Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực dân tộc thiểu số tỉnh Đăk Lăk

Song, một thực trạng đang diễn ra trong nguồn nhân lực các dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk là đông về số lượng, yếu về chất lượng, thể hiện rõ nét và tập trung ở trình độ học vấn, trình độ [r]

Sự thành công của cách mạng Việt Nam có sự đóng góp tích cực của mỗi con người, mỗi cộng đồng người, mỗi địa phương trên đất nước Việt Nam, trong đó có đồng bào các dân tộc thiểu số - một bộ phận đặc biệt quan trọng cấu thành nguồn lực con người Việt Nam Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan nên trình độ phát triển giữa cộng đồng các dân tộc Việt Nam vẫn còn có sự chênh lệch khá lớn về mọi mặt, trong đó có trình

độ phát triển của nguồn nhân lực, biểu hiện tập trung ở chất lượng của nguồn nhân lực các dân tộc thiểu số còn thấp, chưa đáp ứng được với yêu cầu của tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Đắk Lắk là một tỉnh miền núi, nằm ở trung tâm của khu vực Tây Nguyên, có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của vùng và cả nước, là tỉnh có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số chiếm số đông trong dân cư (gần 35%), và là chủ thể đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của tỉnh Song, một thực trạng đang diễn ra trong nguồn nhân lực các dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk là đông về số lượng, yếu về chất lượng, thể hiện rõ nét và tập trung ở trình độ học vấn, trình độ tay nghề, trình độ chuyên môn kỹ thuật, kỹ năng lao động của lực lượng này còn rất thấp, cộng với ảnh hưởng nặng nề của những phong tục tập quán, lối sống còn cỗ hủ, lạc hậu Bên cạnh đó, nhiều chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với việc phát triển nguồn nhân lực các dân tộc thiểu số cũng chưa được cụ thể hoá một cách phù hợp với điều kiện của từng vùng, từng dân tộc sống trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk Xuất phát từ chính góc độ chính trị, xã hội và thực tiễn phát triển của tỉnh Đắk Lắk thì việc thực hiện luận văn “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực dân tộc thiểu

số tỉnh Đắk Lắk” là hết sức cần thiết và có ý nghĩa thiết thực

Để có cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu khoa học một cách có hệ thống, trước hết tác giả tìm nguồn tài liệu nghiên cứu, tham khảo các công trình

nghiên cứu liên quan của các tác giả đã được công bố, tranh thủ sự hướng dẫn của giáo viên hướng dẫn, cũng như hệ thống lại các lý thuyết cơ bản về nguồn nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Với cách làm đó, tác giả đã tổng quan được các công trình nghiên cứu, những lý thuyết cổ điển từ thế kỷ thứ 19 cho đến các quan điểm của các tác giả đương đại, đến các công trình nghiên cứu mới nhất về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực qua các luận văn tiến sỹ trong nước Từ lý luận và thực tiễn, tác giả đã mạnh dạn đưa thêm một số quan niệm về nguồn nhân lực DTTS và đặc điểm của nguồn nhân lực này

Phát triển nguồn nhân lực phải được ưu tiên hàng đầu trong phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia, nhằm thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH đất nước Sức mạnh của nguồn nhân lực không chỉ ở số lượng đông mà chủ yếu ở chất lượng cao; đó là sự kết hợp hài hoà giữa trí lực, thể lực với những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam Việc phân tích các tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực tỉnh Đắk Lắk cho thấy vai trò quan trọng của nó trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk

Phát triển nguồn nhân lực các DTTS trong quá trình CNH, HĐH ở Đắk Lắk là yêu cầu khách quan, xuất phát từ một tỉnh kinh tế còn nghèo nàn, lạc hậu,

có nhiều thành phần DTTS, trong đó nguồn nhân lực này còn những bất cập lớn

cả về quy mô số lượng, chất lượng và phân bố sử dụng Điều này, đã ảnh hưởng không nhỏ đến tốc độ tăng trưởng của tỉnh Vì vậy, đối với tỉnh Đắk Lắk, việc tập trung phát triển nguồn nhân lực nói chung, nguồn nhân lực các DTTS nói riêng là một tất yếu khách quan Tuy nhiên, quá trình phát triển này vừa phải đáp ứng những đòi hỏi của sự nghiệp CNH, HĐH, vừa phải bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

