TSKH Nguyễn Hải Kế đã đưa đến những luận giải mới, thấu đáo, sắc sảo đối với các khía cạnh/vấn đề khác nhau của các triều đại Lý, Trần, Lê sơ, Mạc, Lê trung hưng như: những v[r]
Trang 1Sinh thời, PGS.TSKH Nguyễn Hải
Kế đã cơng bố trên 100 cơng
trình nghiên cứu dưới các dạng
sách, bài nghiên cứu, tham luận tại các
hội thảo khoa học trong và ngồi nước
Sau khi PGS Nguyễn Hải Kế qua đời, các
đồng nghiệp, học trị trong Khoa Lịch sử,
Bộ mơn Văn hố học và Lịch sử văn hố
Việt Nam đã sưu tầm, tuyển chọn 54 bài
viết tiêu biểu nhất, theo hai mảng đề tài
nghiên cứu chính mà PGS Nguyễn Hải
Kế đã theo đuổi là Lịch sử và Văn hố để
biên tập thành cuốn sách “Nguyễn Hải
Kế với Lịch sử và Văn hố Việt Nam” Vì
vậy, cuốn sách này được xem như một
cụm các cơng trình nghiên cứu của PGS
TSKH Nguyễn Hải Kế về chủ đề Lịch sử
và Văn hố Việt Nam Cuốn sách được
hồn thành và xuất bản tại Nhà xuất bản
Thế giới vào năm 2014 Vừa qua, cơng trình đã được nhận Giải thưởng Khoa học và Cơng nghệ Đại học Quốc gia Hà Nội giai đoạn 2011-2015
Cuốn sách gồm 3 phần
Phần 1: Từ/và tảng nền lịch sử, gồm
16 bài viết về những vấn đề lịch sử Việt
Cuốn sách “Nguyễn Hải Kế với
Lịch sử và Văn hố Việt Nam” là
cụm cơng trình tập hợp những
nghiên cứu tiêu biểu về lịch sử,
văn hố Việt Nam mà cố PGS
TSKH Nguyễn Hải Kế (nguyên
Chủ nhiệm Khoa Lịch sử, Trường
ĐHKHXH&NV) đã tích luỹ, đúc rút,
chiêm nghiệm trong suốt cuộc đời
làm khoa học, từ những nghiên
cứu đầu tiên vào những năm 80
của thế kỷ XX cho đến những
nghiên cứu cuối cùng trước khi
thầy đi xa vào năm 2013
NGUYỄN HẢI KẾ
VỚI LỊCH SỬ VÀ VĂN HOÁ VIỆT NAM
THANH HÀ (tổng hợp)
Trang 2Nam truyền thống mà PGS TSKH Nguyễn Hải Kế đã dành nhiều thời gian nghiên cứu, đánh giá Nhiều chủ đề được đề cập trong phần thứ nhất tuy khơng mới, nhưng cách nhìn, cách tiếp cận của PGS TSKH Nguyễn Hải Kế đã đưa đến những luận giải mới, thấu đáo, sắc sảo đối với các khía cạnh/vấn
đề khác nhau của các triều đại Lý, Trần, Lê
sơ, Mạc, Lê trung hưng như: những vấn đề
về quê hương nhà Lý, chính sách miền biên viễn của nhà Lý; xác định vị trí, quy mơ của hành cung Thiên trường của nhà Trần và vai trị của hành cung này - kinh đơ thứ 2 của nhà Trần, chỉ đứng sau Thăng Long - trong đời sống xã hội, chính trị, lịch sử của Đại Việt thế kỷ XIII - XIV; về các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thời Trần, thời Lê; cơng cuộc khai hoang, tái thiết của Đại Việt sau chiến tranh; về giao thương và buơn bán…
Khơng chỉ dừng lại ở chủ đề chiến tranh chống ngoại xâm như nhiều nhà sử học
khác, chủ đề hậu chiến phức tạp, nhạy cảm với những bài học thời hậu chiến và chính sách hồ hợp hồ giải dân tộc sau chiến thắng chống Minh cũng được PGS TSKH Nguyễn Hải Kế đặc biệt quan tâm - điều mà
ít nhà nghiên cứu đề cập tới Riêng đối với thời Nguyễn, các bài viết trong cuốn sách
“Nguyễn Hải Kế với Lịch sử và Văn hố Việt Nam” bàn về những vấn đề tồn tại của trí thức Nho học Việt Nam thế kỷ XIX cũng như
sự bất cập của nền khoa cử Việt Nam thời
kỳ này
Phần 2: Đến/và văn hố: Những luận đề, mấy khơng gian, gồm 28 bài viết của tác giả
về lịch sử văn hố Việt Nam như: mối quan
hệ giữa văn hố với mơi trường tự nhiên; bản sắc văn hố Việt Nam, bản chất của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, cội nguồn sức mạnh Việt Nam; các vấn đề liên quan đến Nho giáo, Nho học ở Việt Nam (đặc điểm, nguồn gốc của Nho giáo, bản chất của giáo
