Xây dựng bài giảng an toàn mạng internet cho học sinh trung học phổ thông

Do đó, chúng tôi xây dựng và thử nghiệm chương trình giáo dục an toàn mạng internet, đây là một kế hoạch tổng thể từ mục đích, nội dung, phương pháp và cách thức kiểm tra đánh giá về quá[r]

Xây dựng bài giảng an toàn mạng internet cho học sinh

trung học phổ thông

Trần Văn Công, Trần Thị Mai Phương, Nguyễn Thị Thu Hằng, Nguyễn Quỳnh Chi, Trần Ngọc Thúy Anh

Trường Đại học Giáo Dục, ĐHQGHN,

144 Xuân Thủy, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam

Tóm tắt: Nghiên cứu nhằm xây dựng một bài giảng kỹ năng an toàn mạng internet cho học

sinh trung học phổ thông (THPT) Thực trạng sử dụng internet được khảo sát trên 540 học sinh từ lớp 10 đến lớp 12 tại 2 trường THPT ở địa bàn thành phố Hà Nội, với độ tuổi trung bình là 17 Kết quả cho thấy có 450 em sử dụng internet hàng ngày (chiếm 83.3%) Bài giảng

an toàn mạng internet với 3 kỹ năng chính: bảo mật thông tin – phòng ngừa lộ thông tin cá nhân; kết bạn qua mạng và ứng phó với bắt nạt trực tuyến được xây dựng và thực nghiệm Sau khi tiến hành thực nghiệm, nhận thức của các em về an toàn mạng internet đã được cải thiện đáng kể

Từ khóa: an toàn mạng internet, chương trình giáo dục, học sinh trung học phổ thông.

1 Đặt vấn đề

Ngày nay, internet là một công cụ không thể thiếu đối với cuộc sống hiện đại Internet giúp con người dễ dàng tiếp cận thông tin với các dịch vụ và ứng dụng vô cùng phong phú, cập nhật hàng ngày, hàng giờ từ khắp nơi trên thế giới Số người sử dụng internet ngày càng tăng trên phạm vi toàn cầu, trong đó cả Việt Nam Theo thống

kê của Trung tâm internet Việt Nam tính đến tháng 11 năm 2012 có 31.304.211 người

sử dụng internet (chiếm 35.58 %) và Việt Nam là quốc gia đứng thứ 4/10 nước Đông Nam Á có số người sử dụng internet nhiều nhất (tính đến năm 2010)1 Nghiên cứu của Huỳnh Văn Sơn và cộng sự (2014) về thực trạng sử dụng Facebook của vị thành niên

đã cho thấy, trong số 424 học sinh trung học được khảo sát, có 97.6% đã và đang sử dụng Facebook, có 31.4% em bắt đầu sử dụng từ khi học THCS; 25.8% thì sử dụng khi là học THPT và 25.1% thì sử dụng được khoảng một năm trở lại đây [8]

Tuy nhiên, tồn tại song song với rất nhiều lợi ích mà internet đem lại là những tác động tiêu cực đối với thanh thiếu niên như bắt nạt trực tuyến (Nguyễn Thị Nga, 2011; Trần Văn Công và cộng sự, 2015) [6], [2], nghiện internet (Lê Minh Công, 2013) [1], nghiện game (Trần Thị Minh Đức và cộng sự, 2013) [3], hành vi sexting (gửi/đăng/chia sẻ tin nhắn gợi tình, phim ảnh khỏa thân, bán khỏa thân) (Trần Thành Nam, Nguyễn Thị Minh Phú, 2016) [5], v.v Đó là những vấn đề đã và đang trở thành nỗi lo ngại rất lớn đối với các bậc phụ huynh, giáo viên và là mối quan ngại chung của toàn xã hội bởi nó để lại những hậu quả nghiêm trọng cả về thể chất và tinh thần của học sinh (Trần Thị Minh Đức và cộng sự, 2013 [3]; Nguyễn Phương Hồng Ngọc và cộng sự, 2016 [7], Đặng Hoàng Minh và cộng sự, 2013 [4]) Đó là hồi chuông gián

1 Bộ Thông tin và truyền thông, Trung Tâm Internet Việt Nam - VNNIC

http://www.thongkeinternet.vn/jsp/thegioi/dna_tab.jsp

tiếp cảnh báo với các nhà quản lý cũng như thầy cô, cha mẹ các em trong việc giáo dục các em về nhận thức, cách sử dụng internet an toàn, hợp lý, hiệu quả

Trên thế giới, một số chương trình giảng dạy về an toàn mạng đã được xây

dựng và triển khai tại các trường học Ví dụ như iSAFE Internet Safety Program (i-SAFE Inc., 1998) dành cho học sinh tất cả các cấp học [10], chương trình Cyber Bullying: A Prevention Curriculum (Kowalski & Agatston, 2008, 2009) dành cho học sinh các lớp 6-12 [11], chương trình Let’s Fight It Together: What We All Can Do to Prevent Cyberbullying” (Childnet, 2007) [10], Cyberbullying: Prevention and Intervention to Protect Our Children and Youth - một chương trình phòng ngừa và can

thiệp để bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước bắt nạt trực tuyến [10], v.v Tại Việt

Nam, Tài liệu giảng dạy về phòng chống và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới trong trường học dành cho giáo viên THPT và THCS, nằm trong dự án Trường học an toàn,

thân thiện và bình đằng đã đề cập đến một khía cạnh của nội dung giáo dục an toàn mạng là bắt nạt qua mạng (bắt nạt trực tuyến) [12] Tuy nhiên, trong phạm vi tìm kiếm của chúng tôi, hiện vẫn chưa có chương trình giáo dục an toàn mạng chính thức được triển khai tại các trường học

Trước thực trạng các vấn đề tiêu cực mà học sinh gặp phải như đã nêu ở trên, việc có một chương trình như vậy là vô cùng cần thiết Do đó, chúng tôi xây dựng và thử nghiệm chương trình giáo dục an toàn mạng internet, đây là một kế hoạch tổng thể

từ mục đích, nội dung, phương pháp và cách thức kiểm tra đánh giá về quá trình giảng dạy các quy tắc sử dụng và tự bảo vệ mình khi truy cập internet với mong muốn góp phần tăng cường nhận thức và kỹ năng sử dụng mạng internet an toàn cho học sinh

2 Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu: Nghiên cứu được tổ chức theo 7 giai đoạn gồm: (1) Xây dựng cơ sở lý luận; (2) Thiết kế công cụ điều tra; (3) Điều tra thử; (4) Điều tra chính thức; (5) Xây dựng và thực nghiệm chương trình giáo dục an toàn mạng internet; (6) Đánh giá hiệu quả chương trình; (7) Phân tích kết quả nghiên cứu

Điều tra bằng bảng hỏi về thực trạng sử dụng internet; thực trạng hành vi nguy cơ; thực trạng cách ứng phó; xử lí trước các tình huống tiêu cực khi sử dụng internet của các em học sinh: trên 540 học sinh từ lớp 10 đến lớp 12 tại 2 trường THPT ở địa bàn Thành phố Hà Nội Độ tuổi trung bình của khách thể là 17 Về giới tính, có 199 học sinh nam (chiếm 36.9%) và 341 học sinh nữ (chiếm 63.1%)

Sau khi tiến hành khảo sát lấy số liệu và xây dựng chương trình giáo dục an toàn mạng internet, chúng tôi tiến hành thực nghiệm dạy thử bài dạy trên một lớp 10 gồm 45 học sinh lớp thực nghiệm và 44 học sinh lớp đối chứng trường THPT Phú Xuyên A

Bài dạy gồm 2 phần chính: phần 1 giới thiệu về thực trạng sử dụng và các hành

vi nguy cơ khi sử dụng internet; phần 2 giới thiệu các nhóm kỹ năng để sử dụng internet an toàn: (1) kỹ năng bảo mật thông tin cá nhân, (2) kỹ năng kết bạn trực tuyến

và (3) kỹ năng ứng phó và phòng ngừa bắt nạt trực tuyến Việc đánh giá hiệu quả của chương trình được thực hiện trước và sau khi thực nghiệm trên cả 2 nhóm thực nghiệm

và đối chứng bằng bảng hỏi

Tất cả số liệu điều tra được được xử lí và phân tích bằng phần mềm SPSS

3 Kết quả nghiên cứu

3.1 Thực trạng sử dụng mạng internet của học sinh

Khảo sát thực trạng sử dụng mạng internet của học sinh, kết quả nghiên cứu cho thấy: Về tần suất sử dụng internet, có 450 em truy cập hàng ngày (chiếm 83.3%); trong khi đó, chỉ có 3 em HS không bao giờ sử dụng internet (chiếm 0.6%) Như vậy, đa số