Để nghiên cứu về thực trạng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk, tác giả đã vận dụng các phương pháp nghiên cứu như: phương pháp duy vật lịch sử, cùng các phương pháp bổ trợ của các ngành khoa học liên ngành khác như phân tích, tổng hợp, thống kê, điều tra

xã hội học dưới góc độ chính trị - xã hội, đặc biệt nghiên cứu, sử dụng các tài liệu là các văn bản, báo cáo tổng hợp của các sở, ban ngành tỉnh Đắk Lắk (Sở Lao động, Thương binh và Xã hội, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Nội vụ, Ban Dân tộc, Cục Thống kê…)

Từ đặc điểm tình hình kinh tế xã hội, điều kiện tự nhiên, thực trạng và

xu hướng vận động của chất lượng nguồn nhân lực các DTTS ở Đắk Lắk, có thể rút ra một số kết luận sau:

Về điểm mạnh, Đắk Lắk là tỉnh có dân số trẻ, dân số DTTS trong độ tuổi lao động chiếm tỷ trọng cao (khoảng 59%) Trình độ văn hóa, chuyên môn kỹ thuật, ý thức kỷ luật và kỹ năng lao động của LLLĐ DTTS đang từng bước được nâng lên Tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực thành thị và tỷ lệ thiếu việc làm ở khu vực nông thôn tương đối thấp Cơ cấu lao động có sự chuyển dịch theo hướng tích cực Chất lượng giáo dục phổ thông từng bước được nâng lên, tỷ lệ học sinh DTTS đỗ tốt nghiệp THPT và đậu đại học tăng hàng năm;

tỷ lệ học sinh DTTS bỏ học giảm mạnh (năm học 2013-2014, giảm xuống còn 0,83%), toàn tỉnh đã đạt chuẩn phổ cập giáo dục THCS và phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi Mạng lưới cơ sở dạy nghề đang được phát triển, hệ thống giáo dục TCCN, CĐ và ĐH ngày càng được quan tâm đầu tư, tỷ lệ lao động DTTS qua đào tạo tăng nhanh, đạt 33,5% vào năm 2013 Những năm qua, các cấp ủy đảng, chính quyền tỉnh Đắk Lắk đặc biệt quan tâm đến công tác phát triển nguồn nhân lực DTTS phục vụ cho sự nghiệp phát triển KT-XH của tỉnh, thể hiện ở việc triển khai và thực hiện các chính sách hỗ trợ, đầu tư cho vùng dân tộc thiểu số; chính sách đầu tư xây dựng các cơ sở đào tạo CĐ,

trung cấp và dạy nghề trên địa bàn Đặc biệt là việc ban hành Đề án phát triển nguồn nhân lực tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2015-2020, định hướng đến năm 2030

đã tạo ra khung pháp lý và những điều kiện thuận lợi để phát triển nguồn nhân lực của tỉnh

Về những điểm yếu, chất lượng giáo dục DTTS của tỉnh còn chưa cao; tình trạng học sinh DTTS bỏ học chưa được khắc phục triệt để; CSVC, trang thiết bị dạy học còn thiếu và chưa đồng bộ; công tác xã hội hóa giáo dục chưa mạnh và còn gặp nhiều khó khăn Công tác ĐTN tuy có nhiều tiến bộ nhưng còn nhỏ về quy mô, hạn chế về ngành nghề đào tạo, chất lượng đầu ra chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động Mạng lưới dạy nghề phân bố chưa đồng đều, chưa bao phủ hầu hết các địa phương Cơ sở dạy nghề tư thục chưa phát triển, quy mô nhỏ bé và chủ yếu dạy nghề dưới 3 tháng Một số cơ

