Thực trạng triển khai bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Bắc Ninh

Về giải pháp, luận văn đưa ra một số điểm chính như: Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật về BHTN; nâng cao nhận thức của người lao động và người sử dụng l[r]

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việc làm và giải quyết việc làm đang là vấn đề đáng quan tâm của toàn nhân loại Tình trạng thất nghiệp ngày càng trở nên phức tạp ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam Là một trong những nước đông dân trên thế giới với cơ cấu dân số trẻ, thị trường lao động Việt Nam đang phát triển mạnh, bên cạnh đó thì tình trạng thất nghiệp cũng tăng nhanh Điều này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp tới người lao động mà còn ảnh hưởng lớn đến các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội của quốc gia BHTN được triển khai đã góp phần không nhỏ vào việc giải quyết những vấn đề trên

Bắc Ninh là tỉnh nhỏ nhất nước (diện tích 822,7 km2 chiếm 0,2% diện tích cả nước) nhưng lại có mật độ dân số lớn, đứng thứ 3 trong số 63 tỉnh, thành phố, chỉ sau Hà Nội và Thành Phố Hồ Chí Minh, gấp gần 5 lần mật độ dân số bình quân của cả nước Tỉnh Bắc Ninh hiện có hơn 700.000 người trong độ tuổi lao động, là tỉnh có dân số trẻ và nhu cầu việc làm ngày càng tăng cao Vì vậy, vấn đề việc làm đang là thách thức lớn đối với tỉnh Bắc Ninh Thất nghiệp ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, vì vậy mà Bắc Ninh đã có nhiều chính sách nhằm hạn chế tối đa tình trạng này, trong đó hiệu quả nhất phải kể đến BHTN Tuy nhiên, trong quá trình triển khai BHTN vẫn còn nhiều hạn chế chưa được khắc phục Với mong muốn thực hiện tốt hơn nữa chính sách BHTN tại tỉnh Bắc Ninh, tác giả chọn đề tài “Thực trạng triển khai bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Bắc Ninh” cho luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài

Trên cơ sở những lý luận về BHTN, nghiên cứu kinh nghiệm triển khai BHTN của một số nước trên thế giới, đề tài đánh giá được thực trạng triển khai

BHTN tại tỉnh Bắc Ninh, chỉ ra những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân Từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị về việc triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu thực trạng triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh từ khi bắt đầu triển khai (năm 2009) đến năm 2014

4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu của đề tài, tác giả sử dụng một số phương pháp truyền thống như thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh số liệu nhằm làm rõ thực trạng triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh Số liệu sử dụng trong luận văn được thu thập

từ các tài liệu của Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Ninh, Sở Lao động – Thương Binh và

Xã hội tỉnh Bắc Ninh và Niên giám thống kê Bắc Ninh 2014

5 Tổng quan các công trình nghiên cứu

Luận văn đã chỉ ra một số công ước quốc tế, công trình nghiên cứu về BHTN của các nhà khoa học cả trong nước và ngoài nước Những công trình này

có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam khi lựa chọn mô hình tổ chức cũng như nội dung thực hiện BHTN

6 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu, mục lục, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn được

kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về thất nghiệp và bảo hiểm

thất nghiệp

Chương 2: Tình hình triển khai bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Bắc Ninh Chương 3: Giải pháp và kiến nghị về việc triển khai bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Bắc Ninh

Trong chương 1, luận văn đã hệ thống hóa chi tiết những vấn đề có tính chất tổng quan về thất nghiệp và bảo hiểm thất nghiệp Trước tiên là đưa ra những vấn

đề chung về thất nghiệp như khái niệm thất nghiệp, phân loại thất nghiệp, nguyên nhân của thất nghiệp và ảnh hưởng của thất nghiệp đến sự phát triển kinh tế xã hội Bên cạnh đó, luận văn có hệ thống một số giải pháp để giải quyết tình trạng thất nghiệp thường được Chính phủ các nước áp dụng Tiếp theo là các vấn đề lý luận

về BHTN được nghiên cứu một cách chi tiết, từ đó đưa ra cơ sở để thực hiện BHTN tại Việt Nam

Cuối chương 1, luận văn có tìm hiểu về việc triển khai BHTN của một số nước đi trước (gồm Trung Quốc, Cộng hòa Liên bang Đức và Hàn Quốc), từ đó rút

ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong việc triển khai BHTN cả về tổ chức thực hiện lẫn nội dung chính sách

Trong chương 2, luận văn đi phân tích cụ thể tình hình triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh kể từ khi thực hiện (năm 2009) cho đến hết năm 2014 Để đánh giá được chính sách BHTN có thực sự hữu ích đối với tỉnh hay không trước tiên phải tìm hiểu thực trạng lao động việc làm và thất nghiệp tại tỉnh Bắc Ninh trong thời gian qua Dân số hiện nay của tỉnh Bắc Ninh là 1.132.231 người, dân số trong độ tuổi lao động chiếm 64,53% Tỷ lệ lao động có việc làm của tỉnh Bắc Ninh đến nay