HS đều sử dụng internet hàng ngày Khảo sát về thời lượng sử dụng internet mỗi ngày cho thấy số lượng sử dụng từ 0-5 giờ là nhiều nhất (có 363 HS) và trên 15 giờ là ít nhất với 16 em Qua đó, cho thấy học sinh có thời lượng sử dụng internet trung bình mỗi ngày khoảng 3 giờ (chiếm 14.8%) Về địa điểm sử dụng internet học sinh sử dụng nhiều nhất là ở nhà và với phương tiện là điện thoại di động Kết quả cho thấy, có 501

em chọn thường xuyên sử dụng ở nhà (M=0.93; SD= 0.26) và có đến 365 em chọn trên điện thoại di động (M=0.68; SD=0.47) Khi sử dụng internet ở nhà, có 205 em thường xuyên truy cập ở phòng khách (M=0.38; SD=0.49) và gần 100% các em đều

sử dụng ở phòng riêng (M=0.83; SD=0.38) Đây cũng có thể tạo ra hạn chế cho sự

quản lý của gia đình, phụ huynh đối với việc sử dụng internet của học sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy học sinh kết bạn trên internet chủ yếu là thông qua

mạng xã hội (M=0.73; SD=0.44) và hầu hết các em có trên 500 bạn qua mạng xã hội

(chiếm 77%) Có thể thấy, các mối quan hệ của các em học sinh chủ yếu qua các mạng

xã hội Khi được hỏi “Bạn đã bao giờ gặp một người nào đó ngoài đời thực mà bạn quen biết qua mạng”, có 246 em chọn chưa từng (chiếm 45.9%), có 290 em chọn đã từng (chiếm 54.1%) Tuy nhiên, có một điều cần lưu ý là trong số 290 em chọn đã từng gặp một người nào đó ngoài đời thực mà bạn quen biết qua mạng chỉ có hơn một

nửa số học sinh chọn đi cùng người khác (chiếm 55.8%) Đối tượng được các em tin tưởng chọn đi cùng (chiếm 151/540 em lựa chọn) đó là bạn bè

Khi hỏi về 3 điều tốt nhất và 3 điều tồi tệ nhất của internet theo đánh giá của học sinh, chúng tôi thu được rất nhiều ý kiến khác nhau từ các em Qua tổng hợp,

chúng tôi nhận thấy 3 điều tốt nhất mà các em đánh giá là giải trí (156 học sinh chiếm 28.89%), học tập (có 152 học sinh, chiếm 28.15%), giao lưu bạn bè (có 108 học sinh, chiếm 20.0%); còn 3 điều tồi tệ nhất về internet theo các em đánh giá là mất thời gian (có 72 học sinh, chiếm 13.33%), gây nghiện và lừa đảo (có 52 học sinh, chiếm

9.63%)

3.2 Thực trạng các hành vi nguy cơ khi trực tuyến và cách ứng phó của học sinh khi gặp các tình huống tiêu cực khi sử dụng internet

Kết quả phân tích số liệu cho thấy, học sinh có những hành vi nguy cơ liên quan

đến bảo mật thông tin là khá phổ biến như: Tôi thêm các bài hát yêu thích vào tài khoản của mình (với 9.3% lựa chọn rất thường xuyên và 23.7% lựa chọn thường xuyên); được lựa chọn nhiều thứ hai là hành vi Tôi thêm những cuốn sách yêu thích vào tài khoản của mình (chiếm 7.4% rất thường xuyên và 19.1% thường xuyên trong tổng số); xếp thứ ba phải kể đến hành vi Tôi thêm các chương trình TV yêu thích vào tài khoản facebook của mình (7.8% rất thường xuyên và 18.5% thường xuyên); hành

vi Tôi thêm những bộ phim yêu thích vào tài khoản của mình (với tỷ lệ 6.1% chọn rất

thường xuyên và 13.5% chọn thường xuyên) Điều này, dễ dàng lý giải vì đa số các học sinh thường bất cẩn trong việc thiết lập tài khoản của mình, do các em nghĩ cũng

cấp các thông tin liên quan đến sở thích của mình sẽ không có gì nguy hiểm nhưng trái với suy nghĩ của các em, hành vi này là vô cùng nguy hiểm vì điều đó đã giúp kẻ xấu hiểu rõ hơn về các em và có thể tiếp cận làm hại các em dễ dàng hơn Kết quả cho thấy

có 2.8% rất thường xuyên và 13.1% thường xuyên là hành vi Tôi đăng tải các thông tin cá nhân Điều này cũng khá dễ hiểu, vì khi sử dụng một trang mạng xã hội (như

zalo, facebook,.v.v ) thì 100% các nhà mạng luôn yêu cầu người dùng phải cung cấp các thông tin cá nhân vào tài khoản cá nhân của mình như: thêm chương trình ti vi yêu thích, tình trạng các mối quan hệ, các quan hệ nhóm, các cuốn sách yêu thích, v.v chính điều đó làm tăng nguy cơ nguy hiểm cho bản thân người dùng vì những thông tin này thường được mặc định để ở trạng thái công khai, nên 100% những người dùng khác sẽ xem được và sao chép được, dễ dẫn đến lộ thông tin cá nhân và giúp kẻ xấu có

thể dễ dàng tấn công làm hại hơn Hành vi Tôi nói chuyện với một người nào đó mà tôi quen qua internet được lựa chọn khá nhiều (với 13.5% rất thường xuyên và 13.7% thường xuyên) Hai hành vi Tôi nói chuyện với người nào đó mà tôi quen trên internet

về vấn đề tình dục và Tôi gửi hình ảnh của bản thân theo yêu cầu của một ai đó qua internet (chiếm 5.7%) Và hành vi được lựa chọn khá nhiều khác là Tôi chấp nhận yêu cầu kết bạn/gạ gẫm kết bạn từ người lạ (chiếm 5.3%) Có thể thấy, học sinh có những

hành vi nguy cơ trên mạng liên quan đến việc bảo mật thông tin cá nhân và cách tương tác, kết bạn trên mạng

3.3 Nhu cầu của học sinh về giáo dục an toàn mạng

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rẳng, có 216 HS chọn không được học các chương trình (chiếm 40%) và 324 HS có được học (chiếm 60%) Như vậy, số lượng các em chưa được học về các chương trình giáo dục an toàn Internet ở trường còn khá lớn Kỹ

năng được các em HS chọn nhiều nhất là Bảo mật thông tin cá nhân (M=0.88; SD=0.32), tiếp đến là Sử dụng mật khẩu có độ bảo mật cao (M=0.77; SD=0.42) và đa

số các kỹ năng khác đều liên quan đến bảo mật Khảo sát mong muốn của học sinh về hình thức, nội dung của chương trình giáo dục an toàn internet, kết quả cho thấy học

sinh có xu hướng lựa chọn hình thức giáo dục là Hoạt động trải nghiệm (M=0.64) và Khóa học/Chương trình (M=0.62); nội dung giáo dục là về Bảo mật thông tin (M=0.76; SD= 0.43) và Ứng phó khi bị lộ thông tin cá nhân, ảnh trên mạng xã hội (M=0.75; SD= 0.43).

Bảng 2 Mong muốn về hình thức, nội dung của chương trình

giáo dục an toàn internet

Hình

thức

giáo

dục

Số lượng

Trải nghiệm hành vi không an toàn 274 0.51 0.50

Nội

dung

giáo

dục

Phòng ngừa trêu chọc, bắt nạt trực

Ứng phó khi bị lan truyền thông tin

3.4 Đánh giá hiệu quả của chương trình giáo dục an toàn mạng cho học sinh THPT

Sau thực nghiệm, chúng tôi tiến hành đánh giá chương trình thông qua bảng hỏi được hoàn thành bởi học sinh vào thời điểm trước và sau khi tham gia vào chương trình giáo dục an toàn mạng internet Khi được hỏi về một số kỹ năng an toàn mà HS

sử dụng mạng internet, kết quả cho thấy:

Bảng 3 Mô tả chung về việc sử dụng internet của HS của nhóm thực nghiệm thời

điểm trước và sau thực nghiệm

Trước thực nghiệm

Sau thực nghiệm Có

(%) Không (%) (%) Có Không (%)

Nếu em có một trang mạng xã hội, em sẽ sử

dụng một trang web chỉ cho phép bạn bè mà

em biết truy cập trang web của em và không

cho phép bất cứ ai khác xem nó

Em không bao giờ tiết lộ tên thật của em cho

những người quen biết qua mạng

Em không bao giờ tiết lộ địa chỉ nhà của em

Em không bao giờ tiết lộ số điện thoại của em

cho những người quen biết qua mạng

Em không bao giờ nói tên người dùng hoặc

mật khẩu của em cho những người quen trực

tuyến

Em không cung cấp bất kỳ manh mối nào về

danh tính của em

Em không bao giờ gửi hình ảnh của em cho

một người quen qua mạng và không có ý định

gửi

Em chưa bao giờ gặp một người quen qua

mạng ngoài đời thực, và cũng không có ý định

gặp

Trước thực nghiệm, số học sinh trả lời có khi chọn đáp án “Nếu em có một trang mạng xã hội, em sẽ sử dụng một trang web chỉ cho phép bạn bè mà em biết truy cập trang web của em và không cho phép bất cứ ai khác xem nó” chiếm 73.3% và Sau

thực nghiệm, thì số lượng chọn đáp án này tăng lên 95.6% Tuy nhiên, vẫn còn một số

ít, các em (chiếm 4.4%) vẫn sử dụng các trang web mà để công khai và có thể cho

những người khác theo dõi Tiếp theo, khi hỏi về việc lựa chọn đáp án “Em không bao giờ tiết lộ tên thật của em cho những người quen biết qua mạng” thì sau thực nghiệm

số học sinh chọn đáp án này tăng lên là 84.4% nhiều hơn 31.1% so với trước khi thực nghiệm Nhưng vẫn còn 1 phần không nhỏ các em không lựa chọn “có” ở đáp án này

Ở đáp án “Em không bao giờ tiết lộ địa chỉ nhà của em cho những người quen biết qua mạng” thì vẫn một số lượng nhỏ các em tiếp lộ địa chỉ nhà của mình cho những

người lạ không quen (chiếm 4.4%)

Kiểm định Paired Sample T-test giữa kết quả đo trước và sau của học sinh tham gia thực nghiệm, kết quả cho thấy việc học sinh sử dụng internet theo các mô tả trên trước và sau thực nghiệm cũng có thay đổi Học sinh lựa chọn an toàn sau thực nghiệm

(M=5.65; SD=1.93) nhiều hơn trước thực nghiệm (M=6.83; SD=1.68) với t(45)=-4.82, p= 0.00.

Bảng 4 Kết quả so sánh việc vận dụng các kỹ năng sử dụng mạng internet an toàn

của nhóm thực nghiệm thời điểm trước và sau thực nghiệm

Tình huống

Trước/

Sau thực nghiệm

1 Khi một người mà bạn không quen TTN2 1.63 1.06 -3.51 45 0.001

muốn trở thành một người bạn trực

3 2.26 1.04

2 Khi bạn sử dụng Facebook,

Twitter, Zalo, v.v hay một trang web

tương tự, bạn thiết lập hồ sơ như thế

nào.

3 Bạn nhận được một email từ ngân

hàng họ hỏi về chi tiết tài khoản của

bạn

4 Giáo viên nói với bạn rằng bạn cần

học cách làm thế nào để sử dụng

Internet an toàn

5 Bạn bị yêu cầu bạn điền vào một

biểu mẫu về các thông tin cá nhân

như: địa chỉ, số điện thoại của

bạn.v.v

6 Bạn liên tục bị làm phiền bởi các

tin nhắn rác sau khi đăng ký nhạc

chuông miễn phí trên Internet

7 Khi bạn nhận được yêu cầu đề nghị

gặp mặt của 1 người bạn quen qua

mạng

8 Bạn nhận được một bức ảnh từ di

động của bạn Hình ảnh này cho thấy

một câu bé bị đánh bởi một bạn nam

trong lớp bạn

9 Bạn muốn mua một món đồ yêu

thích, mà người bán hàng yêu cầu

cung cấp thông tin cá nhân

Bảng trên cho thấy, ngoại trừ tình huống 8 thì ở tất cả các tình huống khác, học sinh đều lựa chọn cách thức ứng xử an toàn hơn sau thực nghiệm và sự khác biệt này

đều có ý nghĩa thống kê (p<0.05).

