Thiết kế và vận dụng một số bài giảng chương cacbon silic theo hướng tăng cường liên hệ thực tế

Mục tiêu của đổi mới phương pháp dạy học là nhằm góp phần thực hiện mục tiêu đổi mới nền giáo dục nước nhà. Muốn đổi mới giáo dục thì phải đổi mới cách dạy và cách học. Do đó, giáo viên cần tìm ra phương pháp dạy học gây được hứng thú học tập bộ môn giúp các em chủ động lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng, không gượng ép là điều cần quan tâm. Khi HS có hứng thú, niềm say mê với môn học sẽ giúp học sinh phát huy được năng lực tư duy, khả năng tự học và óc sáng tạo. Để từ đó nâng cao chất lượng bộ môn nói riêng và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung là vấn đề hết sức quan trọng trong quá trình dạy học của giáo viên. Chính vì vậy, tôi nghĩ đổi mới phương pháp dạy học phải thể hiện được ba tính chất cơ bản sau: Một là: Phát huy tính tích cực, năng lực tư duy, óc sáng tạo, khả năng tự học và sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Hai là: Giảng dạy và học tập phải gắn liền với cuộc sống, sản xuất, học đi đôi với hành. Ba là: Rèn luyện được kĩ năng sống cho học sinh. Kinh nghiệm một số năm giảng dạy môn Hóa học tôi nhận thấy rằng: Học sinh thấy hứng thú và dễ ghi nhớ bài hơn nếu trong quá trình dạy và học giáo viên luôn có định hướng liên hệ thực tế giữa các kiến thức sách giáo khoa với thực tiễn đời sống hàng ngày. Rất nhiều kiến thức Hóa học có thể liên hệ được với các hiện tượng tự nhiên xung quanh chúng ta. Do đó, tôi thấy để có chất lượng giáo dục bộ môn Hóa học cao, người giáo viên ngoài phát huy tốt các phương pháp dạy học tích cực cần khai thác thêm các kiến thức Hóa học thực tiễn trong đời sống đưa vào bài giảng bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập bộ môn. Vì thế, tôi đã nghiên cứu, tiến hành thực nghiệm và báo cáo đề tài: “Thiết kế và vận dụng một số bài giảng chương cacbon Silic theo hướng tăng cường liên hệ thực tế” theo chương trình chuẩn.

MỤC LỤC

Trang

9 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng

sáng kiến theo ý kiến của tác giả

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

Mục tiêu của đổi mới phương pháp dạy học là nhằm góp phần thực hiện mục tiêu đổimới nền giáo dục nước nhà Muốn đổi mới giáo dục thì phải đổi mới cách dạy và cách học

Do đó, giáo viên cần tìm ra phương pháp dạy học gây được hứng thú học tập bộ môn giúp các

em chủ động lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng, không gượng ép là điều cần quan tâm Khi

HS có hứng thú, niềm say mê với môn học sẽ giúp học sinh phát huy được năng lực tư duy, khảnăng tự học và óc sáng tạo Để từ đó nâng cao chất lượng bộ môn nói riêng và góp phần nângcao chất lượng giáo dục nói chung là vấn đề hết sức quan trọng trong quá trình dạy học của giáoviên Chính vì vậy, tôi nghĩ đổi mới phương pháp dạy học phải thể hiện được ba tính chất cơbản sau:

Một là: Phát huy tính tích cực, năng lực tư duy, óc sáng tạo, khả năng tự học và sáng tạocủa học sinh trong quá trình học tập

Hai là: Giảng dạy và học tập phải gắn liền với cuộc sống, sản xuất, học đi đôi với hành

Ba là: Rèn luyện được kĩ năng sống cho học sinh

Kinh nghiệm một số năm giảng dạy môn Hóa học tôi nhận thấy rằng: Học sinh thấyhứng thú và dễ ghi nhớ bài hơn nếu trong quá trình dạy và học giáo viên luôn có định hướngliên hệ thực tế giữa các kiến thức sách giáo khoa với thực tiễn đời sống hàng ngày Rất nhiềukiến thức Hóa học có thể liên hệ được với các hiện tượng tự nhiên xung quanh chúng ta

Do đó, tôi thấy để có chất lượng giáo dục bộ môn Hóa học cao, người giáo viên ngoàiphát huy tốt các phương pháp dạy học tích cực cần khai thác thêm các kiến thức Hóa học thựctiễn trong đời sống đưa vào bài giảng bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm phát huy tính tíchcực, sáng tạo của học sinh, tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập bộ môn

Vì thế, tôi đã nghiên cứu, tiến hành thực nghiệm và báo cáo đề tài: “Thiết kế và vận

dụng một số bài giảng chương cacbon - Silic theo hướng tăng cường liên hệ thực

tế”-theo chương trình chuẩn

- Vấn đề sáng kiến giải quyết:

+ Xây dựng, sưu tầm và hệ thống hoá một số hiện tượng hóa học thực tiễn cho các bài giảng trong chương cacbon – Silic, thuộc chương trình Hóa Học lớp 11

+ Thiết kế một số bài giảng chương cacbon - Silic - lớp 11 theo hướng tăng cường những

liên hệ thực tế đó

+ Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá tác động của đề tài

6 Ngày sáng kiến được áp dụng thử: Từ 20/10/2019 – 15/12/2019

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

7.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

7.

1.1.CƠ SỞ KHOA HỌC

a) Hóa học với thực tiễn cuộc sống

*Tác động của hóa học đến đời sống con người

Hóa học là một môn khoa học có rất nhiều ứng dụng thực tiễn:

- Trong tự nhiên, nhờ có Hóa học mà chúng ta có thể khám phá thiên nhiên, nắmđược tính chất, quy luật của thiên nhiên và con người ngày càng thành công trong ngànhkhoa học khám phá vũ trụ, trái đất,…

- Trong đời sống, sản xuất: Hóa học được ứng dụng trong việc nghiên cứu thànhphần, tác dụng, chế biến, bảo quản lương thực, thực phẩm, các quy trình sản xuất (sản xuất,chế biến các nguồn nguyên liệu thô thành các nguyên liệu có thể sử dụng trong đời sống sảnxuất, chế biến các loại nông sản, chế tạo ra các đồ dùng, vật dụng hằng ngày)

*Tác dụng của các kiến thức thực tế về Hóa học

- Giúp học sinh nắm được cơ sở Hóa học, nắm vững và củng cố kiến thức cơ bản vềHóa học.

- Các kiến thức hóa học thực tế làm cho học sinh hiểu được vai trò to lớn của hóa họctrong đời sống: kinh tế, quốc phòng, sinh hoạt,… thúc đẩy sự ham học hỏi của học sinh

- Giúp học sinh hiểu được bản chất của sự vật, hiện tượng trong đời sống hằng ngàymột cách đúng đắn Các em sẽ nhận thức được những gì có ích, những gì có hại để điềuchỉnh hành vi của mình

* Tác dụng của việc liên hệ thực tế trong giảng dạy

- Với người thầy:

+ Phát huy khả năng sáng tạo trong việc truyền tải kiến thức của người thầy Khi mởrộng kiến thức hóa học thực tế trong bài giảng sẽ nâng cao hiệu quả giảng dạy

+ Mở rộng kiến thức hóa học thực tế giúp rèn luyện một số kỹ năng dạy học: diễn đạt,

sử dụng phương tiện dạy học, tiến hành thí nghiệm, phân bố thời gian, giao tiếp, kết hợp cácphương pháp và kĩ thuật dạy học

+ Tạo ra giờ học lý thú bổ ích Khi mở rộng kiến thức Hóa học thực tế sẽ có rất nhiềucâu hỏi đặt ra kích thích học sinh tư duy trả lời, bầu không khí của lớp sẽ trở nên sôi nổi,mạnh dạn hơn để tham gia vào bài học

+ Gần gũi với học sinh Khi giáo viên lồng ghép các vấn đề thực tiễn vào bài nhằmtăng hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên sẽ có nhiều cơ hội giao tiếp với học sinh Nhờ

đó mà sẽ tạo được ấn tượng tốt với học sinh

- Với học sinh:

+ Các em trở nên yêu thích môn Hóa học Khi học sinh được hiểu thấu đáo các vấn đềHóa học, được tham gia vào các hoạt động thực tế… Các em sẽ có hứng thú với môn học vìcác em đã nắm được tầm quan trọng của môn học, từ đó nâng cao thành tích học tập

+ Nắm được các kiến thức cơ bản của Hóa học Các kiến thức Hóa học thực tế lấynền tảng là các kiến thức Hóa học mà học sinh đã học ở nhà trường, tác dụng của các kiếnthức này là giải thích các bản chất của sự vật, hiện tượng do đó các em sẽ có nhiều cơ hộitiếp xúc các kiến thức Hóa học, các em sẽ nắm rõ các kiến thức hơn

+ Hình thành kỹ năng tư duy, sử dụng sách… Các kiến thức mới luôn thúc đẩy họcsinh tìm tòi phát hiện kiến thức trong sách báo

+ Phát huy tính tích cực sáng tạo trong học tập.

b) Yêu cầu đối với giáo viên

Giáo viên phải đào sâu nghiên cứu để có kiến thức, kĩ năng: sâu, rộng, cập nhật, đểbài dạy có thể cung cấp cho học sinh lượng kiến thức: ĐỦ, ĐÚNG, MỚI, THIẾT THỰC Từ

đó góp phần hình thành các phẩm chất và năng lực cần thiết cho học sinh trước khi tham giavào thị trường lao động

7.1.2 THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC Ở TRƯỜNG THPT LÊ XOAY a) Thuận lợi

- 100% giáo viên đã đạt chuẩn

- Trong quá trình giảng dạy môn hóa, giáo viên đều cố gắng thay đổi phương pháp giảng dạycủa mình theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp như:phương pháp trực quan, phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp vấn đáp, phương phápliên hệ thực tế trong bài giảng…

- Giáo viên đã có sử dụng các đồ dùng và phương tiện dạy học như thí nghiệm, mô hình,tranh … và từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hóa học

- Học sinh có chú ý nghe giảng, tập trung quan sát thí nghiệm, giải thích một số hiện tượngtrong cuộc sống và suy nghĩ trả lời các câu hỏi do giáo viên đặt ra

- Học sinh tích cực thảo luận nhóm và đã đem lại hiệu quả trong quá trình lĩnh hội kiến thức

b) Khó khăn

Hiện nay ở trường, một số học sinh chưa biết tác dụng của môn Hóa học, do việc giảngdạy ở trường còn mắc phải một số hạn chế:

- Còn thiên về dạy lý thuyết và các dạng bài tập để đi thi, kiến thức thực tế chưa nhiều

- Chưa cung cấp nhiều cho học sinh các kiến thức Hóa học có ứng dụng nhiều trong thựctiễn Chưa có nhiều tình huống thực tiễn liên quan đến bộ môn để học sinh tò mò và suyngẫm, tự tìm tòi

Do đó, để khắc phục các hạn chế trên và để tạo hứng thú, phát triển tư duy và cácnăng lực cho học sinh trong giải quyết các tình huống thực tiễn, thì việc liên hệ thực tế trongquá trình dạy học môn Hóa học là rất cần thiết

7.

1 3 BIỆN PHÁP THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI

Trong quá trình dạy học, dựa vào sự hướng dẫn của giáo viên học sinh thực hiện các hoạtđộng chủ yếu theo một quy trình sau:

Thu thập thông tin: thông qua việc tự làm thí nghiệm hoặc quan sát thí nghiệm do giáoviên biểu diễn, quan sát hiện tượng tự nhiên, đọc tài liệu, xem tranh ảnh, ôn lại những kiến thức

đã học, học sinh sẽ thu được những thông tin cần thiết về các hiện tượng hóa học cần học

Xử lí thông tin: thông qua một hệ thống câu hỏi, giáo viên hướng dẫn học sinh căn cứvào thông tin đã thu thập để rút ra những kết luận cần thiết

Vận dụng: Dựa vào kết luận đã rút ra từ bài học, học sinh vận dụng vào thực tiễn để hiểusâu bài hơn

Tuy nhiên tùy thuộc vào từng bài giảng cụ thể giáo viên có thể lồng ghép giải thích cáchiện tượng trong thực tế vào bài dạy của mình cho phù hợp như:

* Lồng ghép vào tình huống xuất phát: Cách nêu vấn đề này có thể tạo cho học sinh bất ngờ,

có thể là một câu hỏi rất khôi hài hay một vấn đề rất bình thường mà hàng ngày học sinh vẫngặp nhưng lại tạo sự chú ý quan tâm của học sinh trong quá trình học tập

* Lồng ghép ở hoạt động hình thành kiến thức, hoạt động luyện tập ở lớp: Cách nêu vấn đề này

có thể sẽ mang tính cập nhật, làm cho học sinh hiểu và thấy được ý nghĩa thực tiễn bài học

Giáo viên có thể giải thích để giải tỏa tính tò mò của học sinh

* Lồng ghép ở hoạt động tìm tòi, mở rộng, hướng dẫn về nhà:

+ Cách nêu vấn đề này có thể tạo cho học sinh căn cứ vào những kiến thức đã học tìm cáchgiải thích hiện tượng ở nhà hay những lúc bắt gặp hiện tượng đó, học sinh sẽ suy nghĩ, ấp ủcâu hỏi vì sao lại có hiện tượng đó?

+ Tiến hành tự làm thí nghiệm qua các hiện tượng thực tiễn xung quanh đời sống hằngngày… sau khi đã học bài giảng Cách nêu vấn đề này có thể làm cho học sinh căn cứ vàonhững kiến thức đã học tìm cách giải thích hay tự tái tạo lại kiến thức qua các thí nghiệm.Giúp học sinh phát huy khả năng ứng dụng hóa học vào đời sống thực tiễn

7.2 NỘI DUNG ĐỀ TÀI

Để áp dụng đề tài vào trong giảng dạy tôi đã thực hiện một số hoạt động sau:

- Điều tra về mức độ, thái độ của học sinh về nội dung của đề tài: điều kiện học tập củahọc sinh Cho học sinh mượn tài liệu để photo và hướng dẫn học sinh tìm hiểu

- Xác định mục tiêu, chọn lọc các trường hợp có thể liên hệ thực tế, xây dựng nguyên tắc

áp dụng cho mỗi trường hợp, lựa chọn các câu hỏi cần thiết liên quan đến từng nội dung bài và

dự đoán các tình huống có thể xảy ra khi thực hiện

- Sưu tầm tài liệu và trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp Trong quá trình thựchiện tôi đã lựa chọn những nội dung, hiện tượng trong thực tế có liên quan đến các bài học trongchương cacbon – silic-lớp 11, xây dựng giáo án, áp dụng chúng vào cụ thể một số bài học trongchương - theo chương chình chuẩn Sau đây là một số giáo án tôi đã xây dựng và tiến hành thựcnghiệm trong đề tài

