Nâng cao chất lượng tăng trưởng ngành công nghiệp Việt Nam

[r]

1 Tính c p thi t c a tài

i v i h u h t các n n kinh t , trong m t s giai n nh t nh,ngành công nghi p có vai trò h t s c to l n Khác v i nông nghi p, ngànhcông nghi p có l i th h n h n v t c t ng tr ng, trình m r ng quy

mô S phát tri n c a công nghi p thúc y nhanh quá trình chuy n d ch c

u kinh t , m b o nhu c u t li u sinh ho t cho nhân dân, t ng kim ng ch

xu t kh u, thúc y quá trình hi n i hóa t n c Trong th i i toàn c uhóa, h i nh p kinh t qu c t , công nghi p càng có v trí quy t nh, b i suycho cùng, c nh tranh trên th tr ng qu c t ch y u v n là c nh tranh gi acác s n ph m do ngành công nghi p ch t o ra Công nghi p t ng tr ng cao

t o ra ti n v t ch t m b o nâng cao nh p phát tri n t n c, y

nh công nghi p hóa, hi n i hóa Tuy nhiên, t c t ng tr ng cao ph i

n li n v i c i thi n ch t l ng t ng tr ng m i m b o hi u qu kinh tcao, duy trì t c t ng tr ng n nh và phát tri n công nghi p m t cách

n v ng, làm ng l c thúc y các ngành kinh t khác cùng phát tri n.Góp ph n cho thành qu t ng tr ng cao bình quân hàng n m c a c

c trong h n 20 n m qua, kh i ngành công nghi p t c t c t ng

tr ng v t b c, duy trì n nh m c cao, liên t c trong nhi u n m Giai

n g n ây (2001-2006) GDP kh i ngành công nghi p t nh p t ng tr ngbình quân hàng n m 10,27%, cao g p 1,35 l n so v i t c t ng tr ngchung c a n n kinh t trong cùng th i k Công nghi p t ng tr ng cao vàliên t c, góp ph n thúc y chuy n d ch c c u kinh t theo h ng côngnghi p hóa, thúc y xu t nh p kh u, gián ti p thúc y t ng tr ng d ch v

ph c v s n xu t, gi i quy t vi c làm, nâng cao thu nh p cho ng i lao ng,thúc y tiêu dùng, gián ti p thúc y t ng tr ng c a khu v c d ch v ph c

i s ng, v.v Bên c nh ó, th c t t ng tr ng cao c a công nghi p trong

nh t nh, gây ra nh ng b t h p lý trong c c u kinh t , khai thác tài nguyênkém hi u qu , n ng l c c nh tranh kém, và l i nh ng h u qu v m t môi

tr ng, v.v

Nhi u nhà nghiên c u kinh t Vi t Nam trong th i gian v a qua cho

ng, m c dù ngành công nghi p Vi t Nam t c t c t ng tr ng cao,

nh ng ch t l ng t ng tr ng c a ngành là ch a cao, mà n u không c

nh h ng, nâng cao ch t l ng t ng tr ng c a ngành trong th i gian t i,thì s là m t tr ng i l n cho vi c duy trì m t nh p t ng tr ng cao c a ngành

nh th i gian qua, c ng nh t ng tr ng c a toàn n n kinh t

Trên c s ó, tài Nâng cao ch t l ng t ng tr ng c a ngành công nghi p Vi t Nam c ch n làm tài lu n v n th c s kinh t

c t ng tr ng cao, n nh trong th i gian dài c a n n kinh t Vi t Nam

Th i gian qua, r t nhi u nghiên c u c a các h c gi trong và ngoài

c ch y u t p trung vào xem xét v m t l ng c a quá trình t ng tr ngkinh t c a n n kinh t Vi t Nam, c ng nh c a ngành công nghi p Cácnghiên c u v ch t l ng t ng tr ng c a Vi t Nam c ng c nhi u nhànghiên c u ti n hành nh ng m c khác nhau, ph n nào ã tr l i ccâu h i v ch t l ng t ng tr ng c a n n kinh t Vi t Nam trong th i gian

ngành công nghi p c a Vi t Nam thì ch a nhi u Do v y, vi c l a ch nnghiên c u tài này, thi t ngh , s ph n nào áp ng c tính th i s c v

lý lu n l n th c ti n V khoa h c, m t l n n a, tài s t ng quan các v n

lý lu n liên quan n ch t l ng t ng tr ng; v th c ti n, s phân tích, ánhgiá thông qua m t s ch tiêu phù h p nh m nêu b t c ch t l ng t ng

tr ng c a ngành công nghi p Vi t Nam trong th i gian qua; trên c s ó

nh d n a ra m t s g i ý, giúp các nhà ho ch nh chính sách có thêm c

a ra các gi i pháp nh m nâng cao ch t l ng t ng tr ng c a côngnghi p Vi t Nam trong th i gian t i

