Với vốn thực tế và vốn tiếng Nga sẵn có, năm 1979, ông tham gia vào đoàn nghiên cứu hỗn hợp các nhà khoa học Việt - Xô (1979) mở ra một chương mới trong hợp tác nghiên cứu quốc tế về[r]
Trang 1Một tấm gương về
sự "khổ học thành tài"
PGS.TS NGUYỄN HỮU ĐẠT
Đối với học trò, GS Bùi Khánh Thế là người nhiệt tình và cĩ trách nhiệm
cao Ơng thường tận tâm chỉ bảo cho học trò những gì khiếm khuyết
và cổ vũ họ tinh thần say mê nghiên cứu khoa học Chính vì thế, dù
thời còn sinh viên chúng tơi khơng được học ơng nhiều giờ nhưng ấn
tượng về ơng lại rất sâu đậm.
Trang 2Đầu năm 2015, tơi tình cờ gặp GS Bùi Khánh Thế trong Hội nghị Giao lưu, quảng
bá văn học Việt Nam và thế giới do Hội nhà văn Việt Nam tổ chức tại Hà Nội Tơi hơi bất ngờ và tự hỏi, GS Bùi Khánh Thế được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam từ khi nào mà mình khơng biết nhỉ?Liệu lúc này nĩi lời chúc mừng ơng cĩ quá muộn màng khơng?
Cĩ lẽ nhận ra sự ngỡ ngàng của tơi, GS Bùi Khánh Thế vui vẻ giới thiệu:
- Tơi ra đây với tư cách là người của Trung tâm Nghiên cứu Quốc học TP Hồ Chí Minh Lần đầu tiên trong đời, tơi nhận được danh hiệu nhà văn từ giấy mời của Ban Tổ chức
Hĩa ra là vậy! Tơi thấy GS Bùi Khánh Thế
tỏ ra phấn khích với danh hiệu nhà văn Nĩi cho cơng bằng, nếu GS Bùi Khánh Thế đi
theo nghiệp cũ thì chắc chắn bây giờ ơng
đã vừa là nhà giáo vừa là dịch giả và đương nhiên cũng sẽ là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam thuộc Hội đồng Dịch thuật bởi ơng
là người rất giỏi tiếng Nga.Khoảng nửa thế kỉ trước, ơng đã là dịch giả của nhiều cuốn sách nổi tiếng Văn học Xơ Viết (S.O
Mêlíchnubarốp), Lịch sử văn học Xơ-Viết (trọn bộ hai tập, 1961), Các loại hình nghệ thuật (V Kơginốp, 1963)
Nhưng cái duyên của người làm cơng tác nghiên cứu lại đến với ơng Cho nên,
dù là dân Nga ngữ ơng lại mày mị, vừa đọc sách vừa tự nghiên cứu để cuối cùng trở thành giáo sư ngơn ngữ học Con đường ơng đi khơng thật bằng phẳng, bởi ngay từ vạch xuất phát, ơng khơng phải
là người được đào tạo bài bản các kiến thức chuyên ngành Nhưng với tinh thần
tự học, tự nghiên cứu, bằng vốn tiếng Nga phong phú của mình, ơng đã tiếp cận và ngày càng đi sâu vào lĩnh vực mới mẻ mà duyên trời đã đem đến cho mình Đến khi tơi vào đại học thì ơng khơng cịn là giảng viên mơn tiếng Nga nữa mà đã là giảng viên của Bộ mơn Ngơn ngữ học, Khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp Hà Nội Phần ơng đảm nhiệm giảng dạy là phần cú pháp Lớp chúng tơi cĩ nhiều kỉ niệm với ơng
Đĩ là những kỉ niệm gian khổ của thời kì chiến tranh, vừa học vừa chạy giặc Khi sơ tán về Hà Tây, lúc chạy sang Hưng Yên rồi
Hà Bắc… Ấy vậy mà những kiến thức thầy giảng lại khơng bị rơi vãi dọc đường Trái lại, bom đạn càng làm cho thầy trị chúng tơi thêm hăng say và quyết tâm hơn Đến tận bây giờ, tơi vẫn khơng quên những giờ giảng say sưa của GS Bùi Khánh Thế ngày ấy.Cĩ nhiều hơm, trong cái nắng hè chĩi gắt, khơng cĩ giĩ, khơng quạt điện, lớp học hơn chục người trong một nhà dân vẫn bị cuốn vào cõi đam mê của thế giới khoa học Ơng say sưa giới thiệu cho chúng tơi một số cuốn sách của người Nga, những cơng trình mới nhất mà ơng vừa cập nhật Thời ấy, biết tiếng Nga là một lợi thế rất lớn vì mọi thành tựu nghiên cứu khoa học phần lớn được người Việt Nam (các tỉnh phía Bắc) lĩnh hội qua cửa ngõ này.Tiếng Nga được thế hệ chúng tơi tiếp cận như là tiếng nĩi của hịa bình, hữu nghị
và là cơng cụ quan trọng nhất để mở khĩa
đi ra thế giới Do ý thức như thế và với định hướng của các thầy, từ năm thứ hai chúng tơi đã bắt đầu tập đọc sách chuyên mơn bằng ngoại ngữ Tất nhiên, khi đĩ, GS Bùi Khánh Thế với tư cách là giảng viên ngơn ngữ học, vừa là một chuyên gia tiếng Nga
đã cĩ ảnh hưởng rất nhiều đến định hướng tương lai của chúng tơi Ơng khơng chỉ dạy cho chúng tơi kiến thức chuyên mơn mà cịn truyền cho chúng tơi một tình yêu
“đắm đuối” và sự ngưỡng vọng về nước Nga xa xơi
Kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, ngay từ năm thứ hai chúng tơi đã bắt đầu
đi thực tế.Trong hồn cảnh sơ tán, đề tài của chúng tơi thường “lưu động” hướng
về các địa bàn nơng thơn GS Bùi Khánh
GIÁO DỤC
PGS.TS NGUYỄN HỮU ĐẠT
Trang 4Thế hào hứng đưa chúng tơi xâm nhập các lớp mẫu giáo để mở cánh cửa nghiên cứu ngơn ngữ với một đối tượng đặc biệt, đĩ là ngơn ngữ trẻ em dưới 6 tuổi thuộc địa bàn Văn Giang, Hải Hưng (cũ) Thú thật, lúc đầu chúng tơi chẳng mấy người thích thú, nhưng sau đĩ, nhờ sự kiên trì, cẩn thận, GS Bùi Khánh Thế đã kéo chúng tơi vào cuộc Đến sau giải phĩng miền Nam, thì cơng cuộc nghiên cứu ấy vẫn được tiếp tục mở rộng sang địa bàn Hà Nội Một số cứ liệu mà các lớp sinh viên thú thập được thuở ấy, sau này
đã cĩ người sử dụng để làm Luận án Tiến sỹ
Vì quen biết và được làm việc nhiều lần với
GS Bùi Khánh Thế từ lúc sơ tán nên đến khi làm luân văn tốt nghiệp, tơi đã nhận ơng làm thầy hướng dẫn của mình Thế nhưng, chúng tơi mới bắt tay vào việc được vài tháng thì miền Nam giải phĩng Vốn là cán bộ tập kết, ơng hăng hái xung phong theo tiếng gọi của Đảng, Nhà nước vào xây dựng các trường đại học mới
ở miền Nam Cĩ thể nĩi, ơng là một trong số ít cán bộ khoa học ở miền Bắc đã cĩ mặt ở TP Hồ Chí Minh ngay trong những buổi đầu khi đất nước vừa được thống nhất Với bề dày cơng tác
và kinh nghiệm, ơng được đề cử làm Hiệu phĩ trường Đại học Tổng hợp TP Hồ Chí Minh ngay
từ khi trường mới được thành lập và cũng là người cĩ cơng đầu trong việc xây dựng ngành ngơn ngữ học ở trường này
Dù bận nhiều cơng việc quản lí, những vẫn giữ tác phong say mê từ thời cịn trẻ, GS Bùi Khánh Thế luơn cần mẫn và chắt chiu dành những khoảng thời gian cịn lại của mình cho ngơn ngữ học Giờ đây, đứng chân trong địa bàn mới, ơng chuyển nhanh sang nghiên cứu song ngữ và trở thành một chuyên gia hàng đầu về ngơn ngữ và văn hĩa Chàm cũng như ngơn ngữ các dân tộc thiểu số ở các tỉnh phía Nam Với vốn thực tế và vốn tiếng Nga sẵn cĩ, năm 1979, ơng tham gia vào đồn nghiên cứu hỗn hợp các nhà khoa học Việt - Xơ (1979) mở