Bài 15 CACBON (1 tiết)

- Một số dạng thù hình của cacbon có tính chất vật lí khác nhau do cấu trúc tinh thể và

khả năng liên lết khác nhau

- Tính chất hóa học cơ bản của cacbon: vừa có tính oxi hóa (oxi hóa hiđro và kim loại)vừa có tính khử ( khử oxi, hợp chất có tính oxi hóa)

3 Thái độ, tình cảm:

- Xây dựng thái độ học tập tích cực, chủ động, hợp tác, có kế hoạch

- Kích thích sự hứng thú với bộ môn, phát huy khả năng tư duy của học sinh

- Có ý thức sử dụng các dạng thù hình của cacbon trong cuộc sống hợp lí, hiệu quả

4 Định hướng các năng lực cần hình thành và phát triển

- Năng lực hợp tác (trong hoạt động nhóm)

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ: diễn đạt, trình bày ý kiến, nhận định của bản thân

- Năng lực tự học

- Năng lực thực hành hóa học

- Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học

- Năng lực vận dụng kiến thức Hóa học vào cuộc sống

- Ôn lại kiến thức về các dạng thù hình của cacbon đã học ở cấp 2.

- Chuẩn bị mẫu vật liên quan đến cacbon …, bài mới theo SGK

III THIẾT KẾ, TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1 Giới thiệu chung

- Tình huống xuất phát: GV trình chiếu một số hình ảnh về kim cương, than chì, than gỗ…để

từ đó liên hệ vào bài, tạo hứng thú học tập cho HS

- Hoạt động hình thành kiến thức: PPDH chủ yếu là PPDH hợp tác theo nhóm

- Hoạt động luyện tập: gồm một số câu hỏi và bài tập trắc nghiệm nhằm củng cố, khắc sâu kiến thức trọng tâm trong bài

- Hoạt động vận dụng, tìm tòi: HS tìm hiểu tại nhà để trả lời một số câu hỏi về cacbon có liên quan đến thực tiễn đời sống

2 Tổ chức các hoạt động học cho HS

Hoạt động 1: Tình huống xuất phát

a Mục đích hoạt động:

- Tạo hứng thú tìm hiểu kiến thức mới của HS

- Thông qua việc giới thiệu một số mẫu vật, hình ảnh liên quan đến cacbon : kim cương, than chì, than gỗ, than muội …để vào bài tạo nhu cầu tiếp tục tìm hiểu kiến thức mới của HS

b Nội dung hoạt động

- HS xem các mẫu vật, hình ảnh mà liên quan đến cacbon GV và HS đã mang tới

- GV dẫn dắt mục tiêu bài học

c Phương thức tổ chức hoạt động

*GV chuyển giao nhiệm vụ

Các hình ảnh trên gợi cho

em liên tưởng đến nguyên

tố nào?

- GV: yêu cầu học sinh các

nhóm thảo luận và điền

một số thông tin vào cột K,

- HS các nhóm thảo luận, đưa

ra những thắc mắc (nếu có)

và nhu cầu tìm hiểu những kiến thức mới xung quanh các hình ảnh, mẫu vật quan sát được và hoàn thành cột

K, W trong bảng KWLH về cacbon sau đó cử đại diện phát biểu

K (điều

đã biết)

W (điềumuốnbiết)

L (điều học được)

H(họcbằngcáchnào)

*Dự kiến sản phẩm của HS:

- Các hình ảnh đó liên quan

đến nguyên tố cacbon

- HS có thể điền 1 số thông

tin ở cột K, W: về các dạng thù hình, ứng dụng của cacbon

HS có thể không nêu hết được những điều muốn tìm hiểu sau khi theo dõi các

mẫu vật, hình ảnh

d Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động

+ Thông qua quan sát, GV biết được mức độ hoạt động tích cực của HS ở mỗi nhóm.

+ Thông qua cột K, W, GV biết được HS đã có những hiểu biết gì và muốn biết thêm điều gì

về cacbon Từ đó GV có thể nhận xét, đánh giá sơ bộ giữa các nhóm

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức.

a Mục tiêu hoạt động

- HS viết được cấu hình electron nguyên tử, xác định được vị trí của cacbon trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học

- Kể tên được các dạng thù hình của cacbon và so sánh chúng về:

+ Tính chất vật lí (cấu trúc tinh thể, độ cứng, độ dẫn điện)

+ Ứng dụng

- HS kết luận được:

+ Tính chất hóa học đặc trưng của cacbon là tính khử

+ cacbon có tính phi kim yếu (oxi hóa hiđro và kim loại canxi), tính khử (khử oxi, oxitkim loại) Trong một số hợp chất, cacbon thường có số oxi hóa -4, +2, +4

- Viết các PTPƯ minh hoạ tính chất hoá học của cacbon.

- Sơ đồ hóa được trạng thái tự nhiên của cacbon

b Nội dung hoạt động

ND1: Tìm hiểu về vị trí và cấu hình e nguyên tử.

ND2: Tìm hiểu về tính chất vật lí, ứng dụng

ND3: Tìm hiểu về tính chất hoá học.

ND4: Tìm hiểu về trạng thái tự nhiên

c Phương thức tổ chức hoạt động

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Dự kiến sản phẩm của HS

ND1: I. VỊ TRÍ VÀ CẤU HÌNH ELECTRON NGUYÊN TỬ

và giành quyền trìnhbày

- Các nhóm khác nhậnxét, bổ sung và đưa ra

*Dự kiến sản phẩm của HS:

- Cấu hình e: 1 2 2s s2 2 p2→ Có 4 e lớp ngoàicùng

- Vị trí: Ô thứ 6, chu kì 2, nhóm IVA

đưa ra yêu cầu:

Em hãy vào vai một

nguyên tử cacbon và

giới thiệu đặc điểm

cấu tạo bản thân (cấu

thông tin về số hiệu

nguyên tử của cacbon

*Dự kiến một số khó khăn vướng mắc của

- Trạm 1: HS các

nhóm cử đại diện viếtlên bảng các ứng dụngcủa cacbon

- Trạm 2: HS các

nhóm dán lên bảng sảnphẩm của nhóm mình

Sản phẩm các nhómchỉ cần viết các từ,

cụm từ cần điền từ (1) đến (16)

- Các nhóm chấmchéo

- cacbon có các dạng thù hình: kim cương, than chì, Fuleren và cacbon vô định hình

1 Ứng dụng:

- Nhóm 1: Kim cương: trang sức, mũi

khoan, dao cắt kính, bột mài

- Nhóm 2: Than chì: Điện cực, ruột bút chì,

chất bôi trơn,

- Nhóm 3: cacbon vô định hình

- Than cốc: CN luyện kim

- Than muội: chất độn cao su, mực in, xi đánh giày…

- Nhóm 4: cacbon vô định hình

- Than gỗ: thuốc nổ đen, thuốc pháo …

- Than hoạt tính: mặt nạ phòng độc, công nghiệp hóa chất…

2 Tính chất vật lí

Kim cương

Than chì

Fuleren Cacbon

vô định hìnhCấu

trúc

- Cấu trúc hình:

(1)-Tứ diện đều

- Loại liên kết:

(2) Cấu trúc:

lớp

- Lực liên kết giữa các lớp:

- Cấu trúc hình:

cầu rỗng

(12) Công thức phân tử:

- (14)Khô

ng có cấu

trúc tinh thể xác định

=>Than

gỗ, than xương có

(15)-cấu

giải quyết vướng mắc

Song song với các

CHT bền vững.

yếu

(8)- C60, C70…

(13)-tạo xốp

Tínhchấtvật lí

- Màu sắc:

trong suốt, không màu

(3) Dẫn điện:

không

(4) Dẫn nhiệt:

kém

(5) Tínhcứng:

rất cứng

(6) Màu sắc:

xám đen

(9) Dẫn điện:

(10)- tốt

- Tínhcứng:

Mềm

(11)-TCVL đặc biệt của than

gỗ, than xương:

(16)-có khả năng hấp phụ mạnh các chất khí và chất tan trong dung dịch.

*Dự kiến một số khó khăn vướng mắc của HS:

- HS có thể chưa kể đầy đủ được các dạng thù hình của cacbon

- Ở trạm 1: HS có thể chưa kể được nhiều

ứng dụng của cacbon

cầu các nhóm chấm

chéo sản phẩm

- Ở trạm 2: HS có thể chưa quan sát rõ cấu

trúc các dạng thù hình của cacbon khi sử dụng hình vẽ trong SGK

bổ sung

*Dự kiến sản phẩm của HS:

- Trạm 1:

1 - Các số oxi hoá: -4, 0, +2 và +4Cacbon vừa thể hiện tính khử vừa thể hiệntính oxi hoá

2 - Trong các dạng thù hình của cacbon ,cacbon vô định hình hoạt động hoá họcmạnh nhất

3 - Phản ứng của cacbon thường cần đun nóng

VD: Ở điều kiện thường, than, kim cương, than chì… vẫn tồn tại trong tự nhiên mà không tự bốc cháy

- Trạm 2:

1) Tác dụng với oxi: cacbon cháy trong

không khí, toả nhiều nhiệt

yêu cầu HS quan sát

hiện tượng, sau đó

thảo luận và hoàn

- Các nhóm dán sảnphẩm lên bảng, dưới

sự hướng dẫn của GV,các nhóm chấm chéosản phẩm

- Trạm 3: Học sinh có

thể làm việc cá nhânhoặc theo nhóm, ainhanh nhất sẽ giànhquyền trả lời và ghiđiểm cho nhóm mình

4Al 3C t o Al C  (Nhôm cacbua)

Kết luận: cacbon vừa có tính khử vừa

có tính oxi hóa, trong đó tính khử là cơ bản.

- Tính khử: + O2, oxit kim loại và một sốchất oxi hóa khác

- Tính oxi hóa: + H2, một số kim loạimạnh

- Trạm 3:

- Do đốt than trong phòng kín, thiếu oxi

nên sẽ tạo ra nhiều khí CO CO rất dễ kếthợp với Hemoglobin trong máu, làmHemoglobin không thể kết hợp với O2, cơthể không lấy được O2 Khi hít phải nhiềukhí CO sẽ bị ngạt và suy hô hấp dẫn đếnngộ độc thậm chí là tử vong

- Bài học rút ra: không nên đốt than trong

phòng kín mà phải để ở nơi thoáng gió, cókhông khí lưu thông

Hóa đốt than sưởi

thương tâm trên

- Qua sự việc trên em

*Dự kiến một số khó khăn vướng mắc của

ND4: IV TRẠNG THÁI TỰ NHIÊN

thái tự nhiên của

cacbon , hãy vẽ sơ đồ

tư duy đơn giản về

trạng thái tự nhiên của

- Sau đó giáo viên có

thể bổ sung thêm nếu

học sinh nêu không

đủ

- HS liên hệ thực tế,quan sát các hình ảnh

GV chiếu, nghiên cứutài liệu, thảo luậnnhóm thống nhất kiếnthức, vẽ sơ đồ tư duy

- Các nhóm báo cáosản phẩm

- HS hoàn thiện sản phẩm sau khi GV hỗ trợ để giải quyết vướng mắc

*Dự kiến sản phẩm của HS:

1 Trong tự nhiên cacbon tồn tại ở cả dạng đơn chất và hợp chất

2 Nội dung cơ bản của sơ đồ tư duy

- Đơn chất: kim cương, than chì, các loại than (than antraxit, than mỡ, than nâu, than bùn…)

- Hợp chất:

+ Khoáng vật: Canxit (CaCO3), Magiezit(MgCO3), Đolomit(CaCO3 MgCO3) + Dầu mỏ, khí thiên nhiên, các hợp chất hữu cơ

+ Hợp chất có trong cơ thể người, động vật, thực vật

*Dự kiến một số khó khăn vướng mắc của HS

- HS có thể không nêu được đầy đủ các ví

dụ về trạng thái tự nhiên của cacbon

d Kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động

+ Thông qua quan sát, GV đánh giá mức độ hoạt động tích cực của các nhóm HS

+ Thông qua vở ghi của HS, GV đánh giá được kĩ năng ghi bài của HS, đồng thời hướngdẫn HS cách ghi bài hợp lí, khoa học

+ Thông qua việc theo dõi HS làm TN, GV biết được kĩ năng thực hành của HS, kịp thờiuốn nắn các thao tác thí nghiệm chưa hợp lí; đồng thời phát triển năng lực thực hành TN củaHS.

+ Thông qua báo cáo thảo luận chia sẻ giữa các HS, giữa các nhóm, GV đánh giá được khảnăng diễn đạt của HS, cách góp ý chia sẻ của HS với nhau qua đó GV hướng dẫn điều chỉnhkhi cần thiết, đồng thời phát triển năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp cho HS Thông quathảo luận, báo cáo của HS, GV cũng đánh giá được mức độ hiểu bài của HS đồng thời giúp

HS chuẩn hóa và khắc sâu kiến thức

GV hướng dẫn HS tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau về tinh thần làm việc, khả năng hợp tác,kết quả hoạt động

Hoạt động 3: Luyện tập

a Mục tiêu hoạt động

Rèn kĩ năng:

- Xác định vai trò của cacbon trong các phản ứng hóa học

- Viết các phương trình hoá học minh hoạ tính chất hoá học của cacbon

- Tính toán lượng chất trong phản ứng đốt cháy cacbon

b Nội dung hoạt động

- GV sử dụng các bài tập 2,3,4,5- trang 70-SGK tương ứng với 3 mục tiêu của hoạt động

c phương thức tổ chức hoạt động

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Dự kiến sản phẩm của HS

*GV chuyển giao nhiệm

vụ

- GV chia HS làm 4 nhóm,

mỗi nhóm thảo luận, giải

quyết 1 bài tập các bài tập

2,3,4,5- trang 70-SGK

- GV chuẩn hóa kiến thức

Các nhóm thảo luận, báo cáo sản phẩm, các nhóm khác nhận xét bổ sung

d Kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động

GV kiểm tra, đánh giá hoạt động của HS thông qua việc quan sát HS làm bài tập, trả lời, giải thích và việc tổ chức cho HS báo cáo, thảo luận

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Dự kiến sản phẩm của HS

*GV chuyển giao nhiệm

vụ

- Dặn dò HS

- Đưa ra yêu cầu để HS về

nhà tìm tòi để giải quyết:

1 Tìm hiểu thêm về phương

pháp điều chế các dạng thù

hình của cacbon

2 Một số câu hỏi thực tiễn:

Câu hỏi 1: Vì sao khi cơm

- HS tiếp nhận nhiệm vụ về nhà tìm tòi để giải quyết cáccâu hỏi mà giáo viên đưa ra

- Chuẩn bị bài mới theo hướng dẫn của GV

*Dự kiến sản phẩm của HS:

Một số câu hỏi thực tiễn:

Câu hỏi 1: than gỗ do có

cấu tạo lỗ xốp nên có khả năng hấp phụ một số chất khí gây nên mùi cơm khê

Câu hỏi 2: Bút chì được chia

thành nhiều loại và được phân biệt dựa theo độ đậm nhạt, chất liệu, cũng như

bị khê gây mùi khó chịu,

người ta bỏ một cục than gỗ

vào cái bát và đặt vào nồi

cơm, đậy nắp thì lại làm

giảm bớt mùi khê?

Câu hỏi 2: Tại sao trên

phiếu trả lời trắc nghiệm

lại khuyến cáo chúng ta: tốt

cơ bản và nâng cao, sách

chìa khóa vàng Hóa học…

thiết kế của bút Trên mỗi loại, sẽ có những ký hiệu được đánh số thứ tự đi kèm với một chữ cái, đó chính là chỉ độ cứng và đen của bút chì Bút chì càng cứng (độ H càng cao, cao nhất là 9) càng cho độ nhạt cao Ngược lại bút chì càng mềm (độ B càng cao) thì cho màu đen càng đậm

Loại bút chì từ 6B - 9B có thể giúp thí sinh tô tròn phương án trả lời nhanh và đậm nhất Tuy nhiên do chì quá đậm, lỡ như trường hợp thí sinh khi cần thay đổi phương án trả lời sẽ rất khó tẩy sạch Nếu còn để lạidấu mờ, máy chấm bài thi

sẽ bỏ qua và coi như câu đóchọn 2 đáp án Xem xét nguyên lý hoạt động của máy chấm, Bộ giáo dục đưa

ra lời khuyên tối ưu nhất là dùng loại bút chì 2B, bởi nóvừa cho độ đậm tốt, đồng

thời có độ mềm vừa phải

- Một số loại quả lọc có sử dụng than hoạt tính bên trong.

- Một số đồ hóa mĩ phẩm

có sử dụng than hoạt tính: sữa rửa mặt, kem đánh răng…

*Dự kiến một số khó khăn vướng mắc của HS

HS có thể gặp khó khăn khi

trả lời câu hỏi thực tiễn số 2

và phương pháp điều chế cacbon

c Sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động

- Sản phẩm: bài báo cáo thuyết trình, giải thích của HS

- Kiểm tra, đánh giá: HS báo cáo vào đầu buổi học sau hoặc tiết luyện tập

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2:

Dự đoán về tính chất hóa học của cacbon

1- Xác định số oxi hóa của cacbon trong các chất sau: CH4, Al4C3, C, CO, CO2 từ đó hãy dự

đoán tính chất hoá học của cacbon ?

2- Trong các dạng thù hình của cacbon , dạng nào hoạt động hoá học mạnh nhất?

3 – Bằng hiểu biết thực tế hãy cho biết cacbon có dễ tham gia phản ứng ở nhiệt độ thường hay không? Nêu ví dụ minh họa?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3: Phản ứng cụ thể của cacbon

- Viết ptpứ xác định số oxi hoá và vai trò của cacbon

- Cho biết tên sản phẩm ở phản ứng (3), (4)

2) Tác dụng với một số hợp chất oxi hóa:

+ Với oxit kim loại sau Al

=>Từ đó, hãy rút ra kết luận: cacbon thể hiện tính khử, tính oxi hóa

trong những loại phản ứng cụ thể nào?

Bài 16 HỢP CHẤT CỦA CACBON (1 tiết)

I MỤC TIÊU:

1.Kiến thức:

* HS biết và nêu được:

- Tính chất vật lí của CO và CO2

- Tính chất vật lí, tính chất hóa học của muối cacbonat (nhiệt phân, tác dụng với axit)

* HS hiểu và kết luận được: CO có tính khử (tác dụng với oxit kim loại), CO2 là một oxitaxit, có tính oxi hóa yếu (tác dụng với Mg, C)

2 Kĩ năng:

- Viết các PTPƯ minh hoạ tính chất hoá học của CO, CO2, muối cacbonat

- So sánh được CO, CO2 về tính chất vật lí, hóa học, ứng dụng

- Tính thành phần % muối cacbonat trong hỗn hợp ; Tính % khối lượng oxit trong hỗnhợp phản ứng với CO; tính % thể tích CO và CO2 trong hỗn hợp khí

- Xây dựng thái độ học tập tích cực, chủ động, hợp tác, có kế hoạch

- Kích thích sự hứng thú với bộ môn, phát huy khả năng tư duy của học sinh

- Có ý thức sử dụng một số hợp chất tiêu biểu của cacbon trong cuộc sống một cách hợp lí

4 Định hướng các năng lực cần hình thành và phát triển

- Năng lực hợp tác (trong hoạt động nhóm)

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ: diễn đạt, trình bày ý kiến, nhận định của bản thân

- Năng lực tự học

- Năng lực thực hành hóa học

- Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học

- Năng lực vận dụng kiến thức Hóa học vào cuộc sống

- Ôn lại kiến thức về CO, CO2 muối cacbonat đã học ở cấp 2.

- Giấy A0, bút dạ, bài mới theo SGK

III THIẾT KẾ, TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC:

1 Giới thiệu chung

- Tình huống xuất phát: GV trình chiếu một số hình ảnh về CO, CO2, muối cacbonat …để từ

đó liên hệ vào bài, tạo hứng thú học tập cho HS

- Hoạt động hình thành kiến thức: PPDH chủ yếu là PPDH hợp tác theo nhóm

- Hoạt động luyện tập: gồm một số câu hỏi và bài tập trắc nghiệm nhằm củng cố, khắc sâu kiến thức trọng tâm trong bài

- Hoạt động vận dụng, tìm tòi: HS tìm hiểu tại nhà để trả lời một số câu hỏi liên quan đến thực tiễn đời sống về hợp chất vô cơ của cacbon

2 Tổ chức các hoạt động học cho HS

Hoạt động 1: Tình huống xuất phát

a Mục đích hoạt động:

- Tạo hứng thú tìm hiểu kiến thức mới của HS

- Thông qua việc giới thiệu một số mẫu vật, hình ảnh liên quan đến CO, CO2, muối cacbonat

……để vào bài tạo nhu cầu tiếp tục tìm hiểu kiến thức mới của HS

b Nội dung hoạt động

- HS xem các hình ảnh mà liên quan đến hợp chất của cacbon mà GV cung cấp

- GV dẫn dắt mục tiêu bài học

c Phương thức tổ chức hoạt động

*GV chuyển giao nhiệm vụ

- GV tổ chức cho HS quan

sát một số hình ảnh liên

- Tiếp nhận vấn đề

- HS quan sát các mẫu vậtvideo do GV trình chiếu

*Dự kiến sản phẩm của HS:

- Một số hợp chất của

quan đến hợp chất của

cacbon , GV đặt vấn đề:

Qua việc quan sát các hình

ảnh và những hiểu biết thực

tiễn của mình, hãy kể các

loại hợp chất vô cơ của

cacbon mà em biết?

- GV: yêu cầu học sinh các

nhóm thảo luận và điền

một số thông tin vào cột K,

và hoàn thành cột K, W trong bảng KWLH về hợp chất của cacbon sau đó cử đại diện phát biểu

K (điều

đã biết)

W (điềumuốnbiết)

L (điều học được)

H(học bằn cáchnào)

cacbon mà em biết: CO,

CO2, H2CO3, muối cacbonat

…

- HS có thể điền 1 số thông

tin ở cột K, W: về tính chất vật lí, tính chất hóa học của

CO, CO2, H2CO3, muối cacbonat

- HS có thể nêu một số vấn

đề muốn tìm hiểu: Các tính chất khác và ứng dụng các hợp chất của cacbon , phương pháp điều chế

*Dự kiến một số khó khăn vướng mắc của HS

HS có thể không nêu hết được những điều muốn tìm hiểu sau khi theo dõi các

hình ảnh

d Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động

+ Thông qua quan sát, GV biết được mức độ hoạt động tích cực của HS ở mỗi nhóm.

+ Thông qua cột K, W, GV biết được HS đã có những hiểu biết gì và muốn biết thêm điều gì

về hợp chất của cacbon Từ đó GV có thể nhận xét, đánh giá sơ bộ giữa các nhóm

* HS hiểu và kết luận được: CO có tính khử (tác dụng với oxit kim loại), CO2 là một oxitaxit, có tính oxi hóa yếu (tác dụng với Mg, C).

* So sánh được CO, CO2 về tính chất vật lí, hóa học, ứng dụng

* Viết các PTPƯ minh hoạ tính chất hoá học của CO, CO2, muối cacbonat

b Nội dung hoạt động

ND1: Tìm hiểu về cacbon monooxit và cacbon đioxit.

ND2: Tìm hiểu về axit cacbonic và muối cacbonat

c Phương thức tổ chức hoạt động

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Dự kiến sản phẩm của HS

ND1: A CACBON MONOOXIT VÀ CACBON ĐIOXIT

bổ sung Đưa ra ý kiếnkhác nếu có

*Dự kiến sản phẩm của HS:

CO

(cacbonmonooxit)

CO 2

(cacbon đioxit)

TC VL

- là chất khí, không màu, không mùi, không vị, hơi nhẹ hơn không khí, rất ít tan trong nước, rất bền với nhiệt, rất độc…

- Là chất khí, không màu, không mùi, nặnggấp 1,5 lần không khí, ít tan trong nước

- CO2 gây hiệu ứng nhà kính

TC HH

1 CO là oxít trung tính): Ở

tO thường,không tác dụngvới H2O, axít,kiềm

2 Tính khử:

* CO cháy

1 CO 2 là oxít axít:

- Tan trongnước tạo H2CO3

CO2(k) + H2O(l) 

H2CO3 (dd)

- Tác dụng vớidung dịch bazơ: