Nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngân hàng Thương mại nhà nước Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

[r]

TR NG I H C KINH T QU C DÂN

Nâng cao n ng l c c nh tranh c a các ngân

u ki n h i nh p kinh t qu c t

Chuyên ngành : Tài chính l u thông ti n t & TD

Tóm t t lu n v n th c S

Hà N i, 2007

PH N M U Tính c p thi t c a tài:

i nh p kinh t qu c t ã và ang t ra cho các NHTMNN Vi t Nam

nh ng c h i và thách th c vô cùng to l n u này òi h i các NHTMNN ph i

ch ng nh n th c, s n sàng tham gia vào quá trình h i nh p và c nh tranh, t n

ng t t các c h i và gi i quy t thách th c h tr cho quá trình phát tri n kinh t

a t n c c ng nh giành ph n th ng trong c nh tranh Tuy nhiên, c ng gi ng

nh các DNNN, các NHTMNN v n còn nhi u h n ch v n ng l c c nh tranh nh quy mô v n t có th p, kh n ng sinh l i ch a cao, ch t l ng ngu n nhân l c còn

n ch , hi u qu và s c c nh tranh còn th p, ch a t ng x ng v i ti m n ng và l i

th ã có

Xu t phát t yêu c u th c t ó, tài : “Nâng cao n ng l c c nh tranh c a các NHTMNN Vi t Nam trong u ki n h i nh p kinh t qu c t ” c ch n nghiên c u nh m óng góp nh ng gi i pháp có tính khoa h c và th c ti n nâng cao n ng l c c nh tranh c a các NHTMNN trong quá trình h i nh p

c ích nghiên c u:

Nghiên c u c s lý thuy t v n ng l c c nh tranh c a NHTM Phân tích, ánh giá n ng l c c nh tranh c a các NHTMNN Vi t Nam th i gian qua

xu t gi i pháp nâng cao n ng l c c nh tranh c a các NHTMNN Vi t Nam trong th i gian t i

i t ng và ph m vi nghiên c u:

i t ng nghiên c u c a tài là n ng l c c nh tranh c a các NHTMNN

Vi t Nam d a trên các ch tiêu c b n: n ng l c tài chính, n ng l c ho t ng, n ng

c qu n tr u hành và n ng l c công ngh

Ph ng pháp nghiên c u:

Trong quá trình nghiên c u, lu n v n ã s d ng t ng h p m t s ph ng pháp: ph ng pháp th ng kê, ph ng pháp phân tích, ph ng pháp so sánh, ph ng pháp lôgic th c hi n nghiên c u

óng góp khoa h c c a tài nghiên c u:

th ng hoá c nh ng v n mang tính lý lu n v c nh tranh, n ng l c

nh tranh c a NHTM trong u ki n h i nh p kinh t qu c t

vi c nghiên c u tìm ra c nh ng m m nh, m y u t ó phân tích, ánh giá úng n ng l c c nh tranh c a các NHTMNN Vi t Nam hi n nay

Góp ph n xu t m t s gi i pháp h u hi u giúp nâng cao n ng l c c nh tranh c a các NHTMNN Vi t Nam trong t ng lai

t c u lu n v n:

Ngoài ph n m u, k t lu n, Lu n v n c k t c u g m 03 ch ng:

Ch ng I: Nh ng v n c b n v n ng l c c nh tranh c a NHTM trong

u ki n h i nh p kinh t qu c t

Ch ng II: Th c tr ng n ng l c c nh tranh c a các NHTMNN Vi t Nam

Ch ng III: Gi i pháp nâng cao n ng l c c nh tranh c a các NHTMNN Vi t Nam trong u ki n h i nh p kinh t qu c t

