Phát triển hệ thống tra cứu từ điển chuyên ngành hệ thống thông tin quản lý và thương mại điện tử

Được giao nhiệm vụ thực hiện đề tài nghiên cứu “Phát triển hệ thống tra cứu từ điển chuyên ngành Hệ thống thông tin quản lý và Thương mại điện tử”, nhóm nghiên cứu đã xây dựng 5 nhiệm

TÓM TẮT

Hệ thống thông tin quản lý và thương mại điện tử là hai ngành mới tại Việt Nam Tài liệu cho hai ngành mới này hầu như bằng tiếng Anh và được thể hiện trên những quyển sách chuyên ngành Điều này đã tạo ra nhiều khó khăn để người học hiểu được những khái niệm và mô hình mới trong trong hai lĩnh vực trên Với việc nghiên cứu đề tài này, chúng tôi mong muốn đóng góp những công cụ, tài liệu và công trình khoa học để người học dễ dàng tiếp cận hơn trong tìm hiểu và nghiên cứu trong hai lĩnh vực này

Được giao nhiệm vụ thực hiện đề tài nghiên cứu “Phát triển hệ thống tra cứu từ điển

chuyên ngành Hệ thống thông tin quản lý và Thương mại điện tử”, nhóm nghiên

cứu đã xây dựng 5 nhiệm vụ chính:

- Nhiệm vụ 1: Xây dựng hệ thống website hỗ trợ tra cứu từ điển chuyên ngành có ngữ cảnh trong lĩnh vực Hệ thống thông tin quản lý và Thương mại điện tử;

- Nhiệm vụ 2: Xây dựng bộ cơ sở dữ liệu từ điển chuyên ngành Hệ thống thông tin quản lý và Thương mại điện tử phục vụ tra cứu;

- Nhiệm vụ 3: Xuất bản một Sách tham khảo bằng tiếng Việt phục vụ cho giảng dạy môn học Thương mại điện tử;

- Nhiệm vụ 4: Đăng một bài báo tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ ĐHQG-HCM và một bài báo cáo tại hội thảo trong nước;

- Nhiệm vụ 5: Hỗ trợ cho 2 học viên cao học hoàn thành chương trình thạc sĩ ngành Hệ thống thông tin quản lý

Năm nhiệm vụ trên đã được nhóm nghiên cứu thực hiện và đã hoàn thành Trong phạm

vi bài báo cáo này, nhóm nghiên cứu trình bày chi tiết quá trình thực hiện Nhiệm vụ 1

và Nhiệm vụ 2 Riêng Nhiệm vụ 3, 4 và 5 đã được đính kèm theo sản phẩm cùng với báo cáo này

ABSTRACT

Management Information System and Electronic Commerce are new branches in Vietnam The materials for these branches are almost in English and are often shown in specialized books This makes it difficult for learners to understand the concepts and new models With the study of the topic, we hope to provide tools, materials and scientific works for learners to access and research these areas more easily

Assigned the task of carrying out the research topic "Developing a specialized

dictionary system in Management Information System and Electronic Commerce" by VNU-HCM, we have built the topic with 5 major tasks as follows:

- Task 1: Building a website system which supports the specialized dictionary lookup with the context in the field of Management Information System and Electronic Commerce;

- Task 2: Building a database set of specialized dictionaries in Management Information Systems and Electronic Commerce for lookup;

- Task 3: Publishing a reference book in Vietnamese to teach Electronic Commerce;

- Task 4: Publishing an article on Journal of Science and Technology Development, VNU-HCM and a report at a conference in Vietnam;

- Task 5: Supporting two graduate students in completing their Master's program

in Management Information System

The above five tasks have been carried out In the scope of this report, we have detailed the implementation process of Task 1 and Task 2 Particularly in Tasks 3, 4 and 5, we have enclosed the products with this report

MỤC LỤC

TÓM TẮT i

ABSTRACT ii

MỤC LỤC i

DANH MỤC HÌNH ẢNH VÀ CÁC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC HÌNH ẢNH v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vii

