Giáo trình ngữ pháp tiếng indonesia thực hành trình độ trung cấp

Nghĩa của từ được thành lập bằng song tố ke-/-an có thể thấy được trong từng trường hợp như sau: Menyatakan tempat atau daerah Để thành lập từ chỉ “nơi chốn hoặc khu vực”, song tố ke-/-

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TS NGUYỄN THANH TUẤN

GIÁO TRÌNH NGỮ PHÁP TIẾNG INDONESIA

THỰC HÀNH

(Trình độ Trung cấp)

Bahan Pelajaran Tata Bahasa Praktis Bahasa Indonesia

(Tingkat Menengah)

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2018

ĐỂ CÓ SÁCH HAY, CẦN CHUNG TAY BẢO VỆ TÁC QUYỀN!

LỜI NÓI ĐẦU

Tiếng Indonesia là môn học bắt buộc đối với sinh viên ngành Indonesia học thuộc Khoa Đông phương học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố

Hồ Chí Minh Tiếng Indonesia thuộc ngữ hệ Nam Đảo, một ngữ

hệ có số lượng người nói đông nhất khu vực Đông Nam Á Nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội, tiếng Indonesia đã được đưa vào giảng dạy ở trình độ đại học Tuy nhiên, giáo trình chính thức dùng để giảng dạy cho môn học này hầu như không có Năm

2010, tác giả đã tập hợp, biên tập những bài giảng của mình và

in thành Giáo trình Ngữ pháp tiếng Indonesia - Trình độ sơ cấp Để tiếp tục bổ sung nguồn giáo trình học tiếng Indonesia

cho sinh viên ngành Indonesia học, tác giả tiếp tục biên soạn

Giáo trình Ngữ pháp tiếng Indonesia thực hành - Trình độ trung cấp

Giáo trình Ngữ pháp tiếng Indonesia thực hành - Trình độ

trung cấp là quyển sách tập hợp các bài giảng của tác giả sử

dụng để giảng dạy cho sinh viên ngành Indonesia học trong những năm gần đây Giáo trình này được thiết kế thành 18 bài học, phân bố giảng dạy trong thời lượng 90 tiết Nội dung của giáo trình này gồm có ba nội dung chính, đó là (1) các phụ tố thành lập động từ, (2) các phụ tố thành lập danh từ và (3) một số loại câu đặc biệt trong tiếng Indonesia Các bài học này được tác giả chọn lọc nhằm giúp cho sinh viên có thể nắm được cách thành lập động từ, cách thành lập danh từ và cách dùng của một

số cấu trúc câu đặc biệt để từ đó có thể sử dụng tiếng Indonesia một cách hiệu quả, đặc biệt trong giao tiếp và thực hành viết Giáo trình này được sử dụng cho hai môn học “Tiếng Indonesia trình độ trung cấp – Ngữ pháp 1” và “Tiếng Indonesia trình độ trung cấp – Ngữ pháp 2”

Do giáo trình này là tập hợp các bài giảng nên chắc chắn sẽ còn nhiều thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp của các nhà nghiên cứu để quyển giáo trình này ngày càng hoàn thiện hơn nhằm phục vụ cho sinh viên và những người yêu thích tiếng Indonesia Xin chân thành cảm ơn

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2018

TS Nguyễn Thanh Tuấn

MỤC LỤC

Lời nói đầu iii

Pelajaran 1: Konfiks ke-/-an 1

(Song tố ke-/-an)

Pelajaran 2: Awalan te(R)- 11

(Tiền tố te(R)-)

Pelajaran 3: Kata kerja berawalan mempe(R)- 19

(Động từ chứa tiền tố mempe(R)-)

Pelajaran 4: Kata kerja berkonfiks me(N)-/-i 30

(Động từ chứa song tố me(N)-/-i)

Pelajaran 5: Kata kerja berawalan me(N)- + Adj 41

(Động từ chứa tiền tố me(N)- + Adj) Pelajaran 6: Kata kerja berkonfiks be(R)-/-an dan be(R)-/-kan 48

(Động từ chứa song tố be(R)-/-an và be(R)-/-kan) Pelajaran 7: Bentuk ulang kata kerja 55

(Dạng láy của động từ) Pelajaran 8: Kata benda berkonfiks pe(N)-/-an 64

(Danh từ chứa song tố pe(N)-/-an) Pelajaran 9: Kata benda berkonfiks pe(R)-/-an 77

(Danh từ chứa song tố pe(R)-/-an)

Pelajaran 10: Bentuk ulang kata benda 89

(Dạng láy của danh từ)

Pelajaran 11: Awalan “-nya” 99

Pelajaran 15: Klausa relatif 140

Pelajaran 18: Kalimat langsung dan tak langsung 164

(Câu trực tiếp và câu gián tiếp)

Tài liệu tham khảo 179

1 Chức năng của song tố ke-/-an

Song tố ke-/-an có nhiều chức năng khác nhau trong việc cấu tạo

từ trong tiếng Indonesia Song tố này có thể kết hợp với các tính từ, danh từ hay động từ để thành lập danh từ, động từ hay tính từ khác Dưới đây sẽ trình bày từng trường hợp cụ thể

1.1 Cấu tạo danh từ

Để cấu tạo danh từ, song tố ke-/-an có thể kết hợp với các tính từ, động từ hoặc danh từ tuỳ thuộc vào từng ngữ cảnh cụ thể

- Song tố ke-/-an kết hợp với động từ để thành lập danh từ Hãy

xem những thí dụ dưới đây:

a Kepergian ayah yang tiba-tiba membuat kami sekeluarga

sangat terpukul

b Beberapa hari yang lalu, desa kami kedatangan rombongan

wisatawan dari mancanegara

c Karena letusan gunung berapi, beberapa keberangkatan di

bandara Soekarno Hatta tertunda

- Song tố ke-/-an kết hợp với tính từ để thành lập danh từ Hãy

xem những thí dụ dưới đây:

a Kami tidak melupakan kebaikan mereka

b Setiap orang memiliki kelemahan, namun bukan berarti kita

harus menyerah pada kelemahan tersebut

c Setelah beberapa kali mengikuti pelatihan, kini ia sudah

menunjukkan kemajuan yang sangat pesat

- Song tố ke-/-an kết hợp với danh từ để thành lập danh từ Hãy

xem những thí dụ dưới đây:

a Untuk membuka lapangan kerja, pemerintah sedang

menggalakkan ekonomi kerakyatan di daerah-daerah

b Lagu kebangsaan Indonesia Raya berkumandang di seluruh

penjuru wilayah Indonesia saat perayaan 17 Agustus

c Banjir yang terjadi kemarin itu mengenangi

kantor kecamatan, sekolah-sekolah dan rumah warga di

sekitarnya

1.2 Cấu tạo động từ

Để cấu tạo động từ, song tố ke-/-an kết hợp với một số động từ hoặc danh từ Thông thường những động từ được cấu tạo bằng song tố này thuộc vào loại động từ bị động Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Karena kehujanan, adik saya sakit flu

b Beberapa karyawan perusahaan itu kehilangan mata

pencaharian sejak dipensiun dini dari tempatnya bekerja

c Sejak menjual produk secara online, kini

ia kebanjiran pesanan dari luar negeri

1.3 Cấu tạo tính từ

Song tố ke-an được sử dụng để thành lập tính từ bằng cách kết hợp với dạng láy của danh từ Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Walaupun usianya masih belia, namun Ayu sudah

menunjukkan sifatnya yang keibu-ibuan saat mengasuh

adiknya

b Karena anak tunggal dan selalu dimanja, maka sampai

dewasa pun sifatnya masih kekanak-kanakan

2 Hình thái học của song tố ke-/-an

- Về cơ bản, song tố ke-/-an không biến đổi cũng như không làm biến đổi hình thái học khi kết hợp với bất kỳ phụ âm hay nguyên âm đầu của từ mà nó kết hợp

- Không giống với các phụ tố khác, song tố ke-/-an có thể kết hợp được với các từ cơ bản hay từ phái sinh và cũng không biến đổi cũng như không làm biến đổi hình thái học khi kết hợp với bất kỳ phụ

âm hay nguyên âm đầu của từ mà nó kết hợp

3 Nghĩa của song tố ke-/-an

Nghĩa của song tố ke-/-an phụ thuộc vào từ gốc mà nó kết hợp Nghĩa của từ được thành lập bằng song tố ke-/-an có thể thấy được trong từng trường hợp như sau:

(Menyatakan tempat atau daerah)

Để thành lập từ chỉ “nơi chốn hoặc khu vực”, song tố ke-/-an có thể kết hợp với các tính từ, danh từ Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Kediaman presiden dijaga ketat oleh polisi semenjak

mendapat teror bom

b Kedutaan besar negara-negara sahabat berada di ibukota Ha

Noi

c Kerajaan Inggris sedang berbahagia menyambut lahirnya

cucu penerus tahta

yang tidak disengaja)

Để thành lập từ chỉ “hành động không cố ý”, song tố ke-/-an có thể kết hợp với các động từ hoặc tính từ Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Saat hujan lebat beberapa waktu lalu, daerah

kami kejatuhan batu es sebesar kelereng

b Semalam supermarket di seberang jalan

itu kemasukan pencuri

c Kereta listrik itu mengalami keterlambatan karena listrik

padam beberapa saat

(Bermakna terlalu)

Để thành lập từ chỉ “tình trạng quá mức” (không tốt), song tố /-an có thể kết hợp với các danh từ hoặc tính từ Hãy xem những thí

ke-dụ dưới đây:

a Sepatu yang dipakainya tampak kebesaran dari ukuran

kakinya

b Suhu dalam ruangan itu membuatnya kedinginan sehingga ia

berkali-kali menggosokkan kedua tangannya

c Setelah mendengar cerita mistis itu, ia ketakutan hingga tidak

a Ia memang masih kekanak-kanakan

b Warna air kolam itu kebiru-biruan, tampak seperti warna

langit

c Buah-buahan itu sudah hampir matang, lihat saja warnanya

sudah kekuning-kuningan

đựng” (Bermakna dalam keadaan)

Để thành lập từ chỉ “trong tình trạng” hay “sự chịu đựng”, song tố ke-/-an có thể kết hợp với các tính từ, danh từ hoặc động từ Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Di tengah hiruk piruknya ibukota, masih banyak warga yang

hidup dalam kemiskinan

b Dokter memastikan jika ia mengalami hal tersebut

karena keracunan makanan laut

c Kota saya sering terjadi kebanjiran pada musim hujan

3.6 Song tố ke-/-an có nghĩa chỉ “tình trạng liên quan đến” (Keadaan

yang berhubungan dengan)

Để thành lập từ chỉ “tình trạng liên quan đến”, song tố ke-/-an có thể kết hợp với các động từ hoặc tính từ Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Menghadapi musim pancaroba, kita harus

menjaga kebersihan lingkungan tempat tinggal kita

b Kekacauan itu terjadi hanya karena satu orang yang tidak

tertib mengantri

c Pusat kesehatan masyarakat di kampung saya modern

3.7 Song tố ke-/-an có nghĩa chỉ “khả năng” (dapat di-)

Để thành lập từ chỉ “khả năng” thực hiện một hành động nào đó

mà nghĩa của nó liên quan đến động từ gốc đề cập đến, song tố ke-/-an

có thể kết hợp với động từ Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Gunung Semeru kelihatan dari Lumajang (dapat dilihat)

b Ledakan bom kedengaran dari sini (dapat didengar)

3.8 Song tố ke-/-an có nghĩa chỉ “tập hợp” (Bermakna Kumpulan)

Để thành lập từ chỉ “tập hợp”, song tố ke-/-an có thể kết hợp với các danh từ Hãy xem thí dụ dưới đây:

Pulau Kalimantan merupakan salah satu kepulauan terluas di

Mohammad Ali adalah seorang perajin tas kulit yang sukses

 Kesuksesan itu membuat dia dan tokonya dikenal orang

1 Mungkin dia akan berangkat besok

 Ada ……… dia akan berangkat besok

2 Kamar ini harus selalu bersih

 ……… kamar ini penting sekali

3 Semua orang ingin negara itu merdeka

 Semua orang ingin ……… negara itu

4 Orang tuanya ingin dia lulus dalam ujiannya

 ……… orang tuanya adalah dia lulus dalam ujiannya

5 Kami harap semua penumpang kapal itu selamat

 Kami mengharapkan ……… bagi semua penumpang

B Buatlah kalimat dengan kata-kata yang tersedia!