đã đạt 98,45%

Tỷ lệ thất nghiệp ở Bắc Ninh có xu hướng giữ ở mức ổn định và giảm trong

5 năm trở lại đây Tính đến năm 2014, tỷ lệ thất nghiệp của tỉnh Bắc Ninh là 1,55%, thấp hơn so với mức bình quân của cả nước Đây là yếu tố quan trọng góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Có được con số này là do có sự đầu tư mạnh từ phía nước ngoài vào tỉnh, hàng loạt các công ty nước ngoài được mở ra tại các KCN, công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa phát triển không ngừng, tạo nhiều cơ hội việc làm Bên cạnh đó, tỉnh cũng chú trọng quan tâm tới đời sống của

người lao động, tổ chức nhiều chương trình giúp người lao động tìm kiếm cơ hội việc làm phù hợp như hội chợ việc làm của tỉnh, hội chợ việc làm khu vực đã tạo điều kiện cho người lao động và doanh nghiệp có cơ hội tìm đến nhau Do đó mà

tỷ lệ thất nghiệp được giảm đáng kể

Phần chính của chương 2 đó là tình hình triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh BHTN được triển khai tại tỉnh Bắc Ninh do Sở LĐ-TB&XH và BHXH tỉnh cùng thực hiện Sở LĐ-TB&XH thực hiện quản lý về BHTN, tiếp nhận và giải quyết các thủ tục hưởng BHTN BHXH tỉnh có nhiệm vụ tổ chức triển khai thực hiện thu, chi

và quản lý quỹ BHTN Ngoài ra, trung tâm giới thiệu việc làm tỉnh Bắc Ninh thuộc

sở LĐ-TB&XH tỉnh có trách nhiệm quản lý đăng ký việc làm, thất nghiệp và giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề cho người lao động thất nghiệp

Sau 6 năm thực hiện, số đơn vị tham gia BHTN không ngừng tăng Năm

2009 mới triển khai nên chỉ có 751 đơn vị tham gia thì đến năm 2014 con số này là 1.749 đơn vị Số người tham gia cũng tăng đáng kể, đến nay đã có 213.158 người tham gia Tuy nhiên, một thực tế đáng quan tâm là số đơn vị tham gia có tăng nhưng tính riêng khối doanh nghiệp thì tỷ lệ tham gia BHTN của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh mới chỉ đạt 51,27% Hơn nữa, không phải tất cả các doanh nghiệp tham gia đều đóng bảo hiểm cho 100% lao động của họ Thực tế thì tỷ lệ lao động trong các doanh nghiệp được tham gia bảo hiểm chỉ chiếm từ 50 đến 70%, tính đến năm 2014 mới chỉ có 72,30% lao động trong doanh nghiệp là được tham gia bảo hiểm Như vậy, tỉnh còn rất nhiều doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm Đây chính là thách thức lớn đối với các cơ quan ban ngành của tỉnh trong việc đôn đốc, kiểm tra việc tham gia bảo hiểm cho người lao động của các đơn vị trên địa bàn tỉnh

Tình hình thu BHTN tại tỉnh Bắc Ninh: Tổng thu quỹ BHTN tăng từng năm Sau 6 năm, quỹ đã tăng từ 19.596 triệu đồng lên 254.013 triệu đồng, tăng 13 lần từ năm 2009 đến năm 2014 Trong đó, thu từ người lao động, người sử dụng lao động

và từ ngân sách đều tăng Tốc độ tăng thu lại có xu hướng giảm, đến nay là 29,14% Tổng thu quỹ BHTN thì có tăng, nhưng một vấn đề nhức nhối hiện nay đó

là tình hình nợ đọng BHTN còn diễn ra phổ biến Tính đến hết năm 2014, tổng nợ đọng quỹ BHTN của tỉnh Bắc Ninh đã là 3.395 triệu đồng

Công tác tổ chức tiếp nhận và giải quyết hưởng chính sách BHTN tại tỉnh Bắc Ninh cũng ngày càng được cải thiện Số người đăng ký thất nghiệp, số người được hưởng trợ cấp thất nghiệp, số người được giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề đều tăng trong những năm qua Số người được hưởng trợ cấp thất nghiệp đến nay chiếm trên 94% tổng số người đăng ký thất nghiệp Điều này cho thấy BHTN

đã dần đi vào cuộc sống của người dân và góp phần không nhỏ trong việc trợ giúp tài chính cho người lao động khi không may bị mất việc làm Tuy nhiên, người hưởng trợ cấp thất nghiệp vẫn không mấy mặn mà với việc được hỗ trợ học nghề

Số người được hỗ trợ học nghề mới chỉ chiếm 6,7% số người hưởng trợ cấp BHTN, số còn lại chủ yếu là họ tự tìm việc làm Đây cũng một phần là do sự nôn nóng muốn tìm được việc làm ngay của người thất nghiệp nên họ không muốn tham gia khóa đào tạo mới hay đào tạo lại tay nghề