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 2

I Dẫn nhập 2

II Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 3

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

1 Đối tượng nghiên cứu 3

2 Phạm vi nghiên cứu 4

IV Phương pháp nghiên cứu 4

V Kết quả thực hiện 5 nhiệm vụ nghiên cứu và những đóng góp của đề tài 4

VI Địa chỉ ứng dụng 6

VII Kết cấu của báo đề tài 7

CHƯƠNG II: KHẢO SÁT HIỆN TRẠNG 10

2.1 Từ điển, từ điển trực tuyến (từ điển online) 10

2.1.1 Khái niệm từ điển 10

2.1.2 Từ điển online – khái niệm và những lợi ích 10

2.1.3 Ngữ cảnh của từ 11

2.2 Khảo sát các từ điển online 12

2.2.1 Vdict.com 13

2.2.2 Tratu.soha.vn 13

2.2.3 Fetp.edu.vn 15

2.2.4 Dictionary.com 16

2.2.5 Whatis.techtarget.com 18

2.3 Đánh giá chung các từ điển online được khảo sát 20

2.3.1 Tiêu chí đánh giá 20

2.3.2 Nhận xét 21

2.4 Kết luận chương 22

CHƯƠNG III: PHÂN TÍCH VÀ THIẾT KẾ HỆ THỐNG 23

3.1 Phân tích yêu cầu 23

3.1.1 Yêu cầu chức năng 23

3.1.2 Sơ đồ chức năng 24

3.2 Phân tích hệ thống 25

3.2.1 Quy trình thao tác của người dùng 25

3.2.2 Quy trình thao tác của Amin 26

3.3 Thiết kế cơ sở dữ liệu 27

3.3.1 Các đối tượng cần quản lý 27

3.3.2 Biểu đồ thực thể và mối kết hợp 29

3.3.3 Thiết kế luận lý 29

3.4 Xây dựng bộ dữ liệu từ điển 30

CHƯƠNG 4 THIẾT KẾ XỬ LÝ HỆ THỐNG 35

4.1 Tổng quan các giải thuật trong tìm kiếm chuỗi 35

4.2 So sánh và lựa chọn các giải thuật cho xử lý hệ thống tra từ điển 36

4.3 Lựa chọn thuật toán và đề xuất giải thuật xử lý 40

4.4 Sử dụng full-text search trong SQL SERVER 43

4.4.1 Cơ chế tìm kiếm của FTS (Full-Text Search) 43

4.4.2 Ý nghĩa việc áp dụng SQL Full Text Search trong phạm vi đề tài 45

4.5 Kết luận chương 45

CHƯƠNG V: XÂY DỰNG VÀ TRIỂN KHAI HỆ THỐNG 46

5.1 Dẫn nhập 46

5.3 Thiết kế layout 46

5.3.1 Trang chủ tra từ (trang home) 46

5.3.2 Trang chi tiết tra từ 47

5.3.3 Trang tin tức 47

5.3.4 Trang Thảo luận 48

5.4 Thiết kế giao diện 48

5.4.1 Giao diện Desktop 48

5.4.2 Giao diện Mobile 50

5.5 Triển khai hệ thống 53

5.5.1 Tương tác của người và hệ thống 53

5.5.2 Tương tác của admin và hệ thống 55

5.5.3 Triển khai hệ thống lên host 65

5.5.4 Thảo luận kết quả 66

5.6 Kết luận chương 67

CHƯƠNG VI: KẾT LUẬN VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN 68

6.1 Kết quả đạt được 68

TÀI LIỆU THAM KHẢO 71 PHỤ LỤC 74

DANH MỤC HÌNH ẢNH VÀ CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 2 1 Kết quả tra từ được trình bày trên trang web tratu.soha.vn 14

Hình 2 2 Kết quả tra từ khi không tìm thấy từ cần tra trên trang web tratu.soha.vn 15

Hình 2 3 Giao diện chính fetp.edu.com 16

Hình 2 4 Hình ảnh thanh search của dictionary.com 17

Hình 2 5 Kết quả tra từ được hiển thị bởi dictionary.com 18

Hình 2 6 Biểu đồ thực thể và mối kết hợp 29

Hình 2 7 Mô hình thiết kế cơ sở dữ liệu và cài đặt trên SQL Server 30

Hình 3 1 Sơ đồ chức năng hệ thống tra cứu từ điển chuyên ngành HTTTQL và TMĐT ……….24

Hình 3 2 Quy trình người dùng tương tác với hệ thống 25

Hình 3 3 Thao tác xử lý của hệ thống tra cứu 25

Hình 3 4 Chi tiết quá trình xử lý yêu cầu từ người dùng của hệ thống 26

Hình 3 5 Quy trình người quản trị tương tác với hệ thống 27

Hình 3 6 Biểu đồ thực thể và mối kết hợp 29

Hình 3 7 Mô hình thiết kế cơ sở dữ liệu và cài đặt trên SQL Server 30

Hình 3 8 Danh sách thuật ngữ chuyên ngành đánh chỉ mục số trang đính kèm…… 31

Hình 3 9 Danh sách thuật ngữ chuyên ngành đánh chỉ mục số trang đính kèm 32

Hình 3 10 Phần định nghĩa và giải thích thuật ngữ 33

Hình 3 11 Phần giải thích nghĩa ngắn gọn của thuật ngữ 34

Hình 4 1 Quy trình khai thác ngữ cảnh và tìm kiếm từ gợi ý……… 42

Hình 4 2 Một ví dụ về Index 43

Hình 4 3 Ví dụ về inverted index với một chuỗi 44

Hình 4 4 Ví dụ về inverted index sau khi loại bỏ stopwords 44

Hình 5 1 Site Map 46

Hình 5 2 Layout trang chủ website tra từ chuyên ngành HTTTQL và TMĐT 46

Hình 5 3 Layout trang chi tiết tra từ 47

Hình 5 4 Layout trang tin tức 47

Hình 5 5 Layout trang Thảo luận 48

Hình 5 6 Giao diện Trang chủ từ điển 48

Hình 5 7 Giao diện trang chi tiết tra từ 49

Hình 5 8 Giao diện trang tin tức 49

Hình 5 9 Giao diện trang Thảo luận 50

Hình 5 11 Giao diện trang chức năng ứng dụng trên di động 52

Hình 5.12 Trang chi tiết tra từ ứng dụng trên di động 53

Hình 5.13 Giao diện hệ thống tra từ điển chuyên ngành 54

Hình 5.14 Giao diện chi tiết trình bày kết quả tra từ điển chuyên ngành 54

Hình 5.15 Giao diện trang tin tức về chuyên ngành HTTTQL và TMĐT 55

Hình 5.16 Màn hình đăng nhập quyền Admin 56

Hình 5.17 Giao diện trang quản lý của Administrator 56

Hình 5.22 Thao tác chọn từ để chỉnh sửa 58

Hình 5.23 Giao diện sửa dữ liệu từ 59

Hình 5.24 Thao tác chọn từ để xóa 59

Hình 5.27 Thao tác chọn tin tức để sửa 61

Hình 5.30 Giao diện quản lý thêm từ của Admin 62

Hình 4.31 Giao diện quản lý sửa từ của Admin 63

Hình 5.33 Thao tác sửa thông tin Admin 63

Hình 5.37 Kết quả thêm tài khoản Admin 65

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Hiện nay, có rất nhiều phương tiện hỗ trợ việc tra cứu nghĩa của từ ngữ Tiếng Anh

và cách sử dụng chúng Hệ thống từ điển Việt-Anh, có thể dễ dàng tìm thấy nhiều

từ các phần mềm tra cứu như Lạc Việt1, hay nhiều website hỗ trợ tra cứu online

cần Chúng tôi đã tiến hành khảo sát các website chuyên ngành như

có công cụ lọc theo từng lĩnh vực chuyên ngành cụ thể; Các website

khoa; latin-phrases.co.uk/9 là từ điển về câu thành ngữ; fetp, tratu.soha là các website hỗ trợ tra từ chuyên ngành về kinh tế; www.lawyerintl.com/law-

hỗ trợ tra từ thuộc nhiều lĩnh vực như tin học, kinh tế, luật Trong số các trang web tra từ điển được tìm hiểu trên, một số trang web cho phép tra cứu từ phân chia theo nhiều lĩnh vực quan tâm, còn phần nhiều không đi vào chuyên cho một lĩnh cụ thể Bên cạnh đó, một số trang web nước ngoài được tìm hiểu như thefreedictionary.com,dictibritish://dictionaryonary/.cambridge.org,

whatis.techtarget.com… đã có các công cụ lọc theo lĩnh vực Trong đó, whatis.techtarget.com là một trang web chuyên định nghĩa các từ ngữ liên quan đến công nghệ và tin học Tuy nhiên, khá khó trong việc tiếp cận nguồn thông tin từ các trang này cho những người mới bắt đầu tìm hiểu, vì từ và nghĩa của từ hoàn toàn

bằng tiếng Anh Tuy nhiên, qua khảo sát chúng tôi thấy rằng chưa có hệ thống website hỗ trợ tra từ điển Anh - Việt thuộc chuyên ngành HTTTQL và TMĐT Bên cạnh đó, các website hỗ trợ tra từ hiện tại chỉ dừng lại ở mức độ giải thích nghĩa của từ hay định nghĩa từ mà chưa quan tâm đến ngữ cảnh của từ chuyên ngành giúp người dùng hiểu rõ cách sử dụng từ trong trường hợp cụ thể Bên cạnh đó, chuyên ngành HTTTQL và TMĐT còn khá mới tại Việt Nam, còn hạn chế những tài liệu bằng tiếng Việt để phục vụ cho sinh viên học tập và hạn chế những công trình khoa học nghiên cứu trong 2 lĩnh vực này

Mục tiêu nghiên cứu đề tài, chúng tôi tập trung vào thực hiện 5 nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Nhiệm vụ 1: Xây dựng hệ thống website hỗ trợ tra cứu từ điển chuyên ngành có

ngữ cảnh trong lĩnh vực HTTTQL và TMĐT;

- Nhiệm vụ 2: Xây dựng bộ cơ sở dữ liệu từ điển chuyên ngành HTTTQL và

TMĐT;

- Nhiệm vụ 3: Xuất bản một Sách tham khảo phục vụ cho giảng dạy môn học

Thương mại điện tử;

- Nhiệm vụ 4: Đăng một bài báo tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ

ĐHQG-HCM và một bài báo cáo tại hội thảo trong nước;

- Nhiệm vụ 5: Hỗ trợ cho 2 học viên cao học hoàn thành chương trình thạc sĩ

ngành HTTTQL

1 Đối tượng nghiên cứu

- Các hệ thống tra cứu từ điển Tiếng Anh chuyên ngành liên quan đã triển khai trong và ngoài nước

- Ngữ cảnh của từ điển chuyên ngành

- Các giải thuật tìm kiếm chuỗi và phương pháp tra cứu từ điển

- Các bộ tài liệu Tiếng Anh chuyên ngành TMĐT và HTTTQL

2 Phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn của đề tài nằm trong phạm vi nghiên cứu và triển khai cho chuyên ngành HTTTQL và TMĐT

Các phương pháp được sử dụng trong quá trình nghiên cứu bao gồm:

- Phương pháp khảo sát các hệ thống tra cứu từ điển Tiếng Anh liên quan đã từng

được triển khai nhằm khảo sát, đánh giá các hệ thống được phân tích để rút ra các ưu và nhược điểm của hệ thống, phục vụ cho việc xây dựng hệ thống mới

xây dựng và phát triển hệ thống

dụng nhiều để tiến hành khảo sát các hệ thống tra từ hiện đang hoạt động, tổng hợp kết quả Từ đó, sử dụng kết quả có được tiến hành phân tích và thiết kế để dựng hệ thống mới

V Kết quả thực hiện 5 nhiệm vụ nghiên cứu và những đóng góp

Phiên bản Desktop:

http://dictmis.net

Phiên bản Mobile:

http://m.dictmis.net

2 Nhiệm vụ 2: Xây dựng bộ cơ

sở dữ liệu (CSDL) từ điển

chuyên ngành HTTTQL và

TMĐT

Hoàn thành 100%

Bộ cơ sở dữ liệu 1.500 từ

3 Nhiệm vụ 3: Xuất bản một

Sách tham khảo phục vụ cho

giảng dạy môn học Thương mại

điện tử

Hoàn thành 100%

Sách tham khảo “Thương mại điện tử”, 2015, NXB ĐHQG-HCM Tác giả: Hồ Trung Thành, Nguyễn Khánh Hoà và các cộng sự

4 Nhiệm vụ 4: Đăng một bài báo

1 Hồ Trung Thành, Trần Thị Ánh, Nguyễn Khánh Hoà (2015),

“Xây dựng hệ thống thông tin tra cứu từ điển chuyên ngành có ngữ cảnh”, Tạp chí Khoa học

Công nghệ ĐHQG-HCM, số Q3-2015

2 Hồ Trung Thành et al

(2016),“Cloud ERP: một hướng

tiếp cận mới cho hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp”,

Tạp chí Phát triển Khoa học

Accepted tháng 15-01-2016

3 Hồ Trung Thành, Vũ Thị Thu

Trang (2013), Mô hình quản trị

mối quan hệ khách hàng trong quản lý giáo dục đại học, Hội

nghị Khoa học Công nghệ Lần thứ 13, Đại học Bách khoa

HCM

4 Hồ Trung Thành, Trần Thị Ánh,

Vũ Thị Thu Trang (2015), “Mô

hình quản lý quan hệ khách hàng trong trường đại học: góc nhìn từ hệ thống thông tin quản lý”, Hội thảo Khoa học Chất

lượng đào tạo của trường Đại học Kinh tế - Luật 15 năm xây dựng và phát triển, Trường Đại học Kinh tế - Luật

1 ThS Trần Thị Ánh, “Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của sinh viên về cổng thông tin điện tử, Trường đại học Kinh tế - Luật”, 2015

2 ThS Vũ Thị Thu Trang, “Xây dựng mô hình CRM trong giáo dục đại học: ứng dụng cho Trường Đại học Kinh tế - Luật”,

2013

- Triển khai hệ thống website vào khai thác ứng dụng trong giảng dạy và học tập

tại Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐHQG-HCM

- Công bố Sách tham khảo và các công trình nghiên cứu phục vụ trong đào tạo và

nghiên cứu trong lĩnh vực HTTTQL và TMĐT

- Công bố hệ thống website hỗ trợ tra cứu từ điển lên trên Internet cho người

dùng có nhu cầu sử dụng

VII Kết cấu của báo đề tài

Để phản ánh đầy đủ các nhu cầu và mục đích nghiên cứu đề tài, trong báo cáo này ngoài phần tổng quan đề tài, kết luận và một số phụ lục, báo cáo bao gồm 6 chương

và phần đóng góp của đề tài như sau:

- Chương I: Tổng quan về đề tài

- Chương II: Khảo sát hiện trạng

Trong chương này, chúng tôi trình bày những cơ sở làm nền tảng cho việc triển khai vấn đề nghiên cứu trong những chương tiếp theo Nội dung chủ yếu của chương II bao gồm các khái niệm, lợi ích và nhu cầu phát triển hệ thống tra cứu từ điển chuyên ngành HTTTQL và TMĐT; Và tập trung khảo sát các website từ điển online bao gồm Vdict.com, Tratu.soha.vn, Fetp.edu.vn, dictionary.com, và whatis.techtarget.com nhằm làm cơ sở cho việc phân tích, thiết kế và xây dựng từ điền online chuyên ngành HTTTQL và TMĐT

- Chương III: Phân tích và thiết kế hệ thống tra cứu từ điển chuyên ngành HTTTQL và TMĐT

Trong chương III sẽ trình bày những nội dung về việc phân tích các yêu cầu chức năng của hệ thống và thiết kế cơ sở dữ liệu từ điển

- Chương IV: Thiết kế xử lý hệ thống

Trong chương IV sẽ trình bày về khảo sát và so sánh các giải thuật tìm kiếm chuỗi

Từ đó, chúng tôi lựa chọn giải thuật phù hợp và đề xuất giải thuật tra cứu từ điển chuyên ngành có ngữ cảnh và tìm từ liên quan dựa trên ngữ cảnh

- Chương V: Xây dựng và Triển khai hệ thống

Chương V sẽ trình bày những nội dung trong quá trình xây dựng hệ thống như xây dựng giao diện, xử lý các yêu cầu chức năng đặt ra, và trình bày kết quả nghiên cứu

- Chương VI: Kết luận và hướng phát triển

- Tài liệu tham khảo

- Kết quả thực hiện nhiệm vụ 3, nhiệm vụ 4 và nhiệm vụ 5

BÁO CÁO CHI TIẾT KẾT QUẢ THỰC HIỆN

NHIỆM VỤ 1 VÀ NHIỆM VỤ 2

CHƯƠNG II: KHẢO SÁT HIỆN TRẠNG 2.1 Từ điển, từ điển trực tuyến (từ điển online)

2.1.1 Khái niệm từ điển

Từ điển là danh sách các từ, ngữ được sắp xếp thành các từ vị chuẩn11 Một từ điển thông thường cung cấp các giải nghĩa các từ ngữ đó hoặc các từ ngữ tương đương trong một hay nhiều ngôn ngữ khác nhau Ngoài ra còn có thể có thêm thông tin về cách phát âm, các chú ý ngữ pháp, các dạng biến thể của từ, lịch sử hay từ nguyên, cách sử dụng hay các câu ví dụ, trích dẫn Đối với các ngôn ngữ sử dụng ký tự Latin thì các từ có thể được sắp xếp theo thứ tự chữ cái Đối với các ngôn ngữ tại Đông Á sử dụng ký tự là đơn vị ngôn ngữ có nghĩa thì từ điển được gọi là tự điển Thông thường

từ điển được trình bày dưới dạng sách, ngày nay từ điển còn được số hóa và cung cấp dưới dạng phần mềm máy tính hay truy cập trực tuyến trên web, trên trình nhắn tin nhanh, hay có trong các thiết bị như điện thoại di động, PDA…

Đến nay, đã có các dạng thức từ điển như: từ điển bách khoa toàn thư, từ điển luật học,

từ điển triết học, từ điển thành ngữ, từ điển song ngữ, từ điển thần học, từ điển tiếng lóng, …

2.1.2 Từ điển online – khái niệm và những lợi ích

Khái niệm từ điển online

Một trong những đặc điểm nổi bật của từ điển học của thế kỉ XXI là có sự hỗ trợ của máy tính và Internet Với sự hỗ trợ này, một dạng từ điển trực tuyến được hình thành tạo nên một xu thế mới trong phong cách sử dụng từ điển trước nay

Từ điển trực tuyến là một website cho phép người dùng tra cứu các từ hoặc cụm từ theo nhiều ngôn ngữ khác nhau

Những lợi ích của từ điển online

11 https://vi.wikipedia.org/wiki/Từ_điển

Từ điển trực tuyến có thể sử dụng trên các thiết bị điện tử thích hợp như máy tính, điện thoại Và vì thế, nó có thể đựơc sử dụng ở bất cứ đâu, bất cứ khi nào chỉ cần có thể có mạng Internet Từ điển trực tuyến mang lại cho người sử dụng sự tiện lợi, nhanh chóng hơn hẳn so với việc mang theo một quyển từ điển cồng kềnh và mất thời gian cho việc tìm kiếm từ

Một đặc điểm vô cùng quan trọng cần phải chú ý là ngôn ngữ Có những từ ngữ qua thời gian không còn phù hợp với bối cảnh hiện tại nữa Do đó, ngôn ngữ cần phải được cập nhật liên tục và chính xác Đó cũng là một ưu điểm của từ điển trực tuyến, nó cho phép ta cập nhật từ mới một cách dễ dàng hơn hẳn các từ điển được in thành sách hay các bản phần mềm Hướng phát triển của từ điển online là hướng tới sự chia sẽ của cộng đồng, tức là những người sử dụng có thể đề xuất bản dịch, hoặc những từ mới, để ban quản trị trang web có thể xem xét và cập nhật từ nhanh chóng và đa dạng hơn Trong phần nhiều các trang web tra từ trực tuyến, người sử dụng luôn được cung cấp nhiều bộ từ điển khác nhau phục vụ cho từng nhu cầu về các ngôn ngữ khác nhau Dùng một trang web tra từ trực tuyến mang lại tiện lợi nhiều nhất cho người sử dụng

và họ không cần tốn quá nhiều chi phí như việc cập nhật các phiên bản phần mềm, hay mua thêm các sách từ điển khác

Đó là các lý do cơ bản giải thích vì sao từ điển online ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm hơn từ phía người sử dụng Và từ điển online ngày nay thật sự đã rất phổ biến với rất nhiều trang web tra từ trực tuyến được dựng nên