sở dạy nghề hoạt động không hiệu quả, chất lượng đào tạo thấp Đội ngũ giáo viên dạy nghề thiếu về số lượng, hạn chế về chất lượng và không đồng đều Nguồn lực đầu tư cho các trường TCCN, CĐ và ĐH chưa tương xứng với nhu cầu đào tạo nhân lực trong giai đoạn mới Đào tạo chưa gắn chặt với nhu cầu của thị trường lao động, một số ngành nghề có nhu cầu cao nhưng chưa được chú trọng đào tạo như cơ điện tử, công nghệ sau thu hoạch, quản lý hành chính, thương mại, văn hóa du lịch Nguồn nhân lực DTTS của tỉnh Đắk Lắk vừa thiếu cả đội ngũ chuyên gia, cán bộ quản lý lẫn công nhân kỹ thuật lành nghề Lao động DTTS trong các ngành CN, DV chủ yếu chuyển dịch từ ngành NN sang, phần lớn chưa được đào tạo, bồi dưỡng nên các kỹ năng, kỹ thuật lao động còn hạn chế Một bộ phận lao động DTTS nông thôn còn chịu ảnh hưởng nhiều bởi phong tục, tập quán nên việc hình thành tác phong công nghiệp rất khó khăn Lao động DTTS làm nông có kỹ năng thấp, ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất còn hạn chế, phương pháp sản xuất còn lạc hậu Chuyển dịch cơ cấu lao động còn chậm, do chưa tạo được nhiều

ngành nghề mới ở nông thôn và chuyển dịch trong nội bộ từng nhóm ngành

CN, DV còn chậm Xuất khẩu lao động DTTS còn ít Công tác quản lý nhà nước về giáo dục, đào tạo, phát triển và sử dụng nguồn nhân lực DTTS còn nhiều bất cập; chưa có kế hoạch cụ thể gắn công tác đào tạo với sử dụng lao động DTTS; cơ chế, chính sách đãi ngộ đào tạo và sử dụng nhân lực DTTS, nhất là nhân lực chất lượng cao chưa đạt được kết quả như mong đợi

Về thời cơ, Đắk Lắk có mạng lưới giao thông thuận lợi, hệ thống hạ tầng giao thông liên huyện, liên xã và các tuyến nội thị cơ bản đáp ứng được nhu cầu phát triển KT-XH của tỉnh, nhu cầu đi lại của nhân dân, góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng đào tạo, phát triển và sử dụng nguồn nhân lực của tỉnh Những năm qua, chính sách an sinh xã hội, phát triển KT-XH vùng DTTS, vùng đặc biệt khó khăn luôn được Đảng và Chính phủ quan tâm Sau

28 năm đổi mới, tỉnh Đắk Lắk đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về phát triển KT-XH; xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng, nhất là ở đô thị tỉnh lỵ được quan tâm đầu tư theo hướng hiện đại; cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch theo hướng CN hóa, thị trường ngày càng phát triển đa dạng Trong những năm tới, nền kinh tế của tỉnh tiếp tục tăng trưởng với tốc độ cao là tiền đề quan trọng để tỉnh có thể tiếp tục tăng nguồn đầu tư cho đào tạo nhân lực cũng như tạo thêm được nhiều cơ hội việc làm cho người lao động Cùng với sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh, công tác đào tạo, phát triển nhân lực DTTS có nhiều cơ hội để phát huy những tiềm năng, lợi thế của mình Bên cạnh đó, quá trình hội nhập và hợp tác quốc tế ngày càng mạnh mẽ, người lao động DTTS của tỉnh có nhiều cơ hội để nâng cao trình độ chuyên môn - kỹ thuật, góp phần vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH của tỉnh