C Isilah kalimat di bawah dengan kata yang tersedia!

a kemungkinan - kebersihan - kedatangan

kehidupan - kecepatan

1 Kami takut akan ……… dia tidak datang hari ini

2 Mereka harus menjaga ……… kota itu

3 Orang miskin menginginkan ……… yang lebih baik

4 ……… mobil itu 160 kilometer sejam

5 Banyak orang menunggu ……… kapal terbang Garuda

b kedatangan - ketakutan – ketinggalan

kesakitan - kekurangan

1 Saya berjalan kaki ke sekolah tadi pagi karena saya

……… bus

2 Ibu sibuk memasak hari ini karena dia ……… tamu

3 Perempuan itu kurus, pucat dan lemah karena ……… makanan bergizi dan vitamin

4 Dia gemetar ……… melihat harimau itu

5 Dia menangis ……… karena giginya terasa sakit sekali

D Lengkapilah kalimat berikut dengan menggunakan konfiks ke-/-an berdasarkan kata yang dicetak miring!

1 Banyak tanaman dan bangunan rusak karena banjir Banjir

menimbulkan banyak ………

2 Kita harus menjaga ……… agar selalu sehat

3 Pemimpin itu telah pergi Dengan sedih rakyat melepas

……… pemimpin itu

4 Dia jujur dan semua orang mengakui ……… -nya

5 Dahulu dia bosan tinggal di kota ini, tetapi setelah punya

banyak teman, ……… itu menjadi hilang

6 Saya suka warna biru Warna apa ……… Anda?

7 Dalam organisasi itu dia duduk sebagai ketua ………

itu akan dia pegang selama tiga tahun

8 Desa kami aman karena seluruh warga bertanggung jawab

dalam menjaga ……… desa

9 Joko pandai bermain bulu tangkis, Tuti pandai bermain tenis meja, dan Mary pandai bermain tenis lapangan Setiap orang

mempunyai ……… masing-masing

10 Banyak orang malas dan tidak ada obat untuk mengobati

………

11 Kuda itu berlari cepat, melebihi ……… sepeda

E Pilihlah jawaban (A, B, C atau D) yang tepat!

1 Ibu Tuti …… uang di pasar kemarin

A kelihatan B kehilangan

C kedengaran D kemungkinan

2 Kata berkonfiks ke-/-an yang merupakan kata sifat dalam kalimat di bawah ini adalah ……

A Bilamana kerajaan Majapahit berdiri?

B Kesatuan-kesatuan aksi bermunculan pada zaman Orde Baru

C Penyelewengan di perusahaan itu baru ketahuan akhir-akhir ini

D Ciri baju kebesaran raja Solo berwarna hitam

3 Anak-anak terlihat kepanasan saat upacara bendera

Makna konfiks ke-/-an pada kata “kepanasan” dalam kalimat

tersebut adalah ……

A perbuatan yang tidak disengaja

B terlalu, terlampau

C menderita, terkena

D keadaan yang berhubungan dengan

4 Kata bercetak miring dalam kalimat-kalimat berikut yang seharusnya diberi konfiks ke-/-an adalah ……

A Karena hujan, semalam Doni demam

B Kami akan segera lanjut perjalanan

C Sahabat antara Ima dan Ria sudah retak

D Malam ini langit mandi cahaya bintang

5 Perjuangan para pahlawan kemerdekaan harus kita hargai

Konfiks ke-/-an yang semakna dengan konfiks pe(R)-/-an dalam kalimat tersebut adalah ……

A Presiden menerima kunjungan para menteri di kediamannya

B Para mahasiswa melakukan aksi unjuk rasa di kedutaan

Amerika

C Anak itu kecapaian karena setiap hari berjalan jauh menuju

sekolahnya

D Kepatuhan pada orang tua adalah kewajiban setiap anaknya

6 Kedatangan tamu disambut dengan upacara adat Fungsi konfiks /-an pada kalimat di atas sama dengan fungsi –nya pada kalimat ……

ke-A Dia mengecat rumahnya dengan cat putih

B Hasil kebunnya cukup untuk biaya hidup keluarga

C Buku itu berjudul lahirnya Pancasila

D Sakitnya tidak tertahankan olehku

7 Kata kerja berkonfiks ke-/-an yang berkaitan dengan kata kerja pasif berkonfiks di-/-i terlihat dalam kalimat di bawah ini, kecuali ……

A Rumah tetangga semalam kedatangan tamu yang tak

diundang

B Pintu rumahnya sudah kedapatan sudah terbuka

C Puncak Merapi sudah tidak kelihatan lagi

D Mobilnya kehabisan bensin dalam perjalanan pulang

8 Kata berkonfiks ke-/-an yang tidak menyatakan kata kerja (verba) terdapat dalam kalimat ……

A Kebakaran di pabrik seperti itu mengundang perhatian

masyarakat

B Akhirnya ketahuan juga siapa yang telah melakukan kejahatan

itu

C Anak itu sakit akibat kehujanan kemarin

D Aku ikut berduka cita atas kematian ayahmu

9 Tadi siang, aku melihatnya memakai kaos berwarna putih biruan

kebiru-Konfiks ke-/-an dalam kalimat di atas bermakna ……

A dalam keadaan B menyerupai

C perbuatan yang tidak disengaja D terlalu

10 Konfiks ke-/-an pada kata di bawah ini berfungsi sebagai pembentuk kata benda, kecuali ……

A Warna bajunya kebiru-biruan serasi dengan kerudungnya

B Halaman rumahku ditanami dengan pohon buah-buahan

C Sikap gadis itu masih kekanak-kanakan

D Wati tampak kurus karena sakit-sakitan

12 Kalimat yang menggunakan kata berkonfiks ke-/-an yang bermakna “tidak disengaja” adalah ……

A Rumahnya ada di dekat kantor kelurahan

B Kerinduannya tidak dapat dibendung

C Ketika hujan deras, rumahnya kemasukan air

D Semenjak menjadi siswa SMA kemandiriannya lebih tampak

13 Awalan ke-/-an yang berarti hal-hal yang berhubungan dengan masalah yang disebutkan dalam bentuk dasarnya terdapat dalam kalimat ……

A Mereka aktif di bidang kepramukaan

B Keamanan dan ketertiban masih terkendali

C Beberapa daerah kebanjiran siaran televisi asing

D Pada kedalaman tertentu tak terdapat makhluk hidup

Pelajaran 2

AWALAN te(R)-

(TIỀN TỐ te(R)-)

Tiền tố te(R)- là một phụ tố đặc biệt trong tiếng Indonesia Chức

năng của tiền tố này có thể nhìn từ khía cạnh cú pháp và từ vựng Xét

về mặt cú pháp, tiền tố này có thể thay thế cho một số cấu trúc ngữ

pháp trong tiếng Indonesia như “dạng so sánh nhất” , “dạng bị động” , Tiền tố te(R)- có chức năng thành lập động từ ở dạng bị động, có thể so sánh với động từ ở dạng bị động chứa tiền tố di- Động từ dạng

bị động chứa tiền tố te(R)- không xác định được người thực hiện và thời điểm thực hiện hành vi, hành động trong khi đó động từ dạng bị