KHOA HỌC & PHÁT TRIỂN
Trang 3dục Nho học…); văn hoá làng Việt cổ
truyền; tín ngưỡng thờ thần ở đồng bằng
Bắc Bộ; những vấn đề văn hoá - xã hội -
chính trị của các vùng/miền: Thăng Long
- Hà Nội; Hải Phòng, Nam Định, Thanh
Hoá, Nam Bộ…
Chiếm một dung lượng lớn trong phần
2, chủ đề tiếp xúc và giao lưu văn hoá
được tác giả đề cập đến thường xuyên
nhằm giúp người đọc hiểu hơn về bản
sắc, bản lĩnh văn hoá Việt Nam trên nhiều
khía cạnh như lịch sử hình thành chữ viết
ở Việt Nam, những cuộc tiếp xúc giao lưu
văn hoá giữa Việt Nam với Ấn Độ, Trung
Hoa và văn minh phương Tây, các dạng
thức, sắc thái và các trường tiếp xúc trong
văn hoá Việt Nam…; vai trò đầu cầu của
Thăng Long - Hà Nội trong quá trình tiếp
xúc và giao lưu văn hoá
Phần 3: Một số gương mặt, gồm 10 bài
viết về các nhân vật lịch sử của các triều đại xưa (Lý, Trần, Lê Sơ, Lê Trung hưng…)
và nay Đó là các vị vua Lê Hoàn, Lý Công Uẩn; là những danh thần có nhiều đóng góp cho triều đình như Nguyễn Trung Ngạn, Nguyễn Trãi; là thiền sư Khuông Việt Ngô Chân Lưu nổi tiếng uyên thâm; là nhà sử học Ngô Sĩ Liên; là người có đóng góp cho sự nghiệp canh tân giáo dục thời
Lê - Trịnh Nguyễn Nghiễm; là Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm; là những gương mặt trẻ tuổi của Thăng Long - Hà Nội
Trong những bài nghiên cứu về Lịch
sử, Văn hoá của PGS.TSKH Nguyễn Hải
Kế, những kiến giải của ông về những vấn đề gai góc của lịch sử thường không cảm tính, tư biện mà hay được đặt trên
cơ sở của các phương pháp nghiên cứu bài bản Ông là người say mê áp dụng tư duy, phương pháp nghiên cứu liên ngành,
PGS.TS Vũ Văn Quân, Chủ nhiệm Khoa Lịch sử, Trường ĐH KHXH&NV giới thiệu cuốn sách
"Nguyễn Hải Kế với Lịch sử và Văn hóa Việt Nam".
Trang 4đa ngành và xuyên ngành trong các nghiên cứu của mình Đọc các bài viết trong cuốn sách này, người đọc nhận thấy các giá trị khoa học của bài viết được xây dựng từ những phương pháp nghiên cứu cụ thể như: sử dụng các kết quả nghiên cứu của khảo cổ học, tài liệu văn bia Hán Nơm, hương ước, gia phả,
tư liệu từ các bộ chính sử, dã sử… để giải mã các vấn đề lịch sử, văn hố xã hội truyền thống PGS.TSKH Nguyễn Hải
Kế hay sử dụng phương pháp thống kê, định lượng từ các tài liệu gốc - hầu như các bài viết của ơng trong cuốn sách này
đề cĩ bảng biểu thống kê - để cĩ được những nhận xét mang tính định tính khách quan Ngồi ra, ơng cịn sử dụng các kiến thức địa lý, mơi trường tự nhiên, sinh thái…để lý giải các vấn đề liên quan đến vận động xã hội, các vấn đề văn hố, con người Việt Nam Chính từ việc
sử dụng những phương pháp khác nhau trong tiếp cận vấn đề nên những kết luận nghiên cứu trong các bài viết của cuốn sách này trở nên khách quan, biện chứng, tránh được lối đánh giá chung chung
Mặc dù cơng trình nghiên cứu này
là tập hợp của nhiều bài viết với dung lượng khơng dài, nhưng cĩ rất nhiều luận cứ, luận chứng và luận điểm về lịch sử trong các bài viết của PGS.TSKH Nguyễn Hải Kế cĩ giá trị gợi mở và mang tính lý thuyết định hướng lâu dài, nhiều vấn đề cĩ giá trị suy ngẫm đến mai sau
Nhiều tìm tịi trong các vấn đề lịch sử, văn hố của ơng trong cuốn sách này
đã trở thành những luận đề lớn, những định hướng nghiên cứu lâu dài mà các thế hệ nhà nghiên cứu tiếp sau cĩ thể phát triển, thực hiện
Theo GS TS Lê Hồng Lý (Viện Nghiên cứu Văn hố - Viện Hàn lâm Khoa học
Xã hội Việt Nam): Cuốn sách “Nguyễn Hải Kế với Lịch sử và Văn hố” thể hiện
rõ tinh thần, ý tưởng cũng như phong cách khoa học rất riêng của Nguyễn Hải
Kế, điều đĩ cũng chứng tỏ nhĩm biên tập của Khoa Lịch sử đã rất chuyên tâm, hiểu thầy và tất cả những yếu tố đã tạo nên một cơng trình, tuy khơng phải là một chuyên khảo song vẫn rất cĩ giá trị khoa học
GS Lê Hồng Lý cũng đặc biệt ấn tượng với cách đặt tên tác phẩm, mục của sách: “Từ/ và tảng nền Lịch sử”,
“Đến/ Và Văn hố: Những luận đề, Mấy khơng gian”, “Một số gương mặt”, từng chữ đều được chọn lọc; nhấn nhá;
và nĩ cũng hồn tồn phù hợp, ăn khớp với cách PGS Nguyễn Hải Kế đặt tiêu đề các bài viết, như kiểu “Hải Phịng - vùng đất bị “lãng quên” thời Lê sơ”, “Cĩ một
Vân Đồn ở giữa Yên Bang, Yên Quảng khơng tĩnh lặng”, “Quốc dân độc bản
- Gương chiếu hậu nền khoa cử Nho học Việt Nam”, “Biển Đơng - muơn ngả đường tiếp xúc, giao lưu văn hố của Việt Nam”…
Một đặc điểm nổi bật là các bài viết của PGS Nguyễn Hải Kế luơn đầy ắp
sử liệu, sử dụng các bảng biểu, số liệu thống kê minh chứng, cân đo đong đếm rất cẩn trọng Ơng cũng là người cĩ nhiều ý tưởng loé sáng Ơng nhìn thấy những mâu thuẫn thời hậu chiến, thấy
những “bi tráng” của trí thức Nho học, thấy những cơ hội và thách thức của quá trình tiếp xúc và giao lưu văn hố, những giá trị văn hố tiếp nhận từ văn hố Trung Hoa đã được cải biến, biến đổi…
GS TS Nguyễn Quang Ngọc (Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, ĐHQGHN) thì cho rằng: cơng trình
“Nguyễn Hải Kế với Lịch sử và Văn hố Việt Nam” là tuyển tập những bài viết hay nhất, xuất sắc nhất của PGS.TSKH Nguyễn Hải Kế Vốn xuất phát từ một nhà nghiên cứu Lịch sử, và trên nền tảng tri thức Lịch sử ấy, PGS Nguyễn Hải Kế
đã chọn nghiên cứu sâu, chuyên biệt hơn với các vấn đề của Văn hố Việt Nam Mạch ngầm ấy đã chảy xuyên suốt trong cuộc đời khoa học của thầy
và đã được kết tinh lại trong cuốn sách này Những nghiên cứu về Lịch sử và Văn hố của PGS TSKH Nguyễn Hải Kế được tuyển chọn trong cuốn “Nguyễn Hải Kế với Lịch sử và Văn hố Việt Nam”
là những cơng trình cĩ giá trị khoa học, trong đĩ cĩ nhiều kết quả nghiên cứu cơng phu, nghiêm túc, cĩ nhiều ý tưởng khoa học, thể hiện tư duy uyên bác và lối tiếp cận đa ngành, liên ngành của PGS Nguyễn Hải Kế
Những nghiên cứu của PGS Nguyễn Hải Kế cũng giúp khơi mở những ý tưởng khoa học cho các thế hệ nghiên cứu tiếp sau tiếp tục tìm tịi, làm sáng
tỏ những vấn đề, luận điểm mà thầy Nguyễn Hải Kế đã gợi nhắc trong từng
sự kiện, câu chữ Cuối cùng, cuốn sách này cũng là những tình cảm thiết tha nhất mà người thân, đồng nghiệp, các thế hệ học trị dành tặng cho một nhà khoa học đầy nhiệt huyết, thiết tha với nghề và giàu tình yêu với con người, với cuộc đời
“Nguyễn Hải Kế với Lịch sử và Văn hố Việt Nam” là tuyển tập những bài viết hay nhất, xuất sắc nhất của PGS.TSKH Nguyễn Hải Kế Vốn xuất phát từ một nhà nghiên cứu Lịch sử, và trên nền tảng tri thức Lịch sử ấy, PGS
Nguyễn Hải Kế đã chọn nghiên cứu sâu, chuyên biệt hơn với các vấn đề của Văn hố Việt Nam
Mạch ngầm ấy đã chảy xuyên suốt trong cuộc đời khoa học của thầy và đã được kết tinh lại
trong cuốn sách này.
KHOA HỌC & PHÁT TRIỂN