2.1.3 Ngữ cảnh của từ

Ngữ cảnh của một từ là chuỗi từ kết hợp hoặc bao quát xung quanh từ đó, đủ để làm cho từ được cụ thể hoá và hoàn toàn xác định về nghĩa [21] Hay nói cách khác ngữ cảnh của từ là một phần thông tin bằng văn bản giúp cho người tra từ hiểu rõ nội dung

ý nghĩa của từ đó Trong từ điển chuyên ngành, ngữ cảnh của từ giúp cho việc sử dụng

từ chuyên ngành phù hợp hơn trong văn bản chuyên ngành cụ thể Tuy nhiên, chẳng hạn, dưới đây là một mẫu ví dụ ngữ cảnh của từ Hệ quản trị cơ sở dữ liệu (Database

Management Systems - DBMS) Quan sát hình dưới đây, cho thấy Vùng đánh số 1 thể hiện từ và vùng ô số 2 thể hiện ngữ cảnh của từ Ngữ cảnh của từ giải thích rõ ràng nghĩa của từ DBMS và trường hợp áp dụng cụ thể của từ DBMS

2.2 Khảo sát các từ điển online

Phân tích và đánh giá các hệ thống từ điển online hiện có là một bước quan trọng trong việc xây dựng một trang web với chức năng tra từ online tương tự Mỗi một trang web khác nhau đều có những ưu và nhược điểm Phân tích và đánh giá chính là bước tìm ra những ưu và nhược điểm của hệ thống Việc phân tích và đánh giá khách quan, cẩn thận và chi tiết sẽ cho một kết quả xác thực về những điểm được và chưa được của các trang web tra từ, từ đó có những ý tưởng dựa trên cơ sở học hỏi những ưu điểm để xây dựng trang web tra từ trực tuyến các từ chuyên ngành HTTTQL và TMĐT một cách tốt hơn Trong phần này, chúng tôi tiến hành tìm hiểu, phân tích các trang web bao gồm: Vdict.com, Tratu.soha.vn, Fetp.edu.vn, Dictionary.com, và Whatis.teachtarget.com; và

có những kết quả như sau:

2

1

2.2.1 Vdict.com

Tổng quan

Vdict là bộ từ điển đa ngôn ngữ, bao gồm Anh – Việt, Việt – Anh, Việt – Pháp, Pháp – Việt, Việt – Việt, Anh – Anh, từ điển tin học, từ điển Hán Việt, từ điển Nga – Việt…

Chính Trong vòng 1 năm, Google xếp hạng Vdict.com là từ điển đứng đầu về từ điển Tiếng Việt và dịch Tiếng Việt có lượng "Page Rank" đứng đầu Yahoo xếp Vdict.com

ở vị trí thứ 7 trong số những trang web phổ biến nhất Việt Nam Chỉ sau hai năm hoạt động, trang web này đã nằm trong danh sách 1,01% những trang web lớn nhất trong tổng số hơn 100 triệu trang web trên Internet “Vdict sẽ được nâng cấp và đầu tư thành không gian của cộng đồng những người học ngoại ngữ trên mạng với đầy đủ thông tin

và các tài liệu cần thiết”

Hiện nay, trung bình, mỗi ngày có đến hơn 30.000 lượt truy cập và gần 300.000 từ được tra nghĩa trên trang web này Vdict hiện tại đã có phiên bản dành cho điện thoại

2.2.2 Tratu.soha.vn

Tổng quan

Tratu.soha là hệ thống từ điển chuyên ngành tốt nhất được xây dựng trên nền tảng Mediawiki, cho phép người dùng tra cứu nghĩa của từ trong các lĩnh vực khác nhau Các lĩnh vực trong từ điển được liệt kê: Từ điển Kỹ thuật, Từ điển Y Sinh, Từ điển Kinh tế, Từ điển Cơ khí, Từ điển Y học, Từ điển Chứng khoán, Từ điển Giao thông,

Từ điển Hóa học, Từ điển Thành ngữ, Từ điển Vật lý, Từ điển Toán & tin, Từ điển Xây dựng, Từ điển Điện lạnh, Từ điển Điện tử, Từ điển Điện, Từ điển chuyên ngành khác

Nội dung

Đây là từ điển thông dụng, song có phân chia ra các chuyên ngành khác nhau

Trang chỉ có một thanh tìm kiếm dùng cho việc tra từ và các đường link dùng để mở tab tra từ chuyên ngành ở cuối trang Các phần còn lại là quảng cáo

Khi gõ từ vào thanh tìm kiếm, nếu trong hệ thống có từ sẽ trả về nghĩa của từ chỉ ở dạng ngắn gọn Song có chia ra nhiều lĩnh vực

Hình 2 1 Kết quả tra từ được trình bày trên trang web tratu.soha.vn

Nếu trong hệ thống không có từ cần tìm, hệ thống sẽ trả về các từ liên quan

Hình 2 2 Kết quả tra từ khi không tìm thấy từ cần tra trên trang web tratu.soha.vn

2.2.3 Fetp.edu.vn

Tổng quan

kinh tế Tên đầy đủ trên trang chủ của website là “Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright”

Website này là chương trình hợp tác giữa Đại học Kinh tế TP HCM và Trường Quản

lý Nhà nước John F Kennedy thuộc Đại học Harvard

Dựa vào mục tiêu của website chính cũng có thể đoán được nội dung của từ điển đính kèm theo, đó là từ điển về chuyên ngành kinh tế Các lĩnh vực liên quan đến kinh kế được đề cập trong website từ điển này là:

- Microeconomics Kinh tế vi mô

- Macroeconomics Kinh tế vĩ mô

- International Economics Kinh tế quốc tế

- Political Economy Kinh tế chính trị

- Finance/Accounting/Banking Tài chính/kế toán/ngân hàng

- Commerce/Marketing Thương mại/tiếp thị

Và một số lĩnh vực khác (Others)

Nội dung

Đây là từ điển chuyên ngành kinh tế dùng để tra cứu và học từ vựng Người dùng có thể chọn chủ đề trên thanh Choose category (có thể bỏ qua bước này) Nếu từ người dùng gõ vào đã có sẵn trong hệ thống thì hệ thống sẽ liệt kê các từ có chứa từ cần tìm trong khung liệt kê

VD: từ “surplus”

Người dùng phải tự tìm từ cần tìm trong danh sách, nhấp vào đúng từ đó, thì kết quả sẽ hiện sang phần giao diện chính

Hình 2 3 Giao diện chính fetp.edu.com

Giao diện chính bao gồm hai phần chính là phần diễn giải ngữ nghĩa từ bằng Tiếng Anh (bên trái) và phần diễn giải nghĩa của từ bằng Tiếng Việt (bên phải)

- Phần sửa chữa nội dung tiếng anh (A)

- Phần sửa chữa nội dung tiếng việt (B)

khám phá, học tập những từ ngữ Dictionary cung cấp nguốn từ vựng phong phú, chính xác, hướng tới tất cả đối tượng người dùng: học sinh-sinh viên, nhân viên…

Mỗi tháng có hơn 50 triệu lượt truy cập trên toàn thế giới đến với Dictionary và thesaurus Đây chính là từ điển lớn nhất và uy tín nhất thế giới và hoàn toàn miễn phí (trên cả web và mobile)

Dictionary hướng đến những sản phẩm có tính tương tác cao và nguồn từ đáng tin cậy Bạn có thể sử dụng Dictionary ở bất cứ nơi nào, truy cập bất cứ thời gian nào, Dictionary luôn sẵn sàng làm hài lòng bạn ở mức cao nhất dù bạn là học sinh- sinh viên, nhân viên, doanh nhân, hay chỉ đơn thuần có nhu cầu giải trí… không phân biệt tuổi tác, trình độ học vấn

Tích hợp trong trang web là những liên kết từ điển, sản phẩm phục vụ công việc, học tập và giải trí: Dictionary.com, Thesaurus.com, Word Dynamo, Quotes, Reference, Translator, Spanish, Game, Favorites, Mobile application, The hot word blog

Nội dung

Trang chủ ở địa chỉ dictionary.com đã thể hiện được yêu cầu đối với một trang web từ điển với khung search khá vừa, đủ gây ấn tượng với người dùng :

Hình 2 4 Hình ảnh thanh search của dictionary.com

Như đã trình bày phần overview, trang chủ dictionary bao gồm các tab con: thesaurus, word dynamo, quotes… Và mỗi tab thể hiện một chủ đề khác nhau liên quan đến nội dung tra cứu của người dùng:

- Dictionary.com – định nghĩa từ, thể hiện cách sử dụng từ

- Thesaurus.com – từ đồng nghĩa

- Quotes – công cụ cho phép tìm các trích dẫn trong những đầu sách nổi tiếng

- Reference – tìm hiểu những thông tin liên quan tới từ

- Translator – dịch đoạn văn

- Spanish - hướng tới đối tượng người dùng tiếng Tây Ban Nha

Đó là nội dung chính của từng tab được thể hiện cấu trúc của mỗi phần cũng có sự giống nhau ở một mức nào đó

Hình 2 5 Kết quả tra từ được hiển thị bởi dictionary.com

Hình 2.6 Kết quả tra từ “ship” với dictionary.com

2.2.5 Whatis.techtarget.com

Tổng quan

WhatIs.com là một sản phẩm dịch vụ WhatIs.com cung cấp thư viện thông tin, các bản

tin và các dịch vụ máy tính khác WhatIs.com là trang web mã nguồn mở, có các công

cụ cung cấp kiến thức về công nghệ thông tin, đặc biệt là về Internet và máy tính Nó chứa hơn 4.500 định nghĩa bách khoa toàn thư, một số trang tham khảo nhanh “và các công cụ học tập” Các chủ đề có chứa khoảng 12.000 siêu liên kết tham khảo chéo giữa

các định nghĩa và các trang web khác để biết thêm thông tin Các trang web được cập nhật liên tục

Ra mắt vào tháng 9 năm 1996 với 350 từ theo thứ tự abc về máy tính và Internet, WhatIs.com phát triển nhanh chóng Năm 1999, biên tập viên của PC Magazine bình chọn WhatIs.com một trong năm trang web tốt nhất về công nghệ thông tin Trong tháng một năm 2000, WhatIs.com đã được mua lại bởi TechTarget

Ngày nay, WhatIs.com ngày càng đi xa hơn cung cấp các công cụ học tập như: "Tìm hiểu IT" các trang giải thích, tóm tắt, qua tham khảo, và thử nghiệm cho người đọc về một chủ đề phức tạp WhatIs.com cũng cung cấp Hướng dẫn nhanh để làm nhiệm vụ

cụ thể, câu đố, một loạt các đường dẫn học tập mà bạn có thể tìm hiểu bằng cách đọc các định nghĩa, và một số Tài liệu tham khảo phổ biến nhanh

Nội dung

Trang web cung cấp các định nghĩa cho rất nhiều từ liên quan đến công nghệ thông tin

và chứa các liên kết với các chủ đề để tiềm kiếm thêm thông tin

Đây không chỉ đơn thuần là trang web tra từ điển chuyên ngành về công nghệ, đặc biệt

là công nghệ thông tin mà còn cung cấp rất nhiều kiến thức liên quan đến vấn đề công nghệ, ứng dụng công nghệ, các sản phẩm, cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp quan tâm đến công nghệ mới, hướng dẫn học tập, thực hiện các thủ thuật liên quan đến chủ đề được nêu

Về cơ bản, trang web cho phép tra từ với nhiều cách như: nhập từ vào khung tìm kiếm, tra từ theo chủ đề, tra từ theo chữ cái

Bên cạnh việc cung cấp định nghĩa của từ, các đường link đến các trang web chứa thông tin, what is.techtaget.com còn cung cấp các từ liên quan đến từ khóa được nhập

Vì không chú trọng mục đích học từ vựng như các từ điển giữa các ngôn ngữ khác nhau, what is.techtarget không hỗ trợ phát âm, phiên âm, các từ đồng nghĩa…

2.3 Đánh giá chung các từ điển online được khảo sát

2.3.1 Tiêu chí đánh giá

Sau khi phân tích từng hệ thống tra cứu từ điển online, dưới đây là những đánh giá chung, làm cơ sở để phân tích, thiết kế, xây dựng hệ thống từ điển online chuyên ngành HTTTQL và TMĐT

Với các chỉ tiêu và quy ước như trên, ta có bảng đánh giá như sau:

Bảng 1.2 Bảng đánh giá tổng kết các website được khảo sát

Nội dung website

1 Có thanh seach tại trang

việt

tác sửa chữa nội dung giải

mà tốc độ cũng nhanh hơn

Mỗi khi người dùng gõ từ vào thanh tìm kiếm thì đa phần các hệ thống web sẽ hiện thị các từ có thể người dùng muốn tìm, có nghĩa là dự đoán trước từ cần tìm, điều này giúp người dùng tra từ nhanh hơn, cũng hạn chế tình trạng không nhớ chính xác từ

Đối với một số trường hợp người dùng không nhớ chính xác từ cần tra thì một danh sách các từ được liệt kê sẵn sẽ trở nên thật tiện lợi, người dùng chỉ cần nhớ một vài kí

tự và kéo tìm trên danh sách

Điều quan trọng mà người dùng quan tâm là nghĩa của từ được dịch ra có đáp ứng nhu cầu hay không, có thể người dịch thuật trình bày nghĩa không phù hợp với nghĩa gốc, dẫn đến lệch lạc về ý nghĩa Vậy một câu hỏi đặt ra có cần hiện nghĩa gốc được trình bày bằng tiếng anh của từ không?

Một vài trang web, ví dụ như tratu.soha.vn có phần bàn luận về từ vựng giữa người dùng, là nơi thảo luận trực tiếp, thể hiện quan điểm cá nhân, đây là chức năng nổi bật,

vì vốn từ rất nhiều và có những từ ngữ mà trang web không cập nhật kịp thì “kho” kiến thức của rất nhiều người sử dụng sẽ thật hữu ích trong trường hợp này Tuy nhiên, hầu hết các website từ điển hay các hệ thống tra cứu từ hiện tại thường tập trung hỗ trợ tra cứu từ và giải thích từ mà chưa quan tâm đến ngữ cảnh của từ Bên cạnh đó, chưa có

hệ thống hỗ trợ tra từ điển chuyên ngành HTTTQL và TMĐT

2.4 Kết luận chương

Trong chương II này, chúng tôi đã trình bày tổng quan đề tài nghiên cứu Bên cạnh đó, chúng tôi phân tích cách thức hoạt động của từng hệ thống tra cứu từ điển điển hình cho các lĩnh vực như:

CHƯƠNG III: PHÂN TÍCH VÀ THIẾT KẾ HỆ THỐNG

3.1.1 Yêu cầu chức năng

Yêu cầu tìm kiếm, tra cứu

Các yêu cầu tìm kiếm và tra cứu được đặt ra bao gồm một số yêu cầu cơ bản như sau:

- Hỗ trợ tra nghĩa Tiếng Việt của một từ (một cụm từ)

- Hỗ trợ tra tên Tiếng Anh đầy đủ của một từ viết tắt

- Hỗ trợ tra giải thích tóm tắt nghĩa của một từ bằng Tiếng Anh

- Hỗ trợ tra giải thích tóm tắt nghĩa của một từ bằng Tiếng Việt

- Hỗ trợ tra giải thích nghĩa chi tiết của từ (cụm từ), giải thích bằng Tiếng Việt

- Xuất ra hình ảnh liên quan đến từ đang tra cứu (nếu có)

- Lập danh sách các câu hỏi về từ đang tra cứu

- Lập danh sách các từ liên quan đến từ đang tra cứu

Yêu cầu thống kê, tính toán

- Lập danh sách các từ có các kí tự đầu giống với từ đang nhập vào

- Lập danh sách các từ có các kí tự gần giống nhau

Yêu cầu cập nhật, chỉnh sửa

- Thêm mới một từ vào từ điển

- Xóa một từ trong từ điển

- Cập nhật một từ, bao gồm từ gốc, viết tắt của từ, nghĩa Tiếng Việt, giải thích nghĩa tóm tắt bằng Tiếng Anh, giải thích nghĩa tóm tắt bằng Tiếng Việt, giải

thích nghĩa chi tiết, hình ảnh liên quan, các câu hỏi về từ (thêm, xóa, sửa), danh sách các từ liên quan

3.1.2 Sơ đồ chức năng

Hệ thống website tra từ trực tuyến được thiết kế với hai cấp tương tác là tương tác của

(Back-end)

Đối với người dùng, họ có thể thực hiện các chức năng cơ bản như: tra từ, học tập, giải trí Trong đó, tra từ là chức năng quan trọng và là mục tiêu cơ bản trong quá trình phát triển hệ thống của nhóm Với chức năng tra từ, hệ thống sẽ hỗ trợ người dùng tra từ theo các bộ từ điển khác nhau như: Anh – Anh, Anh – Việt, Việt – Anh, Việt – Việt, nghĩa của các từ, cụm từ viết tắt

Đối với người quản trị trang web, họ được phân quyền thực hiện các chức năng mà người dùng không được phép như: chỉnh sửa, thêm mới hoặc xóa bỏ dữ liệu

Hình 3 1Sơ đồ chức năng hệ thống tra cứu từ điển chuyên ngành HTTTQL và TMĐT Trong sơ đồ chức năng này chúng tôi tiến hành nghiên cứu về chức năng tra cứu, thảo luận của người dùng, còn chức năng giải trí là hướng phát triển của đề tài Đối với phần chức năng của người điều hành thì nhóm nghiên cứu cả ba chức năng vì các chức năng này rất cần thiết để vận hành hệ thống

Hệ thống

Người dùng

Tra cứu Thảo luận Giải trí

Admin

Anh - Anh Anh – Việt Việt – Việt Việt - Anh Từ viết tắt

3.2 Phân tích hệ thống

Như đã trình bày ở mục trên, tương tác với hệ thống sẽ bao gồm tương tác của người dùng và tương tác của người quản trị hệ thống Phần sau đây sẽ phân tích quá trình

tương tác của người dùng và hệ thống cũng như của người quản trị và hệ thống

3.2.1 Quy trình thao tác của người dùng

Những thao tác của người dùng khi tương tác với hệ thống và những xử lý trong hệ thống được mô tả và biểu diễn như sau:

Hình 3 2 Quy trình người dùng tương tác với hệ thống

Khi người dùng có một yêu cầu nào đó, ví dụ như muốn tra cứu một từ, thì người dùng

sẽ tương tác với hệ thống thông qua giao diện của hệ thống Hệ thống tiếp nhận yêu cầu tiến hành xử lý, cho ra kết quả và đưa ra phản hồi cho người dùng cũng thông qua giao diện của hệ thống

Khi hệ thống nhận được yêu cầu sẽ đưa yêu cầu đến bộ phận xử lý tìm kiếm, trong quá trình xử lý, bộ phận xử lý 1.0 sẽ gởi dữ liệu đến Cơ sở dữ liệu từ điển đối chiếu dữ liệu

và lấy dữ liệu từ CSDL, sau khi có dữ liệu cần thiết, bộ phận xử lý tìm kiếm tiếp tục xử

lý cho ra phản hồi với người dùng

Hình 3 3 Thao tác xử lý của hệ thống tra cứu

0

Hệ thống tra cứu Yêu cầu

Phản hồi Người dùng

1.0

Xử lý tìm kiếm

d d D1 CSDL từ điển Yêu cầu

Phản hồi

Dữ liệu

Dữ liệu Người dùng

Khi người dùng gõ một vài kí tự đầu tiên bộ phận Nhận và xử lý yêu cầu thô sẽ hỗ trợ dự đoán để người dùng chọn lựa từ hoàn chỉnh nhanh và tiện lợi hơn, từ hoàn chỉnh

sẽ được dò tìm trong CSDL từ điển, kết quả sẽ được gởi đến bộ phận xử lý kết quả, cuối cùng kết quả tra cứu sẽ được phản hồi cho người dùng thông qua giao diện (Hình 3.4)

Hình 3 4 Chi tiết quá trình xử lý yêu cầu từ người dùng của hệ thống

3.2.2 Quy trình thao tác của Amin

Với các chức năng khác biệt so với người dùng hệ thống, vì thế sự tương tác với hệ thống của người quản trị sẽ được mô tả và biểu diễn như sau:

Hình 3 5 Quy trình người quản trị tương tác với hệ thống

Khi người quản lý có yêu cầu nào đó, ví dụ như chỉnh sửa nội dung một từ nào đó, hệ thống nhận được yêu cầu sẽ tiến hành xử lý, cuối cùng cho ra kết quả phản hồi lại cho Admin

3.3 Thiết kế cơ sở dữ liệu

3.3.1 Các đối tượng cần quản lý

Các đối tượng cần quản lý trong cơ sở dữ liệu từ điển bao gồm:

- Từ (Tu): bao gồm các thuộc tính Mã từ, Từ tiếng anh, Viết tắt từ Tiếng Anh, Từ Tiếng Việt,nghĩa của từ bằng Tiếng Anh, nghĩa của từ bằng Tiếng Việt, Giải

Đã xóa

- Loại từ (LoaiTu): bao gồm các thuộc tính Mã loại, Tên loại, Đã xóa

- Hình ảnh (HinhAnh): bao gồm các thuộc tính Mã hình ảnh, Địa chỉ hình ảnh

- Chi tiết hình ảnh (CTHinhAnh): bao gồm các thuộc tính Mã từ, Mã hình ảnh Với các đối tượng trên, ta có bảng mô tả chi tiết các thuộc tính và kiểu dữ liệu của chúng như sau:

0

Hệ thống xử lý

Admin

Yêu cầu Phản hồi

Bảng 3 1 Bảng mô tả chi tiết các thuộc tính của các đối tƣợng cần quản lý và kiểu dữ

liệu của chúng

Đối tượng Thuộc tính Kiểu dữ liệu Allow null Ghi chú

Từ

*

*

*

Chi tiết

Hình ảnh

Trong đó, các thuộc tính được gạch dưới là thuộc tính khóa chính

Hình 3 7 Mô hình thiết kế cơ sở dữ liệu và cài đặt trên SQL Server

3.4 Xây dựng bộ dữ liệu từ điển

Mục tiêu đặt ra là xây dựng bộ từ điển chuyên ngành có ngữ cảnh trong lĩnh vực HTTTQL và TMĐT Dữ liệu được xây dựng từ các giáo trình, sách và bài viết chính thức của từng chuyên ngành Trong quá trình xây dựng bộ dữ liệu phục vụ cho việc tìm kiếm từ điển, chúng tôi sử dụng các “bản thuật ngữ” của các sách chuyên ngành HTTTQL và TMĐT [6][10][13][18] Tất cả sách trên được viết bằng tiếng Anh Với mỗi từ tiếng Anh, “bản thuật ngữ” cũng cung cấp các giải thích ý nghĩa của từ bằng tiếng Anh Tuy nhiên, để phục vụ nhu cầu tra từ theo nghĩa tiếng Việt, cần tiến hành dịch thuật những giải thích ngữ cảnh bằng tiếng Anh nêu trên sang tiếng Việt Quá trình tìm hiểu ngữ nghĩa của từ, cụm từ và thuật ngữ chuyên ngành không chỉ dựa trên

cơ sở ngữ nghĩa của “bản thuật ngữ” cung cấp mà còn đòi hỏi phải có những hiểu biết nhất định về chuyên ngành ấy Do đó, trong quá trình dịch thuật, bên cạnh tìm hiểu thông tin liên quan đến từ, cụm từ và thuật ngữ trong các giáo trình liên quan và trên Internet, chúng tôi cũng nhận được sự hỗ trợ rất lớn từ các chuyên gia về ngôn ngữ và các chuyên gia trong lĩnh vực chuyên ngành Hiện tại, bộ dữ liệu được xây dựng với hơn 1500 từ cùng với nghĩa của từ và 1500 ngữ cảnh (văn bản) tương ứng từng từ Mỗi

từ sẽ được cung cấp các thông tin cần thiết cho nhu cầu tra từ có ngữ cảnh như từ tiếng Anh, từ tiếng Việt, giải thích nghĩa bằng tiếng Anh, giải thích nghĩa bằng tiếng Việt, từ viết tắt và ngữ cảnh của từng từ Hệ thống từ được chúng tôi tổ chức và quản lý trên Hệ

quản trị CSDL SQL Server 2012 Bên dưới đây là một số hình ảnh được lấy từ các quyển sách được trình bày trên Nội dung này được tham khảo và sử dụng để xây dựng CSDL từ điển chuyên ngành

“business intelligence (BI)” được định nghĩa và giải thích tại trang 49-50 của quyển sách [13]