Và thách thức, là một trong những tỉnh nghèo của cả nước với lực lượng lao động chân tay phần lớn là người DTTS, Đắk Lắk gặp khó khăn

trong phát triển nguồn nhân lực từ việc nâng cao trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật đến việc tăng cường các kỹ năng, tác phong làm việc hiện đại cho người lao động DTTS LLLĐ trong các ngành CN, DV chủ yếu vừa chuyển từ lao động NN sang nên khả năng tiếp thu, thích nghi với yêu cầu công việc còn nhiều hạn chế Việc cải thiện những thói quen, tập quán, tâm lý, xã hội, nâng cao các kỹ năng cho người lao động DTTS là một thách thức lớn Các ngành CN, DV của tỉnh phát triển chậm, quy mô nhỏ, số lượng doanh nghiệp ít nên cầu lao động thấp Cũng xuất phát từ điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn nên Đắk Lắk cũng gặp khó khăn trong việc tạo thu nhập, nâng cao chất lượng đời sống DTTS Sự phát triển của khoa học công nghệ cũng khiến cho khoảng cách vùng dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk so với vùng, miền khác ngày càng lớn Mặt khác dưới tác động của quá trình CNH, HĐH, của cơ chế thị trường và cơ chế chính sách của Đảng và Nhà nước , nguồn nhân lực các DTTS ở Đắk Lắk đang vận động và biến đổi theo xu hướng giảm dần lao động trong khu vực nông nghiệp, tăng dần trong khu vực công nghiệp và dich vụ (tuy còn chậm) và gia tăng chất lượng của nguồn nhân lực này Trong những năm tới, cùng với tốc độ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, nguồn nhân lực các DTTS ở Đắk Lắk tiếp tục có nhiều biến đổi phức tạp cả

về số lượng và chất lượng Qua phân tích xu hướng vận động, nhìn chung nguồn nhân lực các DTTS sẽ phát triển ngày càng mạnh hơn về số lượng, cao hơn về chất lượng và ngày càng phù hợp với xu thế phát triển và yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của quá trình CNH, HĐH

Trên cơ sở đánh giá thực trạng chất lượng nguồn nhân lực DTTS và phân tích xu hướng vận động của nguồn nhân lực này trong những năm tới, xuất phát từ tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh, tác giả đề xuất một số giải pháp cơ bản có tính cấp bách nhằm thúc đẩy nguồn nhân lực các DTTS phát triển mạnh hơn Quá trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực DTTS phải là kết quả của việc thực hiện đồng bộ những giải pháp sau:

Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức về vai trò của nguồn nhân lực các dân tộc thiểu số đối với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk: Trước hết phải, nâng cao nhận thức của cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp từ tỉnh đến cơ sở về sự cần thiết và yêu cầu cấp bách mà quá trình CNH, HĐH đang đặt ra đối với việc phát triển nguồn nhân lực của tỉnh nói chung và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực DTTS trên địa bàn tỉnh nói riêng Bởi vì, cán

bộ lãnh đạo, quản lý chính là chủ thể trực tiếp hoạch định và chỉ đạo thực hiện chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho phù hợp với tiến trình CNH, HĐH của tỉnh Đồng thời, nâng cao dân trí và nhận thức của chính người lao động DTTS trong tỉnh là một yêu cầu cấp thiết đặt ra trong giai đoạn hiện nay

Nhóm giải pháp kinh tế: Đầu tư cho phát triển kinh tế, xây dựng cơ sở

hạ tầng vùng DTTS có hiệu quả để tạo cơ sở kinh tế vật chất thích ứng cho sự phát triển của nguồn nhân lực các DTTS Tiếp tục đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, phát triển kinh tế thị trường, kinh tế nhiều thành phần ở vùng DTTS Tập trung phát triển mạnh một số ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh nhằm đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng DTTS và

cơ cấu kinh tế nông thôn

Nhóm giải pháp về chính trị: Nâng cao nhận thức chính trị và định hướng XHCN cho các dân tộc DTTS ở tỉnh Đắk Lắk Thực hiện dân chủ hóa đời sống xã hội trong khuôn khổ của pháp luật để tạo động lực thúc đẩy phát triển những tiềm năng, những năng lực của các DTTS ở Đắk Lắk Đấu tranh chống âm mưu lợi dụng vấn đề dân tộc, vấn đề tôn giáo để kích động đồng bào dân tộc thiểu số nhằm chống phá chính quyền, chống chế độ, đòi ly khai