Việc chi BHTN được thực hiện từ ngày 01/01/2010 Trong vòng 5 năm từ năm 2010 đến năm 2014, chi quỹ BHTN tăng mạnh Tổng chi đến nay đã là 41.086 triệu đồng, tăng 19 lần so với năm 2010 Trong đó thì chi trợ cấp thất nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi, chiếm khoảng 95% Sở dĩ chi quỹ tăng dần qua các năm là do những năm đầu khi mới triển khai, hiểu biết của người lao động

về BHTN còn hạn chế, nhiều người không đăng ký hưởng BHTN khi bị mất việc làm, hơn nữa thời hạn hưởng trợ cấp còn ngắn nên số chi trả không lớn Những năm tiếp theo, khi mà BHTN đã dần đi vào cuộc sống thì hầu hết người lao động đều biết đến BHTN, nên số người hưởng trợ cấp tăng lên, đồng thời thời gian hưởng cũng dài hơn, do đó mà số tiền chi trả của BHTN tăng đáng kể

Mặc dù cả thu và chi quỹ BHTN đều tăng nhưng cân đối quỹ vẫn tăng trưởng dương trong những năm vừa qua, thậm chí là có số dư rất lớn Đến nay, số

dư đã là 212.927 triệu đồng, tăng 987% so với năm 2009 Cân đối quỹ tăng mạnh

về số tuyệt đối nhưng con số tương đối lại có xu hướng giảm, tốc độ tăng quỹ giảm dần trong giai đoạn 2010 – 2014 Bắc Ninh đã rất nỗ lực trong công tác triển khai BHTN mới có thể đạt được kết quả này Rất nhiều hoạt động hỗ trợ người lao động tiếp cận với cơ hội việc làm để giúp họ nhanh chóng tìm được công việc mới, điều này đã làm giảm số chi trợ cấp thất nghiệp xuống đáng kể Đây chính là yếu tố quan trọng giúp số dư quỹ ngày càng cao

Cuối chương 2, luận văn đánh giá tình hình thực hiện BHTN tại tỉnh Bắc Ninh, nêu ra những kết quả đã đạt được, đồng thời chỉ ra nguyên nhân và hạn chế trong quá trình triển khai Đây là cơ sở để đưa ra những giải pháp và kiến nghị trong chương 3

Trong chương 3, luận văn có đưa ra một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh trên cơ sở đã phân tích và đánh giá thực trạng triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh ở chương 2 Trước khi đưa

ra giải pháp, luận văn có đề cập đến những thuận lợi và khó khăn của tỉnh Bắc Ninh khi triển khai BHTN

Về giải pháp, luận văn đưa ra một số điểm chính như: Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật về BHTN; nâng cao nhận thức của người lao động và người sử dụng lao động về chính sách BHTN; tăng cường công tác tuyên truyền về chính sách BHTN; tăng cường công tác quản lý trong việc triển BHTN; cần phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc tổ chức thực hiện BHTN

Về kiến nghị đối với việc triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh, luận văn có đưa ra kiến nghị cụ thể đối với từng cơ quan chức năng gồm: Chính phủ; Bộ

LĐ-TB&XH và BHXH Việt Nam; và Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh với hy vọng rằng BHTN sẽ được thực hiện tốt hơn tại tỉnh Bắc Ninh nói riêng và trên phạm vi cả nước nói chung

KẾT LUẬN

Thất nghiệp là một tất yếu khách quan gắn liền với cơ chế thị trường, tác động của thất nghiệp đến các vấn đề kinh tế, chính trị và xã hội của một đất nước thường ở các mức độ khác nhau tuỳ thuộc vào tỷ lệ thất nghiệp cao hay thấp Thực

tế cho thấy, không nên giải quyết thất nghiệp bằng biện pháp tình thế BHTN chính

là giải pháp hiệu quả nhất cho vấn đề này đối với tất cả các quốc gia trong đó có Việt Nam Ở Việt Nam, kể từ khi triển khai cho đến nay, BHTN luôn giữ vai trò là tấm lá chắn bảo vệ người lao động trước những khó khăn khi mất việc làm Quá trình tổ chức thực hiện đã khẳng định đây là chính sách đúng đắn có tác động trực tiếp, thiết thực tới người lao động, người sử dụng lao động; góp phần đảm bảo an sinh xã hội ; được người sử dụng lao động, người lao động đón nhận một cách tích cực; được dư luận xã hội đánh giá là một trong những chính sách sớm đi vào cuộc sống Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai BHTN cũng đã bộc lộ một số điểm yếu, hạn chế cả về chính sách lẫn trong tổ chức thực hiện

Từ những nghiên cứu chung về BHTN và trên cơ sở phân tích thực trạng triển khai BHTN tại tỉnh Bắc Ninh, luận văn đã chỉ ra thành tựu đạt được và những hạn chế trong quá trình thực hiện; tìm ra nguyên nhân để từ đó có những giải pháp

và kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện hơn nữa công tác triển khai chính sách BHTN tại tỉnh Bắc Ninh nói riêng và Việt Nam nói chung Để chính sách BHTN phát huy được tối đa vai trò của mình thì cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa Nhà nước, các cơ quan ban ngành cùng với các đơn vị sử dụng lao động và người lao động