CĐ v6 (văn miêu tả, so sánh qua sông nước cà mau và vượt thác

Đọc hiểu: - Nêu được ấn tượng chung về văn bản - Nhận biết được câu chuyện và tóm tắt một cách ngắn gọn - Nhận biết được tình cảm, cảm xúc của người viết thể hiện quan ngôn ngữvăn bản -

- Yêu quý và tự hào về truyền thống của đất nước, kính trọng, biết ơn người

có công với đất nước; biết trân trọng và bảo vệ cái đẹp;

- Giới thiệu và gìn giữ các giá trị văn hóa, các di tích lịch sử, có lý tưởngsống và có ý thức sâu sắc về chủ quyền quốc gia và tương lai dân tộc

- Chăm đọc sách báo; thường xuyên hoàn thành nhiệm vụ học tập, siêngnăng trong công việc gia đình, nhà trường; yêu lao động; có ý chí vượt khó;tích cực rèn luyện để chuẩn bị nghề nghiệp cho tương lai

2 Năng lực:

+ Năng lực chung: Tự học, giao tiếp, sáng tạo.

+ Năng lực chuyên biệt: đọc - hiểu văn bản, phân tích chi tiết, hình ảnh,nhận xét nghệ thuật, cảm thụ tác phẩm văn học

Qua bài học, HS biết:

a Đọc hiểu:

- Nêu được ấn tượng chung về văn bản

- Nhận biết được câu chuyện và tóm tắt một cách ngắn gọn

- Nhận biết được tình cảm, cảm xúc của người viết thể hiện quan ngôn ngữvăn bản

- Nhận biết và phân tích được đặc điểm của nhân vật thể hiện qua hình dáng,

- Hiểu biết bước đầu về văn miểu tả

- Nhận biết được điểm giống và khác nhau giữa hai nhân vật trong hai vănbản

- Nêu được bài học về cách nghĩ và cách ứng xử cuả cá nhân do văn bản đãđọc gợi ra

b Viết :

- Biết viết bài văn đảm bảo các bước: chuẩn bị trước khi viết (xác định đề tài, muccj đích, thu thập tư liệu); tìm ý và lập dàn ý; viết bài; xem lại và

chỉnh sửa, rút kinh nghiệm

- Viết được bài văn tả cảnh sinh hoạt, tả quang cảnh

- Nghe tóm tắt được nội dung thuyết trình của người khác và nhận biết được tính hấp dẫn của bài trình bày; chỉ ra được những hạn chế (nếu có) của bài

II PHƯƠNG TIỆN VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC

1 Phương tiện dạy học:

- Tìm hiểu về các dòng sông ở Việt Nam; tìm hiểu về văn hóa đặc trưng Nam

Bộ, xem phim Đất Phương Nam

2 Hình thức tổ chức dạy học:

- Dạy học cá nhân, nhóm, cả lớp;

- HS thuyết trình, giới thiệu, trao đổi thảo luận

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

ĐỌC HIỂU ( TIẾT) ĐỌC HIỂU VĂN BẢN: SÔNG NƯỚC CÀ MAU

I.Tổ chức khởi động và tạo tâm thế

phóng sự trên tivi

b Cảnh đó em đoán thuộc miền sông

nước miền Tây của vùng Tây Nam

Bộ của nước ta

a Bức ảnh chụp cảnh gì? Em thấy cảnh đó bao giờ chưa?

b Em thử đoán xem cảnh đó thuộc vùng nào trên đất nước ta

2 Dẫn dắt vào bài

Cà Mau là vùng đất được biết đến là cực Nam của tổ quốc với hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt Đặc trưng đó của Cà Mau không chỉ được thể hiện qua những câu dân ca đậm chất Nam Bộ "

II Đọc và tìm hiểu chung về văn

+ Quê ở tỉnh Tiền Giang

+ Là nhà văn Nam Bộ, ông thường

viết về cuộc sống, thiên nhiên và con

người Nam Bộ

- Tác phẩm:

+ Đất rừng phương Nam là truyện

dài nổi tiếng nhất của Đoàn Giỏi

+ “Đất rừng phương Nam” là tác

II Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chung về văn bản

1 Đọc- chú thích

- GV cho hs đọc toàn bộ văn bản

- Gv yêu cầu học sinh nêu ấn tượng nổi bật

về văn bản

- Gv hướng dẫn học sinh tìm hiểu từ ngữ khó Trao đổi với các bạn bên cạnh về những từ ngữ mình không hiểu hoặc chưa hiểu bằng cách dự đoán nghĩa của từ trong ngữ cảnh, có thể tham khảo phần chú thích trong sách giáo khoa