Nhóm giải pháp về giáo dục - đào tạo: Để khai thác và phát huy có hiệu quả tiềm năng con người phải có nguồn nhân lực chất lượng cao trên các mặt văn hóa - xã hội, chuyên môn nghiệp vụ và tri thức khoa học Trong tất cả các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thì giáo dục - đào tạo là

biện pháp có ý nghĩa hết sức to lớn, bởi giáo dục - đào tạo vừa nâng cao trình

độ nhận thức chung của con người vừa nâng cao tinh thần trách nhiệm, ý thức

tổ chức kỷ luật trong lao động sản xuất và công tác Vì vậy, giáo dục - đào tạo được coi là cơ sở nền tảng chủ yếu của quá trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực Đối với Đắk Lắk, để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực DTTS phải thực hiện đồng bộ công tác giáo dục phổ thông, giáo dục bậc cao và bồi dưỡng chuyên môn tay nghề, trong đó đặc biệt chú ý đến việc chăm lo phát triển nguồn nhân lực các DTTS trong tỉnh Về giáo dục phổ thông: Thực hiện giáo dục phổ thông nhằm tạo mặt bằng dân trí, làm cơ sở nền tảng cho đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và sự nghiệp CNH, HĐH Thực hiện quy trình này trước hết là phải làm tốt công tác xóa mù chữ, phổ cập giáo dục trung học cơ sở, chống tái

mù chữ Về giáo dục bậc cao: Định hướng đào tạo cho học sinh ngay khi đang học trung học phổ thông nhằm đảm bảo tỷ lệ vào đại học và tỷ lệ vào các trường trung học chuyên nghiệp và dạy nghề Chú trọng đầu tư mở rộng quy mô đào tạo đại học và cao đẳng, dạy nghề trên địa bàn tỉnh, phát triển các loại hình đào tạo tại chức, từ xa nhằm tạo nhiều cơ hội cho người lao động DTTS Nâng cấp thiết bị dạy nghề hiện đại để khi ra trường người lao động có thể tham gia được vào thị trường lao động Bồi dưỡng tay nghề chuyên môn cho nguồn nhân lực DTTS: giáo dục đào tạo, bồi dưỡng với chức năng nhiệm vụ là phát triển nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là một trong các con đường cơ bản để tạo ra và phát huy năng lực nội sinh của tỉnh, trang bị khả năng, phẩm chất cần thiết cho người lao động khi họ bước vào lực lượng lao động xã hội, tạo cho họ có khả năng thích ứng, năng động sáng tạo trong lao động sản xuất, mới đáp ứng được yêu cầu phát triển của tỉnh Xây dựng nguồn nhân lực DTTS chất lượng cao trong khu vực hành chính sự nghiệp và hệ thống chính trị Đổi mới và nâng cao công tác xây dựng

kế hoạch, quy hoạch đội ngũ cán bộ công chức DTTS

Nhóm giải pháp về văn hóa - xã hội: Từng bước giải quyết việc làm, nâng cao đời sống cho lực lượng lao động người DTTS; Thực hiện tốt chính sách xóa đói giảm nghèo vùng DTTS, đảm bảo an sinh xã hội; Nâng cao năng lực XĐGN cho cán bộ và đồng bào DTTS; Phát huy vai trò già làng, người có

uy tín trong vùng DTTS; Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc của các DTTS

Luận văn đã đóng góp một phần nào đó trong việc vận dụng các lý luận khoa học vào thực tiễn trong công tác nâng cao chất lượng nguồn nhân lực dân tộc thiểu số tỉnh Đắk Lắk Với thời gian còn hạn chế, việc thu thập thông tin và tổng hợp thông tin gặp nhiều khó khăn, phạm vi nghiên cứu rộng nên ảnh hưởng đến quá trình đánh giá, phân tích thông tin cũng như đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực dân tộc thiểu số

Trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn, chắc hẳn không tránh khỏi những thiếu sót cần được nghiên cứu, bổ sung và tiếp tục hoàn thiện Kính mong nhận được sự đóng ý kiến của quý thầy cô, để luận văn có thể hoàn thiện hơn