Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn Huyện Kim Động tỉnh Hưng Yên

Qua việc tìm hiểu về thực trạng tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở huyện Kim Động, tác giả đã đề xuất định hướng và giải pháp tăng cường sự[r]

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết

Tác giả thực hiện đề tài :“ Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn huyện Kim Động tỉnh Hưng Yên” Bởi rác thải sinh hoạt tại huyện Kim Động đang gây ô nhiễm môi trường làm ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất của người dân Trong một vài năm trở lại đây, khi điều kiện kinh tế phát triển, nhiều nhà máy xây dựng mới tại huyện Kim Động thu hút người ở địa phương khác tới làm việc và sinh sống, khiến lượng rác thải sinh hoạt tăng mạnh, nhất là sự gia tăng mạnh mẽ rác thải không có nguồn gốc hữu cơ, không phân hủy hay tái chế được, khiến tình hình ô nhiễm do rác thải sinh hoạt trở thành vấn đề nghiêm trọng Kinh phí sự nghiệp môi trường dành cho huyện không đáp ứng đủ nhu cầu của địa phương về công tác xử lý rác thải Theo “ Kế hoạch dự toán ngân sách sự nghiệp môi trường tỉnh Hưng Yên năm 2015” số 07/KH/STNMT ngày 15 tháng 7 năm 2014 thì ngân sách sự nghiệp môi trường của tỉnh hiện nay chỉ đáp ứng chưa đến 20% nhu cầu của địa phương về công tác

xử lý rác thải sinh hoạt Toàn huyện hiện có 41 điểm chôn lấp, 4 bãi tập kết rác thải sinh hoạt rải rác trên địa bàn, gây khó khăn cho việc thu gom và xử lý tập trung, có hiệu quả.Sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt là một hướng giải quyết thích hợp với địa phương Trước thực trạng kinh phí sự nghiệp môi trường dành cho huyện Kim Động chỉ đáp ứng được 20% nhu cầu, để giải quyết một cách có hiệu quả

và nhanh nhất việc ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt tại huyện Kim Động, việc huy động sự quan tâm tham gia và đóng góp nhiều hơn từ phía người dân là yêu cầu cấp bách Sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt là một hướng giải quyết vấn đề thích hợp cho người dân và cơ quan chức năng huyện Kim Động

2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu, đánh giá thực trạng, đề xuất định hướng và các giải pháp nhằm khuyến khích, nâng cao ý thức, trách nhiệm và hiệu quả tham gia của cộng đồng dân cư trong QLCTRSH tại huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên Luận văn gồm những nội

dung chính sau: Chương 1, cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt Chương 2, thực trạng tham gia của cộng đồng trong quản

lý chất thải rắn sinh hoạt ở huyện Kim Động Chương 3, định hướng và giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt

3 Kết cấu luận văn

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT

Trong chương 1 về cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt Cộng đồng là khái niệm đã có từ lâu đời và được sử dụng ngày càng rộng rãi Theo FAO (1996), “cộng đồng” được hiểu là “những người sống tại một chỗ trong một tổng thể”, hoặc là “một nhóm người sinh sống tại cùng một nơi theo những luật lệ chung” “Sự tham gia của cộng đồng” theo Clanrence Shubert là “quá trình trong đó các nhóm dân cư của cộng đồng tác động vào quá trình quy hoạch, thực hiện, quản lý sử dụng hoặc duy trì một dịch vụ, trang thiết bị hay phạm vi hoạt động Các hoạt động cá nhân không có tổ chức sẽ không được coi là sự tham gia của cộng đồng” Như vậy, “Sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt” là “Việc người dân được tham gia tư vấn ý kiến, tỏ thái độ và mối quan tâm của họ về vấn đề thu gom,

vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt tại chính địa bàn họ sinh sống” Sự tham gia của

cộng đồng có thể thực hiện từ cấp độ 1 tới cấp độ 8, thông qua các hình thức: cung cấp thông tin, tham gia lãnh đạo, cung cấp các nguồn lực, quản lý và bảo dưỡng, kiểm tra và đánh giá Sự tham gia của người dân trong hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt là rất cần thiết vì khi người dân làm việc cùng nhau sẽ tăng tính hiệu quả, tăng

sự gắn kết, công khai, minh bạch cũng như giảm gánh nặng Ngân sách cho Nhà nước Các yếu tố ảnh hưởng tới sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt bao gồm các yếu tố thuộc về người dân, sự tham gia của các bên liên quan, các yếu tố xã hội,

