tiểu luận Nhà Nước Xã hội chủ nghĩa

Nhà nước là một hiện tượng có tính chất lịch sử. Xã hội Cộng sản nguyên thủy chưa có Nhà nước và xã hội được tổ chức theo chế độ thị tộc. Quyền lực công cộng thuộc mọi thành viên trong xã hội, không mang tính chất chính trị, tính chất giai cấp. Sản xuất và trao đổi phát triển đến chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và xã hội phân chia thành các giai cấp đối kháng về lợi ích. Chế độ thị tộc bất lực. Giai cấp chủ nô, do nắm quyền lực kinh tế mà nắm được quyền chính trị, đã tổ chức ra Nhà nước làm công cụ để duy trì sự thống trị và bóc lột đối với giai cấp nô lệ. Lịch sử đã có bốn kiểu Nhà nước, đó là: Nhà nước chủ nô, Nhà nước phong kiến, Nhà nước Tư sản, Nhà nước Xã hội chủ nghĩa. Nhà nước chủ nô, Nhà nước phong kiến, Nhà nước Tư sản, mặc dù mỗi kiểu Nhà nước đó có những đặc điểm riêng, nhưng chúng lại có những đặc điểm chung rất cơ bản, đó là: Chúng đều được xây dựng dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, quyền lực nhà nước đều thuộc giai cấp thống trị và đều là công cụ bạo lực để thực hiện chuyên chính của một thiểu số đối với đa số. Nhà nước xã hội chủ nghĩa là Nhà nước kiểu mới. Nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời dựa trên những mâu thuẫn về kinh tế, chính trịxã hội trong lòng xã hội tư bản chủ nghĩa tự nó không thể khắc phục được, tất yếu dẫn đến cách mạng vô sản, đập tan Nhà nước tư sản, xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa. Nhà nước xã hội chủ nghĩa là công cụ sắc bén để nhân dân lao động trấn áp sự phản kháng của giai cấp bóc lột và tổ chức xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa. Nhà nước xã hội chủ nghĩa mang bản chất giai cấp công nhân. Dưới chế độ xã hội chủ nghĩa, lợi ích và sự nghiệp của giai cấp công nhân cũng là lợi ích và sự nghiệp của nhân dân, mà nền tảng là giai cấp công nhân liên minh với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức, do giai cấp công nhân lãnh đạo. Do đó, bản chất giai cấp công nhân gắn bó chặt chẽ với tinh chất nhân dân và tính chất dân tộc. Nhà nước xã hội chủ nghĩa thực sự là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Lần đầu tiên trong lịch sử, nhà nước không nằm trong tay giai cấp bóc lột, mà nằm trong tay nhân dân, thực hiện dân chủ với nhân dân, chuyên chính với các thế lực thù địch của nhân dân. Trong điều kiện hiện nay, nhà nước xã hội chủ nghĩa nói chung và nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nói riêng đã trở thành trụ cột, là công cụ tổ chức thực hiện ý chí và quyền lực của nhân dân, thay mặt nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân quản lý toàn bộ hoạt động của đời sống xã hội. Đó chính là nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Với lý do trên, nên tôi chọn đề tài “Nhà nước xã hội chủ nghĩa”.

1

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

Điểm: ………

KÝ TÊN Mục Lục A MỞ ĐẦU 4

I Đặt vấn đề 4

II Mục tiêu nghiên cứu 5

III Đối tượng, phương pháp nghiên cứu 5

IV Kết cấu 5

B NỘI DUNG 6

I SỰ RA ĐỜI, CƠ SỞ TỒN TẠI VÀ BẢN CHẤT CỦA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 6

1 Tính tất yếu khách quan và sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa .6

2 Bản chất của nhà nước XHCN 12

II CÁC HÌNH THỨC NHÀ NƯỚC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 14

1 Khái niệm hình thức nhà nước Xã Hội Chủ Nghĩa 14

2 Các hình thức chính thể nhà nước Xã Hội Chủ Nghĩa 15

III MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA NHÀ NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 17