động chứa tiền tố di- xác định rõ hai thành tố đó Xét về mặt từ vựng,

tiền tố này có thể kết hợp với một số động từ để tạo ra một động từ mới có nghĩa đặc biệt mà các tiền tố be(R)- và me(N)- không làm được Ngoài thành lập động từ, tiền tố te(R)- kết hợp với một số gốc

từ để thành lập danh từ chỉ người có nghĩa bị động mà tiền tố pe(N)- không làm được Dưới đây sẽ trình bày từng chức năng cụ thể và ý nghĩa của từ chứa tiền tố te(R)-

A Tiền tố te(R)- có chức năng thành lập “dạng so sánh nhất”

Tiền tố này kết hợp với các tính từ nhằm diễn tả “sự vượt trội” hay thay thế cho cấu trúc “paling + tính từ” dạng so sánh nhất Hãy xem xét những thí dụ dưới đây:

a Indonesia adalah negara terluas di Asia Tenggara

b Kusnaredi adalah anak terpandai di keluarganya

Tiền tố “te(R)- + tính từ” trong hai câu trên thay thế cho cấu trúc

“paling + tính từ” trong dạng so sánh nhất Cho nên hai thí dụ trên có thể được viết lại như sau nhưng nghĩa của chúng vẫn không thay đổi

a Indonesia adalah negara terluas di Asia Tenggara

 Indonesia adalah negara paling luas di Asia Tenggara

b Kusnaredi adalah anak terpandai di keluarganya

 Kusnaredi adalah anak paling pandai di keluarganya

B Tiền tố te(R)- có chức năng thành lập “động từ bị động”

Tiền tố này kết hợp với các động từ để thành lập động từ bị động chỉ

trạng thái của một hành động hay một sự việc nào đó Các động từ bị động chứa tiền tố te(R)- có nhiều nghĩa khác nhau Nghĩa của chúng

có thể được xác định như sau:

1 Động từ chứa tiền tố te(R)- xác định hay diễn đạt “khả năng”

hay “có thể” để thực hiện một hành động hay sự việc nào đó Hãy

xem xét những thí dụ dưới đây:

a Karung seberat itu terangkat juga oleh gadis itu (dapat

diangkat)

b Bus jalur 8 terlihat dari jauh (dapat dilihat)

2 Động từ chứa tiền tố te(R)- xác định hay diễn đạt một hành động

được thực hiện một cách “không cố ý” hay “vô tình” Hãy xem

những thí dụ dưới đây:

a Pensil saya terbawa oleh dia kemarin (tidak sengaja dibawa)

b Karena lelah, ia tertidur di meja kerja (tidak sengaja tidur)

3 Động từ chứa tiền tố te(R)- xác định hay diễn đạt một hành động

“đã xảy ra” hay “đã được thực hiện” nhưng không xác định được thời

gian cũng như người thực hiện nó Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Rumahnya terbakar habis (sudah dibakar)

b Nomor jalurnya tertulis dengan jelas di kaca depan (sudah ditulis)

4 Động từ chứa tiền tố te(R)- xác nhận hay diễn đạt một hành

động “xảy ra một cách bất ngờ” hay “được thực hiện một cách bất ngờ” Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Melihat orang tua itu, saya teringat kakek yang sudah tiada

b Dia terpekik melihat tubuh anaknya yang sudah tak

bernyawa itu

C Tiền tố te(R)- có chức năng thành lập “danh từ chỉ người”

Tiền tố này kết hợp với một động từ cụ thể để thành lập danh từ Thông thường những danh từ được thành lập bằng tiền tố te(R)- chỉ được sử dụng trong lĩnh vực pháp lý, có liên quan đến toà án như là

“terdakwa”, “tertuduh”, “terhukum” và “tersangka” Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Tertuduh tidak dapat memberi keterangan yang jelas

b Terjadi perdebatan yang seru antara penggugat dengan

tergugat

LATIHAN (THỰC HÀNH)

A Buatlah kalimat tanya dengan kata tanya yang tersedia!

Contoh:

Pensil saya terbawa oleh dia kemarin (siapa)

 Pensil Anda terbawa oleh siapa kemarin?

1 Ibu tersenyum melihat anak-anak bermain (mengapa)

10 Di pinggir desa itu terbentang sawah yang luas (di mana)

………?

B Katakanlah kembali kalimat berikut dengan imbuhan te(R)-!

Contoh:

Suaranya lemah, tidak dapat didengar dari sini

 Suaranya lemah, tidak terdengar dari sini

1 Bus jalur 10 sudah dapat dilihat dari jauh

C Ubahlah kata-kata dalam kurung dengan menggunakan imbuhan me(N)-, di-, atau di-/-kan, atau te(R)-!

1 Muhammad (beli) ……….buku di toko buku Toga Mas Buku itu (beli) ……….-nya bersama Sita

2 Harga buku yang mahal tidak (beli) ……….oleh mahasiswa

3 Nama pria yang (buat) ……….ia patah hati, (tulis)

……….dalam buku hariannya

4 Mobil itu (tutup) ……….pandangan kami sehingga nomor jalur bus itu tidak (lihat) ………

5 Ketika dia (ambil) ……….tas itu, gantungan kunci milik Sita (bawa) ……….dia juga

6 Pada pagi hari puncak Gunung Merapi (tutup) ….awan putih

7 Beberapa toko buku tidak (jual) ……….buku itu karena buku itu (jual) ……….habis seminggu kemarin

8 Kamus bahasa Indonesia – Ingris tidak (jual) ……….di sini, karena kami hanya (jual) ……….buku-buku agama

9 Apakah pengumuman itu sudah (tempel) ………….di papan pengumuman?

10 Meskipun pengumuman itu (tempel) ……… di papan pengumuman, ada banyak mahasiswa yang belum mengetahuinya

D Lengkapilah kalimat-kalimat di bawah dengan kata-kata yang tersedia!

terbakar terpandai terpotong terkejut

terpukul tertawa terbangun

1 Mereka ……….melihat film yang lucu

2 Kami ……….ketika kapal terbang mengebom kota itu

3 Tukang sepatu ………….tangannya ketika membuat sepatu

4 Petani itu ……….jari kakinya waktu membajak sawahnya

5 Pohon itu ….karena anak-anak membuat api di dalam rumput

6 Kami ……….karena angin ribut

7 Rumah itu ………….karena hubungan pendek arus listrik

8 Ketika mendengar cerita yang lucu, semua murid …………

9 Ali ……….karena bunyi hujan dari jendela

10 Siapa yang ……….di kelas ini

E Pilihlah jawaban (A, B, C atau D) yang tepat!