Nhà nước ta đã bước đầu luật hóa sự tham gia của người dân trong công tác QLCTRSH Cụ thể: Hiến pháp 2013, luật BVMT 2014, Chiến lược BVMT quốc gia đến

năm 2010 và định hướng đến năm 2020,… đã quy rõ trách nhiệm cho tổ chức, cá nhân phát sinh chất thải rắn sinh hoạt, bước đầu công nhận vai trò của người dân trong quản lý CTRSH Nhà nước đã có chính sách khuyến khích người dân góp công sức, tiền bạc trong việc thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH,…cụ thể trong Nghị định

04/2009/NĐ-CP, Quyết định 249/QĐ-TTg, Chỉ thị 29-CT/TW,…

Tại các nước phát triển như Nhật Bản, Philippines…thành công của công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt là kết quả của sự kết hợp khăng khít giữa hộ dân cho tới các công

ty tư nhân và cơ quan chính phủ Các cơ quan chính phủ và công ty tư nhân có sự lắng nghe, tiếp thu ý kiến từ người dân để khắc phục các tồn tại Ý thức của người dân có vai trò quyết định trong sự thành công của công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt Ở nước ta hiện nay, sự tham gia của người dân trong công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt mới chỉ ở khâu thu gom

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG QUẢN

LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT Ở HUYỆN KIM ĐỘNG

CTRSH phát sinh từ các hoạt động hàng ngày của con người, được thu gom từ nhà dân, các cơ quan đơn vị, trường học, chợ và các điểm buôn bán, các nhà hàng kinh doanh

ăn uống,…Toàn huyện có 33.086 hộ với dân số khoảng: 113.858 người, trong đó dân số nông thôn là 103.000 người; ước tính lượng rác thải sinh hoạt phát sinh 0,4 kg/người/ngày; lượng CTRSH phát sinh khoảng: 42 tấn/ngày CTRSH trên địa bàn huyện được Công ty Cổ phần môi trư ờng đô thị và công nghiệp số 11 ( Công ty URENCO 11) thu gom, vận chuyển và xử lý tại khu chôn lấp hợp vệ sinh của Công ty bằng nguồn kinh phí sự nghiệp môi trường Tổ vệ sinh môi trường huyện sử dụng ô tô cuốn ép rác tiến hành thu gom rác thải thường xuyên tại 08 xã, thị trấn, còn 9 xã chưa tiến hành thu gom rác thường xuyên, lượng rác thải phát sinh được vận chuyển đến các điểm tập kết, ô chôn lấp ở địa bàn các xã Do vậy, lượng rác thải sinh hoạt tồn đọng ở các xã là tương đối lớn,ước tính sơ bộ tổng các xã còn tồn đọng 6750 tấn rác thải sinh hoạt

Hiện nay, mức phí vệ sinh thu tại các xã dao động trong khoảng từ 3.000-10.000 đồng/người/tháng Người dân cho rằng mức phí này là bình thường, tạm chấp nhận được

Công tác tuyên truyền phổ biến các chủ trương, chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường tới cán bộ, nhân dân còn hạn chế Nội dung được tuyên truyền tập trung vào các vấn đề như: phân loại rác hữu cơ và cô cơ, đổ rác đúng giờ và địa điểm quy định, quét dọn vệ sinh sáng chủ nhật hàng tuần Sự tham gia của người dân trong việc QLCTRSH

ở địa phương mới chỉ dừng ở cấp bậc: được tham gia nhưng không được thông tin đầy

đủ, không được biết ý nghĩa công việc mà mình được phân công ( chiếm 81,7% tổng số phiếu) Ở một số nơi, người dân đã có thái độ tích cực, tự giác, có tinh thần trách nhiệm trong việc tham gia quét dọn đường làng, ngõ xóm vào ngày thứ 7 cuối tháng Người dân

có mong muốn tham gia đóng góp tiền hoặc ngày công để hạn chế tình trạng ruồi, bọ, mùi hôi thôi phát sinh ở ô chôn lấp trong trường hợp Nhà nước hỗ trợ chế phẩm sinh học Mô hình “Phân loại, xử lý rác tại gia đình” đã bước đầu thử nghiệm thành công góp phần tăng vai trò của cộng đồng trong việc xử lý CTRSH