ra một chương mới trong hợp tác nghiên cứu quốc tế về các ngơn ngữ ở Việt Nam
Điều đáng lưu ý là, ngồi các cơng trình nghiên cứu về song ngữ, về ngơn ngữ, văn hĩa các dân tộc thiểu số, từ điển, ơng cịn cịn chung tay với các nhà văn và các nhà nghiên cứu khác tham gia viết bộ sách Địa chí văn hĩa Sài Gịn - Thành phố Hồ Chí Minh (do GS Trần Văn Giàu và nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng
chủ biên) phần ngơn ngữ: Từ tiếng Sài Gịn đến tiếng nĩi Thành phố Hồ Chí Minh Sau đĩ cĩ bài Tiếng Sài Gịn vào buổi giao thời trong tiến trình ngơn ngữ văn học Việt Nam trong dịp kỉ niệm TP Hồ Chí Minh 300 năm và một số cuốn sách về văn hĩa và lịch sử được nhiều bạn đọc yêu thích Đĩ là những cuốn Bản sắc dân tộc trong văn hĩa, văn nghệ (viết chung với Anh Đức và Bùi Đình Thi), Mùa thu năm ấy (viết chung với Trần Bạch Đằng) Gần đây, ơng cịn cho xuất bản cuốn sách Phong cách ngơn ngữ
và văn hĩa (NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh) Đây là cuốn sách tập hợp các bài viết về của ơng về cơng lao và đĩng gĩp của các bậc tiến bối như: Hồng Xuân Hãn, Nguyễn An Ninh, Trương Vĩnh Ký, Trần Huy Liệu… Điều đĩ cho thấy, ơng chẳng những cĩ tầm sâu về tri thức chuyên mơn mà cịn cĩ tầm rộng về các tri thức liên ngành Ơng đã biết tận dụng, phát huy những tiềm năng của vốn tri thức ấy vào phục
vụ khoa học và đời sống
Nếu nhìn bề ngồi ít ai hình dung Bùi Khánh Thế là một giáo sư vì dáng người ơng khơng cĩ
vẻ đường bệ, cử chỉ lại nhẹ nhàng, khiêm tốn
Cĩ được phẩm chất này, một phần do “Trời sinh tính”, nhưng mặt khác là do sự rèn luyện thường xuyên của ơng Bởi thế, từ ngày quen biết ơng tơi chưa hề thấy ơng to tiếng bao giờ Thậm chí ngay cả trong các cuộc hội thảo khoa học, dù cĩ bất đồng ý kiến với người khác, ơng vẫn luơn lấy giọng từ tốn để giải thích, chứng minh luận điểm chứ khơng dùng các lời lẽ “đao
to búa lớn” Nếu gặp người nĩng tính cĩ lời nĩi quá đáng với mình ơng cũng chỉ cười cười, xoa dịu Bởi thế, ơng là người rất dễ gần và dễ chia
sẻ với đồng nghiệp
Đối với học trị, GS Bùi Khánh Thế là người nhiệt tình và cĩ trách nhiệm cao Ơng thường tận tâm chỉ bảo cho học trị những gì khiếm khuyết và cổ vũ họ tinh thần say mê nghiên cứu khoa học Chính vì thế, thời cịn sinh viên chúng tơi khơng được học ơng nhiều giờ mà
ấn tượng về ơng lại rất sâu đậm Trong đĩ, một trong những mặt nổi bật nhất rất đáng để cho các thế hệ đi sau học tập, đĩ là tinh thần tự học, tự vận động trong mọi hồn cảnh để trở thành nhà khoa học cĩ bản lĩnh nghề nghiệp
cĩ trình độ chuyên mơn rộng và sâu Ơng qủa thực là tấm gương sáng với bốn chữ “khổ học thành tài”
GIÁO DỤC