1 DKI Jakarta adalah daerah yang mempunyai kepadatan penduduk

tertinggi di Indonesia

A paling tinggi B.sangat tinggi

C sudah tinggi D yang tinggi

2 Saya tidak tahu gunung apa yang ……

A dalam keadaan di- B tidak sengaja

C dapat di- D paling

7 Awalan te(R)- yang termasuk aspek spontanitas adalah ……

A Lampu itu terpasang sampai pagi

B Ia orang terkaya di kampungku

C Wanita itu teringat kampung halamannya

D Bangkai kapal itu akhirnya terangkat juga ke darat

8 Awalan te(R)- yang bermakna “dalam keadaan di-” terdapat pada kalimat ……

A Beberapa novel tertata rapi di rak buku

B Siswa terpandai di kelasku berasal dari Banjar

C Gula itu terlarut dalam air

D Anak itu tertidur di kursi ruang tamu

9 Awalan te(R)- yang menyatakan makna “dikenai tindakan secara tak sengaja” terdapat pada kalimat ……

A Anak dari Kotabaru itu pandai dan tidak mudah tertipu

B Tulisan Budi tidak terbaca olehku

C Dalam kecelakaan itu, Maman terlempar beberapa meter

D Semua orang tertampung di tenda pengungsian di lapangan

10 Batu besar itu terangkat juga oleh anak kecil

Kata berawalan te(R)- pada kalimat berikut yang memiliki makna sama dengan makna awalan te(R)- pada kata “terangkat” adalah ……

A Andi terjatuh dari pohon

B Terdakwa itu meringkuk dalam penjara

C Pencuri itu tertangkap polisi

D Ahmad siswa terpandai di kelas itu

11 Buku bahasa Indonesiaku terbawa oleh Adi

Awalan te(R)- yang semakna dengan awalan te(R)- dalam kalimat tersebut ……

A Bazar itu mengadakan obral pakaian termurah

B Karena kurang hati-hati, ia terjatuh di parit itu

C Setiap pagi Tita tergesa-gesa berangkat sekolah

D Lampu hias itu sudah terpasang di seluruh sudut kota

12 Melihat lukisan itu terpesona

Makna awalan te(R)- pada kalimat di atas sama dengan kalimat …

A Karangan yang terbaik yang mendapat hadiah

B Bukunya terbawa oleh anak itu

C Dia mati terbunuh tadi malam

D Gadis itu tersenyum manis saat kusalami

13 Makna awalan te(R)- pada kalimat di bawah yang menyatakan suatu tingkatan atau superlatif adalah ……

A Dokumen dokumen penting tertumpuk di atas meja Ayah

B Indonesia merupakan negara kepulauan terbesar di dunia

C Gagang pintu ruangan depan terlepas saat kakak

mendorongnya

D Tulisan tangan Rudi tidak terbaca sama sekali

Pelajaran 3

KATA KERJA BERAWALAN mempe(R)-

(ĐỘNG TỪ CHỨA TIỀN TỐ mempe(R)-)

Trong cuốn Giáo trình Ngữ pháp tiếng Indonesia - Trình độ Sơ cấp, chúng ta đã nghiên cứu các phụ tố cơ bản thành lập động từ trong

tiếng Indonesia như tiền tố ber(R)- và tiền tố me(N)- Các tiền tố này kết hợp với các từ loại danh từ, tính từ, v.v để thành lập động từ Trong bài này, chúng ta sẽ tiếp tục nghiên cứu thêm cách thành lập động từ bằng tiền tố mempe(R)- Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Rani melanjutkan studi S2 untuk lebih memperdalam bidang

d Kakek masih mempergunakan kompor minyak sebagai

kompor untuk memasak

Qua những thí dụ trên, chúng ta có thể nhận thấy rằng (1) tiền tố mempe(R)- có thể kết hợp với các tính từ, danh từ và động từ để thành lập động từ; (2) tiền tố mempe(R)- có thêm hai biến thể, đó là song tố mempe(R)-/-i và song tố mempe(R)-/kan; (3) tiền tố mempe(R)- có quy tắc biến đổi hình thái học tương tự như tiền tố be(R)- khi kết hợp với các từ gốc

Khác với động từ chứa tiền tố be(R)-, động từ chứa tiền tố mempe(R)- là động từ chỉ hành động nên các động từ này có thể được chuyển sang dạng bị động Tuy nhiên, khi đổi sang câu bị động thì động từ chứa tiền tố mempe(R)- không tuân thủ giữ từ gốc hay động

từ nguyên mẫu như động từ chứa tiền tố me(N)- mà nó vẫn giữ lại một phần của tiền tố mempe(R)-, đó là pe(R)- Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Sekarang ini banyak jalan di kota Ho Chi Minh diperluas

b SIM harus saya perbarui di kantor polisi

c Lalu lintas diperhentikan polisi karena ada kecelakaan di jalan

Tiền tố mempe(R)- và hai biến thể của nó có nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào sự kết hợp của nó với các từ loại cụ thể để thành lập động từ Tiếp theo dưới đây, chúng ta sẽ nghiên cứu từng trường hợp cụ thể

1 Ngữ nghĩa của tiền tố mempe(R)-

Về mặt ngữ nghĩa, tiền tố mempe(R)- có một số nghĩa cơ bản như sau:

(membuat menjadi lebih)

Để thành lập nên động từ có nghĩa “làm cho trở nên (tính từ) hơn”, tiền tố mempe(R)- phải kết hợp với các tính từ Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Jalan layang dibuat untuk memperlancar lalu lintas

(membuat menjadi lebih lancar)

b Pada tahun 1990 jalan di kampung itu sempit Lebarnya hanya 3 meter Pada tahun 1993 pemerintah melebarkan jalan itu menjadi 5 meter Akan tetapi, karena aktivitas di

jalan itu semakin sibuk, tahun 1997 pemerintah memperlebar

jalan itu menjadi 8 meter, dan kini jalan itu lebih lebar

(menjadikan atau menganggap sebagai)

Để thành lập nên động từ có nghĩa “lấy/xem (danh từ) như là/làm”, tiền tố mempe(R)- thường kết hợp với các danh từ cơ bản Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Saya akan memperisteri gadis itu

b Mereka memperbudak tawanan itu dengan

sewenang-wenang (menjadikan sebagai budak)

2 Ngữ nghĩa của song tố mempe(R)-/-kan

Về mặt ngữ nghĩa, song tố mempe(R)-/-kan có một số nghĩa cơ bản như sau:

