Đối với các NHTM, tiền gửi là khoản mục nợ quan trọng bậc nhất trên bảng cân đối kế toán của NHTM giúp phân biệt ngân hàng với các loại hình doanh nghiệp khác, là một trong những thước[r]
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân Đội (MB) là một trong những ngân hàng thương mại (NHTM) cổ phần đầu tiên ở Việt Nam Trải qua 15 năm hoạt động, MB đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận song nhìn chung quy mô huy động tiền gửi còn thấp, cơ cấu vốn chưa hợp lý So với các NHTM cổ phần tương đương, quy mô huy động tiền gửi của MB còn khá thấp, chỉ bằng khoảng gần 70% so với Techcombank, hơn 50% so với Sacombank và chỉ bằng 1/3 quy mô tiền gửi của ACB Còn trong cơ cấu vốn của MB, tỷ trọng tiền gửi doanh nghiệp còn khá cao (khoảng gần 60%), trong khi tỷ trọng này ở các NHTM khác chỉ khoảng 20%-30%
Đối với các NHTM, tiền gửi là khoản mục nợ quan trọng bậc nhất trên bảng cân đối kế toán của NHTM giúp phân biệt ngân hàng với các loại hình doanh nghiệp khác, là một trong những thước đo quan trọng bậc nhất về mức
độ tin cậy của ngân hàng trước khách hàng Tiền gửi còn là cơ sở cho hoạt động cho vay của NHTM, là nguồn gốc của lợi nhuận và sự phát triển Hoạt động của NHTM, do đó, chịu ảnh hưởng khá lớn từ nguồn vốn này Vì vậy, huy động tiền gửi là vấn đề được các NHTM hết sức quan tâm
Đối với MB, để thực hiện định hướng phát triển đến năm 2015 như đã xây dựng, việc tăng cường huy động tiền gửi trong điều kiện hiện nay là vô cùng cần thiết nhằm tạo tiền đề cho sự ổn định lâu dài và cho những bước phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu trên không dễ, đòi hỏi phải có những chủ trương, giải pháp khoa học và đúng đắn Đây đang là trăn trở lớn của gần 3,000 cán bộ, nhân viên của MB và của các nhà đầu tư của MB
Đề tài “Tăng cường huy động vốn tiền gửi tại NHTM cổ phần Quân Đội” đã được lựa chọn nghiên cứu nhằm góp thêm ý kiến vào việc giải quyết yêu cầu lớn, cấp bách này của MB hiện nay
Trang 2CHƯƠNG 1 - NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HUY ĐỘNG TIỀN GỬI
TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Nguồn vốn của NHTM
Tiền gửi là khoản mục nợ quan trọng bậc nhất trên bảng cân đối kế toán của NHTM giúp phân biệt ngân hàng với các loại hình doanh nghiệp khác Tiền gửi của NHTM thường được chia theo hai tiêu chí: theo đối tượng gửi
tiền và theo loại kỳ hạn
Theo tiêu chí đối tượng gửi tiền, tiền gửi tại NHTM bao gồm: Tiền gửi
từ các doanh nghiệp trong nước; Tiền gửi từ các cá nhân trong nước; Tiền gửi khác Trong các loại tiền gửi trên, tiền gửi từ cá nhân và doanh nghiệp trong nước đóng vai trò quan trọng nhất và chiếm tỷ trọng lớn nhất tại NHTM Theo tiêu chí kỳ hạn, tiền gửi tại NHTM bao gồm: Tiền gửi không kỳ hạn (Demand Deposit); Tiền gửi có kỳ hạn (Term Deposit)
1.2 Những vấn đề cơ bản về huy động tiền gửi tại NHTM
o Khái niệm và mục tiêu huy động tiền gửi tại NHTM
Huy động tiền gửi tại NHTM, được hiểu là quá trình tác động có chủ đích của NHTM vào các đối tượng gửi tiền để thu hút được lượng tiền gửi nhằm hướng đến cơ cấu tiền gửi tối ưu và giúp tối đa hóa lợi ích của NHTM
o Nội dung huy động tiền gửi tại NHTM
Huy động tiền gửi là một quá trình gồm bốn nội dung chính: Xây dựng