3 i t ng nghiên c u

V i m c tiêu nghiên c u nh trên, tài l y ngành công nghi p c a

Vi t Nam là i t ng nghiên c u ch y u Trên c s s n có c a ngu n t

li u có th thu th p c, s chi ti t i t ng nghiên c u theo các phânngành c p hai c a ngành công nghi p

ch t l ng t ng tr ng c a nó có th s khác nhau Tuy v y, th c t cho th y,

có th ánh giá ch t l ng t ng tr ng c a ngành công nghi p b t ch p

ng tr ng cao, b n v ng c a n n kinh t Vi t Nam.

5 Ph ng pháp nghiên c u

Lu n v n s d ng các ph ng pháp nghiên c u sau: Ph ng pháp h i

u, ph ng pháp phân tích t ng h p, th ng kê, so sánh; nghiên c u t i bàn

V i m c tiêu, ph m vi nghiên c u nh trên, lu n v n c xây d ng

i các n i dung chính nh sau:

Ch ng 1: S c n thi t nâng cao ch t l ng t ng tr ng công nghi p

Vi t Nam;

Ch ng 2: Th c tr ng ch t l ng t ng tr ng ngành công nghi p Vi t Nam th i k 1996-2005;

Ch ng 3: Các gi i pháp ch y u nâng cao ch t l ng t ng tr ng ngành công nghi p Vi t Nam;

Ph n K t lu n

C N THI T NÂNG CAO

CH T L NG T NG TR NG CÔNG NGHI P VI T NAM 1.1 T NG QUAN NGÀNH CÔNG NGHI P VI T NAM VÀ Ý NGH A

A VI C NGHIÊN C U NÂNG CAO CH T L NG T NG

TR NG C A CÔNG NGHI P VI T NAM 1.1.1 V trí c a ngành công nghi p trong n n kinh t Vi t Nam

n kinh t c chia thành 3 khu v c: nông nghi p-lâm nghi p-ngnghi p, công nghi p và xây d ng, và khu v c d ch v Cùng v i quá trìnhphát tri n, khu v c công nghi p và d ch v ngày càng có vai trò quan tr ng

Công nghi p Vi t Nam ã t c nh ng thành t u quan tr ng trong

th i gian qua Giai n 1991-2000, kh i ngành công nghi p t c t c

ng tr ng cao, n m th p nh t t ng 10,4% (1991/1990), n m cao nh t t ng17,1% (1992/1991) Bình quân 10 n m t ng 13,6% Giai n 2001-2006 t c

t ng tr ng GDP công nghi p bình quân hàng n m t 10,3% Giá tr s n

xu t công nghi p t t c t ng bình quân 16%/n m

1.1.2 Ý ngh a c a vi c nghiên c u nâng cao ch t l ng t ng tr ng c a ngành công nghi p Vi t Nam

Nh ng phân tích v t ng quan ngành công nghi p trên c ng cho th y

nh ng khi m khuy t c a ngành công nghi p trong quá trình phát tri n c amình ó là, n ng su t lao ng th p, công ngh s n xu t l c h u và ch m i

i, tiêu hao nhi u n ng l ng, c c u ngành công nghi p chuy n d ch không

ng x ng v i c c u lao ng, n ng l c c nh tranh c a các s n ph m côngnghi p còn kém, t l giá tr gia t ng trong giá tr s n l ng công nghi pkhông cao (do chi phí trung gian cao), s n xu t công nghi p gây nhi u tác h i

i v i môi tr ng sinh thái, v.v Các nhà nghiên c u kinh t cho r ng, nh ngkhi m khuy t trên c a ngành công nghi p Vi t Nam có th c xem là m t

n công nghi p có ch t l ng t ng tr ng th p mà n u không c c i thi nthì s nh h ng n kh n ng t ng tr ng cao trong dài h n c a n n kinh t

hi n nay, vi c nghiên c u quá trình t ng tr ng c a ngành nh m xem xét m tcách k l ng hi u qu c a s t ng tr ng ó, c u trúc c a t ng tr ng và tác

ng lan t a c a s t ng tr ng c a ngành t i n n kinh t nh m tìm ra nh ng

m m nh, nh ng khi m khuy t bên trong quá trình t ng tr ng và nh ngnguyên nhân c a khi m khuy t ó, làm c s cho vi c a ra nh ng g i ýchính sách nh m c i thi n ch t l ng t ng tr ng c a ngành công nghi p,

ng nh c a toàn n n kinh t là u h t s c có ý ngh a

1.2 CH T L NG T NG TR NG NGÀNH CÔNG NGHI P 1.2.1 Khái ni m ch t l ng t ng tr ng

1.2.1.1 T ng tr ng kinh t , m t l ng c a s phát tri n

T ng tr ng kinh t là s gia t ng thu nh p c a n n kinh t trong m tkho ng th i gian nh t nh (th ng là m t n m) S gia t ng c th hi n quy mô và t c Nh v y, t ng tr ng là ph n ánh s thay i v l ng c a

n kinh t Theo quan m c a các nhà khoa h c, m t s l ng c a t ng tr ngkinh t là bi u hi n bên ngoài c a s t ng tr ng, nó c ph n ánh thôngqua các ch tiêu ánh giá quy mô và t c t ng s n l ng

1.2.1.2 M t s quan ni m v ch t l ng t ng tr ng

t s quan ni m v ch t l ng t ng tr ng c a các tác gi trong n c

và qu c t : Th nh t, Quan ni m cho r ng ch t l ng t ng tr ng kinh t là

c u và chuy n d ch c c u kinh t theo h ng nâng cao hi u qu Th hai,

Ch t l ng t ng tr ng theo quan ni m hi u qu Th ba, Quan ni m ch t

ng t ng tr ng kinh t là n ng l c c nh tranh c a n n kinh t , c a doanhnghi p ho c hàng hóa s n xu t trong n c Th t , Quan ni m ch t l ng

ng tr ng kinh t là nâng cao phúc l i c a công dân và g n li n v i t ng

tr ng v i công b ng xã h i Th n m, Quan ni m v ch t l ng t ng tr ngkinh t và phát tri n b n v ng Th sáu, Quan ni m ch t l ng t ng tr ngkinh t là th ch dân ch trong môi tr ng chính tr - xã h i c a n n kinh t

ng tr ng cao c a ngành công nghi p là s t ng tr ng v i nh p cao,

1.2.2.2 Các tiêu chí ánh giá ch t l ng t ng tr ng công nghi p

Các tiêu chí ánh giá ch t l ng t ng tr ng c a ngành công nghi p

có th là phân thành ba nhóm: (1) Các tiêu chí ánh giá hi u qu t c các

ch tiêu t ng tr ng; (2) Các tiêu chí ánh giá c u trúc c a t ng tr ng; và (3)Các tiêu chí ánh giá tác ng lan to c a t ng tr ng t i n n kinh t

1.3 S C N THI T NÂNG CAO CH T L NG T NG TR NG NGÀNH CÔNG NGHI P

Nâng cao ch t l ng t ng tr ng công nghi p c ng nh c a toàn n nkinh t là m c tiêu c a m i qu c gia, c bi t khi Vi t Nam ang t ng b cxây d ng n n t ng c a m t n c công nghi p hóa H n n a, trong nhi u n mqua, nh p t ng tr ng nhanh c a công nghi p Vi t Nam luôn c duy trì.Nâng cao ch t l ng t ng tr ng c quan ni m là nâng cao tính ch t b n

tiêu t ng tr ng.

Nâng cao ch t l ng t ng tr ng c a ngành công nghi p là xu t phát: Toàn c u hóa, h i nh p kinh t qu c t và nh ng h n ch t th c tr ng

ng tr ng c a ngành công nghi p Vi t Nam

1.4 KINH NGHI M C A CÁC N C TRONG VI C NÂNG CAO

CH T L NG T NG TR NG C A NGÀNH CÔNG NGHI P VÀ BÀI H C CHO VI T NAM

Lu n v n nghiên c u kinh nghi m c a Thái Lan và c a Trung Qu clàm bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam trong vi c nâng cao ch t l ng t ng

Sau m t th i gian khá dài duy trì c m t t c t ng tr ng khá cao

a kh i ngành công nghi p, v n t ra lúc này không ch là làm th nào

có c m t t c t ng tr ng nhanh, mà còn là t ng tr ng t c ó có

hi u qu nh th nào, do nh ng y u t nào mang l i, t ng tr ng ó có mang

i nh ng nh h ng nh th nào t i n n kinh t -xã h i Vi c tr l i các câu

n so v i t c t ng bình quân c a n ng su t lao ng bình quân c a c

c trong cùng giai n (6,6%) So v i NSL ngành công nghi p bìnhquân c a nhóm n c ho c các n c, n ng su t lao ng c a công nghi p Vi tNam n m 2006 ch b ng 81% c a nhóm các n c ông Á và Thái Bình

ng, b ng 45% c a Thái Lan, b ng 12% c a Hàn Qu c, b ng 83% c aTrung Qu c n m 20001

ng su t lao ng th p, t c t ng tr ng n ng su t lao ng khôngcao ch ng t công ngh s n xu t trình th p và hi u qu s d ng lao ngkhông cao, kh n ng t o ra giá tr gia t ng th p m t khía c nh khác, n ng

su t lao ng công nghi p th p c ng ph n nào cho th y c c u n i b ngànhcông nghi p là ch a h p lý Ngành công nghi p Vi t Nam ch m i phát tri n các công n có giá tr gia t ng th p trong chu i giá tr , các công n nhnghiên c u s n ph m m i, thi t k s n ph m, phát tri n s n ph m m i, t ng

ng kh n ng xâm nh p th tr ng c a s n ph m và phân ph i s n ph m,các doanh nghi p công nghi p Vi t Nam v n ch a th m nh n, l nh v c màcác nghiên c u cho th y là có kh n ng em l i giá tr gia t ng cao nh t

2.1.1.2 Hi u qu s d ng v n u t

ánh giá hi u qu s d ng v n u t trong kinh t , ng i ta th ng

d ng h s ICOR S li u th ng kê giai n 1995 n n m 2005 (bi u2.2) cho th y h s ICOR c a ngành công nghi p Vi t Nam là khá cao và có

xu h ng t ng nhanh k t n m 2000 Có ngh a là, có c 1 n v GDPcông nghi p, s ph i b ra 4,36 n v v n u t cho ngành trong su t c giai

n 2001-2005 V xu h ng, trong khi hi u qu v n u t c a các ngànhkhác có xu h ng t ng trong nh ng n m g n ây, mà b ng ch ng là h sICOR c a c n c có xu h ng gi m rõ r t t n m 2000 so v i giai n

tr c ó, thì ICOR c a công nghi p l i có xu h ng ng c l i

1

Tính theo s li u c a NGTK, World Development Indicators 2005.

nghi p trong nh ng n m g n ây Ch y u là, c c u n i b ngành côngnghi p không h p lý và hi u qu u t nh ng ngành công nghi p c utiên phát tri n không cao ã làm gi m hi u qu v n u t c a toàn ngành.

Nói cách khác, t ng tr ng c a ngành công nghi p v n còn thiên v

ng tr ng theo chi u r ng v i hi u qu s d ng v n u t th p, u ó

ng cho th y ch t l ng t ng tr ng c a ngành công nghi p là c n c c ithi n

2.1.1.3 T l chi phí trung gian trong giá tr s n xu t

l chi phí trung gian trong t ng giá tr s n xu t c a ngành côngnghi p không ng ng gia t ng trong th i gian qua, t m c 57,5% n m 1995lên n 72,1% n m 2006 (bi u 2.3) Xem xét các phân ngành s n xu t côngnghi p c ng cho th y m t xu h ng t ng t , c bi t t l này có xu h ng

ng rõ r t trong ngành công nghi p khai thác m và ngành s n xu t và phân

ph i n n c Xu h ng chi phí trung gian t ng lên c ng c nh n th y rõkhi so sánh t c t ng tr ng c a giá tr s n xu t công nghi p và giá tr gia

ng c a ngành

khía c nh v mô, chi phí trung gian cao c a s n xu t công nghi p

Vi t Nam ch y u do nh ng nguyên nhân sau ây: (1) c c u công nghi p

c ta ch y u thiên v các ngành công nghi p s d ng nhi u lao ng, cácngành công nghi p l p ráp, gia công v i t l giá tr gia t ng th p trong giá tr

n xu t (2) Các ngành công nghi p ph tr ch a phát tri n Do v y, v lâudài thúc y phát tri n công nghi p ph tr cho các ngành công nghi p trong

c là m t gi i pháp quan tr ng

2.1.1.4 Tiêu hao n ng l ng c a s n xu t công nghi p

Khi xem xét ch tiêu su t n n ng – ch tiêu ph n ánh l ng n s

ng t o ra m t n v s n ph m – có th th y, Vi t Nam ã tiêu th m c

n n ng l n h n nhi u so v i các n c trong khu v c t o ra 1 n vUSD c a GDP và có xu h ng t ng rõ r t trong nh ng n m g n ây V i chi

ph m c a Vi t Nam s có giá thành cao h n và s c c nh tranh kém h n so v i

n ph m cùng lo i c a các n c trong khu v c c so sánh

2.1.2 ánh giá c u trúc c a t ng tr ng

2.1.2.1 C u trúc t ng tr ng theo ngành công nghi p

u trúc t ng tr ng c a ngành công nghi p cho th y nhi u khi mkhuy t: chi phí trung gian cao, giá tr gia t ng th p, công nghi p ph tr ch aphát tri n V m t dài h n, nhi u nhà kinh t cho r ng, vi c duy trì m t c c u

n xu t công nghi p v i m c giá tr gia t ng th p s khó t c m t m c

ng tr ng cao và lâu dài cho kh i ngành này

2.1.2.2 C u trúc t ng tr ng theo m c óng góp c a các y u t ngu n l c

Th i gian g n ây, nhi u nghiên c u v óng góp c a các y u t uvào cho t ng tr ng c a n n kinh t c ng nh c a ngành công nghi p c

ti n hành K t qu các nghiên c u u a n m t s k t lu n khá th ng nh t vai trò c a các y u t ngu n l c (v n, lao ng và TFP) cho t ng tr ng

a n n kinh t c ng nh i v i công nghi p, r ng t ng tr ng ch y u nhvào t ng tr ng c a v n v t ch t và lao ng (t ng tr ng theo chi u r ng),óng góp c a y u t TFP cho t ng tr ng còn th p

2.1.3 ánh giá tác ng lan t a c a t ng tr ng công nghi p t i n n kinh

2.1.3.1 óng góp c a t ng tr ng công nghi p trong t ng tr ng chung

a n n kinh t

Giai n 1991-2005 ch ng ki n t c t ng tr ng cao c a n n kinh t

Vi t Nam v i t c t ng bình quân t 7,54% hàng n m S li u bi u 2.7

cho th y t tr ng óng góp c a kh i ngành công nghi p cho t ng tr ng kinh

c n c t ng nhanh trong giai n 1991-2001, t 33,4% cho t ng tr ng

a kinh t c n c, n m c cao nh t là 55,1% trong t ng 100% t ng tr ng

a n n kinh t vào n m 2001 Riêng ngành công nghi p (không k xây d

ng-bi u 2.8) có óng góp khá l n cho t ng tr ng chung c a n n kinh t , óng

(t c chi m t tr ng 34,9%) lên 3 m ph n tr m trong 6,9% t ng tr ng n m

2000 (t c 43,4%) và 3,3 m ph n tr m trong 8,54% t ng tr ng c a n nkinh t n m 2005 (t ng ng v i t tr ng 39,24%) Tuy nhiên, óng góp

a t ng tr ng công nghi p cho t ng tr ng c a n n kinh t có xu h ng

gi m d n Vai trò c a ngành công nghi p ch bi n ang thay th d n vai trò

a ngành công nghi p khai thác là m t xu h ng t t trong phát tri n côngnghi p Vi t Nam trong th i gian qua

2.1.3.2 T ng tr ng công nghi p và gi i quy t vi c làm cho n n kinh t

n n m 2006, c n c có 43,347 tri u ng i lao ng ang làm vi ctrong các ngành kinh t , t ng 10,316 tri u lao ng so v i n m 1995, bìnhquân trong th i k 1995-2005, m i n m n n kinh t gi i quy t thêm c1,031 tri u vi c làm M c dù t c t c t ng tr ng bình quân cao trong

su t c th i k h n 10 n m qua và t tr ng GDP công nghi p trong GDP c

c x p x 35% vào n m 2006 nh ng t tr ng lao ng c gi i quy t vi clàm b i ngành công nghi p không nhi u, m c 6,199 tri u lao ng, chi m

tr ng nh (14,3%) trong t ng s lao ng c gi i quy t vi c làm c a n nkinh t u áng chú ý là t tr ng GDP công nghi p chuy n d ch nhanh g p

n 2,4 l n so v i m c chuy n d ch bình quân c a t tr ng lao ng làm vi ccho ngành công nghi p

nh vào óng góp c a ngành công nghi p khi kim ng ch xu t kh u các s n