1 Bản chất của nhà nước CHXH chủ nghĩa Việt Nam 17

2 Chức năng cơ bản của nhà nước Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam 20

3 Bộ máy nhà nước Xã Hội Chủ Nghĩa Viêt Nam 21

C KẾT LUẬN 25

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

A MỞ ĐẦU

I Đặt vấn đề

Nhà nước là một hiện tượng có tính chất lịch sử Xã hội Cộng sản nguyên thủy chưa có Nhà nước và xã hội được tổ chức theo chế độ thị tộc Quyền lực công cộng thuộc mọi thành viên trong xã hội, không mang tính chất chính trị, tính chất giai cấp Sản xuất

và trao đổi phát triển đến chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và xã hội phân chia thành các giai cấp đối kháng về lợi ích Chế độ thị tộc bất lực Giai cấp chủ nô, do nắm quyền lực kinh tế mà nắm được quyền chính trị, đã tổ chức ra Nhà nước làm công cụ để duy trì sự thống trị và bóc lột đối với giai cấp nô lệ

Lịch sử đã có bốn kiểu Nhà nước, đó là: Nhà nước chủ nô, Nhà nước phong kiến, Nhà nước Tư sản, Nhà nước Xã hội chủ nghĩa Nhà nước chủ nô, Nhà nước phong kiến, Nhà nước Tư sản, mặc dù mỗi kiểu Nhà nước đó có những đặc điểm riêng, nhưng chúnglại có những đặc điểm chung rất cơ bản, đó là: Chúng đều được xây dựng dựa trên chế độ

tư hữu về tư liệu sản xuất, quyền lực nhà nước đều thuộc giai cấp thống trị và đều là công

cụ bạo lực để thực hiện chuyên chính của một thiểu số đối với đa số

Nhà nước xã hội chủ nghĩa là Nhà nước kiểu mới Nhà nước xã hội chủ nghĩa rađời dựa trên những mâu thuẫn về kinh tế, chính trị-xã hội trong lòng xã hội tư bản chủnghĩa tự nó không thể khắc phục được, tất yếu dẫn đến cách mạng vô sản, đập tan Nhànước tư sản, xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa Nhà nước xã hội chủ nghĩa là công cụsắc bén để nhân dân lao động trấn áp sự phản kháng của giai cấp bóc lột và tổ chức xâydựng xã hội xã hội chủ nghĩa

Nhà nước xã hội chủ nghĩa mang bản chất giai cấp công nhân Dưới chế độ xã hộichủ nghĩa, lợi ích và sự nghiệp của giai cấp công nhân cũng là lợi ích và sự nghiệp củanhân dân, mà nền tảng là giai cấp công nhân liên minh với giai cấp nông dân và tầng lớptrí thức, do giai cấp công nhân lãnh đạo Do đó, bản chất giai cấp công nhân gắn bó chặtchẽ với tinh chất nhân dân và tính chất dân tộc Nhà nước xã hội chủ nghĩa thực sự là nhànước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, do Đảng Cộng sản lãnh đạo Lần đầu tiêntrong lịch sử, nhà nước không nằm trong tay giai cấp bóc lột, mà nằm trong tay nhân dân,thực hiện dân chủ với nhân dân, chuyên chính với các thế lực thù địch của nhân dân.Trong điều kiện hiện nay, nhà nước xã hội chủ nghĩa nói chung và nhà nước Cộng hòa xãhội chủ nghĩa Việt Nam nói riêng đã trở thành trụ cột, là công cụ tổ chức thực hiện ý chí

và quyền lực của nhân dân, thay mặt nhân dân, chịu trách nhiệm trước nhân dân quản lýtoàn bộ hoạt động của đời sống xã hội Đó chính là nhà nước của nhân dân, do nhân dân,

vì nhân dân

Với lý do trên, nên tôi chọn đề tài “Nhà nước xã hội chủ nghĩa”

II Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ một số vấn đề có tính lý luận về nhànước xã hội chủ nghĩa trong lịch sử và từ đó liên hệ đến nhà nước Cộng hòa xã hội chủnghĩa Việt Nam

III Đối tượng, phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lịch sử bao gồm: sự

ta đời, bản chất và các hình thức nhà nước xã hội chủ nghĩa Phương pháp nghiên cứu:Tiểu luận sử dụng phương pháp logic lịch sử, gắn lý luận với thực tiễn, phân tích, tổnghợp, thống kê và so sánh…

IV Kết cấu

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, tiểu luận được kết cấugồm có 3 phần:

I Sự ra đời, cơ sở tồn tại và bản chất nhà nước xã hội chủ nghĩa

II Các hình thức của nhà nước xã hội chủ nghĩa

III Một số vấn đề cơ bản của nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Mặc dù, đã có rất nhiều nỗ lức, cố gắng trong quá trình nghiên cứu và viết bài, nhưng đây

là một mội nội dung lớn và phức tạp, nên trong nội dung vẫn còn rất nhiều hạn chế Emmong được sự chỉ bảo tận tình của các thầy cô

Em xin chân thành cảm ơn!

B NỘI DUNG

I SỰ RA ĐỜI, CƠ SỞ TỒN TẠI VÀ BẢN CHẤT CỦA XÃ HỘI CHỦ

NGHĨA

1 Tính tất yếu khách quan và sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa

1.1 tính tất yếu khách quan dẫn đến sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Ý tưởng về một xã hội công bằng, bình đẳng và bác ái đã xuất hiện từ lâu Ý tưởng

đó xuất phát từ nguyện vọng của nhân dân lao động muốn thoát khỏi sự bất công, bạo lực

và chuyên chế, ước mơ xây dựng một xã hội dân chủ, trong đó những giá trị chân chính của con người được tôn trọng, mọi người đều có điều kiện để tự do phát triển với tất cả mọi năng lực của mình Những cuộc đấu tranh không ngừng của nhân dân lao động trong

lịch sử đã chứng minh cho điều đó

Tuy nhiên, mãi đến cuối thế kỷ XV, đầu thế kỷ XVI tư tưởng về chủ nghĩa xã hội(mặc dù đó còn là chủ nghĩa xã hội không tưởng) mới được hình thành rõ nét ThomasMore (1478 - 1535), một trong những người sáng lập ra chủ nghĩa xã hội không tưởng,

trong tác phẩm nổi tiếng "Utôpia" (Xứ không tưởng) đã phê phán chế độ chính trị - xã hộiđương thời ở Anh, đồng thời phác họa một mô hình xã hội, ở đó chế độ nhà nước đượcxây dựng dựa trên sự bình đẳng và tự do của mọi người, tất cả những nhà chức trách đều

do nhân dân bầu ra, phải báo cáo trước nhân dân và phải hoạt động vì lợi ích của nhândân Trong xã hội như vậy, chế độ công hữu thống trị và lao động mang tính bắt buộc.Sau Thomas More, Tomado Campanela (1568 - 1639), tác giả của tác phẩm "Thành phốmặt trời" và "Luận về thể chế nhà nước tốt nhất", đã tiếp tục phát triển tư tưởng củaTh.More và đi đến kết luận rằng, chế độ chính trị - xã hội lý tưởng mang lại quyền lợi chonhững người lao động đó là chế độ dựa trên sở hữu xã hội Những nguyên tắc xã hội chủnghĩa của xã hội lý tưởng sẽ kéo theo cả sự thay đổi tính chất của chế độ chính trị.T.Campanela cũng đã có tư tưởng về giáo dục trong xã hội lý tưởng đó là, giáo dục gắnliền với lao động sản xuất và đề cao vai trò của sự phát triển khoa học

Mặc dù thấm đượm tư tưởng tiến bộ, chủ nghĩa xã hội của Th.More và T.Campannelacòn nhiều điểm ngây thơ và không tưởng Cả hai ông cùng chưa hình dung được mộtcách cụ thể và có căn cứ khoa học về việc tạo lập một xã hội mới tốt đẹp hơn, chưa nhậnthức được một cách đúng đắn vai trò của những tiền đề chính trị, kinh tế và tư tưởng đểxây dựng chủ nghĩa xã hội Thậm chí hai ông còn lẫn lộn giữa pháp luật với đạo đức,chưa đoạn tuyệt được hoàn toàn với hệ tư tưởng tôn giáo

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa xã hội khoa học, trên cơ sở tổng kết thực tiễn đấutranh cách mạng và những phát hiện khoa học mới về quy luật phát triển khách quan của

xã hội, đã đưa ra một lý thuyết khoa học về xã hội chủ nghĩa với lý tưởng dân chủ, côngbằng và nhân đạo, chỉ ra con đường và các biện pháp để tạo lập xã hội đó Theo các nhàkinh điển của chủ nghĩa xã hội khoa học, nhà nước xã hội chủ nghĩa là kiểu nhà nướccuối cùng trong lịch sử xã hội loài người Sự ra đời, tồn tại và phát triển của nhà nước xãhội chủ nghĩa là tất yếu khách quan, phù hợp với các quy luật vận động và phát triển của

xã hội Nguyên nhân dẫn đến sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa là những tiền đềkinh tế, chính trị và xã hội đã phát sinh trong lòng xã hội tư bản chủ nghĩa

Những tiền đề kinh tế: Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở thời kỳ đầu của sự phát triển

tư bản chủ nghĩa đã là những quan hệ sản xuất tiến bộ so với quan hệ sản xuất phongkiến, đã tạo ra điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của lực lượng sản xuất Nhưng doquan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa được xây dựng trên cơ sở chế độ sở hữu tư nhân về tư

liệu sản xuất và bóc lột giá trị thặng dư cho nên khi chủ nghĩa tư bản đã phát triển đếngiai đoạn chủ nghĩa đế quốc thì những quan hệ đó đã trở nên mâu thuẫn, không còn phùhợp với lực lượng sản xuất đã phát triển đến một trình độ xã hội hóa rất cao được nữa.Mâu thuẫn giữa quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất ngày càng trở nên gay gắt đòi hỏiphải có một cuộc cách mạng để xóa bỏ quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, thiết lập mộtkiểu quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Đó làkiểu quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất.Cách mạng về quan hệ sản xuất tất yếu sẽ dẫn đến sự thay thế kiểu nhà nước tư sản bằngkiểu nhà nước xã hội chủ nghĩa

Những tiền đề chính trị - xã hội: Đặc điểm của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa đã

quyết định bản chất và đặc điểm của nhà nước tư sản Đến giai đoạn đế quốc chủ nghĩa đãxuất hiện chủ nghĩa tư bản lũng loạn nhà nước Nhà nước tư sản đã trực tiếp tham gia vàonhiều hoạt động kinh tế, trở thành công cụ trong tay giới tư bản độc quyền, để củng cố vàduy trì những quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, nhằm phục vụ cho lợi ích của giai cấp

tư sản mà trước hết là của các tập đoàn tư bản lũng loạn nhà nước Chính vì vậy, bản chấtcủa nhà nước tư sản ngày càng biến đổi rõ nét, trong hoạt động của mình, nhà nước tư sảnngày càng sử dụng nhiều hơn những phương pháp phản dân chủ, quan liêu và độc tàinhưng được che đậy dưới các hình thức dân chủ Điều đó càng làm cho những mâu thuẫngiữa giai cấp tư sản và vô sản trở nên căng thẳng, tạo tiền đề cho cách mạng vô sản nổ ra.Mặt khác, nền sản xuất tư bản chủ nghĩa đã tạo ra những điều kiện làm cho giai cấp vôsản ngày càng phát triển nhanh về số lượng và cao về tính tổ chức kỷ luật, trở thành giaicấp tiến bộ nhất của xã hội, có sứ mệnh lịch sử lãnh đạo các tầng lớp nhân dân lao độngđứng lên làm cách mạng để lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, xóa bỏ nhà nước tưsản, xây dựng nhà nước của giai cấp mình Trong cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản, cácĐảng cộng sản đã được thành lập đề lãnh đạo phong trào cách mạng và trở thành nhân tố

có ý nghĩa quyết định sự thắng lợi của cách mạng Giai cấp vô sản lại có chủ nghĩa Lênin là vũ khí lý luận sắc bén để nhận biết đúng đắn những quy luật vận động và pháttriển của xã hội, là cơ sở lý luận để tổ chức, tiến hành cách mạng và xây dựng nhà nướccủa giai cấp mình sau chiến thắng của cách mạng

Ngoài những tiền đề trên, những yếu tố dân tộc và thời đại cũng tác động mạnh mẽđến phong trào cách mạng của giai cấp vô sản và nhân dân lao động trong mỗi nước

Dưới tác động của nhiều yếu tố khác nhau, cùng với sự mâu thuẫn gay gắt giữa giai cấp

vô sản và nhân dân lao động với các giai cấp bóc lột, cách mạng vô sản cũng có thể xảy

ra ở những nước có chế độ tư bản chủ nghĩa chưa phát triển cao hoặc trong các nước dântộc thuộc địa

Thực tế lịch sử đã chứng minh, từ sau năm 1917 khi nhà nước Xô viết ra đời, đặc biệt

từ sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa đã được hìnhthành, trở thành nhân tố có tác động mạnh mẽ tới sự phát triển của xã hội, đã tạo điềukiện thuận lợi cho sự phát triển của cách mạng trong nhiều nước, trong đó có những nướcdân tộc thuộc địa và các nước chế độ tư bản chủ nghĩa chưa phát triển, phong trào đấutranh giải phóng dân tộc đã diễn ra trong nhiều nước và giành được thắng lợi Nhiều nước

đã tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa Tronggiai đoạn lịch sử hiện nay tình hình quốc tế có những diễn biến phức tạp Nhưng nhưCương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ được thông qua tại Đại hội VII củaĐảng đã xác định: “Đặc điểm nổi bật của thời đại là cuộc đấu tranh giai cấp và dân tộcgay go, phức tạp của nhân dân các nước vì hòa bình độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ

xã hội Chủ nghĩa xã hội hiện đứng trước nhiều khó khăn thử thách Lịch sử thế giới đangtrải qua những bước quanh co, song loài người cuối cùng nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa

xã hội vì đó là quy luật tiến hóa của lịch sử”

1.2 Sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Những tiền đề kinh tế, chính trị - xã hội và những yếu tố nêu trên tạo ra điều kiệnthuận lợi cho cách mạng vô sản nổ ra Nhưng cách mạng vô sản sẽ diễn ra với kết quảnhư thế nào còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau Vì vậy, bên cạnh việc nghiên cứunhững nguyên nhân khách quan dẫn đến sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa, còn cầnphải nghiên cứu những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về cách mạng vôsản, về việc tổ chức và thực hiện chính quyền của giai cấp vô sản sau khi cách mạngthành công

Chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định: Vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng là vấn đềchính quyền Mục đích của cách mạng vô sản cũng chính là nhằm lật đổ chính quyền củagiai cấp tư sản để thiết lập chính quyền của giai cấp vô sản Nhưng giai cấp tư sản (cũngnhư các giai cấp thống trị bóc lột nói chung) không bao giờ tự nguyện rời bỏ chính quyềncủa mình, mà sẽ tìm mọi cách, mọi thủ đoạn để giữ cho được chính quyền đó