Bên cạnh đó vẫn còn tình trạng người thu gom rác tự ý bỏ việc, hoặc không thu gom rác theo đúng lịch.Thu gom rác thải được xếp vào danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm tuy nhiên người thu gom rác thải ngoài phí do người dân đóng góp thì không được hưởng bất kỳ chế độ nào thêm Thậm chí một số nơi khoản phí ấy còn dùng để mua đồ bảo hộ ( găng tay, khẩu trang, mũ) hoặc mua dụng cụ thu gom (chổi, xẻng) Thỏa thuận giữa người thu gom với thôn hầu hết mang tính chất tượng trưng, dựa

vào ý thức của người đi thu gom là chính Tình trạng hộ gia đình khai ít người để giảm

tiền phí thu gom hoặc hộ gia đình không nộp tiền phí vẫn còn tồn tại Nguyên nhân của việc này chủ yếu là do ý thức của hộ dân đó còn kém, có trường hợp hộ gia đình cho rằng mình vất rác ra ao, hồ, xung quanh nhà nên không cần phải nộp tiền hoặc nhà chỉ có 1, 2 người thường xuyên ở nhà nên hầu như không xả rác, do đó không cần phải nộp tiền đầy

đủ Chưa công khai minh bạch khoản phí thu gom Sự tham gia của cộng đồng vào các

công trình cơ sở hạ tầng như đường vào ô chôn lấp, điểm tập kết; hay xây dựng ô chôn

lấp, điểm tập kết là rất ít Ý kiến của người dân chỉ mang tính chất tham khảo Cộng đồng

chưa có tiếng nói trong khâu lập kế hoạch, triển khai thực hiện, giám sát đánh giá khi xây

dựng ô chôn lấp, điểm tập kết Chưa có biện pháp làm giảm sự phát sinh ruồi, bọ, mùi hôi phát sinh từ thùng/hố ủ phân compost Một số hộ dân lấy thùng ủ phân compost về để

dùng cho mục đích khác như: đựng cám cò, đựng rác có thể tái chế được, thậm chí có

hộ còn lấy về nhưng để không thùng

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT

Trong thời gian tới, định hướng tăng cường tham gia của người dân trong

QLCTRSH trên địa bàn huyện cần chú trọng những quan điểm sau: Một là, nâng cao

nhận thức của người dân, giúp người dân nhận thức rõ việc thu gom, vận chuyển, xử lý

CTRSH là việc chung của cả chính quyền và cộng đồng Hai là, nâng cao vị thế, tiếng nói của người dân trong việc QLCTRSH ở địa phương Ba là, xây dựng chính sách, biện

pháp cụ thể khuyến khích người dân tham gia vào việc QLCTRSH

*Các giải pháp tăng cường tham gia của người dân trong trong QLCTRSH

Nâng cao kiến thức và nhận thức của người dân thông qua tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức về QLCTRSH qua hệ thống phát thanh của xã, cán bộ cơ sở, những người có uy tín trong thôn,xã Công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức phải được thực hiện đều đặn, liên tục trong khoảng thời gian dài Thành lập tổ tự quản để kiếm tra,giám sát, đôn đốc việc thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt Thảo luận, xây dựng nội dung cam kết giữ gìn vệ sinh môi trường Xây dựng chế tài xử phạt rõ ràng, công khai đối với các trường hợp cố tình vứt rác thải sinh hoạt bừa bãi gây mất mỹ quan, ảnh hưởng tới môi trường

Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở Cán bộ làm công tác môi trường tại các địa phương đều được các cộng đồng người dân đánh giá cao về sự nhiệt tình, tận tụy trong công việc Tuy nhiên, trình độ chuyên môn, khả năng tuyên truyền của họ vẫn còn hạn chế Một số cán bộ trẻ có chuyên môn nhưng lại thiếu kinh nghiệm nên khả năng tuyên truyền, vận động bị hạn chế Do vậy, bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ cho cán

bộ làm công tác môi trường cần được tiến hành theo chiến lược dài hạn, bám sát với tình hình thực tế địa phương