(menjadikan bahan)

Để thành lập nên động từ có nghĩa “làm thành nguyên liệu”, song

tố mempe(R)-/-kan kết hợp với các động từ cụ thể Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Tidak baik mempermainkan orang tua seperti itu

b Mahasiswa mempertontonkan tarian daerah di depan tamu

a Aku ingin memperkenalkan kamu pada ayahku

b Dosen memperingatkan mahasiswa agar tidak menyontek

(melakukan pe(R)-/-an)

Để thành lập nên động từ có nghĩa “làm của song tố pe(R)-/-an”, song tố mempe(R)-/-kan kết hợp với một số từ gốc mà có danh từ chứa song tố pe(R)-/-an Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Trans 7 akan mempersembahkan kesenian daerah

b Kami mempertahankan wilayah kami dari para pengunjuk

rasa

(menjadikan dapat di-…)

Để thành lập nên động từ có nghĩa “làm cho có thể được …”, song tố mempe(R)-/-kan kết hợp với một số từ gốc của động từ Hãy xem thí dụ dưới đây:

Saya akan memperlihatkan naskah aslinya (menjadikan dapat

dilihat)

2.5 Song tố mempe(R)-/-kan có nghĩa của tiền tố be(R)-

Để thành lập nên động từ có nghĩa của tiền tố be(R)-, song tố mempe(R)-/-kan kết hợp với các từ gốc của các động từ chứa tiền tố be(R)- Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Janganla kau mempersekutukan Tuhan (menjadikan

bersekutu)

b Kita dilarang mempekerjakan anak-anak sebagai buruh

(menjadikan anak bekerja)

3 Ng ữ nghĩa của song tố mempe(R)-/-i

Về mặt ngữ nghĩa, song tố mempe(R)-/-i có một số nghĩa cơ bản như sau:

3.1 Song tố mempe(R)-/-i có nghĩa “làm trở nên” (membuat supaya

objeknya menjadi atau menjadi lebih)

Để thành lập nên động từ có nghĩa “làm trở nên”, song tố mempe(R)-/-i thường kết hợp với các tính từ Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Mereka sedang memperbarui sistem kerja di kantornya

(menjadi baru)

b Para pekerja memperbaiki jalan yang rusak itu (menjadi

baik)

kata dasarnya pada objeknya)

Để thành lập nên động từ có nghĩa “làm”, song tố mempe(R)-/-i thường kết hợp với các động từ Hãy xem thí dụ dưới đây:

Siapa yang memperturuti kata hatinya akan celaka

2 Sebenarnya rumahnya sudah besar, tetapi dia ingin (besar)

……… lagi untuk tempat kos

3 Karena jalan itu diperbaiki, para supir (lambat) …… mobilnya

4 Lan Anh ingin (panjang) ……… rambutnya

5 Sehabis semester ini Hoang akan (panjang) ……… izin belajarnya di Universitas Gadjah Mada

6 Kata dokter, rokok dapat (pendek) ………… umur manusia

7 Jangan berdiri di depan pintu karena akan (sulit) ……… orang-orang yang akan lewat

8 Selain faktor manusia, birokrasi ini dapat (sulit) ……… orang yang mengurus surat izin

9 Dinding rumahnya sebenarnya sudah halus, tetapi ia ingin (halus) ……… lagi

10 Penelitian itu (kuat) ……… dugaan adanya kolusi antara konglomerat itu dengan seorang pejabat

11 Sebelumnya pers telah menduga bahwa kemungkinan ada kolusi antara konglomerat itu dengan seorang pejabat Pengunduran diri pejabat itu (kuat) ……… dugaan tersebut

12 Selain dengan guru, praktik berbahasa Indonesia dengan orang Indonesia di masyarakat akan (lancar) …… bahasa Indonesia Anda

13 Rakyat berharap bahwa program pemerintah itu dapat makin (sempit) ……… kesejangan antara orang yang kaya dan yang miskin

14 Karena waktu tinggal lima menit, ia (cepat) …… langkahnya agar tidak terlambat

15 Meskipun Huong sudah (pendek) …… rambutnya, menurut orang tuanya dia harus (pendek) ……… lagi rambutnya

16 Beberapa saat ini kami ada satu alat baru untuk (besar) … foto

17 Pagar di depan rumah rendah sekali Sekarang bapak Subagio mau (tinggi) ……… pagar itu

18 Hal itu sudah sukar Jangan coba (sukar) ……….nya

19 Kalau bisa, saya akan (kecil) ……… kemeja ini karena sekarang saya lebih kurus daripada tahun lalu

20 Rado bekerja di kantor perwakilan perusahaan Garudafood di kota Ho Chi Minh Sekarang dia senang tinggal di Vietnam, dia akan (panjang) …… kontraknya dengan perusahaannya

B Katakanlah kembali kalimat-kalimat di bawah ini dengan menggunakan awalan mempe(R)-!

1 Pergaulan dengan banyak orang telah membuat wawasan kita menjadi lebih luas

9 Untuk itu, dia pergi ke kantor imigrasi untuk membuat izin tinggal

di Indonesia menjadi lebih panjang

12 Nasihat guru telah membuat bahasa Indonesia murid itu menjadi lebih halus

C Lengkapilah kata yang berkurung dengan konfiks

mempe(R)-/-kan, dipe(R)-/-mempe(R)-/-kan, membe(R)-/-mempe(R)-/-kan, atau dibe(R)-/-kan!

Pengadilan Negeri Jakarta Selatan kemarin kembali menggelar sidang kasus pembunuhan Johan, karyawan PT Maju Mundur Dalam sidang itu di samping mengajukan beberapa saksi, Jaksa Penuntut Umum, Sausantyo, S.H (1) (lihat) ……… beberapa barang bukti kepada Majelis Hakim yang dipimpin oleh Hakim Ketua Hendy Utomo, S.H

Anisawati, salah seorang saksi dalam kasus itu, memberikan keterangan bahwa beberapa minggu sebelum ditemukan tewas dengan pisau tertancap di leher, Johan (2) (henti) ……… dari pekerjaannya di PT Maju Mundur sebagai kepala gudang Johan kemudian(3) (tanya) ……… mengapa dia sampai dipecat Padahal, dia sudah lebih dari sepuluh tahun mengabdi di perusahaan yang (4) (dagang) ……… mebel kayu jati

Menurut Anisawati, ketika itu perusahaan sedang (5) (laku)