2 Tìm hiểu chung về văn bản

- Gv hướng dẫn hs tìm hiểu những thông tinchung về văn bản qua các phiếu bài tập

Phiếu học tập 1: Tìm hiểu thông tin về Tác

giả, tác phẩm

phẩm tiêu biểu nhất của ông cũng là

+ Truyện viết năm 1957 kể về quãng

đời lưu lạc của chú bé An tại vùng

rừng U Minh, miền Tây Nam Bộ

trong những năm đầu kháng chiến

xanh đơn điệu: Những ấn tượng

chung ban đầu về thiên nhiên vùng

đất Cà Mau.

Phần 2: Tiếp…ban mai: Các kênh

rạch vùng Cà Mau và con sông Năm

Căn.

Còn lại : cảnh chợ Năm Căn

Phiếu học tập 2: Tìm hiểu về đoạn trích

Sông nước Cà Mau (chia bố cục)

III Đọc hiểu chi tiết văn bản

1 Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh

sông nước Cà Mau.

* Khái quát chung

- Trình tự không gian

- Cảnh được miêu tả một cách trực

tiếp vì nhân vật "tôi" trực tiếp quan

sát cảnh sông nước Cà Mau từ trên

con thuyền và trực tiếp miêu tả.

- Tác dụng

+Khiến cảnh sông nước Cà Mau

hiện lên một cách chân thực sinh

Gv hướng dẫn hs tìm hiểu ấn tượng ban đầu

về cảnh sông nước CM bằng các câu hỏi

gợi mở kết hợp với phiếu học tập số 3

- Cảnh được miêu tả theo trình tự nào?

- Theo em cảnh được cảm nhận và miêu tảtrực tiếp hay gián tiếp? Căn cứ vào đâu đểxác định được như vậy?

- Cách miêu tả bằng sự quan sát và cảm thụmột cách trực tiếp như vậy có tác dụng gì?

* Ấn tượng

- Hình ảnh : Sông ngòi, kênh rạch chi

chít như mạng nhện; Trời, nước, cây

toàn một sắc xanh

- Âm thanh : Tiếng sóng biển rì rào

bất tận ru ngủ thính giác con người

- Hs hoạt động cặp đôi

Phiếu học tập số 3 (phụ lục)

2 Cảnh sông ngòi, kênh rạch Cà Mau

GV tổ chức thảo luận nhóm thông qua phiếu học tập, chia lớp thành 4 nhóm lần lượt làm các phiếu được giao

- Tên gọi Nhóm 1,2: Hoàn thành phiếu học tập số 4

thấy được nét đặc sắc trong cách gọi tênsông ngòi, kênh rạch ở Cà Mau

Tên gọi Ý nghĩa tên

gọi

Nhậnxét vềthiênnhiênvàcuộcsốngCàMau

- Nghệ thuật: Biện pháp so sánh, điệp

từ, tính từ, liệt kê tả kết hợp với kể

=> Cảnh thiên nhiên Cà Mau phủ kín

màu xanh tươi đẹp, nguyên sơ, có vẻ

đẹp rộng lớn, bao la, thoáng đãng,

2 Cảnh sông ngòi, kênh rạch Cà

- Học sinh sẽ thảo luận nhóm, cử đại diện trình bày

- Nhóm khác nhận xét, bổ sung, phản biện

- Giáo viên chốt ý

- Em cảm nhận chợ Cà Mau là một chợ nhưthế nào? Nhờ biện pháp nghệ thuật nào mà

em cảm nhận được điều đó?

- Qua trích đoạn trích, em cảm nhận được

gì về vùng đất Cà Mau nói riêng, tổ quốc

VN nói chung? Và em hiểu thêm gì về tác \giả?

Tên gọi Ý nghĩa

tên gọi

Nhậnxét vềthiênnhiên vàcuộcsống CàMau

hoang sơ; thiên nhiên gắn bó với cuộc sống lao động của con người

+ Đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màuxanh rêu

+ Lòa nhòa ẩn hiện trong sương mù

và khói sóng ban mai

-> Cảnh tượng đông vui, hấp dẫn, tấpnập, trù phú, độc đáo

- Nghệ thuật: so sánh, liệt kê

 T/g là người am hiểu cuộc sống

Cà Mau, có tấm lòng gắn bó với

mảnh đất này

- Biết quan sát, so sánh, nhận xét về

đối tượng miêu tả

IV Tìm hiểu ý nghĩa khái quát của

- Kết hợp miêu tả, thuyết minh

* Ý nghĩa văn bản: Sông nước Cà

Mau là một đoạn trích độc đáo và

hấp dẫn thể hiện sự am hiểu, tấm

lòng gắn bó của nhà văn Đoàn Giỏi

về thiên nhiên và con người vùng đất

- Em học tập được gì về nghệ thuật tả cảnh

từ văn bản Sông nước Cà Mau?

- Phải là người có tính cách, mối quan hệ như thế nào với sông nước Cà Mau, tác giả mới miêu tả được vẻ đẹp sống động, chân thực đến thế?

V Hướng dẫn cách đọc hiểu văn

bản truyện hiện đại

* Dự kiến kết quả

- Nắm được thông tin về tác giả, tác

phẩm (quê hương, sở trường viết,

hoàn cảnh ra đời, thể loại, phương

thức biểu đạt, chia bố cục văn bản )

- Chú ý các hình ảnh đặc sắc, các

biện pháp nghệ thuật có trong văn

bản

- Chú ý cách xây dựng, miêu tả nhân

Giáo viên hướng dẫn học sinh những lưu ý khi đọc hiểu văn bản truyện hiện đại có sử dụng kết hợp yếu tố miêu tả và thuyết minh

- Khi đọc hiểu một văn bản truyện hiện đại

có sử dụng kết hợp yếu tố miêu tả và thuyếtminh ta cần phải lưu ý điều gì?

vật (ngoại hình, hành động )

- Thiết kế các phiếu học tập

VI Liên hệ, mở rộng

* Dự kiến kết quả

- Viết 1 đoạn văn trình bày cảm nhận của

em về vùng đất Cà Mau sau khi học xong bài Sông nước Cà Mau trong đó có sử dụng

Trước diễn biễn xấu đó, hãy trao đổi với các bạn xem ngay từ bây giờ, mỗi chúng ta phải hành động như thế nào để giảm thiểu những rủi ro đó cho Cà Mau, cho đất nước

VN tươi đẹp này

VII Thực hành đọc hiểu

1 Hoạt động khởi động

* Dự kiến kết quả

Sông Hồng, Hương, Cửu Long,

Đồng Nai, sông Đà, sông Mã, sông

Hoàng Long, sông Thái Bình, sông

b Dẫn dắt vào bài

Đất nước ta có hệ thống sông ngòi, kênhrạch chằng chịt, chính vì thế, những consông đã trở thành nguồn cảm hứng bất tậncho các nhà thơ, nhà văn Có nhà thơ chọnsông Hương với vẻ đẹp lãng mạn, thơmộng, có nhà thơ lại tìm về dòng sông BạchĐằng lịch sử Riêng Võ Quảng, tuổi thơ củaông gắn liền với dòng sông Thu Bồn xứQuảng, có lẽ vì điều đó, dòng sông ThuBồn đã được khắc họa đậm nét trong thơông- bài "Vượt thác"- cũng chính là nộidung bài học hôm nay

2 Đọc và tìm hiểu chung về văn

- Xuất xứ: Văn bản: “Vượt thác”

trích chương XI của truyện Quê nội.

Đoạn này tả chuyến đi ngược dòng

sông Thu Bồn của con thuyền do

Dượng Hương Thư chỉ huy,từ làng

Hòa Phước lên Thượng nguồn để lấy

gỗ về dựng trường học cho làng,sau

- GV cho hs đọc toàn bộ văn bản

- Gv yêu cầu học sinh nêu ấn tượng nổi bật

về văn bản

- Gv hướng dẫn học sinh tìm hiểu từ ngữ khó Trao đổi với các bạn bên cạnh về những từ ngữ mình không hiểu hoặc chưa hiểu bằng cách dự đoán nghĩa của từ trong ngữ cảnh, có thể tham khảo phần chú thích trong sách giáo khoa

b Tìm hiểu chung về văn bản b1 Tác giả

- Em biết gì về tác giả Võ Quảng

b2 Văn bản

Gv phát phiếu học tập số 6 để hs tìm hiểu

về tác phẩm

3 Đọc hiểu chi tết văn bản

a Bức tranh thiên nhiên dòng sông

Thu Bồn.

3 Đọc hiểu chi tết văn bản

a Bức tranh thiên nhiên dòng sông Thu Bồn.

* Dự kiến kết quả

a1 Vị trí quan sát: Trên con thuyền

ngược dòng sông Thu Bồn, qua

+Thuyền lướt bon bon như

- Nghệ thuật :So sánh, nhân hóa

Dòng nào nêu đúng vị trí quan sát của người kể chuyện trong đoạn trích?

A Trên con thuyền ngược dòng sông Thu

Bồn, qua Phường Rạch, vượt thác Cổ Cò, đến Trung Phước

B Trên đỉnh núi cao nhìn xuống toàn cảnh dòng sông Thu Bồn và thác Cổ Cò

C Đi dọc theo bờ sông Thu Bồn đến chân thác Cổ Cò

D Phối hợp điểm nhìn từ trên xuống và từ dưới lên

Việc lựa chọn vị trí quan sát của người kể chuyện có tác dụng gì?

A Miêu tả tỉ mỉ, tinh tế, không bỏ sót dù chỉ một chi tiết nhỏ nhặt

B Miêu tả cảnh thay đổi trên phạm vi rộng,

theo từng chặng đường di chuyển

a2 Hình ảnh con thuyền

- Con thuyền hiện lên như thế nào? Tác giả

đã sử dụng nghệ thuật gì để làm nổi bật hình ảnh con thuyền?

a3 Cảnh sông và quang cảnh hai bên bờ

- Gv hướng dẫn học sinh tìm hiểu cảnh

sông và quang cảnh hai bên bờ bằng phiếu học tập số 7

b Dượng Hương Thư trong cuộc

pho tượng đồng đúc, bắp thịt cuồn

cuộn, hai hàm răng cắn chặt, quai

hàm bạnh ra, cặp mắt nảy lửa, như

một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh

-> Hình ảnh con người lao động

mang sức mạnh phi thường, rắn rỏi,

nhanh nhẹn, tinh thần quả cảm,

quyết liệt trong khó khăn thử thách

- Ngợi ca, tự hào về hình ảnh đất

nước, con người Việt Nam trong

cuộc đổi mới xây dựng đất nước

khăn phủ bàn (phiếu học tập số 8) để

hướng dẫn học sinh tìm hiểu về nhân vậtDượng Hương Thư trong cuộc vượt thác

4 Hướng dẫn đánh giá ý nghĩa

khái quát văn bản

a Nội dung

- Bức tranh thiên nhiên trên sông Thu

Bồn được miêu tả theo hành trình

vượt thác là:

+ Cảnh đẹp êm đềm ở những vùng

đồng bằng

+ Cảnh đẹp uy nghiêm của núi rừng

- Hình ảnh quả cảm Dượng Hương

Thư trong cuộc vượt thác đã làm nổi

bật vẻ hùng dũng và sức mạnh của

con người lao động trên nền cảnh

thiên nhiên rộng lớn hùng vĩ

b Nghệ thuật:

- Phối hợp tả cảnh thiên nhiên, miêu

tả ngoại hình, hành động của con

người Sử dụng phép nhân hóa, so

sánh, các chi tiết miêu tả

4 Hướng dẫn đánh giá ý nghĩa khái quát văn bản

- Cho hs thảo luận nhóm bàn (2`) khái quátnhững nét NT và ND chính của văn bản

5 Vận dụng, mở rộng

Gợi ý: Thác là nơi nước chảy vượt

qua vách đá; ghềnh là nơi có đá lởm

chởm, nước chảy xiết Như vậy thác

và ghềnh đều chỉ nơi có địa hình

không bằng phăng rất khó khăn cho

người đi lại mà còn là chỉ sự gian

truân vất vả Xuất phát từ nét nghĩa

trên người nói dùng cụm từ này đế

chỉ cuộc đời của những con người

gặp nhiều gian lao, vất vả Cuộc đời

của chúng ta không phải lúc nào

cũng màu hồng mà đôi khi chúng ta

sẽ gặp những điều không thuận lợi,

khó khăn, tuyêt vọng, vất ngã nhưng

quan trọng là chúng ta có thể vượt

qua hay không đó chính là ý nghĩa

của câu nói

- Có người nói: Cuộc đời luôn có nhiều ghềnh thác Em hiểu câu nói đó như thế nào?

- Tìm đọc tùy bút Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân, chú ý về hình tượng ông lái đò

VIII Tích hợp tiếng Việt A SO SÁNH

Sân nhà em sáng quá Nhờ ánh trăng sáng ngời

Trăng tròn như cái đĩa

Lơ lửng mà không rơi

Những đêm nào trăng khuyết Trông giống con thuyền trôi

Em đi trăng theo bước Như muốn cùng đi chơi "

Cách ví von như vậy gọi là biện pháp nghệ thuật gì? Biện pháp đó có tác dụng như thế nào chúng ta cùng tìm hiểu bài học ngày hôm nay?

Cách 2: Tổ chức trò chơi vận động

Giáo viên sẽ chọn 6 thành ngữ, cụm từĐen như cột nhà cháy, trắng như trứng gà bóc, nhanh như sóc/ cắt , chậm như rùa, lùn như nấm, nóng như lửa Sau đó giáo viên sẽ mô tả các từ này để học sinh đoán bằng các ngôn ngữ cơ thể hoặc vẽ từ khóa lên bảng (có thể để học sinh làm và chia lớpthành 2 nhóm

b Dẫn dắt vô bài: Mỗi từ khóa chúng ta

đều thấy xuất hiện 2 vế và có từ như Vậy thì đây là biện pháp nào? Chúng ta sẽ tìm hiểu tiết học hôm nay

- Làm nổi bật cảm nhận của người

viết, người nói về sự vật được nói

đến (trẻ em, rừng đước)

-> T¨ng søc gîi hình và gợi cảm

(2) Khác nhau: Hình ảnh con mèo

trong cậu không tạo ra hình ảnh mới,

cũng không gợi hình, gợi cảm Tuy

nhiên, nó được so sánh một cánh

lô-gic hay so sánh thông thường

a2 Ghi nhớ

2 Hình thành kiến thức a.Tìm hiểu về khái niệm so sánh là gì? a1 Phân tích ngữ liệu

Yêu cầu hs đọc ghi nhớ SGK

- Lấy ví dụ về phép so sánh trong bài "Sông

- Sông ngòi, kênh rạch càng bủa

ngang, chi chít như mạng nhện

- Cá bơi hàng đàn, đen trũi nhô lên,

hụp xuống như người bơi ếch giữa

như, giống như

b Gv hướng dẫn hs tìm hiểu cấu tạo của phép so sánh(8')

Điền những tập hợp từ chứa hình ảnh so sánh ở ví dụ 1 vào mô hình phép so sánh sau đây

Vế B(S

búptrêncành

haidãy vôtận

Vế A(vế

ược sosánh)Phươngdiện sosánh

Từ sosánh

Vế B (S

dùng

để sosánh

Bình (cái cụ thể, cái trừu tượng)

- Cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô

lên, hụp xuống như người bơi ếch

giữa những đầu con sóng trắng (vật

với người)

- Sự nghiệp của chúng ta giống như

rừng cây đang lên, đầy nhựa sống và

ngày càng lớn mạnh

Bài tập 2

- Khoẻ như voi, khoẻ như vâm

- Đen như bồ hóng, đen như cột nhà

Gv gọi hs đọc yêu cầu bài tập 1.

Gv chia lớp thành 4 nhóm thảo luận

+ Nhóm 1 thảo luận ý 1 phần a + Nhóm 2 thảo luận ý 2 phần a + Nhóm 3 thảo luận ý 1 phần b + Nhóm 4 thảo luận ý 2 phần b

Gv chốt kiến thức và chiếu đáp án lên bảngphụ

? Qua BT 1 cho ta thấy có những kiểu so sánh nào?

* So sánh đồng loại (người – người; vật)

vật-* So sánh khác loại: Người- vật; cái cụ thể

và cái trừu tượng

Gọi HS đọc và x/định y/cầu BT2

Bảng phụ:

Dựa vào những thành ngữ đã biết, hãy viếttiếp vế B vào những chỗ trống dưới đây đểtạo thành phép so sánh

Hướng dẫn hs cách làm BT

Bài tập 3:

- Tìm những câu văn có sử dụng

phép so sánh trong văn bản vừa học

a Bài học đường đời đầu tiên:

- Những ngọn cỏ gãy rạp y như có

nhát dao vừa lia qua

- Hai cái răng đen nhánh lúc nào

cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi

liềm máy làm việc

- Cái chàng Dế Choắt…như một gã

nghiện thuốc phiện

- §ã thanh niên rồi mà cánh chỉ ngắn

cũn…như người cởi trần mặc áo

(2) là ( so sánh ngang bằng)