Vì vậy giai cấp vô sản dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản phải dùng bạo lực tiến hànhcách mạng để giành lấy chính quyền về tay mình Chỉ khi nào bạo lực cách mạng của giaicấp vô sản và quần chúng lao động mạnh hơn bạo lực của giai cấp bóc lột thì mới có thểgiành được chính quyền từ tay chúng Đảng cộng sản Việt Nam ngay từ hội nghị trungương lần thứ VIII (năm 1941) trên cơ sở tổng kết việc chỉ đạo cách mạng ở Việt Nam đãchỉ rõ: Cách mạng Việt Nam muốn giành được thắng lợi thì nhất thiết phải vũ trang khởinghĩa giành chính quyền và sau khi đánh đuổi được đế quốc Pháp, Nhật sẽ thành lập mộtchính phủ cách mạng của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa "Chính phủ của nước ViệtNam dân chủ cộng hòa do Quốc dân đại hội cử lên"

Bạo lực cách mạng có thể là lực lượng vũ trang, có thể là lực lượng chính trị hiểu theonghĩa hẹp, có thể là lực lượng vũ trang kết hợp với lực lượng chính trị Đó là sức mạnh

tổng hợp của quần chúng cách mạng chống lại bạo lực phản động của giai cấp bóc lột.Nắm vững quan điểm bạo lực cách mạng, Đảng cộng sản Việt Nam cũng như các đảngcộng sản khác trong nhiều nước đã coi trọng việc đề ra đường lối cách mạng đúng đắn, sửdụng nhiều hình thức và phương pháp sáng tạo, phù hợp với điều kiện của mỗi nước đểxây dựng lực lượng cách mạng, phát huy sức mạnh tổng hợp của quần chúng cách mạng

để giành chiến thắng và thiết lập nhà nước của giai cấp vô sản

Cách mạng vô sản khác hẳn với các cuộc cách mạng khác của giai cấp bóc lột về bảnchất và mục đích của cách mạng Các cuộc cách mạng của các giai cấp bóc lột khác nhauđều nhằm mục đích xây dựng một chế độ áp bức, bóc lột ở trình độ cao hơn Vì vậy, kếtquả của các cuộc cách mạng đó là thay đổi chính quyền của giai cấp bóc lột cũ, nhưng vềthực chất chỉ là một bộ máy nhà nước được hoàn bị ở trình độ cao hơn, còn bản chất của

bộ máy bạo lực đó vẫn không thay đổi C.Mác viết: "Tất cả các cuộc chính biến, đáng lẽđập tan bộ máy đó thì lại chỉ làm cho nó thêm hoàn bị mà thôi"

Còn mục đích của cách mạng vô sản không những chỉ là lật đổ sự thống trị của cácgiai cấp bóc lột giành chính quyền về tay mình mà còn là xây dựng một kiểu nhà nướcmới xóa bỏ mọi sự áp bức, bóc lột Vì vậy, giai cấp vô sản sau khi giành được chínhquyền không thể sử dụng hoặc cải tạo bộ máy nhà nước cũ để phục vụ cho mục đích củagiai cấp mình Giai cấp vô sản cần phải có một kiểu chính quyền có bản chất mới phù hợpvới ý chí và nguyện vọng của nhân dân lao động Để thực hiện mục đích đó, giai cấp vôsản phải đùng bạo lực cách mạng để đập tan bộ máy nhà nước cũ Việc đập tan bộ máynhà nước cũ đòi hỏi phải thực hiện một cách kiên quyết và triệt để Phải tiến hành thủ tiêungay bộ máy quân sự - quan liêu bao gồm những công cụ bạo lực của nhà nước như:Quân đội, canh sát, tòa án, hệ thống các nhà tù, trại giam và toàn bộ hệ thống bộ máy nhànước từ trung ương xuống địa phương Đồng thời, phải có các biện pháp cấm mọi hoạtđộng của các tổ chức phản động khác đã là chỗ dựa cho chính quyền cũ Kinh nghiệm củacách mạng Việt Nam tháng 8/1945 và sau ngày giải phóng 30 tháng 4 năm 1975, cũngnhư của cách mạng các nước xã hội chủ nghĩa đã khẳng định sự đúng đắn của nguyên lýnói trên Tuy nhiên, khi tiến hành đập tan bộ máy nhà nước bóc lột cần chú ý phân biệt bộ