……… program perampingan perusahaan Johan pun mendatangi Amril Subono, Direktur PT Maju Mundur, terdakwa dalam kasus itu Namun, justru Amril Subono justru (6) (ingat)

……… Johan untuk tidak datang lagi menemuinya Johan merasa (7) (malu) ………

Menurut Anisawati, Johan sangat marah Johan merasa selalu (8) (main) ……… oleh pimpinan perusahaan Meskipun sudah bekerja lebih dari sepuluh tahun, Johan merasa (9) (laku)

……… tidak adil Kenaikan gajinya selalu terlambat Beberapa rekannya yang tergolong baru bekerja sudah (10) (angkat)

……… ke Arab untuk berhaji, tetapi Johan hingga sekarang belum Ketika beberapa karyawan (11) (daya) ……… melalui seminar dan pelatihan, Johan tidak diikutsertakan Hal itu aneh menurut Anisawati Kalau memang dianggap tidak mampu, mengapa Johan terus (12) (kerja) ……… di perusahaan itu

Johan kemudian menceritakan pemecatan dirinya kepada beberapa temannya Teman-teman Johan merasa prihatin Sebagian temannya mengusulkan Johan untuk mengadakan demonstrasi Yang lain ingin (13) (temu) ……… Johan dengan para pengacara dari Lembaga Bantuan Hukum Johan menolak semua usul itu Dia mengatakan bahwa dia mempunyai cara sendiri untuk menyelesaikan masalahnya “Saya akan (14) (tahan) ……… harga diri saya Kalau perlu, saya akan (15) (taruh) ……… nyawa saya,” begitu kata Johan, menurut Anisawati

Beberapa hari sesudah bertemu dengan teman-temannya itu, Johan kembali mendatangi Amril Subono Sesudah itu, Johan ditemukan tidak bernyawa di sebuah gudang di PT Maju Mundur dengan sebilah pisau tertancap di lehernya

D Tentukanlah makna konfiks mempe(R)-/-i dalam kalimat di bawah ini!

kalimat-1 Ayah sedang memperbaiki mobilnya di bagasi rumah

………

2 Aldi sedang memperbarui aplikasi yang ada di dalam ponsel

pintarnya

………

3 Guna memperingati hari Kartini, pihak SMPN 78 menyuruh para

siswinya untuk mengenakan baju batik ala R.A Kartini

………

4 Pak komandan memperalati pasukannya dengan sejumlah senjata

mutakhir

………

5 Dia mempercaruti orang itu di depan umum

………

6 Ibu mempergantungi tembok halaman depan rumah sebagai tempat

bergantungnya tanaman gantung miliknya

14 Pihak kepolisian telah mempersenjatai anggotanya dengan senjata

yang lebih modern

………

15 Dia mempersungguhi dirinya untuk mengerjakan tugas tersebut

………

E Pilihlah jawaban (A, B, C atau D) yang tepat!

1 Pagar di depan rumah bapak Subagio sudah tinggi Sekarang dia mau …… pagar itu

C memperbesar D A, B dan C betul

3 Bapak Dalto memperluas rumah yang baru disewainya

C membuat menjadi luas D membuat menjadi lebih luas

4 Kalimat yang tidak menggunakan konfiks mempe(R)-/-kan adalah …

A Dia masih mempermasalahkan buku yang hilang

B Ayah dan ibu sedang memperbincangkan soal tanaman hias

C Adik sedang memerhatikan anjing kecil itu

D Kedua kakak beradik itu akhirnya berhasil dipertemukan

B Komandan mempersenjatakan pasukannya

C Pelukis itu memperlihatkan hasil karyanya

D la mempraktekkan cara kerja mesin hitung

6 Penggunaan kata berkonfiks dipe(R)-/-kan terdapat dalam kalimat ……

A Pencuri itu telah dipenjarakan kemarin siang

B Rambu lalu lintas dipergunakan untuk keperluan lalu lintas

C Sang putri diperankan oleh Aminah

D Lusi dipercayakan untuk menjaga adiknya

7 Ia hendak …… para pemimpin partai dengan pemimpin gerakan sosial untuk …… program yang telah …… bersama

Kalimat yang tepat untuk mengisi bagian rumpang kalimat tersebut adalah ……

A mempermalukan, menyamakan, menyusun

B mempertahankan, berdiskusi, dibicarakan

C mempermasalahkan, meluruskan, didiskusikan

D mempertemukan, membicarakan, disusun

8 Kita tidak …… beratnya sanksi bagi pelanggar …… lalu lintas karena hal itu …… bukan merupakan sumber masalah

Kata yang tepat untuk melengkapi kalimat yang rumpang tersebut adalah ……

A dipersoalkan, pengaturan, pembenarannya

B mempersoal, pengaturan, kebenarannya

C mempersoali, peraturan, dibenarkannya

D dipersoalkan, peraturan, sebenar-benarnya

9 1) Irak mempersenjatai pasukannya dengan granat

2) Hari ini kami mempelajari biologi

3) Para pendaki itu memperlengkapi ranselnya dengan bahan makanan

4) Dia harus memperbarui surat lamaran pekerjaan

5) Coba pikirkan, jangan memperturuti hawa nafsu!

Kata berkonfiks mempe(R)-/-i yang menyatakan kausatif terdapat pada ……

10 Pengusaha itu hanya memperkaya dirinya sendiri

Kata bercetak miring tersebut mempunyai makna yang sama dengan kalimat ……

A Danu memperhatikan penjelasan dari guru dengan saksama

B Rido memperdengarkan suaranya dihadapan penonton

C Adik memperkecil gambar yang telah ia buat

D Ibu memperoleh hadiah dari kakak

Pelajaran 4

KATA KERJA BERKONFIKS me(N)-/-i

(ĐỘNG TỪ CHỨA SONG TỐ me(N)-/-i)

1 Chức năng của song tố me(N)-/-i

Song tố me(N)-/-i là phụ tố kết hợp được sử dụng để thành lập động từ trong tiếng Indonesia Song tố này bao gồm tiền tố me(N)- và hậu tố -i, cả hai đều kết hợp với các gốc từ cùng một lúc Động từ chứa song tố me(N)-/-i này được sử dụng trong văn viết hay lời nói trang trọng Trong lời nói thân mật người ta thường diễn đạt ý kiến bằng một cụm từ có ý nghĩa tương đương mà không chứa song tố này,

đó là động từ được theo sau bởi một giới từ, hành động lặp lại nhiều lần,… Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Israel menembaki kubu-kubu gerilyawan Palestina

b Banyak orang menyenangi musik klasik

c Kakak menggulai teh untuk ayah

Qua các thí dụ ở trên, có thể thấy rằng song tố me(N)-/-i có thể kết hợp với các danh từ, tính từ hay động từ để thành lập động từ

2 Hình thái học của song tố me(N)-/-i

Về mặt hình thái học, song tố me(N)-/-i có 6 biến thể tuỳ thuộc vào âm đầu của từ được kết hợp, đó là các song tố men-/-i, mem-/-i, meng-/-i, meny-/-i, menge-/-i và me-/-i

2.1 Song tố me(N)-/-i biến đổi thành mem-/-i nếu khi kết hợp với các

từ gốc bắt đầu bằng các phụ âm /b/, /p/, /f/ và /v/ Trong đó, lưu ý nếu song tố me(N)-/-i kết hợp với các từ gốc bắt đầu bằng phụ âm /p/ thì phụ âm /p/ sẽ bị tỉnh lược Hãy xem những thí dụ dưới đây:

me(N)-/-i + betul  membetuli

me(N)-/-i + pinjam  meminjami

2.2 Song tố me(N)-/-i biến đổi thành men-/-i nếu khi kết hợp với các

từ gốc bắt đầu bằng phụ âm /c/, /d/, /j/, /sy/, /t/ và /z/ Trong đó, lưu ý

nếu song tố me(N)-/-i kết hợp với các từ gốc bắt đầu bằng phụ âm /t/ thì phụ âm /t/ sẽ bị tỉnh lược Hãy xem những thí dụ dưới đây:

me(N)-/-i + cahaya  mencahayai

me(N)-/-i + datang  mendatangi

me(N)-/-i + jalan  menjalani

me(N)-/-i + temu  menemui

gốc bắt đầu bằng các nguyên âm (/u/, /e/, /o/, /a/, /i/) hoặc các phụ âm /g/, /h/, /k/ và /kh/ Trong đó, lưu ý nếu song tố me(N)-/-i kết hợp với các từ gốc bắt đầu bằng phụ âm /k/ thì phụ âm /k/ sẽ bị tỉnh lược Hãy xem những thí dụ dưới đây:

me(N)-/-i + ulang  mengulangi

me(N)-/-i + ekor  mengekori

me(N)-/-i + obat  mengobati

me(N)-/-i + amat  mengamati

me(N)-/-i + ingin  mengingini

me(N)-/-i + goreng  menggorengi

me(N)-/-i + habis  menghabisi

me(N)-/-i + kunjung  mengunjungi

me(N)-/-i + khawatir  mengkhawatiri

gốc bắt đầu bằng phụ âm /s/ Trong đó, lưu ý nếu song tố me(N)-/-i kết hợp với từ gốc bắt đầu bằng phụ âm /s/ thì phụ âm /s/ sẽ bị tỉnh lược Hãy xem thí dụ dưới đây:

me(N)-/-i + suka  menyukai

gốc có một âm tiết Hãy xem thí dụ dưới đây:

me(N)-/-i + las  mengelasi

từ gốc bắt đầu bằng phụ âm /l/, /m/, /n/, /ng/, /ny/, /r/,/w/ và /y/ Hãy xem những thí dụ dưới đây:

me(N)-/-i + lindung  melindungi

me(N)-/-i + masuk  memasuki

me(N)-/-i + nikmat  menikmati

me(N)-/-i + nganga  mengangai

me(N)-/-i + nyala  menyalai

me(N)-/-i+ racun  meracuni

3 Ngữ nghĩa của song tố me(N)-/-i

Song tố me(N)-/-i kết hợp với nhiều loại từ khác nhau để thành lập động từ nên nghĩa của song tố me(N)-/-i rất khác nhau Các nghĩa của song tố me(N)-/-i phụ thuộc vào nghĩa của từ gốc mà nó kết hợp Chúng ta có thể xem xét nghĩa của nó trong từng trường hợp cụ thể như sau:

(menyatakan arah atau tempat)

Để thành lập động từ có nghĩa chỉ “nơi chốn” hoặc “hướng”, song

tố me(N)-/-i kết hợp với các động từ chứa tiền tố be(R)- hay các động

từ chỉ trạng thái Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Para peserta lomba sudah memasuki aula

 Para peserta lomba sudah masuk ke aula

b Ibu Ike Revita berkunjung ke terowongan Cu Chi

 Ibu Ike Revita mengunjungi terowongan Cu Chi

c Jangan duduki kursi itu

 Jangan duduk di kursi itu

“nhiều lần” (dilakukan berulang-ulang)

Để thành lập động từ có nghĩa chỉ hành động “lặp đi lặp lại” hay diễn ra “nhiều lần”, song tố me(N)-/-i kết hợp với các động từ chứa tiền

tố me(N)- hay động từ chỉ hành động Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Siapa yang melempari burung-burung itu?

 Siapa yang berulang-ulang melempar burung-burung itu?

b Ali memukuli kasur yang dijemurnya

 Ali berkali-kali memukul kasur yang dijemurnya

c Tentara itu menembaki benteng musuh

 Tentara itu berkali-kali menembak benteng musuh

(Menyatakan memberikan atau membubuhkan)

Để thành lập động từ có nghĩa chỉ “cho vào” hay “thêm vào”, song tố me(N)-/-i phải kết hợp với các danh từ chỉ chất, nguyên liệu hoặc một số danh từ cụ thể khác Hãy xem những thí dụ dưới đây:

a Kakak Santi memberi gula pada tehnya

 Kakak Santi menggulai tehnya

b Ibu Siti memberi garam pada ikan mujair itu

 Ibu Siti menggarami ikan mujair itu

c Kakakku memberi nama anak pertamanya Bunga

 Kakakku menamai anak pertamanya Bunga

(Menyatakan membuat jadi/menyebabkan jadi)

Để thành lập nên động từ có nghĩa chỉ việc “gây ra” hay “làm thành” một hành động hay sự kiện nào đó, song tố me(N)-/-i kết hợp với một số tính từ Hãy xem những thí dụ dưới đây

a Kita harus menjadikan jauh orang seperti dia

 Kita harus menjauhi orang seperti dia

b Lampu itu membuat terang pada ruangan dengan baik

 Lampu itu menerangi ruangan dengan baik

c Hujan turun membuat basah semua yang ada di bumi

 Hujan turun membasahi semua yang ada di bumi

(menyatakan membuang / mengeluarkan)

Để thành lập nên động từ có nghĩa “làm mất đi” hay “ném đi”, song tố me(N)-/-i kết hợp với một số danh từ chỉ vật có lông hoặc danh từ có lớp vỏ bên ngoài Hãy xem những thí dụ dưới đây: