TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI VŨ HIỀN

d Tổ chức thực hiện: Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập: - GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua hệ thống câu hỏi 1.. Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 1: Chuyển giao nh

TUẦN 19- TIẾT 74:

VĂN BẢN: “TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI”

I MỤC TIÊU

1 Về kiến thức:

- Giúp học sinh hiểu nội dung của tục ngữ về con người và xã hội.

- Đặc điểm hình thức của tục ngữ về con người và xã hội.

2 Về năng lực:

- Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề,

năng lực sáng tạo

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực vận dụng, năng lực cảm thụ văn học và năng

lực thẩm mĩ

3 Về phẩm chất:

- Yêu thích, say mê môn học

- Tích cực tìm tòi, nâng cao hiểu biết về tục ngữ; biết trân trọng và ham học hỏi những bài học kinh nghiệm của dân gian

- Yêu thương con người, tu dưỡng bản thân, có lòng tự trọng, sống ân nghĩa thủy chung

II.

THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Thiết bị dạy học: Máy chiếu power point, màn hình, máy tính,

2 Học liệu: Sách giáo khoa, kế hoạch giảng dạy, tư liệu “Tục ngữ

Việt Nam”, phiếu học tập

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Hoạt động 1: Xác định vấn đề

a) Mục tiêu: Giúp học sinh huy động những hiểu biết về đặc điểm của tục ngữ và nội

dung của những câu tục ngữ về thiên nhiên, lao động sản xuất đã học ở tiết trước để kết nối vào bài học; tạo tâm thế và định hướng chú ý cho học sinh học tập

b) Nội dung:

- Giáo viên gợi nhắc, ôn tập kiến thức cũ và định hướng, xác định vấn đề cần giải quyết thông qua việc:

1- Trình bày các đặc điểm của tục ngữ: về hình thức, nội dung ý nghĩa và vận dụng 2- Nhận biết một số câu tục ngữ qua hình ảnh

c) Sản phẩm:

1- Các đặc điểm của tục ngữ

2- Một số câu tục ngữ:

+ Tháng bảy kiến bò chỉ lo lại lụt.

+ Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa

+ Tấc đất, tấc vàng.

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học

tập:

- GV giao nhiệm vụ cho HS thông

qua hệ thống câu hỏi

1 Trình bày các đặc điểm của tục

ngữ: về hình thức, nội dung ý nghĩa

và vận dụng

2 Quan sát hình ảnh trên phông chiếu

và đoán nhanh câu tục ngữ

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện

nhiệm vụ

GV nhận xét, dẫn vào bài mới:

Tục ngữ là “bộ bách khoa toàn thư”

về những kinh nghiệm của nhân dân

lao động Có thể nói, không có một

thể loại văn học dân gian nào mà đề

tài lại phong phú như tục ngữ Ở tiết

trước, chúng ta đã tìm hiểu những câu

tục ngữ về thiên nhiên và lao động

sản xuất Vậy những kinh nghiệm về

con người và xã hội được ông cha ta

đúc rút như thế nào? Cô trò chúng ta

cùng tìm hiểu tiết học

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc cá nhân, suy nghĩ, trả lời

- HS có kĩ năng khai thác văn bản trả lời

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

1 Đặc điểm của tục ngữ:

- Hình thức: Những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh

- Nội dung: Thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt như: thiên nhiên, lao động sản xuất và về con người, xã hội

- Vận dụng: Được nhân dân vận dụng trong lời ăn tiếng nói, suy nghĩ, tình cảm của con người

2 Một số câu tục ngữ:

=>Tháng bảy kiến bò chỉ lo lại lụt.

=> Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa.

=> Tấc đất tấc vàng.

2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

Nhiệm vụ 1: Đọc- Chú thích ( Đọc và tìm hiểu chú thích)

a) Mục tiêu:

+ GV hướng dẫn HS đọc và giải thích những từ khó

+ HS hiểu được sơ lược về nội dung chung của các câu tục ngữ

b) Nội dung:

Giáo viên hướng dẫn học sinh cách đọc và tìm hiểu từ khó qua phần chú thích trong SGK.