Page | 10

máy hành chính - quân sự quan liêu với những tổ chức và cơ sở khác như hệ thống các cơquan thống kê, bưu điện, nhà băng Những tổ chức và cơ sở này mặc dù dưới chế độ cũcũng được sử dụng vào mục đích áp bức, bóc lột nhưng chúng có yếu tố cần thiết choviệc quản lý kinh tế xã hội mới Đối với những tổ chức và cơ sở này cần phải giữ lại đểcải tạo, tổ chức lại cho phù hợp với mục tiêu xây dựng một chế độ kinh tế - xã hội mới.Song song với việc tiến hành đập tan bộ máy nhà nước cũ, giai cấp vô sản dưới sự lãnhđạo của đảng cộng sản, phải nhanh chóng xây dựng bộ máy nhà nước mới của giai cấpmình để bảo vệ thành quả cách mạng, đồng thời để tổ chức và quản lý mọi mặt của xã hộitrong điều kiện hoàn cảnh mới Nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời là kết quả của cáchmạng do giai cấp vô sản và nhân dân lao động tiến hành dưới sự lãnh đạo của đảng cộngsản Nhưng cách mạng của mỗi nước có những điều kiện và hoàn cảnh khác nhau, chonên sự ra đời của các nhà nước xã hội chủ nghĩa cũng như việc tổ chức chính quyền saukhi cách mạng thành công cũng có những đặc điểm đặc thù riêng Mỗi nước sẽ chọn chomình những phương pháp và hình thức phù hợp Nhưng đã ra đời trong điều kiện và hoàncảnh nào thì nhà nước xã hội chủ nghĩa đều là nhà nước có chung một bản chất

Sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lịch sử đã diễn ra ở những thời điểmquan trọng và được thể hiện dưới các hình thức sau:

• Công xã Paris ra đời trong cuộc khởi nghĩa vũ trang của công nhân Paris năm

1871

• Nhà nước Xô viết, ra đời sau Cách mạng tháng Mười (1917) vĩ đại

• Nhà nước dân chủ nhân dân ra đời do kết quả của cuộc đấu tranh giải phóng và cáccuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân sau chiến tranh thế giới thứ hai ở Châu

Âu

• Nhà nước Cộng hòa Cu-ba

Ở Việt Nam, tháng Tám năm 1945, nắm vững thời cơ khi phát xít Nhật đầu hàng đồngminh, Đảng ta do Chủ tịch Hồ Chí Minh lãnh đạo đã phát động nhân dân ta vùng dậy làmcách mạng tháng Tám thành công, lập ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa - Nhà nướccông nông đầu tiên ở Đông nam châu á Ngay từ khi mới ra đời, Nhà nước cộng hòa non

Page | 11

trẻ đã phải tiến hành cuộc kháng chiến chín năm chống thực dân Pháp, năm 1954 miềnBắc được giải phóng, miền Nam vẫn tiếp tục cuộc kháng chiến chống xâm lược và đấutranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Trong điều kiện đó chính quyền dânchủ nhân dân ở nước ta đã làm nhiệm vụ lịch sử của chuyên chính vô sản

Tháng 4/1975 đất nước hoàn toàn giải phóng, Việt Nam bước sang một giai đoạn pháttriển mới - giai đoạn cả nước quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội Ngày nay, trước những thửthách lớn lao của thời đại, với đường lối đổi mới do Đại hội VI của Đảng đề ra và đượcthể chế hóa trong Hiến pháp năm 1992, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

đã và đang từng bước đổi mới, vượt qua khủng hoảng, vững chắc đi lên theo định hướng

xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh

2 Bản chất của nhà nước XHCN

2.1 Khái niệm nhà nước Xã Hội Chủ Nghĩa

Nhà nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức mà thông qua đó, đảng của giai cấp công nhânthực hiện vai trò lãnh đạo của mình đối với toàn xã hội; là một tổ chức chính trị thuộckiến trúc thượng tầng dựa trên cơ sở kinh tế của chủ nghĩa xã hội; đó là một nhà nướckiểu mới, thay thế nhà nước tư sản nhờ kết quả của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa; làhình thức chuyên chính vô sản được thực hiện trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Với tư cách là một trong những tổ chức cơ bản nhất của hệ thống chính trị xã hội chủnghĩa, nhà nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức thể hiện và thực hiện ý chí, quyền lực củanhân dân Đó là một công cụ quản lý do chính đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo nhândân tổ chức ra nhằm thực hiện quyền lực và lợi ích của nhân dân, đồng thời cũng thôngqua nó, giai cấp công nhân và chính đảng của mình thực hiện sự lãnh đạo đối với toàn xãhội trong quá trình bảo vệ và xây dựng chủ nghĩa xã hội Chính vì vậy, nhà nước xã hộichủ nghĩa vừa là cơ quan quyền lực, vừa là bộ máy hành chính, vừa là tổ chức quản lýkinh tế, văn hóa, xã hội của nhân dân, được thể hiện tập trung qua hai chức năng chủ yếucủa nó, đó là chức năng thống trị giai cấp và chức năng xã hội

Page | 12

Lênin viết: “Cơ quan đặc biệt, bộ máy trấn áp đặc biệt là “nhà nước” vẫn còn cần thiết,nhưng nó đã là nhà nước quá độ, mà không còn là nhà nước theo đúng nghĩa của nó nữa

Sự trấn áp ấy có thể dung hợp với việc mở rộng chế độ dân chủ cho tuyệt đại đa số nhândân khiến sự cần thiết phải có một bộ máy trấn áp đặc biệt cũng bắt đầu mất dần” (Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátcơva, 1976, t.33, tr.111) Để thực hiện thắng lợi công cuộcxây dựng chủ nghĩa xã hội, phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động, nhà nước xãhội chủ nghĩa bên cạnh việc xây dựng và củng cố bộ máy hành chính cưỡng phải đặc biệtchú ý củng cố và tăng cường bộmáy tổ chức và quản lý kinh tế - xã hội Theo Lênin,

“chuyên chính vô sản không phải chỉ là bạo lực đối với bọn bóc lột và cũng không phảichủ yếu là bạo lực Cơ sở kinh tế của bạo lực cách mạng đó, cái bảo đảm sức sống vàthắng lợicủa nó chính là việc giai cấp vô sản đưa ra được và thực hiện được kiểu tổ chứclao động xã hội cao hơn so với chủ nghĩa tư bản Đấy là thực chất của vấn đề Đấy lànguồn sức mạnh, là điều bảo đảm cho thắng lợi hoàn toàn và tất nhiên của chủ nghĩa cộngsản” (Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátcơva, 1976, t.39, tr.15-16) Cải tạo xã hội cũ,xây dựng xã hội mới là nội dung chủ yếu và là mục tiêucuối cùng của nhà nước xã hộichủ nghĩa Đó là sự nghiệp vĩ đại nhưng đồng thời cũng là công việc cực kỳ khó khăn vàphức tạp Nó đòi hỏi nhà nước phải là bộ máy có đầy đủ sức mạnh để trấn áp kẻ thù, đồngthời nhà nước phải có một tổ chức có đủ năng lực để quản lý và xây dựng xã hội chủnghĩa trong đó việc tổ chức quản lý kinh tế là quan trọng, khó khăn và phức tạp

2.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa là thuộc tính của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ khác hẳn về bản chất và đối lập về nguyên tắcvới

dân chủ tư sản Điều đó thể hiện trên những vấn đề chính yếu sau:

• Dân chủ xã hội chủ nghĩa chỉ xuất hiện khi giai cấp công nhân và nhân dân laođộng, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, giành được chính quyền và ngàycàng phát huy trong quá trình xây dựng xã hội mới;

• Dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ do Đảng Cộng sản lãnh đạo;

Page | 13