t e - n a t i o n w h i c h c o n s i s t s o f all
i n d i v i d u a l s o f t h e a g e b e t w e e n 15 a n d 2 9 T h i s is a l a r g e g r o u p o f h i g h h e t e r o g e n o u s n n e s a n d
m a n y d i v e r s i t i e s s e e n f r o m d i f f e r e n t d i m e n s i o n s
C o n c e r n i n g ỉ h e c o n c e p i " y o u t h c u l t u r e " t h e a u t h o r i n l r o c d u c c s a n d c r i H d z e s t h e " s u b
c u l t u r a l t h e o n " a n d p o i n t s o u l t h e s h o r t c o m i n g s o f I h i s a p p r o a c h A c c o r d i n g t o h i m , " y o u l h
c u l t u r e " is i n f a d a n i n t e g r a t e d p a r t o f n a t i o n a l c u l t u r e w i t h d i s t i n c t f e a t u r e s
C o n c e r n i n g t h e c o n s e p t " w a y o f l i f e o f t h e y o u t h '', I h c a u t h o r e m p h a s i z e s t h a t t h e w a y o f life
o n l y r e f e r s t o s u b j e c t i v e d i m e n s i o n s o f t h e c u l t u r e T h e r e f o r e s t u d y i n g o n t h e w a y o f l i f e o f t h e
V i e t n a m e s e y o u t h ỉ o d a y , o n e s h o u l d a p p r o a c h t h e o b j e c t i v e s m u l l i - d i m e n s i o n a l i y , i n o r d e r to
e x p l o r e t h e c h a r a c t e r i s t i c s o f t h e w a y o f life o f t h e V i e t n a m e s e y o u ỉ h a n d i t s t e n d e n c i e s 0 Í
c h a n g i n g