cơ cấu tiền gửi tối ưu; Xây dựng kế hoạch huy động để đạt cơ cấu tiền gửi tối ưu; Thực hiện kế hoạch huy động tiền gửi; Đánh giá tình hình huy động tiền gửi và điều chỉnh cơ cấu tiền gửi tối ưu và kế hoạch huy động tiền gửi
Bốn nội dung trên cần được thực hiện tuần tự, chặt chẽ và khoa học Hiệu quả của hoạt động huy động tiền gửi tại NHTM chủ yếu được quyết định bới chất lượng thực hiện quy trình huy động tiền gửi trên Trong bốn nội dung trên, quan trọng nhất là xây dưng cơ cấu tiền gửi tối ưu Để xây dựng cơ
Trang 3cấu tiền gửi tối ưu, chi phí huy động tiền gửi là biến số quan trọng nhất Trong điều kiện giả định các yếu tố khác không đổi, khi đó, NHTM sẽ muốn huy động bằng cách cung cấp các loại hình tiền gửi có chi phí thấp nhất Và
do đó, thu nhập ròng từ việc sử dụng các nguồn tiền gửi này là lớn nhất
Chi phí huy động tiền gửi tại NHTM bao gồm hai nhóm chi phí chủ yếu là: Chi phí lãi và chi phí phi lãi Chi phí trả lãi cho khách hàng gửi tiền được tính toán dựa trên lãi suất tiền gửi của NHTM Chi phí phi lãi chủ yếu trong huy động tiền gửi là chi phí hoạt động như: chi phí nhân công, chi phí quản lý, chi phí mặt bằng giao dịch, khấu hao trang thiết bị phân bổ
Để xác định cơ cấu tiền gửi tối ưu mục tiêu, các NHTM trước hết phải lựa chọn được phương pháp định giá các khoản tiền gửi Từ đó, các NHTM mới tiến hành tính toán và xác định cơ cấu tiền gửi tối ưu Hiện nay, có rất nhiều phương pháp định giá tiền gửi và các dịch vụ liên quan đến tiền gửi, trong đó, phương pháp định giá theo chi phí – thu nhập là phương pháp định giá phổ biến và có thể sử dụng trong dài hạn và trong điều kiện thị trường ổn định Trong phương pháp định giá này, các NHTM đánh giá tất cả các chi phí cho các khoản tiền gửi, mức thu nhập kỳ vọng từ đó xác định giá của các khoản tiền gửi và đưa ra các quyết định huy động vốn Chi phí cận biên được
sử dụng trong định giá theo chi phí – thu nhập nhằm xác định lãi suất tiền gửi mới Việc mở rộng quy mô tiền gửi chỉ nên tiến hành cho đến khi chi phí tăng thêm (do việc mở rộng quy mô tiền gửi) bằng thu nhập tăng thêm và tổng lợi nhuận đạt mức tối ưu Nói cách khác, việc huy động tiền gửi chỉ hiệu quả khi chi phí tăng thêm từ huy động thấp hơn hoặc bằng thu nhập dự kiến hình thành từ nguồn tiền gửi huy động mới này
Khi đánh giá hoạt động huy động tiền gửi, NHTM luôn đặt trong mối quan hệ giữa huy động và sử dụng vốn trên cơ sở sự hài hòa giữa huy động và
Trang 4cho vay Để đánh giá hoạt động huy động tiền gửi, các NHTM thông thường
sử dụng một số chỉ tiêu chính sau: Thu nhập lãi ròng; Chi phí lãi/Thu nhập lãi; Tỷ lệ lãi cận biên (NIM); Chênh lệch lãi suất bình quân
o Sự phù hợp giữa huy động và cho vay tại NHTM
Trong quá trình huy động tiền gửi, các NHTM đều phải giải quyết hai vấn đề mang tính quyết định, đó là: (1) Có thể huy động tiền gửi ở đâu với chi phí thấp nhất và (2) Cần làm gì để đảm bảo rằng luôn luôn có đủ tiền gửi để đáp ứng những yêu cầu vay hợp lý cũng như đáp ứng các dịch vụ tài chính khác mà khách hàng yêu cầu? Đối với NHTM, việc trả lời câu hỏi thứ hai luôn là vấn đề được đặc biệt quan tâm: huy động tiền gửi phải đảm bảo luôn đáp ứng được yêu cầu vay hợp lý và các dịch vụ tài chính khác mà khách hàng yêu cầu Nói cách khác duy trì sự phù hợp giữa huy động và cho vay luôn là vấn đề quan trọng nhất đối với NHTM
1.3 Những nhân tố ảnh hưởng đến huy động tiền gửi tại NHTM