CH NG I: NH NG V N C B N V N NG L C C NH TRANH

A NGÂN HÀNG TH NG M I TRONG U KI N H I NH P KINH

QU C T

nh tranh trong kinh doanh ngân hàng

Khái ni m

nh tranh trong kinh doanh ngân hàng là s tranh ua gi a các ngân hàng thông qua các ph ng th c, hành ng giành c ph n th ng trên th tr ng,

t c m c tiêu kinh doanh c a mình nh l i nhu n, hi u qu , th ph n khách hàng, th ng hi u

i dung c nh tranh trong kinh doanh ngân hàng

nâng cao hi u qu ho t ng, thu hút khách hàng và c nh tranh v i các

ch th ngân hàng tài chính khác, ngân hàng th c hi n ho t ng c nh tranh trong nhi u l nh v c khác nhau nh : ch t l ng và giá c d ch v , m ng l i chi nhánh, c

i ti p c n khách hàng, a d ng hóa danh m c s n ph m tài chính, hi n i hoá công ngh

c tr ng c nh tranh trong kinh doanh ngân hàng

+ Các NHTM c nh tranh trong u ki n ch u s chi ph i m nh m c a các chính sách tài chính, ti n t c a Nhà n c

+ Các NHTM c nh tranh v i nhau nh ng v n ph i có s liên k t, h p tác v i nhau trong quá trình ho t ng

+ M c c nh tranh trong s n ph m d ch v tài chính c a NHTM th ng là cao h n so v i m c c nh tranh trong các s n ph m c a doanh nghi p

+ C nh tranh trong kinh doanh ngân hàng ch u s nh h ng c a th tr ng tài chính qu c t

ng l c c nh tranh c a NHTM

Khái ni m

ng l c c nh tranh c a NHTM là kh n ng t o ra, duy trì và s d ng có hi u

qu các l i th c a ngân hàng so v i các i th c nh tranh t c m c l i nhu n và th ph n nh t nh trên th tr ng ho c kh n ng ch ng l i m t cách có

hi u qu s c ép c a các l c l ng c nh tranh

Các ch tiêu ánh giá n ng l c c nh tranh

ng l c tài chính

n ch s h u (v n t có): Theo quy nh c a Lu t Các t ch c tín d ng,

n ch s h u c a NHTM bao g m v n u l , các qu d tr , m t s tài s n N khác c a NHTM theo quy nh c a NHNN

n ch s h u tuy ch chi m m t t tr ng nh trong t ng ngu n v n ho t

ng kinh doanh c a m t ngân hàng nh ng óng vai trò r t quan tr ng V n u l tác ng n (1) Kh n ng m r ng m ng l i chi nhánh c a NHTM (2) Gi i h n tín d ng i v i khách hàng c a t ch c tín d ng (3) T l an toàn v n t i thi u c a NHTM (8%) Ngoài ra, v n ch s h u còn có ch c n ng b o v NHTM, giúp NHTM ch ng l i r i ro phá s n, a d ng hóa các nghi p v ngân hàng

Kh n ng sinh l i:

- T su t sinh l i/t ng tài s n – ROA (Return on Assets)

ROA = (L i nhu n ròng sau thu /T ng tài s n có bình quân) x 100

- T su t sinh l i/v n c a ch s h u NH – ROE (Return on Equity)

ROE = (l i nhu n ròng sau thu /V n ch s h u và các qu ) x 100

Kh n ng phòng ng a và ch ng r i ro:

Kh n ng phòng ng a và ch ng r i ro c a ngân hàng c o b ng các ch tiêu nh : h s an toàn v n t i thi u, m c trích d phòng r i ro, m b o c các quy nh và thông l qu c t hi n hành

ng l c ho t ng

+ Kh n ng huy ng v n + Kh n ng cho vay

+ Kh n ng cung c p các d ch v trung gian thanh toán + Kh n ng t o c h i ti p c n, thu hút khách hàng

ng l c qu n tr u hành

c ánh giá thông qua các m t nh : ch t l ng ngu n nhân l c, mô hình t

ch c b máy, ch t l ng ho t ng qu n tr tài s n, và n ng l c qu n lý u hành

a b máy lãnh o

ng l c công ngh thông tin

ng l c công ngh thông tin là y u t quan tr ng trong vi c a d ng hoá danh m c s n ph m, nâng cao ch t l ng d ch v cung c p cho khách hàng Thông

th ng, n ng l c công ngh thông tin, tin h c NH c ánh giá thông qua các m t (1) Kh n ng ng d ng công ngh m i (2) Trang thi t b k thu t hi n i (3) M c

áp ng c a công ngh ngân hàng i v i nhu c u c a khách hàng

Ph ng pháp SWOT trong ánh giá n ng l c c nh tranh c a NHTM

m m nh (Strengths): m m nh là các l i th hay kh n ng c nh tranh c a ngân hàng giúp t c nh ng m c tiêu ra

m y u (Weaknesses): c xem xét nh là nh ng m t h n ch c a ngân hàng t c nh ng m c tiêu nh t nh ho c nh ng u mà i th c nh tranh

có th làm t t h n

h i (Opportunities): C h i có th n t môi tr ng bên ngoài ho c do chính ngân hàng t o ra

Thách th c (Threats): Là các y u t phát sinh bên trong ho c bên ngoài ngân

hàng gây c n tr cho s phát tri n th m chí e d a n s t n t i c a ngân hàng

ng 1: Ma tr n SWOT trong ánh giá n ng l c c nh tranh c a NHTM

Các c h i (O)

Phân tích S – O Các chi n l c d a trên u th c a ngân hàng t n d ng các c h i th tr ng.

Phân tích W – O Các chi n l c d a trên kh n ng

t qua các y u m c a ngân hàng t n d ng c h i th tr ng.

Các Thách th c (T)

Phân tích S – T Các chi n l c d a trên u th c a ngân hàng tránh các thách th c c a th tr ng.

Phân tích W – T Các chi n l c d a trên kh n ng

t qua ho c h n ch t i a các

u m c a ngân hàng tránh các thách th c c a th tr ng.

nh tranh c a các NHTM trong u ki n h i nh p kinh t qu c t

i nh p kinh t qu c t

i nh p kinh t qu c t là quá trình ch ng g n k t n n kinh t th tr ng

a t ng n c v i kinh t khu v c và th gi i thông qua các n l c t do hoá và m

a trên các c p n ph ng, song ph ng và a ph ng

i nh p qu c t v tài chính – ngân hàng là quá trình t ng b c k t n i các

th tr ng tài chính - ngân hàng c a qu c gia v i khu v c và th gi i thông qua vi c

c a và h p tác qu c t hình thành nên m t th tr ng tài chính chung, th ng

nh t

c tr ng c nh tranh c a NHTM trong u ki n h i nh p

+ a d ng hóa ch th c nh tranh + Th tr ng c nh tranh c m r ng + C nh tranh trong u ki n t do hoá tài chính + T o ng l c thúc y các NHTM nâng cao ch t l ng ho t ng

Nh ng nhân t nh h ng n n ng l c c nh tranh c a NHTM trong u ki n

i nh p

Các nhân t bên ngoài

Các nhân t bên ngoài nh h ng n n ng l c c nh tranh c a NHTM bao m: (1) H th ng lu t pháp (2) Môi tr ng kinh t (3) N ng l c qu n lý, u hành

a NHNN (4) S phát tri n c a công ngh (5) Các i th c nh tranh trên th

tr ng

Các nhân t bên trong

Các nhân t có nh h ng n n ng l c c nh tranh c a NHTM ó là ch t

ng ngu n nhân l c c a ngân hàng, c ch qu n lý u hành và c s v t ch t k thu t Trong ó quan tr ng nh t là ch t l ng ngu n nhân l c

CH NG II: TH C TR NG N NG L C C NH TRANH C A CÁC NGÂN

ng quan v các NHTM Nhà n c Vi t Nam

ng quan v quá trình hình thành và phát tri n c a các NHTMNN Nêu

nh ng nét chính v mô hình t ch c, quy mô, ho t ng c b n và k t qu kinh doanh c a các NHTMNN trong nh ng n m g n ây

Th c tr ng v n ng l c c nh tranh c a các NHTM Nhà n c

Th c tr ng n ng l c tài chính

n ch s h u: n cu i tháng 3/2007, t ng s v n u l c a c a các NHTMNN ã t 32.335,5 t ng, t ng 16.166,7 t ng hay t ng 99,99%, so v i

cu i n m 2003 Quy mô v n ch s h u c a các NHTMNN không ng ng gia t ng bình quân m t NHTMNN t kho ng 7372,4 t VND

ng 3: Quy mô v n ch s h u c a các NHTMNN qua các n m

6673 7117

12010

16965 18592

26546

36862

0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 35000 40000

Nghìn t

m

Ngu n: NHNN, t ng h p s li u t báo cáo th ng niên các NHTMNN

Sau nhi u l n c Chính ph c p b sung v n u l (kho ng 12.000 t ng) t l an toàn v n t i thi u c a các NHTMNN hi n t kho ng 4,5%

Kh n ng sinh l i

Giai n 2003 - 2006, ch tiêu ROA c a các NHTMNN còn th p, trung bình

ch t kho ng 0,45%, b ng 45% so v i m c t yêu c u c a qu c t Ch tiêu ROE

có khá h n, n u so sánh v i NHTM c a các n c trong khu v c thì chênh l ch c ng không nhi u, trung bình t kho ng 11,58%, b ng 77% so v i m c t yêu c u c a

qu c t

ng 5: M c sinh l i c a NHTMNN và NHTMCP Vi t Nam

n v : t l %

N m

NHTMNN 10,6 0,46 8,55 0,38 12,28 0,42 14,9 0,54 NHTMCP 15,5 0,64 12,2 0,71 16,3 1,02 18,2 1,2

Ngu n: NHNN, báo cáo k t qu kinh doanh c a các NHTMNN

l sinh l i bình quân trên v n t có c a các NHTMNN hi n ch là 8% so

i m c 14% c a các NHTM trong khu v c, n không sinh l i l n h n gi i h n cho phép t 1,5 n 2,5 l n 70-80% t tr ng ngu n thu ch y u là t ho t ng u t và cho vay

Kh n ng phòng ng a và ch ng r i ro

Chính ph ã c p b sung kho ng 12.000 t ng v n u l cho 05 NHTMNN a t l an toàn v n t i thi u lên trên 4,5% (so v i m c 3% c a n m 2000) Các NHTMNN ã x lý c 92,6% t ng s n t n ng c n ph i x lý.Tính

n tháng 11/2005, n x u theo chu n m i c a các NHTMNN hi n m c trên d i

23 ngàn t ng Qu d phòng r i ro mà các NHTMNN ã trích c tính g n 9 nghìn t ng

ng 7: T l n quá h n so v i t ng d n c a các NHTM

n v : t l %

N m

Ngân hàng

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006

NHTMNN 11,96 9,31 7,96 6,17 4,53 7,7 7,4 NHTMCP 20,63 14,64 11,65 7,03 4,75 4,01 3,72 NHLD&N.ngoài 0,85 0,49 0,51 0,32 0,22 0,17 0,15

Ngu n: Ngân hàng nhà n c

l n x u c a các NHTM th c t luôn luôn cao g p kho ng 2 l n s li u do NHNN công b , hi n ang m c 10% – 15%

Th c tr ng n ng l c ho t ng c a các NHTMNN

Các NHTMNN luôn gi th ph n huy ng v n l n nh t trong nhi u n m (trên 70%, n m 2001, 2002 lên n g n 80%) N u nh n m 1995, các NHTMNN

i huy ng c m t l ng v n kho ng 35-37 ngàn t ng, thì n m 2005 s v n huy ng này ã t ng lên 10 - 11 l n Các NHTMNN (tr VCB, MHB) u có m ng

i chi nhánh r ng l n, ph kh p n t t c các t nh, thành ph trong c n c, nhi u NHTMNN áp d ng các ch ng trình ti t ki m d th ng, quay s trúng

th ng (BIDV, VBARD )

ng 8: C c u th ph n huy ng v n c a các NHTM

n v : t l %

Ngu n: NHNN, báo cáo th ng niên c a các NHTMNN

Cho n cu i n m 2006, th ph n tuy t i c a chi c bánh tín d ng (Vi t Nam

hi n ch a tính c th ph n d ch v ) v n thu c v các NHTMNN v i t l 74,6%

ng 9: C c u tài tr tín d ng c a các NHTM ho t ng t i Vi t Nam

n v : t l %

N m

Ngân hàng

2001 2002 2003 2004 2005 2006

Ngu n: Ngân hàng nhà n c, báo cáo c a Vinacapital

Tính n cu i n m 2006, riêng trong h th ng NHTMNN, n quá h n (n u) lên t i 10.046 t ng, n u tính c Ngân hàng Chính sách xã h i và Ngân hàng phát tri n, t ng s n x u lên n 13.659 t ng

n tín d ng bình quân c a các NHTMNN t ng hàng n m là 22%, trong khi H s an toàn v n ch t ng bình quân t i a kho ng 4,8%

Kh n ng cung c p các d ch v trung gian thanh toán

Các NHTMNN ch t 10 – 16% doanh thu t d ch v , s s n ph m mà h

th ng NHTMNN có kh n ng cung c p cho khách hàng không quá 3 con s (hi n kho ng trên 300 nghi p v kinh doanh)

Các NHTMNN có m ng l i chi nhánh, giao d ch r ng kh p c n c nên có

h i ti p c n khách hàng và cung c p các d ch v trung gian thanh toán nh : tài kho n thanh toán cá nhân, thanh toán qu c t , th ATM, th tín d ng qu c t , thu i ngo i t

Kh n ng t o c h i ti p c n và thu hút khách hàng

Hi n nay, các NHTMNN u có website riêng gi i thi u, cung c p các thông tin c b n liên quan n ngân hàng, b ng n t , panô qu ng cáo, t r i, các

ch ng trình d th ng Tài tr cho các s ki n v n hóa - xã h i - th thao, VD Ngân hàng VCB ã tài tr cho i tuy n bóng á Vi t Nam, ngân hàng NN&PTNT

ch c gi i bóng á th ng niên Agribank Cup

Các NHTMNN u có m ng l i chi nhánh trong n c r ng kh p Ch a có NHTMNN nào có chi nhánh n c ngoài mà m i ch d ng m c v n phòng i

di n (VCB, BIDV)

Th c tr ng v t ch c b máy, qu n tr u hành

lao ng t i các NHTMNN có trình i h c và trên i h c chi m kho ng 62%, còn l i là cao ng và trung c p Các NHTMNN b t u chú tr ng trong vi c nâng cao ch t l ng ngu n nhân l c thông qua quá trình tuy n ch n u vào, thành l p trung tâm ào t o, t ch c các khóa ào t o nghi p v ng n h n

c u t ch c c a các NHTMNN còn có m ch a h p lý và ch a phù h p

i các chu n m c qu n lý hi n i ã c áp d ng ph bi n các n c trong nhi u n m qua M ng l i chi nhánh và các kênh phân ph i ch a c phát tri n

p lý, có hi u qu d n n tình tr ng d th a ho c thi u a m giao d ch

Qu n tr tài s n

v n vay huy ng ng n h n chuy n cho vay trung và dài h n c a các NHTMNN hi n v n chi m t i kho ng 50% t ng s v n huy ng ng n h n

Vi c qu n tr tài s n N c a các NHTMNN còn nhi u b t c p H s CAR bình quân c a các NHTMNN hi n m i t 4,5%, th p h n so v i yêu c u c a NHNN và thông l qu c t (8%) Ch t l ng và hi u qu s d ng tài s n Có th p (d i 1%), l i ph i i phó v i r i ro k h n và r i ro t giá

ng l c công ngh thông tin, tin h c ngân hàng

n m 2002, d án "Hi n i hoá Ngân hàng và h th ng thanh toán" do Ngân hàng th gi i (WB) tài tr ã i vào ho t ng n nay d án ã hoàn thành xong giai n 1 và hi n ang tri n khai giai n 2 các NHTMNN (VCB, ICBV, BIDV, VBARD) ã có th t p trung và qu n lý tài kho n khách hàng, m r ng các

ch v ngân hàng hi n i, cho phép giao d ch v i ngân hàng t i nhi u a m khác nhau, k t n i x lý th , h ch toán ngay t i h i s chính, thanh toán liên ngân hàng kho ng 80% các s n ph m d ch v ngân hàng ã c b n c tin h c hoá

nh ng d ng công ngh thông tin

CH NG III: GI I PHÁP NÂNG CAO N NG L C C NH TRANH C A

QU C T

Các m c tiêu v nâng cao n ng l c c nh tranh c a NHTMNN

ng quy mô v n t có c a các NHTMNN t l an toàn v n t ng b c t chu n m c qu c t (trên 8%), ch tiêu ROA ph i t trên 1% và ROE (l i nhu n ròng/v n t có) c a h th ng NHTMNN bình quân t 14-16%