Trọng tâm của chương I là lý luận về quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh, luận văn nêu rõ mục tiêu quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc: về đối tượng tham gia, về số tiền thu BHXH [r]
Trang 1Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
- -
NGUYỄN THỊ TRINH
QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC
TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH ĐIỆN BIÊN
Chuyên ngành: Quản lý hành chính và chính sách
Hà Nội - 2017
Trang 2TÓM TẮT LUẬN VĂN
1 Lý do chọn đề tài
An sinh xã hội nói chung và BHXH nói riêng là một trong những chính sách xã hội
cơ bản thể hiện đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước ta hướng vào mục tiêu phát triển con người, thúc đẩy công bằng và tiến bộ, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội của đất nước Sự phát triển kinh tế - xã hội của một đất nước luôn gắn liền với những mục tiêu an sinh xã hội
Theo Luật BHXH sửa đổi năm 2014 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, TNLĐ, BNN, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” Tham gia BHXH làm cho NLĐ yên tâm cống hiến và không phải lo lắng nhiều về những rủi ro mà mình có thể gặp phải trong hoạt động sản xuất, công tác và sinh hoạt
“Trong các khâu của BHXH thì công tác thu là quan trọng nhất, quyết định sự tồn tại và phát triển của hệ thống BHXH Việc thu đúng, thu đủ, thu kịp thời tạo điều kiện cho công tác chi trả các chế độ BHXH đúng quy định, đảm bảo cuộc sống cho người tham gia khi họ bị mất hoặc giảm nguồn thu nhập do giảm hoặc mất khả năng lao động Ngoài ra công tác thu được thực hiện có hiệu quả sẽ góp phần tăng trưởng quỹ BHXH, khi đó quỹ BHXH sẽ hạch toán độc lập với ngân sách nhà nước, chủ động được nguồn chi trả cho các đối tượng hưởng các chế độ BHXH.”
Trong những năm gần đây, mặc dù kinh tế của tỉnh còn gặp nhiều khó khăn, nhiều doanh nghiệp tiếp tục thu hẹp sản xuất kinh doanh, ngừng hoạt động hoặc có nguy cơ phá
sản ảnh hưởng đến công tác thu BHXH, BHYT, BHTN, nhưng với phương châm “Thu
hiệu, triển khai thực hiện kiên trì, quyết liệt, có hiệu quả nên hàng năm luôn đạt và vượt chỉ tiêu kế hoạch BHXH Việt Nam giao từ 3% - 5% Số đơn vị SDLĐ và người tham BHXH, BHYT, BHTN ngày càng được mở rộng Tuy nhiên BHXH tỉnh Điện Biên cũng không tránh khỏi những hạn chế trong công tác thu BHXH đặc biệt công tác quản lý thu BHXH
Trang 3bắt buộc, đã và đang đặt ra những vấn đề cần quan tâm giải quyết như: Việc phát triển đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, nhất là khu vực ngoài quốc doanh, hộ kinh doanh cá thể Đây là khu vực có nhiều lao động, nhưng tỷ lệ tham gia BHXH còn thấp, chưa tương xứng với tiềm năng của tỉnh Chế tài xử phạt đối với hành vi vi phạm pháp luật về BHXH của chủ SDLĐ như cố tình không đóng, đóng không đúng, không kịp thời, đóng không đầy đủ BHXH cho NLĐ còn bất cập; vấn đề giải quyết nợ tồn đọng BHXH đang là một trong những bức xúc hiện nay Việc thực hiện cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thu BHXH bắt buộc cũng đang còn bộc lộ nhiều hạn chế
Xuất phát từ thực tế trên, việc đi sâu nghiên cứu những vấn đề liên quan đến quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay, từ đó đề ra giải pháp đồng bộ, mang tính chiến lược cho công tác quản lý thu BHXH bắt buộc đang là
một đòi hỏi cấp thiết Do đó, tôi chọn đề tài “Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên” để thực hiện nghiên cứu nhằm góp phần giúp BHXH
tỉnh Điện Biên phát huy nhưng thế mạnh sẵn có, áp dụng các giải pháp khắc phục những hạn chế hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao
2 Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn được thực hiện hướng tới những mục tiêu cơ bản sau:
- Hệ thống hoá và làm rõ cơ sở lý luận về BHXH bắt buộc, quản lý thu BHXH bắt buộc, khái niệm, mục tiêu, vai trò, nội dung của quản lý thu BHXH bắt buộc;
- Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên giai đoạn 2014-2016;
- Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên trong thời gian tới
3 Phương pháp nghiên cứu
Tác giả sử dụng nghiên cứu định tính và định lượng theo các bước sau:
- Bước 1: Nghiên cứu tài liệu (sách, luận án, luận văn, tạp chí, ) có liên quan đến
chủ đề nghiên cứu để xây dựng khung nghiên cứu về quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Phương pháp nghiên cứu được sử dụng ở bước này là tổng hợp và mô hình
hóa
- Bước 2: Thu thập số liệu thứ cấp từ các tài liệu, báo cáo của BHXH tỉnh Điện
Trang 4Biên để phân tích thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên giai đoạn 2014-2016 Phương pháp nghiên cứu được sử dụng ở bước này là phương pháp thống kê, phân tích và so sánh
- Bước 3: Trên cơ sở phân tích thực trạng tiến hành đánh giá việc thực hiện mục
tiêu, ưu điểm, những hạn chế và chỉ rõ nguyên nhân của những hạn chế trong quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên Phương pháp nghiên cứu được sử dụng ở bước này là tổng hợp và phân tích
- Bước 4: Đề xuất một số giải pháp về bộ máy tổ chức, lập kế hoạch, tổ chức thực
hiện kế hoạch, kiểm soát thu BHXH bắt buộc nhằm hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên
4 Cơ sở lý luận của Luận văn
Luận văn dựa vào khung nghiên cứu về quản lý thu BHXH bắt buộc theo quy trình quản lý: lập kế hoạch thu bảo hiểm xã hội bắt buộc, tổ chức thực hiện kế hoạch thu bảo hiểm xã hội bắt buộc, kiểm soát thu bảo hiểm xã hội bắt buộc để xây dựng cơ sở lý thuyết
thu bảo hiểm xã hội bắt buộc của BHXH tỉnh Trong chương I, luận văn trình bày cơ sở
lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại BHXH tỉnh, đưa ra khái niệm về BHXH bắt buộc, thu BHXH bắt buộc và phân tích vai trò, mục tiêu, các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH bắt buộc Trọng tâm của chương I là lý luận về quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh, luận văn nêu rõ mục tiêu quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc: về đối tượng tham gia, về số tiền thu BHXH bắt buộc, về tỷ lệ nợ đọng BHXH bắt buộc phải luôn đạt và vượt kế hoạch BHXH Việt Nam giao; Nội dung trọng tâm của quản
lý thu BHXH bắt buộc: cụ thể từng bước trong lập kế hoạch thu, làm rõ 07 vấn đề trong
tổ chức thực hiện kế hoạch và làm rõ yêu cầu, nguyên tắc và mục tiêu của kiểm soát thu BHXH bắt buộc; Đồng thời luận văn cũng phân tích cụ thể từng yếu tố thuộc môi trường
bên trong (Cơ cấu tổ chức, trình độ, năng lực của các viên chức được giao thực hiện
nhiệm vụ quản lý thu, yếu tố tài chính của BHXH tỉnh, việc ứng dụng CNTT vào thực hiện công tác quản lý thu tại đơn vị) , môi trường bên ngoài (điều kiện kinh tế - xã hội, chính sách tiền lương, tiền công, các quy định pháp luật về BHXH bắt buộc, người SDLĐ, NLĐ) ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH tỉnh Cuối chương I là phần học hỏi kinh
Trang 5nghiệm của BHXH tỉnh bạn để rút ra 6 bài học kinh nghiệm cho BHXH tỉnh Điện Biên trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc
5 Những những kết quả đạt được của Luận văn
5.1 Luận văn đã phân tích được thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên giai đoạn 2014-2016, trong đó nêu khái quát về quá trình hình thành phát triển, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và kết quả thu của BHXH tỉnh Điện Biên cụ thể như sau:
BHXH tỉnh Điện Biên là đơn vị ngành dọc chịu sự quản lý trực tiếp, toàn diện của Tổng giám đốc BHXH Việt Nam và chịu sự quản lý hành chính nhà nước trên địa bàn tỉnh của UBND tỉnh Điện Biên Có chức năng giúp Tổng giám đốc BHXH Việt Nam tổ chức thực hiện chế độ, chính sách BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, BHTN, BHYT bắt buộc, BHYT tự nguyện; quản lý quỹ BHXH, BHYT trên địa bàn tỉnh theo quy định của BHXH Việt Nam và quy định của pháp luật
Trong những năm qua, mặc dù kinh tế của tỉnh còn gặp nhiều khó khăn, nhiều doanh nghiệp tiếp tục thu hẹp sản xuất kinh doanh, ngừng hoạt động hoặc có nguy cơ phá
sản ảnh hưởng đến công tác thu BHXH, BHTN, BHYT, nhưng với phương châm “Thu
đúng, thu đủ, thu kịp thời theo tháng” BHXH tỉnh Điện Biên đã đề ra các giải pháp hữu
hiệu, triển khai thực hiện kiên trì, quyết liệt, có hiệu quả nên hàng năm luôn đạt và vượt chỉ tiêu kế hoạch BHXH Việt Nam giao từ 5% - 7% Số đơn vị SDLĐ và người tham gia BHXH, BHTN, BHYT ngày càng được mở rộng
5.2 Luận văn đã phân tích được nội dung chính về thực trạng bộ máy, tổ chức lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm soát thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên và đã có những đóng góp trong phát hiện ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân về quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên trong tổ chức thực thực hiện kế hoạch này đồng thời đưa ra được các giải pháp chủ yếu để hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên, cụ thể:
- Về lập kế hoạch quản lý thu BHXH bắt buộc:
căn cứ vào việc thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc năm trước và dự báo về sự tăng
Trang 6trưởng của thị trường lao động tại địa phương, BHXH Việt Nam giao chỉ tiêu kế hoạch thu BHXH bắt buộc cho các tỉnh.”
bắt buộc tại BHXH tỉnh Điện Biên như: tình hình thực hiện kế hoạch giai đoạn trước và khả năng phát triển thị trường lao động trong giao đoạn giao kế hoạch (2014-2016); những chính sách liên quan đến BHXH bắt buộc.”
tiêu thu BHXH bắt buộc mà BHXH Việt Nam giao cũng như căn cứ vào việc phân tích tình hình thực tế, BHXH tỉnh sẽ xác định chỉ tiêu về số đối tượng, về số tiền thu và tỷ lệ
nợ đọng BHXH bắt buộc cụ thể theo từng nhóm đối tượng.”
- Về tổ chức thực hiện kế hoạch quản lý thu BHXH bắt buộc:
+ Trong bộ máy tổ chức của BHXH tỉnh Điện Biên cần xác định những bộ phận
quan trọng và chủ chốt trong quản lý thu BHXH bắt buộc (phòng Quản lý thu, phòng
+ Tổ chức tập huấn cho cán bộ thực hiện công tác thu BHXH bắ,buộc
+ Truyền thông tới các đối tượng
+ Thực hiện thu BHXH bắt buộc
+ Phối hợp với các cơ quan có liên quan
+ Đàm phán và giải quyết xung đột
- Về Kiểm soát thu bảo hiểm xã hội bắt buộc:
Tổ chức độc lập các cuộc kiểm tra, thanh tra chuyên ngành về BHXH, BHYT, đồng thời cũng phối hợp tham gia các đoàn thanh tra liên ngành tiến hành kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các chế độ chính sách BHXH đối với các đơn vị trên địa bàn quản lý với nguyên tắc luôn bám sát vào chính sách của Đảng, Nhà nước và địa phương và thể hiện quan điểm của Đảng, Nhà nước, Cấp ủy, địa phương một cách chính xác, trung thực, đúng phạm vi, đúng đối tượng Đảm bảo không làm thiệt thòi cho người lao động và người sử dụng lao động
“Nội dung thanh tra, kiểm tra chủ yếu tập trung vào: kiểm tra đăng ký trích thu, nộp
Trang 7BHXH bắt buộc của các đơn vị tham gia BHXH, quản lý đối tượng tham gia, hưởng BHXH, kiểm tra công tác quản lý tài chính, hoạt động chi của các đơn vị BHXH huyện, thị xã, thành phố theo chương trình kế hoạch đã được xây dựng chi tiết, cụ thể từ đầu năm.”
Trong luận văn cũng đã đánh giá về việc thực hiện mục tiêu, những ưu điểm, hạn
chế và nguyên nhân của những hạn chế đối với quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH Điện Biên giai đoạn 2014-2016
“Từ những phân tích trên để đi đến kết quả cuối cùng là đưa ra các giải pháp để hoàn thiện hơn nữa trong quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH Điện Biên trong giai đoạn tiếp theo Tác giả cũng đã đưa ra mục tiêu, phương hương, yêu cầu hoàn thiện, đồng thời đưa ra các giải pháp trong từng khâu từ bộ máy tổ chức đến khâu lập kế hoạch, tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch và khâu kiểm soát việc thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc Cuối cùng tác giả đưa ra một số kiến nghị với BHXH Việt Nam, kiến nghị với
Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân tỉnh Điện Biên, kiến nghị với chính phủ