Huy động tiền gửi là một quá trình chịu tác động bởi nhiều nhân tố, cả chủ quan và khách quan Thực tế cho thấy, các nhân tố chủ quan có ảnh hưởng mang tính quyết định đến hoạt động huy động tiền gửi của ngân hàng Các nhân tố chủ quan chính bao gồm: Nhóm nhân tố thuộc về chiến lược, chính sách của NHTM; Nhóm nhân tố ảnh hưởng đến quy trình huy động tiền gửi tại NHTM; Nhóm nhân tố khác, bao gồm: cơ sở hạ tầng, trình độ nhân lực
Đối với hoạt động huy động tiền gửi, nhân tố khách quan quan trọng nhất là nhu cầu của khách hàng đối với các loại hình tiền gửi Bên cạnh đó, tình hình huy động tiền gửi tại NHTM còn bị chi phối bới mức độ hấp dẫn của các kênh đầu tư thay thế khác, chính sách huy động tiền gửi của các đối thủ cạnh tranh và các quy định của cơ quan quản lý về vấn đề nhận tiền gửi
Trang 5CHƯƠNG 2 - THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG TIỀN GỬI TẠI
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN QUÂN ĐỘI
2.1 Khái quát về NHTM cổ phần Quân Đội
Được thành lập vào năm 1994 theo Quyết định số 0037/GP-UB của Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội, NHTM cổ phần Quân Đội chính thức được
đi vào hoạt động ngày 04/11/1994 theo Giấy phép số 0054/NH-GP của SBV với thời gian hoạt động là 50 năm Trụ sở chính của MB tọa lạc tại số 3 Liễu Giai, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội
Tình hình kinh doanh của MB giai đoạn 3 năm từ 2006 đến 2008 nói chung tăng trưởng ổn định Tăng trưởng vốn chủ sở hữu: từ khoảng 1,000 tỷ VND cuối năm 2006 lên 3,400 tỷ VND cuối năm 2008 (tăng khoảng hơn 3 lần) Tăng trưởng tổng tài sản: từ hơn 13,500 tỷ VND cuối năm 2006 lên 44,309 tỷ VND vào cuối năm 2008 (tăng khoảng 3.3 lần) Lợi nhuận trước thuế năm 2008 đạt 860.83 tỷ VND gấp khoảng 3.4 lần năm 2006 (khoảng 253
tỷ VND) Huy động vốn của MB tăng hơn 3 lần trong giai đoạn từ 2006 đến
2008 Về tình hình sử dụng vốn, dư nợ cho vay khách hàng (dư nợ cho vay khách hàng ròng, đã loại trừ dự phòng rủi ro tín dụng) tăng khoảng 3 lần, từ mức 5,743 tỷ VND năm 2006 đã tăng lên 15,500 tỷ VND năm 2008
Nhìn chung, qua các số liệu tài chính, tình hình kinh doanh của MB giai đoạn 3 năm trở lại đây tăng trưởng khá ổn định với những con số khả quan Huy động tiền gửi và cho vay có tốc độ tăng trưởng tương đối hài hòa
2.2 Thực trạng huy động tiền gửi tại NHTM cổ phần Quân Đội
o Về quy mô và cơ cấu tiền gửi
Huy động tiền gửi của MB nói chung có tốc độ tăng trưởng nhanh Năm 2008, quy mô tiền gửi tại MB đã tăng gần 3 lần so với năm 2006
Trang 6Tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 70%/năm Trong cơ cấu tiền gửi theo đối tượng khách hàng của MB, nhóm khách hàng doanh nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất (trung bình khoảng 60%)
Tỷ trọng tiền gửi khách hàng doanh nghiệp cao là một điểm không hợp
lý trong cơ cấu tiền gửi theo đối tượng khách hàng của MB Đặc biệt cuối năm 2008, tỷ trọng tiền gửi doanh nghiệp chiếm tới 63% Tuy nhiên, cơ cấu tiền gửi theo đối tượng khách hàng của MB đã có những chuyển biến tích cực trong 6 tháng đầu năm 2009, với sự tăng lên của tỷ trọng tiền gửi cá nhân trong cơ cấu tiền gửi: cuối năm 2008, tiền gửi cá nhân chỉ chiếm khoảng 37%
cơ cấu tiền gửi thì đến giữa năm 2009, con số này đã là trên 42%
Cơ cấu tiền gửi theo loại hình tiền gửi và theo loại tiền của MB 3 năm trở lại đây không có nhiều thay đổi Trong cơ cấu tiền gửi theo loại hình tiền gửi, tiền gửi không kỳ hạn có xu hướng giảm nhẹ (từ 38.43% năm 2006 xuống còn 30.67% năm 2008) Trong khi đó tổng tiền gửi có kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn giảm nhẹ vào năm 2007 (giảm khoảng 4%) và tăng trở lại vào năm 2008 (tăng khoảng 7%) Cơ cấu tiền gửi theo loại tiền tệ ghi nhận
sự biến động trái chiều, năm 2007 tăng nhẹ so với năm 2006 (tăng khoảng 5%), nhưng năm 2008 đột nhiên giảm mạnh (giảm khoảng 20%)
o Về thu nhập lãi ròng
Thu nhập lãi ròng của MB trong giai đoạn 2006 – 2008 tăng tương đối
cao, năm 2008 đã đạt hơn 1,400 tỷ VND
Giai đoạn 2006 và 2007, tốc độ tăng thu nhập lãi tương đối ổn định, khoảng hơn 60%/năm Tuy nhiên, năm 2008, tốc độ tăng trưởng thu nhập lãi tăng cao đột biến, gấp hơn 2 lần so với giai đoạn 2006-2007, đạt mức 124.3%
o Về tỷ lệ lãi cận biên
Tỷ lệ lãi cận biên của MB giai đoạn 2006-2008 có những biến động trái chiều Năm 2006, tỷ lệ lãi cận biên của MB vào khoảng 3% Tuy nhiên, năm
Trang 72007 tỷ lệ này giảm xuống chỉ còn 2.23% (giảm khoảng 0.77%) Năm 2008,
xu hướng biến động tỷ lệ lãi cận biên đổi chiều và ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ của tỷ lệ lãi cận biên, với mức tăng khoảng hơn 1.17%, đạt 3.4%
o Về chi phí lãi/thu nhập lãi
Chi phí lãi/thu nhập lãi là một chỉ tiêu quan trọng phản ánh tình hình huy động vốn nói chung và huy động tiền gửi nói riêng của NHTM Tại MB,
tỷ lệ này trong giai đoạn 2006-2008 khá ổn định, có tăng nhẹ qua các năm, với mức tăng trung bình hàng năm khoảng 2.7%
Năm 2007 tỷ lệ này tăng 4% so với năm 2006 Song mức tăng này chỉ
là hơn 1% vào năm 2008 so với năm 2007 Dù năm 2008 mức tăng có giảm đi
so với giai đoạn trước song xu hướng tăng của tỷ lệ chi phí lãi/thu nhập lãi là rất rõ rệt Điều này cho thấy chi phí lãi đang ngày càng chiếm tỷ trọng cao và
có mức độ tăng nhanh hơn so với mức độ tăng của thu nhập lãi
Tại MB, trong giai đoạn 2006 – 2008, cùng với sự tăng lên của tổng tài sản sinh lời và tổng nguồn vốn phải trả lãi, thu nhập lãi và chi phí trả lãi cùng tăng lên đáng kể Chi phí trả lãi năm 2008 đã tăng hơn 4.56 lần so với năm
2006 Trong khi đó, thu nhập lãi 2008 cũng tăng so với năm 2006 nhưng tốc
độ tăng không bằng tốc độ tăng của chi phí trả lãi, chỉ khoảng 4.15 lần
o Về chênh lệch lãi suất bình quân
Chênh lệch lãi suất bình quân của MB trong 3 năm qua có những biến động trái chiều Năm 2007, chênh lệch lãi suất bình quân giảm gần 1% so với năm 2006 Tuy nhiên, đến năm 2008, chênh lệch lãi suất bình quân đã có bước tăng đáng kể, tăng gần 1.2% so với năm 2007, không những bù đắp được mức sụt giảm của năm 2007 so với năm 2006 mà so với năm 2006, tỷ lệ này còn tăng thêm được 0.3% Nhìn chung toàn giai đoạn, hiệu quả huy động
và cho vay của MB có tiến triển theo hướng khả quan
Trang 8Nhìn chung, tình hình huy động tiền gửi của MB giai đoạn 2006-2008 tăng trưởng tương đối ổn định về quy mô, cơ cấu tiền gửi tuy có biến động trái chiều song mức biến động không lớn Hoạt động huy động tiền gửi của
MB tuy có biến động trái chiều, với sự sụt giảm vào năm 2007, song đã tăng trưởng trở lại và tăng mạnh hơn vào năm 2008, và nhìn chung có hiệu quả
2.3 Đánh giá thực trạng huy động tiền gửi tại NHTM cổ phần Quân Đội
o Những kết quả
Huy động tiền gửi tại MB nhìn chung đã có nhiều kết quả khả quan trong giai đoạn 2006-2008: Thu nhập lãi ròng tăng trưởng nhanh; Tỷ lệ lãi cận biên tương đối cao; Chi phí lãi/Thu nhập lãi tương đối thấp; Chênh lệch lãi suất bình quân tương đối cao; Quy mô tiền gửi tại MB tăng khá nhanh; Cơ cấu tiền gửi theo nhóm khách hàng đang có chuyển biến theo hướng hợp lý hơn
o Những hạn chế
Tuy nhiên, huy động tiền gửi tại MB vẫn còn những hạn chế nhất định Trước hết, quy mô thu nhập lãi ròng còn khiêm tốn So với một số NHTM đối thủ trên thị trường, mức thu nhập lãi ròng hiện tại của MB hiện ở mức trung bình khá, đang xếp sau ACB và Techcombank nhưng cao hơn của Eximbank và Sacombank
Thứ hai, quy mô tiền gửi còn chưa tương xứng với quy mô của MB So với các NHTM cổ phần tương đương trên thị trường, quy mô tiền gửi của MB thấp hơn của ACB, Sacombank, Techcombank và Eximbank
Cơ cấu tiền gửi khách hàng của MB hiện vẫn chưa hợp lý cũng là một hạn chế của MB Mặc dù đã có những bước chuyển biến đầu tiên trong cơ cấu tiền gửi theo đối tượng gửi tiền song cơ cấu tiền gửi khách hàng của MB hiện vẫn còn chưa hợp lý so với cơ cấu trung bình ngành Trong khi cơ cấu chung
Trang 9của ngành là tiền gửi khách hàng cá nhân chiếm tỷ trọng chủ yếu, đặc biệt là
tỷ trọng bình quân của tiền gửi khách hàng cá nhân trong cơ cấu tiền gửi của
4 NHTM cổ phần tương đương với MB ở mức gần 70%, thì tỷ trọng này ở
MB vào cuối năm 2008 chỉ là 37% và đến giữa năm 2009 là hơn 42%
o Nguyên nhân của những hạn chế
Tình hình huy động tiền gửi ở MB còn nhiều hạn chế như trên là bởi nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, song nguyên nhân chủ yếu là các nguyên nhân chủ quan
Nhóm nguyên nhân chủ quan:
Danh mục sản phẩm tiền gửi còn chưa phong phú, các chương trình huy động còn ít được triển khai là nguyên nhân chủ quan trọng yếu nhất khiến huy động tiền gửi của MB còn hạn chế về quy mô tiền gửi và quy mô thu nhập lãi ròng
Bên cạnh đó, định hướng tập trung phát triển tiền gửi khách hàng cá nhân chưa thực sự rõ nét và chưa có đầu tư xứng đáng đã gây cản trở cho việc huy động tiền gửi khách hàng cá nhân và do đó ảnh hưởng tiêu cực khiến huy động tiền gửi chung của MB
Phát triển mạng lưới còn chưa được đầu tư tương xứng, đến cuối năm
2008, MB chỉ có khoảng 90 điểm giao dịch Hệ thống mạng lưới khiêm tốn, mức độ phủ kém là một nguyên nhân khá chủ yếu khiến huy động tiền gửi của MB gặp nhiều bất lợi
Nguyên nhân thứ tư là công tác huy động tiền gửi chưa được quy chuẩn hóa Thêm vào đó, MB chưa áp dụng việc mô hình hóa trong công tác xác định cơ cấu tiền gửi mục tiêu
Đội ngũ giao dịch viên và chuyên viên quan hệ khách hàng chưa thực
sự chuyên nghiệp và nhiệt tâm cũng hạn chế khá lớn tình hình huy động tiền gửi của MB
Trang 10Cuối cùng là nguyên nhân về xuất phát điểm và đặc thù của MB và
nguyên nhân về công nghệ và cơ sở hạ tầng
Nhóm nguyên nhân khách quan:
Sự thiếu trung thành của khách hàng gửi tiền ngày càng gia tăng là nguyên nhân khách quan lớn nhất ảnh hưởng tới huy động tiền gửi của MB Bên cạnh đó, mức độ cạnh tranh trên thị trường và mức độ hấp dẫn từ các kênh đầu tư thay thế ngày càng tăng Tình hình huy động tiền gửi của MB bị ảnh hưởng tương đối lớn khi thị trường bất động sản, chứng khoán sôi động
Cuối cùng là một số bất cập trong các quy định của cơ quan quản lý đã gây những ảnh hưởng tiêu cực nhất định đến huy động tiền gửi tại MB