- Cho HS từ tiết trước chuẩn bị ở nhà:

c) Sản phẩm:

1 Đọc, chú thích

- Nêu cách đọc, đọc bài

- Giải thích một số từ khó

- Phân nhóm theo đề tài: 3 nhóm

Nhóm 1(1,2,3): Tục ngữ về phẩm chất, giá trị con người

Nhóm 2(4,5,6): Tục ngữ về học tập tu dưỡng

Nhóm 3(7,8,9): Tục ngữ về quan hệ, ứng xử

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học

tập:

- GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua

hệ thống câu hỏi.

? Qua phần soạn bài ở nhà, em thấy

những câu tục ngữ này nên đọc thế nào

cho phù hợp?

Quan sát phần chú thích SGK, em hãy

giải thích cụm từ “mặt người” , “ mặt

của” ?

? Theo em có thể chia văn bản này

thành mấy nhóm nội dung? Vì sao em

lại chia như vậy?

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện

nhiệm vụ

GV nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm,

chốt kiến thức qua sơ đồ tư duy:

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc cá nhân, suy nghĩ, trả lời

- HS hình thành kĩ năng khai thác chú thích trả lời

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- Giọng điệu chậm rãi, rõ ràng, chính xác, phát âm chuẩn, chú ý nhấn tiếng gieo vần, ngắt nhịp ở vế đối trong câu hoặc phép đối giữa 2 câu

- Chú thích “mặt người”, “mặt của” SGK

- 3 nhóm:

+ Nhóm 1(1,2,3): Tục ngữ về phẩm chất, giá trị con người

+ Nhóm 2(4,5,6): Tục ngữ về học tập, tu dưỡng

+ Nhóm 3(7,8,9): Tục ngữ về quan hệ, ứng

xử

Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu văn bản

a) Mục tiêu:

+ GV hướng dẫn HS đọc và tìm hiểu cụ thể nội dung, ý nghĩa, bài học rút ra ở các câu tục ngữ 1, 2, 3, 5, 8

+ HS hiểu được nội dung và nghệ thuật của từng câu tục ngữ trong bài

b) Nội dung:

- GV hướng dẫn học sinh khám phá nội dung, ý nghĩa, bài học rút ra ở từng câu tục ngữ thông qua hệ thống câu hỏi trong phiếu học tập

Nhóm Những câu tục ngữ về

Câu

1

2

3

c) Sản phẩm: Phần trả lời của học sinh qua phiếu học tập cá nhân

Nhóm Những câu tục ngữ về phẩm chất, giá trị con người Câu

Một mặt

người bằng

mười mặt

của.

- Hoán dụ, nhân hóa,

so sánh, đối lập

- Gieo vần lưng

“người”- “mười”

- Đề cao giá trị con người (coi con người quý hơn của cải gấp nhiều lần)

- Cần yêu quý, trân trọng và bảo vệ con người

Cái răng,

cái tóc là

góc con

- Gieo vần lưng

“ tóc – góc”

- Hàm răng, mái tóc làm nên một phần vẻ đẹp của con người

- Cần biết hoàn thiện bản thân (từ những chi tiết nhỏ

người. nhất)

Đói cho

sạch, rách

cho thơm.

- Đối (hai vế), gieo vần lưng “sạch”- “rách”,

ẩn dụ

- Nghĩa đen: Dù đói

cũng phải ăn uống cho sạch Dù rách cũng phải mặc cho thơm

- Nghĩa bóng: Dù nghèo

khó vẫn phải sống trong sạch, không làm điều xấu xa

- Cần phải tự trọng, giữ gìn phẩm cách trong sạch

Nhóm Những câu tục ngữ về học tập, tu dưỡng Câu

Không thầy

đố mày làm

nên.

- Kiểu câu thách

đô, gieo vần lưng

- Đề cao vai trò của người thầy

- Biết yêu quý, kính trọng, biết

ơn thầy cô

Nhóm Những câu tục ngữ về quan hệ, ứng xử Câu

Ăn quả nhớ

kẻ trồng

cây.