Chính sách hỗ trợ cho tổ thu gom rác: Thu gom rác thải được xếp vào danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm tuy nhiên người thu gom rác thải ngoài

phí do người dân đóng góp thì không được hưởng bất kỳ chế độ nào thêm Thậm chí một số nơi khoản phí ấy còn dùng để mua đồ bảo hộ ( găng tay, khẩu trang, mũ) hoặc mua dụng cụ thu gom (chổi, xẻng) Thực tế hiện nay là chưa có chính sách hỗ trợ cho người thu gom rác tại địa phương Vì vậy, để người thu gom có động lực đóng góp và cống hiến, cần phải có mức phụ cấp cho người thu gom, cần phải trích ngân sách môi trường để mua bảo hiểm y tế cho người thu gom

Phân cấp và trao quyền: Hiện nay cơ chế phân cấp trong việc QLCTRSH còn nhiều bất cập Cộng đồng chưa được phân cấp cũng như cung cấp đầy đủ thông tin thực hiện những hoạt động của chương trình mà họ tham gia Vì vậy, dẫn tới tình trạng người dân thực hiện đối phó, mang tính hình thức gây thất thoáng, lãng phí về nguồn lực, mất đoàn kết nội bộ Vì vậy, cần phân cấp và trao quyền mạnh hơn cho người dân thực hiện những hoạt động trong việc QLCTRSH mà người dân có khả năng đảm

đương được Năng lực của cộng đồng đến đâu thì phân cấp, trao quyền đến đó Để phân cấp và trao quyền hiệu quả cần gắn liền phân cấp trao quyền với nâng cao năng lực tham gia của người dân

Nhân rộng mô hình “ Phân loại, xử lý rác tại gia đình” Mô hình “ Phân loại, xử

lý rác tại gia đình” là một hướng đi đúng đắn, cần thiết trong QLCTRSH tại huyện Kim Động hiện nay Bởi lẽ, dân số ngày càng tăng khiến cho lượng CTRSH ngày càng nhiều trong khi kinh phí từ nguồn ngân sách nhà nước có hạn, diện tích đất không tăng thêm, quỹ đất công ngày càng eo hẹp nên tính về lâu dài thì không thể dùng duy nhất một biện pháp chôn lấp Mô hình “ Phân loại, xử lý rác tại gia đình” giúp giảm thiểu rác phải đem đi chôn lấp ngay từ ban đầu Không chỉ vậy còn tạo ra nguồn phân bón hữu cơ dành cho sản xuất nông nghiệp với kinh phí thấp do tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có là những rác thải hữu cơ của chính hộ gia đình

Những kết quả đạt được từ luận văn là, tác giả đã tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn

về sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt Qua việc tìm hiểu về thực trạng tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở huyện Kim Động, tác giả đã đề xuất định hướng và giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng

phù hợp với thực tiễn địa phương Trong đó, cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của cộng đồng trong QLCTRSH được làm rõ về định nghĩa, các yếu tố ảnh hưởng Tác giả đã nêu, phân tích những kinh nghiệm huy động thành công sự tham gia của cộng đồng trong QLCTRSH của một số nước phát triển như Nhật Bản, Philippins; cũng như một số mô hình có sự tham gia của người dân tại một số tỉnh của nước ta Qua đó rút ra kinh nghiệm

để áp dụng đối với điều kiện thực tế trên địa bàn huyện Kim Động Đối với địa bàn nghiên cứu, tác giả đã kết luận sự tham gia của người dân mới chỉ có mặt ở khâu thu gom, và mức độ tham gia chỉ đạt ở bậc 3 : “ Được tham gia nhưng không được thông tin đầy đủ, không được biết ý nghĩa công việc mà mình được phân công” Dựa trên cơ sở lý luận, thực trạng tác giả đã đề xuất định hướng và giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt

Luận văn còn nhiều thiếu sót về nội dung nghiên cứu Những hạn chế mà đề tài gặp

phải: Thứ nhất, do sử dụng số liệu thứ cấp mà chính quyền địa phương cung cấp trong

các báo cáo, kế hoạch, quy hoạch cũng như sự trung thực trong việc trả lời phiếu điều tra

ở các hộ dân, nên không thể tránh khỏi việc thiếu sót Thứ hai, một số giải pháp tác giả

chỉ nêu ra mà phân tích cụ thể vì hạn chế về năng lực chuyên môn Tác giả mong nhận được những góp ý bổ sung thêm từ các nhà khoa học, thầy cô giáo để luận văn hoàn thiện hơn