Để đánh giá hiệu quả của chương trình giáo dục an toàn mạng này, tức là xem xét xem sau thực nghiệm, nhóm thực nghiệm có nhận thức và lựa chọn vận dụng các

kỹ năng sử dụng mạng an toàn tốt hơn so với nhóm đối chứng hay không, chúng tôi tiến hành phân tích hiệp phương sai ANCOVA

Bảng 5 Kết quả phân tích hiệp phương sai ANCOVA

thực nghiệm / đối chứng

1 Yêu cầu lựa chọn các đáp án mô tả đúng

về việc truy cập mạng internet của bạn TN

2 Khi một người mà bạn không quen muốn

trở thành một người bạn trực tuyến với bạn TN 2.39 4.33 0.02

8 Bạn đã trò chuyện trực tuyến một thời

gian với một người mà bạn chưa từng gặp

Cô ấy/ anh ấy đề nghị gặp bạn

Kết quả cho thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ nhận thức và

vận dụng kỹ năng truy cập Internet an toàn giữa hai nhóm [F(2.86)=16.76, p=0.00] Sau thực nghiệm, nhóm đối chứng (M=5.30) có mức độ sử dụng mạng internet kém an toàn hơn so với nhóm thực nghiệm (M=6.86) trong tình huống “Yêu cầu lựa chọn các đáp án mô tả đúng về việc truy cập mạng internet của bạn”.

Ở tình huống 2, nói về “Khi một người mà bạn không quen muốn trở thành một người bạn trực tuyến với bạn” kết quả cho thấy có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm [F(2.86)=4.33, p=0.02] Sau thực nghiệm, nhóm thực nghiệm (M=2.39) có mức độ kết bạn trực tuyến an toàn hơn nhóm đối chứng (M=2.13) Đến tình huống số 8, “Bạn đã trò chuyện trực tuyến một thời gian với một người mà bạn chưa từng gặp Cô ấy/ anh ấy đề nghị gặp bạn”, kết quả phân tích cũng chỉ ra rằng có

sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm [F(2.86)=3.92, p=0.02] Sau thực nghiệm, nhóm thực nghiệm (M=2.61) có mức độ lựa chọn những phương án an toàn

cao hơn trước tình huống gặp gỡ bạn quen qua mạng so với nhóm đối chứng

(M=2.29).

Chúng tôi cũng thu thập đánh giá của HS tham gia thực nghiệm về hiệu quả của bài dạy Về hình thức thì hầu như các em đều cảm thấy học các kỹ năng an toàn khi sử dụng mạng Internet theo hình thức này là phù hợp (số em lựa chọn chiếm 73.3%) Về nội dung, có 73.3% HS tham gia thực nghiệm đánh giá nội dung như bài dạy là đầy đủ

và vừa sức với các em Thời lượng tiến hành bài dạy là 45 phút – thời gian của một tiết học, 29/44 HS (chiếm 64.4%) đánh giá thời lượng này là hợp lý, đủ để thực hiện các nội dung mà không gây nhàm chán, uể oải cho các em khi lắng nghe Có 69.7% các

em HS đánh giá là yêu thích bài dạy và bài dạy có ý nghĩa thiết thực với cuộc sống của các em Số còn lại cảm thấy chưa hài lòng lắm có thể do các tác động bên ngoài như phong cách giảng dạy của giáo viên, các vấn đề liên quan đến phương tiện dạy học, v.v

4 Kết luận

Thứ nhất, kết quả nghiên cứu cho thấy đa số học sinh THPT tham gia vào nghiên cứu đều sử dụng internet với tần suất cao, với nhiều mục đích khác nhau Thứ hai, bên cạnh những mặt tích cực, các em vẫn còn có nhiều hành vi nguy cơ mất an toàn khi sử dụng mạng internet Mức độ có các kỹ năng an toàn khi sử dụng internet

của các em qua tự đánh giá cũng chưa thực sự cao Thứ ba, HS đều đã có những nhận thức nhất định về giáo dục an toàn mạng và tầm quan trọng của giáo dục an toàn mạng, thể hiện mong muốn nhu cầu về chương trình giáo dục an toàn mạng internet Thứ tư, từ các nhu cầu của học sinh, chúng tôi đã xây dựng chương trình giáo dục an toàn mạng và đưa vào thực nghiệm Kết quả thực nghiệm thu được cho thấy nhóm thực nghiệm sau khi được học bài thực nghiệm đều có sự thay đổi trong nhận thức về cách sử dụng mạng internet cũng như các kỹ năng, cách ứng phó với các tình huống tiêu cực khi dùng mạng internet tốt hơn so với nhóm đối chứng, và sự khác biệt này có

ý nghĩa thống kê Điều đó cũng phần nào phản ánh được hiệu quả của chương trình Tuy được nhóm thực nghiệm đánh giá khá tốt về nội dung, hình thức, kết cấu bài dạy, nhưng nội dung bài dạy chỉ mới dừng lại ở việc bổ túc ba nhóm kỹ năng sử dụng mạng

an toàn, còn nhiều nhóm kỹ năng khác như nhóm kỹ năng liên quan đến sử dụng công nghệ an toàn, kỹ năng ứng phó với các tình huống tiêu cực khác như quấy rối trên mạng, sexting, v.v vẫn cần được nghiên cứu thêm để đưa vào bài dạy, cần mở rộng quy mô về nội dung và hình thức các bài dạy liên quan đến việc sử dụng mạng internet

an toàn để chương trình hoàn thiện hơn nữa

Tài liệu tham khảo

[1] Lê Minh Công (2013), Tình trạng nghiện internet ở học sinh trung học cơ sở tại

thành phố Biên Hòa tỉnh Đồng Nai, Kỷ yếu Hội thảo quốc tế lần thứ 3 về Tâm lý trường học tại Đại học Sư phạm Tp Hồ Chí Minh, NXB Đại học Sư phạm TP HCM.

[2] Trần Văn Công, Nguyễn Phương Hồng Ngọc, Ngô Thùy Dương, Nguyễn Thị

Thắm (2015), Chiến lược ứng phó của học sinh với bắt nạt trực tuyến Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, tập 31, số 3, trang 11-24 ISSN 0866-8612 [3] Trần Thị Minh Đức, Lê Thị Thanh Thủy, Kiều Anh Tuấn (2013), Game bạo lực với thanh thiếu niên: Phân tích từ góc độ tâm lý xã hội, NXB Đại học Quốc gia Hà

Nội, tr.131

[4] Đặng Hoàng Minh, Nguyễn Thị Phương (2013), Tương quan giữa mức độ sử dụng

internet và các vấn đề sức khỏe tâm thần của học sinh trung học cơ sở, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Nghiên cứu Giáo dục, Tập 29, Số 2 (2013) 34‐42.

[5] Trần Thành Nam, Nguyễn Thị Minh Phú, (2016), Thái độ, chuẩn mực cá nhân, dự

định và hành vi sexting: Khảo sát trên học sinh THCS và sinh viên đại học, Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, tập 2, số 1.

[6] Nguyễn Thị Nga (2011), Tìm hiểu hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông,

Luận văn thạc sĩ ngành Tâm lí học, Trường Đại học Khoa Học Xã Hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

[7] Nguyễn Phương Hồng Ngọc, Trần Văn Công (2016), Hậu quả của bắt nạt trực

tuyến ở học sinh trung học phổ thông, Kỷ yếu hội thảo quốc tế: Sang chấn tâm lý và các hoạt động trợ giúp, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, tr.51-63

[8] Huỳnh Văn Sơn, Nguyễn Huỳnh Ngọc Trâm (2014),Thực trạng việc sử dụng

Facebook của thanh niên 15-18 tuổi tại TPHCM, Tạp chí KHOA HỌC ĐHSP TPHCM(63).

[9] Đinh Thị Kim Thoa, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Trần Văn Tính (2009), Tâm lý học phát triển, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

[10] Snakenborg, J., Van Acker, R., & Gable, R A (2011) Cyberbullying: Prevention

and intervention to protect our children and youth Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 55(2), 88-95.

[11] Limber, S P., Kowalski, R M., & Agatston, P W (2008) Cyber bullying: A prevention curriculum for grades 6-12 Hazelden Publishing.

Development of the Internet Saftey Education Lesson

for High School students

Tran Van Cong, Tran Thi Mai Phương, Nguyen Thi Thu Hang, Nguyen Quynh Chi, Tran Ngoc Thuy Anh

VNU University of Education, 144 Xuan Thuy, Cau Giay, Hanoi, Vietnam

Abstract: This study developed theinternet safety education lesson for high school students.

Reality of internet usage was examined on 540 high school students from 10th to 12th grade in

2 schools in Hanoi, with mean age of 17 Research results showed that 450 students used internet everyday (accounting for 83.3%) The internet safety education lesson included 3 main skills: information security - prevention of disclosing private information, making friends online and coping with cyberbullying After participating in lesson, student's knowledge of internet safety was improved

Keywords: internet safety, education lesson, high school student.