- Ẩn dụ - Nghĩa đen: Khi được

ăn quả phải nhớ đến người có công trồng lên cây ấy

- Nghĩa đen: Khi được hưởng thành quả phải nhớ đến người đã làm ra thành quả đó

- Lòng biết ơn, sống

ân nghĩa, thủy chung

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

- GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua

phiếu bài tập cá nhân

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc cá nhân, suy nghĩ, trả lời câu hỏi

- HS có kĩ năng khai thác văn bản để trả lời

nhiệm vụ

- HS lắng nghe, nhận xét, bổ sung nhau

- GV đánh giá kết quả làm việc của HS;

ghi nhận, tuyên dương, có thể cho điểm

những HS có quả làm việc tốt

-GV nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm,

và chốt kiến thức

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập:

- GV giao nhiệm vụ cho HS thông qua

hệ thống câu hỏi:

GV chiếu câu tục ngữ 1, học sinh đọc

? Câu tục ngữ đã sử dụng những biện pháp

nghệ thuật nào?

? Qua những biện pháp nghệ thuật trên,

em hiểu nội dung của câu tục ngữ này như

thế nào?

? Tại sao ông cha ta lại khẳng định : “ Con

người quý hơn của cải” ?

Vì : - Con người làm ra của cải

? Vậy bài học mà ông cha ta muốn gửi

gắm qua câu tục ngữ là gì?

? Em thấy câu tục ngữ này thường được sử

dụng trong những hoàn cảnh nào? HS phát

biểu

- GV chốt: Phê phán những trường hợp coi

của hơn người

câu hỏi

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

- Một vài HS báo cáo kết quả làm việc của mình

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc cá nhân, suy nghĩ, trả lời

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận

a Tục ngữ về phẩm chất, giá trị con người.

*Câu 1:

“Một mặt người bằng mười mặt của.”

- Nghệ thuật: Hoán dụ, so sánh, đối lập

- Nội dung: Đề cao giá trị con người (coi con người quý hơn của cải gấp nhiều lần)

 Bài học: Cần yêu quý, trân trọng và bảo

vệ con người

- An ủi những trường hợp của đi thay

người

- Đề cao giá trị con người (đặt con

người lên trên mọi thứ của cải)

Chuyển câu 2 GV chiếu

? Nhận xét gì về cách gieo vần trong câu

tục ngữ

? Theo em “răng” và “tóc” trong câu tục

ngữ này được nhận xét trên phương diện

nào?

- Sức khỏe

- Vẻ đẹp hình thức và tính cách

? “Góc con người” ở đây có thể hiểu là

một phần vẻ đẹp của con người  Vậy em

hiểu câu tục ngữ này như thế nào?

(Răng và tóc là những chi tiết rất nhỏ trên

cơ thể con người nhưng nó có thể làm nên

một phần vẻ đẹp của con người Vì vậy

cha ông từ xưa rất xem trọng yếu tố này:

“Tóc em dài em cài hoa li

Miệng em cười hữu li anh thương.”

? Qua đây, em rút ra bài học gì cho mình?

Chuyển câu 3: GV chiếu

? So với hai câu trên, hình thức câu tục

ngữ này có gì đặc biệt?

? Em có thể hiểu câu tục ngữ này theo

mấy nghĩa

*Câu 2:

“Cái răng, cái tóc là góc con người.”

- Nghệ thuật: gieo vần lưng

“ tóc – góc”

- Nội dung: hàm răng, mái tóc làm nên một phần vẻ đẹp của con người

 Bài học: cần biết hoàn thiện bản thân (từ những chi tiết nhỏ nhất)

*Câu 3:

“Đói cho sạch, rách cho thơm.”

- Nghệ thuật: đối (hai vế), gieo vần lưng, thanh trắc “sạch”- “rách”, ẩn dụ, nhịp 3/3 cân đối

- Nội dung:

+ Nghĩa đen: Dù đói cũng phải ăn uống cho sạch Dù rách cũng phải mặc cho

? Với ý nghĩa đó, câu tục ngữ này đã đem

đến cho ta bài học gì?

? Em hãy tìm thêm một số câu có nội dung

tương tự? (Giấy rách phải giữ lấy lề Chết

vinh còn hơn sống nhục Chết đứng còn

hơn sống quỳ )

GV: Con người là tổng hòa các mối

quan hệ xã hội, là trung tâm của vũ trụ.

Vì vậy, cần phải đề cao giá trị con người.

Trong bối cảnh xã hội ngày nay, cuộc

sống của con người đang thay đổi theo

hướng hiện đại hóa Có những lúc vì

quá mải mê với cuộc sống ấy người ta đã

quên đi giá trị đích thực của con người.

Đó là những người vì ham tiền bạc, hư

danh mà sẵn sàng làm điều xằng bậy,

xấu xa Đó là những người muốn thể

hiện mình là người đẳng cấp mà chạy

đua với mốt thời trang “ quái dị” Họ

thực sự chưa hiểu hết ý nghĩa, giá trị

của con người, chưa hiểu hình thức con

người cũng là một phần của nhân

cách Bởi vậy những câu tục ngữ trên là

bài học vô cùng quý giá, nó giúp cô, các

em và mỗi chúng ta ngồi đây phải nhìn

lại chính mình.)

GV: Học tập là một nhiệm vụ rất quan

trọng với mỗi người đặc biệt với học sinh

 Vậy ông cha ta đã răn dạy con cháu vấn

đề này như thế nào?  chuyển - GV chiếu

câu tục ngữ 5- HS đọc

thơm

+ Nghĩa bóng: Dù nghèo khó vẫn phải sống trong sạch, không làm điều xấu xa -> Dù nghèo khó không làm điều xấu xa

Bài học: Cần phải tự trọng, giữ gìn phẩm cách trong sạch

b Tục ngữ về học tập, tu dưỡng

*Câu 5:

“Không thầy đố mày làm nên.”

- Nghệ thuật : Kiểu câu thách đố, gieo vần

? Tương tự như 3 câu trên, em hãy tìm

những đặc sắc nghệ thuật, nội dung và rút

ra bài học ông cha ta gửi gắm qua câu tục

ngữ này?

? Bản thân em rút ra được được bài học gì

sau khi tìm hiểu những câu tục ngữ trên?

? Tìm một số câu nói về người thầy?

- “Muốn sang thì bắc cầu Kiều

Muốn con hay chữ thì yêu kinh thầy”

- “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư”

GV: Như vậy với hình thức ngắn gọn

nhưng giàu hình ảnh câu tục ngữ về

học tập tu dưỡng đã cho chúng ta bài

học bổ ích Để học tập tốt, biết cách làm

việc hiệu quả, ta rất cần có thầy chỉ bảo,

hướng dẫn Song để có thể thích ứng với

mọi môi trường, điều kiện khác nhau thì

chúng ta cần biết mở rộng phạm vi học

tập, không chỉ học ở thầy mà còn có thể

học ở cha mẹ, bạn bè, người xung

quanh; ngoài kiến thức sách vở ta phải

học thêm rất nhiều kiến thức đời sống,

trên mạng Internet Có như vậy chúng

ta mới trở thành con người phát triển

toàn diện được, mới đáp ứng được đòi

hỏi của xã hội ngày nay: “Học để biết,

học để làm, học để chung sống, học để tự

khẳng định mình.”

Tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu về câu tục

ngữ thứ 3- nhóm câu tục ngữ rất quen

thuộc

? Tìm những đặc sắc NT, ND và bài học

của những câu tục ngữ 8?

? Tìm một câu tục ngữ có cách diễn đạt

như câu tục ngữ thứ 8?

lưng

- Nội dung : Đề cao vai trò, công lao của người thầy

 Bài học: Biêt ơn, kính trọng thầy cô

c Tục ngữ về quan hệ ứng xử.

*Câu 8 : “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.”

- Nghệ thuật: ẩn dụ (ăn quả – trồng cây)

- Nội dung:

+ Nghĩa đen: Khi được ăn quả phải nhớ đến người có công trồng lên cây ấy

+ Nghĩa đen: Khi được hưởng thành quả phải nhớ đến người đã làm ra thành quả đó

 Bài học: lòng biết ơn

“ Uống nước nhớ nguồn”

? Em đã làm được những việc gì để thể

hiện lòng biết ơn?

GV:Biết ơn là một trong những truyền

thống quý báu của dân tộc Việt Nam ta từ

xưa đến nay Cô mong rằng, sau khi tìm

hiểu về câu tục ngữ trên, các em sẽ làm

được nhiều việc hơn nữa để tiếp tục gìn

giữ, phát huy truyền thống của cha ông ta

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện

nhiệm vụ

GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức

Nhiệm vụ 3: Tổng kết

a) Mục tiêu:

+ HS hiểu được nội dung và nghệ thuật của các câu tục ngữ trong bài

b) Nội dung:

GV hướng dẫn học sinh tổng kết về nghệ thuật, nêu nội dung, ý nghĩa của tục ngữ qua việc vẽ sơ đồ tư duy

c) Sản phẩm: Phần làm việc của HS

1 Nghệ thuật

- Sử dụng lối nói dân gian ngắn gọn, có nhịp điệu, có hình ảnh, hàm súc

- Các biện pháp so sánh, ẩn dụ, đối, hoán dụ,

- Gieo vần lưng

2 Nội dung:

- Tôn vinh giá trị con người

- Đưa ra những nhận xét và lời khuyên về phẩm chất, lối sống mà con người cần phải có

d) Tổ chức thực hiện:

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ

? Em hãy khái quát những nét đặc sắc

nghệ thuật của những câu tục ngữ về

con người và xã hội?

? Những câu tục ngữ về con người và

xã hội chủ yếu thể hiện nội dung gì?

Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện

nhiệm vụ

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ

- HS lắng nghe, nắm bắt nhiệm vụ

- Suy nghĩ, làm việc theo bàn

Bước 3: Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ

a Nghệ thuật

- Lối nói ngắn gọn, có nhịp điệu, có hình ảnh, hàm súc

- HS nhận xét câu trả lời.

- GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến

thức

GV gọi HS đọc ghi nhớ ( sgk)

GV khắc sâu:

Mặc dù ngắn gọn, hàm súc song ý

nghĩa của tục ngữ lại sâu xa Nó đã

trở thành những triết lí sống, những

truyền thống đạo lí tốt đẹp của dân

tộc Nó xứng đáng trở thành những

“lời vàng ý ngọc”, là túi khôn của

nhân loại Và qua bài học hôm nay, cô

hi vọng rằng các em sẽ thêm yêu qúy

kho tàng tục ngữ Việt Nam, đồng thời

rút ra những bài học bổ ích để tự hoàn

thiện mình

GV chiếu sơ đồ phương pháp tìm hiểu

tục ngữ Nhấn mạnh: Đây là những

kiến thức rất bổ ích để các em làm

kiểu bài nghị luận xã hội trong TLV

học kì 2

- Các biện pháp so sánh, ẩn dụ, đối, hoán dụ,

- Gieo vần lưng

b Nội dung:

- Tôn vinh giá trị con người

- Đưa ra những nhận xét và lời khuyên về phẩm chất, lối sống mà con người cần phải có

3 Hoạt động 3: Luyện tập

a) Mục tiêu:

- HS được luyện tập để khái quát lại kiến thức đã học trong bài, áp dụng kiến thức để làm bài tập

b) Nội dung: GV tổ chức cho HS tham gia trò chơi: “Đuổi hình bắt chữ” để học sinh luyện tập củng cố kiến thức

c) Sản phẩm: Phần làm việc của HS

Câu 1: Một mặt người bằng mười mặt của

Câu 2: Cái răng, cái tóc là góc con người

Câu 3: Ăn quả nhớ người trồng cây

Câu 4: Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học

tập:

- GV giao nhiệm vụ cho HS thông

qua

tổ chức cho HS tham gia trò chơi:

“Đuổi hình bắt chữ”

- Chia lớp thành 2 đội chơi

Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập

- HS làm việc cá nhân, suy nghĩ, trả lời

Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận