Đánh giá ảnh hưởng của việc hình thành thị trường điện bán buôn cạnh tranh (vwcm) tới công ty mua bán điện của evn (evneptc)

- Khách hàng sử dụng điện lớn và Đơn vị bán buôn điện đáp ứng đủ điều kiện do Bộ Công Thương quy định được phép tham gia Thị trường bán buôn điện cạnh tranh và thực hiện ký kết hợp đồng,

*

ĐINH VĂN NGỌC

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC HÌNH THÀNH THỊ TRƯỜNG ĐIỆN BÁN BUÔN CẠNH TRANH (VWCM) TỚI CÔNG TY MUA BÁN ĐIỆN CỦA EVN (EVNEPTC)

LU ẬN VĂN THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH QU ẢN TRỊ KINH DOANH

Hà N ội 8-2015

*

ĐINH VĂN NGỌC

ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC HÌNH THÀNH THỊ TRƯỜNG ĐIỆN BÁN BUÔN CẠNH TRANH (VWCM) TỚI CÔNG TY MUA BÁN ĐIỆN CỦA EVN (EVNEPTC)

LU ẬN VĂN THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH QU ẢN TRỊ KINH DOANH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS PHẠM THỊ THU HÀ

Hà N ội 8-2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan:

1) Luận văn thạc sỹ này là sản phẩm do chính tôi nghiên cứu

2) Số liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực và được thu thập/điều tra từ các nguồn đáng tin cậy từ Bộ Công thương, Tập đoàn điện Lực Việt Nam & các đơn vị thành viên của Tập đoàn điện Lực Việt Nam

3) Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

HỌC VIÊN: ĐINH VĂN NGỌC

Học viên: Lớp Cao học quản trị kinh doanh 2013 – 2015

Trường Đại học Bách khoa Hà Nội: Viện đào tạo sau đại học, Viện kinh tế & Quản lý

Cơ quan công tác: Công ty Mua bán điện – Tập đoàn điện lực Việt Nam

Hà Nội, ngày tháng 8 năm 2015

Học viên

Đinh Văn Ngọc

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên tôi xin gửi lời cám ơn tới tất cả các quý thầy cô đã tham gia giảng dạy trong chương trình Cao học chuyên ngành Quản trị Kinh doanh tại trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, những người đã truyền thụ cho em các kiến

thức bổ ích làm nền tảng giúp em hoàn thành luận văn Thạc sỹ này

Tôi xin cám ơn sâu sắc tới TS Phạm Thị Thu Hà, người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình từ khi xây dựng đề cương, thực hiện nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tôi xin được gửi lời cám ơn chân thành tới các cán bộ, chuyên viên của Cục điều tiết điện lực (ERAV), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Công ty Mua Bán điện (EPTC), Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia (A0), Tổng Công ty truyền tải điện quốc gia (NPT),… đã nhiệt tình giúp đỡ cung cấp thông tin, số liệu thống kê và có những ý kiến góp ý trong quá trình tôi thực hiện khảo sát, nghiên cứu

Bên cạnh đó, tôi xin được cám ơn gia đình tôi và các đồng nghiệp công tác tại Phòng Kế hoạch – Công ty Mua bán điện đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này

Trong giới hạn của kinh nghiệm chuyên môn và thời gian thực hiện luận văn không tránh khỏi các thiếu sót, kính mong nhận được các góp ý của các thầy

cô để tôi có thể hoàn thiện hơn nữa trong các nghiên cứu sau này

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN 2

MỤC LỤC 3

CÁC THUẬT NGỮ VÀ TỪ VIẾT TẮT 6

PHẦN MỞ ĐẦU 7

1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài: 7

2 Mục đích của đề tài: 8

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu luận văn: 9

4 Phương pháp nghiên cứu: 10

5 Nội dung của luận văn, các vấn đề cần giải quyết: 10

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG BÁN BUÔN ĐIỆN CẠNH TRANH VÀ VAI TRÒ CỦA DOANH NGHIỆP 11

1.1 Một số khái niệm cơ bản: 11

1.1.1 Khái niệm VCGM và VWCM 11

1.1.2 Đối tượng tham gia thị trường điện VWCM 12

1.1.3 Cơ chế hợp đồng mua bán điện trong thị trường 13

1.1.4 Đơn vị mua buôn 15

1.2 Cơ chế hoạt động của thị trường bán buôn: 17

1.2.1 Phương án chuyển tiếp các hợp đồng trong quá khứ 17

1.2.2 Cơ chế thanh toán trong thị trường 19

1.2.3 Cơ chế giá và tổn thất truyền tải 19

1.2.4 Đầu tư nguồn điện mới 22

1.2.5 Giá bán điện cho khách hàng sử dụng điện 22

1.2.6 Quỹ công ích trong ngành điện 23

1.2.7 Nhà máy thủy điện Đa mục tiêu 24

1.2.8 Nhà máy BOT 24

1.2.9 Các vấn đề kỹ thuật khác 24

1.3 Các bước thực hiện thị trường bán buôn cạnh tranh Việt Nam: 25

1.3.1 Giai đoạn thí điểm (2015-2017) 25

1.3.2 Giai đoạn hoàn chỉnh (2017-2021) 33

1.4 Vai trò của EPTC trong quá trình hình thành thị trường điện bán buôn: 35

1.4.1 Vị trí, vai trò của EPTC trong thi trường điện bán buôn 35

1.4.2 Tác động của thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam (VWCM) tới công ty Mua bán điện 36

1.5 Các yếu tố tác động đến quá trình hình thành thị trường VWGM: 37

1.5.1 Yếu tố vĩ mô 37

1.5.2 Yếu tố vi mô 39

CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG HỆ THỐNG ĐIỆN VIỆT NAM VÀ ĐÓNG GÓP CỦA CÔNG TY MUA BÁN ĐIỆN TRONG LỘ TRÌNH HÌNH THÀNH PHÁT

TRIỂN THỊ TRƯỜNG BÁN BUÔN ĐIỆN CẠNH TRANH VWCM 44

2.1 Khái quát về hiện trạng hệ thống điện Việt Nam: 44

2.1.1 Hiện trạng ngành điện Việt Nam 44

2.1.2 Tập đoàn Điện lực Việt Nam 44

2.1.3 Các đơn vị ngoài EVN 48

2.1.4 Nhu cầu phụ tải hệ thống điện Việt Nam 48

2.1.5 Cơ cấu nguồn điện hệ thống điện Việt Nam 50

2.2 Kết quả của thị trường phát điện cạnh tranh Việt Nam: 53

2.2.1 Cấu trúc thị trường phát điện cạnh tranh 53

2.2.2 Vận hành thị trường phát điện cạnh tranh VCGM 54

2.2.3 Đánh giá về công tác vận hành thị trường điện VCGM 55

2.2.4 Chính sách giá điện 56

2.2.5 Quá trình phi điều tiết của nhà nước trong các khâu 57

2.2.6 Tái cơ cấu ngành điện phục vụ thị trường bán buôn điện cạnh tranh 58

2.3 Khái quát về Công ty Mua bán điện: 59

2.3.1 Chức năng, nhiệm vụ của Công ty Mua bán điện 59

2.3.2 Cơ cấu tổ chức của các Phòng ban trong Công ty 59

2.3.3 Chức năng nhiệm vụ các phòng ban 59

2.4 Lộ trình hình thành và phát triển của thị trường bán buôn điện cạnh tranh:62 2.4.1 Mục đích của việc tái cơ cấu ngành điện 62

2.4.2 Nguyên tắc tái cơ cấu 66

2.4.3 Định hướng tái cơ cấu ngành điện để thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh 68 2.5 Thiết kế tổng thể thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam: 69

2.5.1 Nguyên tắc thiết kế 69

2.5.2 Mô hình tổng thể thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam 69

2.6 Đóng góp của Công ty Mua bán điện nhằm tạo điều kiện để phát triển thí điểm bán buôn điện canh tranh: 72

2.6.1 Đàm phán, ký kết hợp đồng mua bán điện 72

2.6.2 Thực hiện các Hợp đồng mua điện (PPA) 73

2.6.3 Thực hiện các Hợp đồng bán điện 74

2.6.4 Thực hiện hợp đồng dịch vụ truyền tải điện 75

2.6.5 Công tác thị trường điện 75

2.6.6 Công tác quản lý hệ thống đo đếm điện năng 77

2.6.7 Công tác Tài chính tại EPTC 78

2.6.8 Tính toán kế hoạch tài chính ngắn và dài hạn của Tập đoàn 78

2.6.9 Tính toán điều chỉnh giá bán lẻ điện theo cơ chế thị trường 79

2.6.10 Hệ thống quy trình, quy định của Công ty 79

2.7 Đánh giá chung: 80

2.7.1 Ảnh hưởng của VWCM tới Công ty mua bán điện 80

2.7.2 Ảnh hưởng của Công ty mua bán điện tới VWCM 80

CHƯƠNG 3: NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA CÔNG TY MUA BÁN ĐIỆN CỦA EVN (EVNEPTC) TỚI VIỆC HÌNH THÀNH THỊ TRƯỜNG ĐIỆN BÁN BUÔN CẠNH TRANH (VWCM) C ÁC GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN VIỆT NAM 83

3.1 Đặt vấn đề: 83

3.2 Mô hình tổng thể thị trường điện cạnh tranh Việt Nam: 84

3.3 Một số giải pháp nhằm đảm bảo phát triển thị trường điện Việt Nam: 85

3.3.1 Phương án chuyển tiếp các hợp đồng quá khứ 85

3.3.2 Chức năng thanh toán trong Thị trường bán buôn cạnh tranh 87

3.3.3 Quỹ công ích trong thị trường bán buôn cạnh tranh 89

3.3.4 Thanh toán chi phí truyền tải truyền tải 90

KẾT LUẬN & KIẾN NGHỊ 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

CÁC THUẬT NGỮ VÀ TỪ VIẾT TẮT

liệu đo đếm điện năng

PHẦN MỞ ĐẦU

Thị trường điện đã hình thành và phát triển ở nhiều nước trên thế giới và kết quả của nó là tạo ra môi trường kinh doanh cạnh tranh bình đẳng giữa các Công ty điện, đồng thời nó còn là mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh doanh của các Công ty điện

Nhằm mục đích đa dạng hóa đầu tư trong lĩnh vực năng lượng, từ năm

2002 đến nay, sản lượng điện của những nhà máy điện không thuộc sở hữu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã tăng từ 2% lên trên 28% Các nhà đầu tư ngoài EVN đã đầu tư thông qua hình thức công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn BOT EVN cũng đã tiến hành cơ cấu lại một số các nhà máy điện của EVN Đây là những điều kiện ban đầu cho sự hình thành của thị trường điện Việt Nam nói chung và thị trường bán buôn điện cạnh tranh nói riêng

1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài:

Luật điện lực ngày 03 tháng 12 năm 2004 và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật điện lực ngày 20 tháng 11 năm 2012

Quyết định số 63/2013/QĐ-TTg ngày 08 tháng 11 năm 2013 của Thủ tướng Chính phủ quy định về lộ trình, các điều kiện và cơ cấu ngành điện để hình thành và phát triển các cấp độ thị trường điện lực tại Việt Nam Theo đó, lộ trình tái cơ cấu ngành điện và các điều kiện tiên quyết cho thị trường bán buôn điện cạnh tranh đã được quy định chi tiết và thực hiện theo hai giai đoạn:

+ Giai đoạn 2015-2017: Thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm + Giai đoạn 2017-2021: Thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh Quá trình thiết kế, vận hành và phát triển thị trường điện cạnh tranh là quá trình mang tính lâu dài và phức tạp, đòi hỏi phải thực hiện những thay đổi căn bản trên tất cả các khía cạnh từ kinh tế - tài chính đến kỹ thuật, cơ cấu ngành điện, tổ chức quản lý, từ cấp độ tổng quan đến các vấn đề cụ thể chi tiết, đặc biệt đối với một đơn vị đóng vai trò quan trong trên thị trường điện như Công ty Mua bán điện của EVN

2 Mục đích của đề tài:

Mục đích của luận văn này là nghiên cứu, xác định những ảnh hưởng tương tác giữa Công ty mua bán điện của EVN (EVNEPTC) với quá trình hình thành phát triển thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam, nhằm đưa ra các giải pháp đảm bảo các mục đích của thị trường điện bao gồm:

- Từng bước phát triển thị trường điện cạnh tranh một cách bền vững

- Tăng cường hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị tham gia thị trường, giảm áp lực tăng giá điện

- Đảm bảo cung cấp điện ổn định, tin cậy và chất lượng cao

Các giải pháp nêu ra trong luận văn này bao gồm:

- EPTC vẫn giữ các hợp đồng mua bán điện (PPA) quá khứ

- EPTC tiếp tục thực hiện chức năng thanh toán trong VWCM nhằm tối

ưu hóa dòng tiền và tận dụng hệ thống thanh toán hiện tại

- Xem xét nguồn hình thành quỹ công ích

- Xem xét cơ chế trả phí truyền tải

a) Thị trường bán buôn điện cạnh tranh giai đoạn thí điểm được thực hiện theo hai giai đoạn:

i) Giai đoạn I (thực hiện từ năm 2015 đến năm 2017)

- Các TCTĐL thực hiện mua không quá 5% sản lượng điện thực tế theo giá thị trường, phần còn lại theo giá bán điện của EVN (Công ty Mua bán điện) thay mặt EVN bán cho các TCTĐL Khách hàng sử dụng điện tiếp tục mua điện

từ TCTĐL theo biểu giá bán lẻ điện thống nhất toàn quốc

- Công ty Mua bán điện tiếp tục ký kết hợp đồng mua bán điện với các Đơn vị phát điện mới

- Cơ chế chào giá, huy động các tổ máy trong giai đoạn I thực hiện tương

tự như Thị trường phát điện cạnh tranh

- Nâng tỷ lệ mua buôn điện qua Thị trường điện bán buôn điện cạnh tranh của TCT để tăng tính cạnh tranh

- Khách hàng sử dụng điện lớn và Đơn vị bán buôn điện đáp ứng đủ điều kiện do Bộ Công Thương quy định được phép tham gia Thị trường bán buôn điện cạnh tranh và thực hiện ký kết hợp đồng, mua bán, thanh toán theo quy định vận hành Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

- Thực hiện thí điểm tại một số TCTĐL hoặc Công ty Điện lực cơ chế khách hàng sử dụng điện lớn được mua điện với các TCTĐL hoặc Công ty Điện lực khác theo biểu giá trong khung giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định

- Đơn vị sử dụng lưới điện truyền tải, lưới điện phân phối có trách nhiệm thanh toán chi phí sử dụng lưới điện theo quy định

- Đơn vị thành viên tham gia giao dịch trong thị trường điện có trách nhiệm thanh toán chi phí sử dụng dịch vụ đo đếm điện năng, chi phí dịch vụ vận hành hệ thống điện và điều hành thị trường điện theo quy định

b) Thị trường bán buôn điện cạnh tranh giai đoạn hoàn chỉnh (dự kiến từ năm 2019 đến năm 2021)

- Cho phép các khách hàng sử dụng điện lớn và Đơn vị bán buôn điện đủ điều kiện được tham gia Thị trường bán buôn điện cạnh tranh theo quy định

Được sự phối hợp và chỉ đạo sát sao của các Bộ Công thương và các Bộ liên quan và nhờ nỗ lực, cố gắng hợp tác của các Tập đoàn: EVN, TKV, PVN và các đơn vị điện lực, sau 2 năm thị trường phát điện cạnh tranh Việt Nam (VCGM) đi vào hoạt động chính thức và hiện nay VCGM đang vận hành ổn định và đạt được những kết quả đáng phấn khởi, công bằng trong việc huy động các nguồn điện, mang lại hiệu quả rõ rệt cho các đơn vị tham gia, khuyến khích giảm chi phí phát điện của các nhà máy, tạo động lực cho các nhà máy điện rút ngắn thời gian sửa chữa, đặc biệt vào mùa khô Số lượng nhà máy điện trực tiếp giao dịch trên thị trường là 96 nhà máy với tổng công suất đặt 31.083/34.000

MW, chiếm 91% toàn hệ thống Nhiều nhà máy tham gia thị trường theo hình thức gián tiếp…

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu luận văn:

Khung thời gian nghiên cứu: Giai đoạn thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam được thực hiện: các tác động qua lại của VWCM tới Công ty Mua bán điện trong giai đoạn:

- Từ năm 2015 – 2017 thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm;

- Từ 2017 đến 2021 thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh

Nội dung nghiên cứu: Đánh giá ảnh hưởng của việc hình thành thị trường điện bán buôn cạnh tranh (VWCM) tới Công ty Mua bán điện của EVN (EVNEPTC)

Không gian nghiên cứu: Hệ thống điện và thị trường điện Việt Nam nói chung và Công ty Mua bán điện nói riêng

4 Phương pháp nghiên cứu:

Những vấn đề cốt lõi trong các văn bản của nhà nước về thị trường điện Việt Nam, các kinh nghiệm của các nước và kinh nghiệm từ vận hành thị trường phát điện cạnh tranh (VCGM)

Số liệu đầu vào được cung cấp: Cục điều tiết điện lực (ERAV), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Công ty Mua bán điện (EPTC), Trung tâm điều độ

Hệ thống điện Quốc gia (NLDC), Tổng công ty truyền tải điện quốc gia (NPT) Các Tổng Công ty điện lực (TCTĐL), các Tổng Công ty phát điện (Genco),…

5 Nội dung của luận văn, các vấn đề cần giải quyết:

Chương 3: Những ảnh hưởng của Công ty mua bán điện của EVN (EVNEPTC) tới việc hình thành thị trường điện bán buôn cạnh tranh (VWCM), các giải pháp đảm bảo phát triển thị trường điện Việt Nam

Kết luận & kiến nghị

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG BÁN BUÔN ĐIỆN

CẠNH TRANH VÀ VAI TRÒ DOANH NGHIỆP

Để đạt được mục tiêu đánh giá ảnh hưởng của việc hình thành thị trường điện bán buôn canh tranh, trước tiên cần nghiên cứu thiết kế và điều luật của VWCM Chương này nghiên cứu và mô tả tổng quát những khía cạnh lý thuyết

về thị trường điện bán buôn cạnh tranh của Việt Nam

1.1 Một số khái niệm cơ bản:

1.1.1 Khái niệm VCGM và VWGM

i) Các cấp độ thị trường điện lực tại Việt Nam

Cấp độ 1: Thị trường phát điện cạnh tranh được thực hiện đến năm 2014 Cấp độ 2: Thị trường bán buôn điện cạnh tranh; từ năm 2015 – 2017 thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm; 2017 đến 2021 thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh

Cấp độ 3: Thị trường bán lẻ điện cạnh tranh; từ năm 2021 đến 2023 thực hiện thị trường bán lẻ điện cạnh tranh thí điểm; từ sau năm 2023 thực hiện thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hoàn chỉnh

Một đơn vị mua duy nhất EPTC Các nhà máy điện, các Công ty truyền

tải điện, các Công ty phân phối điện, Công ty hạch toán độc lập Các đơn vị phát điện bán điện lên thị trường qua hợp đồng PPA và chào giá trên thị trường giao ngay

iii) Thị trường bán buôn điện cạnh tranh (VWCM)

Hình thành các đơn vị bán buôn, đơn vị phân phối độc lập và khách hang lớn Các đơn vị bán buôn và các đơn vị phát điện cạnh tranh để bán điện cho các đơn vị phân phối và khách hàng lớn

iv) Tính ưu việt của thị trường bán buôn điện cạnh tranh (VWCM)

Thị trường bán buôn cạnh tranh là một bước tiến mới nó được hình thành theo quy luật phát triển của Xã hội, chúng được kế thừa từ thị trường phát điện cạnh tranh từ cơ sở hạ tầng Công nghệ thông tin cho đến nguồn nhân lực,

1.1.2 Đối tượng tham gia thị trường điện VWCM

So với thị trường điện VCGM chỉ có cạnh tranh trong khâu phát điện, thị trường điện VWCM có thêm cạnh tranh trong khâu bán buôn điện, do vậy trong thị trường điện VWCM bao gồm các thành viên đã tham gia thị trường điện VCGM và một số thành viên thị trường mới Các thành viên này khi tham gia thị trường cần đáp ứng các điều kiện và phải đăng ký tham gia theo quy định thị trường điện bán buôn cạnh tranh Các thành viên tham gia thị trường điện VWCM bao gồm:

- Công ty Mua bán điện (EPTC, đơn vị trực thuộc EVN) EPTC là đơn vị mua buôn điện đặc biệt, sở hữu các hợp đồng mua bán điện với các SMHP, BOT, hoạt động phi lợi nhuận và hưởng phí quản lý do Bộ Công Thương (ERAV) quy định

- Các Tổng công ty Điện lực (TCTĐL): mua buôn điện và bán lại cho các khách hàng sử dụng điện

- Đơn vị bán buôn điện: mua buôn điện và bán buôn điện lại cho các đơn

vị khác, các đơn vị này có thể được thành lập nếu đáp ứng đủ các điều kiện theo Quy định thị trường điện

- Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện: là các khách hàng sử dụng điện lớn, đáp ứng các yêu cầu do Bộ Công Thương (ERAV) quy định

iii) Các đơn vị cung cấp dịch vụ thị trường điện

- Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện (NLDC/SMO) SMO cần tăng cường chức năng thanh toán so với các chức năng nhiệm vụ hiện nay

- Đơn vị cung cấp dịch vụ truyền tải điện (NPT)

- Đơn vị cung cấp dịch vụ phân phối điện (TCTĐL)

- Đơn vị cung cấp dịch vụ thu thập và quản lý số liệu đo đếm điện năng (MDMSP), đơn vị này chưa hình thành

Quan hệ mua bán điện giữa các thành viên trong thị trường được minh họa đơn giản hoá trong hình 1.1 sau:

Hình 1.1: Quan h ệ mua bán giữa các thành viên tham gia thị trường điện

VWCM 1.1.3 Cơ chế hợp đồng mua bán điện trong thị trường

- Bên cạnh việc mua bán điện trên thị trường điện, Bên bán buôn điện và Bên mua buôn điện trên thị trường có quyền tự do lựa chọn đối tác để thoả thuận

ký hợp đồng mua bán điện song phương để chia sẻ rủi ro dưới dạng hợp đồng sai khác (CfD) Các hợp đồng này là độc lập và không chịu sự can thiệp của các

đơn vị cung cấp dịch vụ trong thị trường điện nhưng chịu sự giám sát theo quy định thị trường điện Trong đó:

• Bên bán buôn điện là các đơn vị phát điện, Công ty Mua bán điện, TCTĐL, đơn vị bán buôn điện

• Bên mua buôn điện có thể là Công ty Mua bán điện, TCTĐL, đơn vị bán buôn điện, Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện

Sản lượng hợp đồng và giá hợp đồng do hai bên thoả thuận nhưng không vượt quá khung giá theo quy định Sản lượng hợp đồng hàng năm được xác định trước khi bắt đầu năm vận hành

Để đảm bảo thúc đẩy cạnh tranh, đồng thời hạn chế rủi ro cho các đơn vị tham gia thị trường điện, trong những năm đầu tiên vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh, Cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ quy định khung tỷ lệ tổng sản lượng điện năng giao dịch qua hợp đồng của bên bán điện và bên mua điện Trong các năm tiếp theo khi thị trường bán buôn điện phát triển và các bên

đã có khả năng chủ động quản lý rủi ro thì Cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ không khống chế tỷ lệ sản lượng giao dịch bắt buộc qua hợp đồng Bên bán buôn điện và bên mua buôn điện có thể tự do lựa chọn mức sản lượng ký qua hợp đồng để tối ưu cơ hội và quản lý rủi ro

Khi chuyển từ thị trường phát điện cạnh tranh sang thị trường bán buôn điện cạnh tranh, cần có cơ chế chuyển tiếp các hợp đồng đã ký giữa các đơn vị phát điện và Công ty Mua bán điện trong thị trường phát điện cạnh tranh hiện nay Mục đích của việc chuyển tiếp nhằm tạo cạnh tranh bình đẳng, công bằng, minh bạch trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam và chuyển dần

từ cơ chế điều tiết sang cơ chế thị trường (tự do ký hợp đồng giữa bên mua và bên bán) Để thực hiện điều này việc chuyển tiếp các hợp đồng quá khứ cần đảm bảo các nguyên tắc sau đây:

- Đảm bảo các cam kết của bên mua điện và bên bán điện (đảm bảo thu hồi vốn của nhà đầu tư)

- Đảm bảo giá hợp đồng mua bán điện sau khi chuyển đổi không làm tăng giá khâu phát điện

- Đảm bảo cạnh tranh công bằng trên thị trường điện

- Đảm bảo giá bán lẻ thống nhất toàn quốc cho các khách hàng chưa đủ điều kiện tham gia trực tiếp thị trường điện VWCM

Cơ chế chuyển tiếp các hợp đồng quá khứ sẽ được nghiên cứu chi tiết và được lựa chọn trong đề án thiết kế chi tiết thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam

ii) Đối với hợp đồng của các Đơn vị phát điện mới

Các Đơn vị phát điện mới (chưa ký hợp đồng vào vận hành thương mại trước thời điểm vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm) được quyền ký kết hợp đồng với các Đơn vị có chức năng mua buôn bao gồm EPTC, TCTĐL, Đơn vị mua/bán buôn điện, Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện mua buôn

Đối với các Đơn vị phát điện được xây dựng theo hình thức chỉ định của Chính phủ, trong trường hợp các đơn vị phát điện này không tìm kiếm được đối tác ký hợp đồng, EPTC chịu trách nhiệm ký kết hợp đồng với nhà máy này với mức sản lượng theo quy định của Bộ Công Thương và sản lượng này sẽ giảm dần trong các năm tiếp theo Trong năm tiếp theo Đơn vị phát điện sẽ có quyền lựa chọn các đơn vị mua buôn để ký kết hợp đồng và tham gia thị trường bán buôn điện cạnh tranh

1.1.4 Đơn vị mua buôn

i) Vai trò của đơn vị bán buôn

Theo thiết kế thị trường điện VWCM, Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện mua buôn có thể ký hợp đồng mua bán điện với Đơn vị phát điện một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua Đơn vị bán buôn hay TCTĐL Đơn vị bán buôn có thể là đơn vị trung gian môi giới, thoả thuận, khớp và bán lại các hợp đồng song phương trên cơ sở cạnh tranh giữa các thành viên thị trường và/hoặc các đơn vị khác

Để làm rõ vai trò của Đơn vị bán buôn cần xem xét một số nguyên tắc về việc ký kết hợp đồng song phương trong thị trường điện VWCM Các nguyên tắc đó như sau:

• Hợp đồng CfD được thỏa thuận trên nguyên tắc độc lập giữa các Đơn

vị phát điện (trực tiếp tham gia thị trường) và Bên mua buôn

• Những hợp đồng này cũng có thể được thỏa thuận với hỗ trợ của Đơn

vị bán buôn trung gian

• Các đơn vị cung cấp dịch vụ thị trường không tham gia ký kết hợp đồng song phương

Như vậy, Đơn vị bán buôn được tự do tham gia thoả thuận hợp đồng nếu muốn, Đơn vị bán buôn được phép tham gia thị trường điện VWCM nhưng việc xuất hiện của Đơn vị bán buôn không phải bắt buộc, đặc biệt trong trường hợp các Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện mua buôn có thể ký hợp đồng trực tiếp với các Đơn vị phát điện nếu muốn mà không cần thông qua sự môi giới hay hỗ trợ của Đơn vị bán buôn

Đơn vị bán buôn có tác động tốt lên thị trường nếu họ nâng cao hiệu quả thị trường bằng cách xác định giao dịch cùng có lợi Ví dụ: Đơn vị bán buôn tăng lợi ích cho thị trường nếu họ tạo điều kiện cho Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện mua buôn và Đơn vị phát điện giao dịch trực tiếp tham gia ký hợp đồng (hai bên ký hợp đồng trực tiếp hoặc thông qua trung gian là Đơn vị bán buôn), trong đó cả Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện mua buôn và DTG có lợi hơn thay vì không ký kết hợp đồng và tham gia mua bán trên thị trường giao ngay với giá FMP không ổn định và thay đổi theo từng chu kỳ

Với các nguyên tắc về ký hợp đồng song phương giữa các đơn vị trong thị trường điện VWCM như trên, các Đơn vị bán buôn ít có khả năng nâng cao giá trị của họ trong thị trường điện VWCM Số lượng thành viên thị trường trong thị trường điện VWCM là tương đối nhỏ và mỗi thành viên thị trường có thể tự do đưa ra các điều khoản hợp đồng của mình trên trang thông tin điện tử hoặc lên một diễn đàn để tìm kiếm các đối tác phù hợp Tuy nhiên không có lý do phủ nhận sự tồn tại của Đơn vị bán buôn nếu xác định rõ được sự cần thiết của đơn

vị này trên thị trường

Một cách tiếp cận khác cũng cần được lưu ý, theo đó Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện mua buôn bắt buộc phải ký hợp đồng mua bán điện với Đơn vị phát điện thông qua một Đơn vị bán buôn trung gian, Đơn vị bán buôn trung gian có thể là TCTĐL hoặc một Đơn vị bán buôn được thành lập mới Lý

đồng thông qua Đơn vị bán buôn trung gian là để giảm thiểu rủi ro và đảm bảo tính liên tục trong khâu thanh toán của thị trường điện VWCM khi Khách hàng

sử dụng điện lớn đủ điều kiện mua buôn có thể mất khả năng thanh toán Nếu ký hợp đồng thông qua Đơn vị bán buôn trung gian và có các yêu cầu chặt chẽ đối với Đơn vị bán buôn trung gian đặc biệt về khả năng thanh toán và có các cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp thì việc thanh toán trong thị trường điện VWCM sẽ không

bị ảnh hưởng Trong cách tiếp cận này vai trò của Đơn vị bán buôn là cao hơn rất nhiều so với cách tiếp cận mà Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện mua buôn có thể ký hợp đồng trực tiếp với Đơn vị phát điện

ii) Điều tiết hoạt động của Đơn vị bán buôn

Đơn vị bán buôn có thể hoạt động trên cơ sở không bị điều tiết, đơn vị này không cần có tài sản về mặt vật lý kết nối với hệ thống và không cần có giao nhận điện năng thực tế mà chỉ dựa trên các công cụ tài chính (CfD)

Tuy nhiên để được phép hoạt động trong thị trường điện VWCM, Đơn vị bán buôn sẽ cần phải đáp ứng các điều kiện khác liên quan đến yêu cầu tín nhiệm về tín dụng được quy định bởi ERAV, các yêu cầu này là rất chặt chẽ để đảm bảo Đơn vị bán buôn đủ khả năng thanh toán theo hợp đồng

Đơn vị bán buôn có thể được liên kết với các thành viên thị trường Ví dụ, TCTĐL có thể thành lập một Bộ phận bán buôn hoạt động độc lập để cạnh tranh

ký kết hợp đồng với các khách hàng Tuy nhiên, Đơn vị bán buôn không được tự thỏa thuận với một đơn vị bị điều tiết hoặc cạnh tranh để phục vụ khách hàng của đơn vị bị điều tiết Điều này có nghĩa là một Đơn vị bán buôn trong TCTĐL

bị cấm đại diện cho khách hàng nhỏ hoặc cho bất kỳ Đơn vị mua buôn trong phạm vi quản lý của TCTĐL để ký kết hợp đồng Cần có yêu cầu về việc hoạt động độc lập để thực thi những biện pháp hạn chế này

1.2 Cơ chế hoạt động của thị trường bán buôn:

1.2.1 Phương án chuyển tiếp các hợp đồng trong quá khứ

Hiện tại trong thị trường VCGM, tất cả các hợp đồng của các nhà máy điện trực tiếp tham gia thị trường điện (DTG) và các nhà máy điện gián tiếp tham gia thị trường điện (ITG) đều được ký kết với EPTC - đơn vị mua buôn duy nhất trong thị trường VCGM Đối với các dự án nguồn điện mới đã được chỉ định đầu tư bởi Chính phủ có thể coi như đã có hợp đồng mua bán điện với

EPTC và cũng được xử lý chuyển tiếp khi sang giai đoạn thị trường VWCM tương tự như các hợp đồng điện quá khứ

Việc chuyển tiếp các hợp đồng quá khứ đã ký kết trong thị trường VCGM khi bắt đầu vận hành thị trường VWCM là điều cần thiết và rất quan trọng đối với sự thành công của thị trường VWCM nhằm tạo tiền đề cần thiết để hình thành cạnh tranh mua bán buôn điện trong thị trường VWCM

Việc xử lý chuyển tiếp các hợp đồng quá khứ cần đạt được các mục tiêu

cơ bản sau đây:

• Tạo cạnh tranh bình đẳng, công bằng, minh bạch trong thị trường điện VWCM;

• Chuyển từ cơ chế điều tiết sang cơ chế thị trường (tự do ký hợp đồng giữa bên mua và bên bán)

Việc đề xuất các phương án chuyển tiếp các hợp đồng quá khứ và đánh giá các phương án để lựa chọn cần đảm bảo các nguyên tắc như sau:

• Đảm bảo các cam kết của bên mua điện và bên bán (đảm bảo thu hồi của nhà đầu tư)

• Đảm bảo giá hợp đồng mua bán điện sau khi chuyển đổi không làm tăng giá khâu phát điện

• Đảm bảo cạnh tranh trên thị trường mua bán điện

• Đảm bảo giá bán lẻ thống nhất toàn quốc cho các khách hàng chưa

đủ điều kiện tham gia trực tiếp thị trường điện VWCM

- EPTC tiếp tục là đối tác của các hợp đồng mua bán điện cũ với các ITG

- Chuyển giao từng hợp đồng mua bán điện hiện tại ký giữa EPTC với các DTG cho cả 05 TCTĐL theo quy định của Bộ Công Thương/ERAV với nguyên tắc bình đẳng theo tỷ lệ sử dụng điện của đối tượng khách hàng chưa đủ điều kiện tham gia thị trường điện Cụ thể là sản lượng điện hợp đồng của 01 DTG với các TCTĐL tỷ lệ với sản lượng điện bán cho các khách hàng thông thường

và khách hàng điện sinh hoạt của các TCTĐL

- Tỷ lệ α% giữa sản lượng hợp đồng (ký kết giữa DTG và 05 TCTĐL) và sản lượng dự kiến bình quân của DTG sẽ ở mức 70-80% Tỷ lệ α% giảm dần theo thời gian tương ứng với sản lượng tiêu thụ của các khách hàng thông thường giảm dần theo thời gian

- Phần sản lượng điện năng của DTG chưa được ký kết với 05 TCTĐL, DTG được phép ký hợp đồng song phương với các Đơn vị có chức năng mua buôn điện khác như Đơn vị bán buôn hay Khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện mua buôn sao cho tỷ lệ giữa tổng sản lượng của các hợp đồng được ký kết của DTG với sản lượng dự kiến bình quân của DTG nhỏ hơn tỷ lệ được quy định bởi Bộ công Thương/ERAV Năm đầu tiên tỷ lệ này áp dụng ở mức 90%

1.2.2 Cơ chế thanh toán trong thị trường

Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện chịu trách nhiệm tính toán và công bố các khoản thanh toán trong thị trường điện giao ngay cho từng chu kỳ giao dịch và cho toàn bộ chu kỳ thanh toán theo quy định thị trường điện

Căn cứ số liệu thanh toán do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện công bố, Bên mua buôn điện và Bên bán buôn điện thanh toán toàn bộ sản lượng điện theo giá thị trường toàn phần cho đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện Phần sai khác theo hợp đồng song phương, Bên mua buôn điện

và Bên bán buôn điện thanh toán trực tiếp với nhau

Căn cứ số liệu thanh toán do đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện công bố và hợp đồng cung cấp dịch vụ phụ trợ đã ký, đơn vị phát điện phát hành hoá đơn cho các dịch vụ phụ trợ đã cung cấp trong chu kỳ thanh toán

1.2.3 Cơ chế giá và tổn thất truyền tải

Nhìn chung, chi phí truyền tải (cho NPT) trong Thông tư số BCT ngày 15 tháng 4 năm 2010 của Bộ Công Thương và Thông tư số 03/2012/TT-BCT ngày 19 tháng 01 năm 2012 của Bộ Công Thương (Sửa đổi,

14/2010/TT-bổ sung một số điều của Thông tư số 14/2010/TT-BCT) đã được quy định theo hướng đảm bảo các chi phí cho khâu quản lý - bảo dưỡng - phát triển lưới điện truyền tải (chưa có điều độ vận hành), việc duyệt chi phí hàng năm cũng đã thể hiện vai trò của ERAV đối với khâu truyền tải Tuy nhiên, quy định chi phí truyền tải cần có sự cải tiến để phù hợp hơn với cấu trúc của thị trường bán buôn điện Một số khái niệm chi tiết mới để làm rõ hơn của phần này như sau:

i) Doanh thu cho phép của đơn vị truyền tải

Doanh thu cho phép của đơn vị truyền tải điện được kiến nghị thực hiện như quy định hiện tại Tuy nhiên, cần bổ sung một khoản thưởng/phạt căn cứ vào kết quả thực hiện công việc của NPT Kết quả thực hiện công việc của NPT được đánh giá dựa trên các chỉ số:

- Việc tổ chức xây dựng và đưa vào vận hành các công trình đường dây, trạm biến áp đúng hạn và đảm bảo chất lượng

- Chỉ số SAIFI, SAIDI của lưới điện truyền tải

- Chỉ số tổn thất: cần chia sẻ giữa NPT và NLDC trong việc xác định trách nhiệm đối với chỉ số này do NLDC là người chịu trách nhiệm lập kế hoạch

và điều độ lưới điện, trong khi NPT là đơn vị trực tiếp quản lý vận hành lưới điện truyền tải

Để đảm bảo NPT có đủ chi phí cho hoạt động và đầu tư, các khoản phạt

sẽ trừ vào quỹ phúc lợi của NPT, ngược lại thì khoản thưởng sẽ được bổ sung vào chi phí cho NPT

Tổng doanh thu cho phép cũng phải trừ đi nhưng thu nhập hợp pháp khác của NPT (nếu có) như phí đấu nối, thu nhập từ cho thuê cơ sở hạ tầng…

số loại dịch vụ của hệ thống khác

Doanh thu cho phép của Đơn vị điều độ vận hành lưới điện truyền tải được tính theo nguyên tắc giống như doanh thu cho phép của Đơn vị sở hữu lưới điện truyền tải (NPT), do đây cũng là một khâu có tính độc quyền tự nhiên và chịu sự điều tiết của ERAV

Lưu ý rằng do có sự liên quan giữa hai đơn vị độc lập là Đơn vị vận hành lưới điện truyền tải (NLDC) và Đơn vị sở hữu lưới điện truyền tải (NPT), có

một số vấn đề có sự đóng góp chung giữa hai đơn vị này, ví dụ tổn thất của lưới truyền tải

iii) Giá truyền tải đối với các đơn vị sử dụng dịch vụ (TUoS)

Theo nguyên tắc chung, giá truyền tải đối với các đơn vị sử dụng dịch vụ

áp dụng nhằm thu hồi đủ tất cả các chi phí cho đơn vị truyền tải điện đảm bảo vận hành an toàn, tin cậy, cung cấp điện ổn định Tuy nhiên, khi thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoạt động ổn định, lợi thế chào giá của các nhà máy điện cũng có thể được điều chỉnh bằng cách tính toán phân chia một phần chi phí truyền tải thu qua các nhà máy điện (Ví dụ: ở Ireland đang áp dụng các nhà máy điện phải thanh toán 25% giá truyền tải và các đơn vị TCTĐL hoặc đơn vị mua buôn thanh toán 75%)

Để tránh gây phức tạp cho hoạt động tài chính của thị trường bán buôn điện cạnh tranh trong giai đoạn đầu, chỉ nên thu phí truyền tải TUoS từ các đơn

vị TCTĐL hoặc đơn vị mua buôn Giải pháp thu thêm phí truyền tải TUoS từ các đơn vị phát điện được đề xuất xem xét thực hiện vào giai đoạn thị trường bán buôn điện hoàn chỉnh

Các đơn vị TCTĐL hoặc đơn vị mua buôn thanh toán giá truyền tải thống nhất toàn quốc (đ/kWh), có nghĩa là mỗi kWh điện bán cho khách hàng tiêu thụ điện cuối cùng sẽ chịu một chi phí truyền tải (TUoS) như nhau

- Tổn thất của lưới điện truyền tải

- Sau khi thị trường hóa khâu mua buôn điện, cần phải minh bạch hóa chi phí gây ra bởi tổn thất truyền tải

- Để xác định tổn thất truyền tải có thể tính theo hai cách:

+ Tính tổn thất trung bình toàn hệ thống điện đối với từng cấp điện áp + Tính tổn thất biên sử dụng phương pháp hệ số tổn thất TLAF

- Thanh toán chi phí truyền tải

- Sau khi thị trường bán buôn điện hình thành, vai trò của Công ty mua bán điện EPTC thay đổi và không phải là đơn vị đại diện thanh thoán chi phí truyền tải, NPT cần phát hành hóa đơn trực tiếp đến các đơn vị

sử dụng dịch vụ truyền tải theo chu kỳ thanh toán

1.2.4 Đầu tư nguồn điện mới

Trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh, các nguồn điện mới được thu hút đầu tư thông qua giá thị trường toàn phần và khả năng ký hợp đồng của Đơn

vị phát điện với Bên mua buôn điện Tổng sơ đồ điện tiếp tục được thực hiện nhưng không mang tính bắt buộc thực hiện và chỉ mang tính định hướng

Trong trường hợp thị trường điện không thu hút đủ đầu tư nguồn mới đáp ứng nhu cầu tăng trưởng phụ tải sẽ dựa vào cơ chế đấu thầu để xây dựng thêm nguồn điện mới dựa trên Tổng sơ đồ điện EPTC chịu trách nhiệm ký kết hợp đồng với các Đơn vị phát điện được xây dựng theo cơ chế này

1.2.5 Giá bán điện cho khách hàng sử dụng điện

Trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh, giá bán điện được phân tách theo các thành phần cụ thể (giá khâu phát, giá truyền tải điện, chi phí phân phối điện và các chi phí khác theo quy định) Trong đó giá khâu phát cần tính đến giá điện hình thành trên thị trường giao ngay và giá điện hình thành từ các Đơn vị phát điện gián tiếp tham gia thị trường

Các khách hàng sử dụng điện chưa trực tiếp tham gia thị trường điện sẽ tiếp tục mua điện từ các TCTĐL theo biểu giá bán lẻ điện thống nhất toàn quốc

do Thủ tướng Chính phủ quy định

Các Khách hàng sử dụng điện lớn trực tiếp tham gia thị trường bán buôn điện cạnh tranh sẽ thanh toán với Bên bán buôn điện theo hợp đồng song phương và theo quy định thị trường điện đối với phần sản lượng điện mua bán bao gồm cả các phí/chi phí: phí sử dụng dịch vụ truyền tải, phân phối, tổn thất lưới điện truyền tải, tổn thất lưới điện phân phối và các chi phí chung khác (chi phí mua điện từ các nhà máy gián tiếp, điện nhập khẩu, các nhà máy BOT, dịch

vụ phụ, các nhà máy sử dụng nhiên liệu đắt tiền và có thể các chi phí phục vụ điện khí hoá nông thôn, phát triển các nguồn điện tái tạo…)

Trong trường hợp khách hàng sử dụng điện lớn không tham gia cạnh tranh mua điện trực tiếp trên thị trường điện, khách hàng này có quyền tiếp tục mua điện theo giá cố định thống nhất trên toàn quốc theo quy định của Chính phủ Giá điện này tiếp tục được xác định để đảm bảo trả đủ chi phí mua điện của TCTĐL (khâu phát điện, truyền tải điện, phân phối điện và các chi phí khác)

trên thị trường điện và có cơ chế khuyến khích hợp lý để các khách hàng lớn tham gia cạnh tranh mua điện trên thị trường

1.2.6 Quỹ công ích trong ngành điện

TCTĐL thực hiện chức năng cung cấp dịch vụ phân phối điện và chức năng bán lẻ điện:

- Đối với chức năng phân phối điện, mỗi TCTĐL có chi phí phát triển lưới điện phân phối khác nhau dẫn đến chi phí hoạt động khác nhau

- Đối với chức năng bán lẻ điện, mỗi TCTĐL có cơ cấu khách hàng khác nhau Trong trường hợp giá bán lẻ đến khách hàng sử dụng điện thống nhất toàn quốc, giá bán lẻ bình quân của các TCTĐL sẽ khác nhau Như vậy các TCTĐL sẽ có lợi thế cạnh tranh tự nhiên khác nhau Để các TCTĐL có thể cạnh tranh bình đẳng trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh, cần có cơ chế bù chéo giữa các TCTĐL thông qua Quỹ công ích

Quỹ công ích trong ngành điện được sử dụng để bù chéo giữa các TCTĐL một cách rõ ràng, minh bạch và thực hiện các nhiệm vụ công ích chung đối với việc phát triển hệ thống điện Hiện tại các bù chéo này đang được tính toán bù chéo nội bộ thông qua biểu giá bán buôn điện nội bộ của EVN bán cho các TCTĐL Giai đoạn bán buôn điện cạnh tranh cần minh bạch các khoản bù chéo này để tách riêng các chi phí phân phối điện, bán lẻ điện của các TCTĐL nhằm tạo cơ chế kiểm tra đánh giá hiệu quả từng hoạt động và của từng TCTĐL Bên cạnh đó quỹ công ích cũng giúp minh bạch việc cân bằng chi phí mua điện giữa mùa khô và mùa mưa của hệ thống điện quốc gia

Quỹ công ích được hình thành từ các nguồn sau đây:

- Tổng hợp phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí của EPTC đối với việc quản lý các hợp đồng đối với các nhà máy điện gián tiếp tham gia thị trường điện

- Phần đóng góp của các TCTĐL có lợi nhuận tính toán cao Đơn giá đóng góp của các TCTĐL được xác định trên cơ sở tính toán của ERAV trong

kế hoạch năm

Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu, xây dựng cơ chế

hình thành và quản lý Quỹ công ích, báo cáo Thủ tướng Chính phủ Bước đầu Quỹ công ích được sử dụng cho mục đích bù đắp chi phí thiếu hụt cho TCTĐL

có lợi nhuận tính toán âm theo kết quả tính toán trong kế hoạch năm Về lâu dài Quỹ công ích có thể mở rộng phạm vi sử dụng để thực hiện các nhiệm vụ công ích chung đối với việc phát triển hệ thống điện như:

- Hỗ trợ chương trình điện khí hóa nông thôn của các TCTĐL

- Hỗ trợ phát triển các nhà máy điện sử dụng năng lượng tái tạo

- Hỗ trợ phát triển các chương trình DSM, Smart Grid

Trong Quỹ công ích tất cả các tài khoản hình thành (nguồn thu) và thực hiện (nguồn chi) các nhiệm vụ khác nhau đều được thể hiện bằng các tài khoản độc lập trong Quỹ công ích để có thể tính chính xác các khoản bù chéo, hỗ trợ,…

1.2.7 Nhà máy thủy điện Đa mục tiêu

Nhà máy thủy điện đa mục tiêu là nhà máy thủy điện lớn có vai trò quan trọng về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh do nhà nước độc quyền xây dựng

và vận hành SMHP có một số đặc điểm sau: Thực hiện nhiệm vụ chống lũ, phát điện, tưới tiêu, Một số nhà máy nằm trong bậc thang có nhiều chủ sở hữu khác nhau, một số nhà máy thực hiện dịch vụ phụ trợ thường xuyên trong hệ thống (điều tần, điều chỉnh điện áp, )

1.2.8 Nhà máy BOT

Tham gia thị trường điện cạnh tranh theo hình thức tự chào giá và bán

phần sản lượng điện trên sản lượng bao tiêu lên thị trường điện giao ngay; hoặc tham gia thị trường điện thông qua đơn vị chào giá thay

1.2.9 Các vấn đề kỹ thuật khác

Để có thể thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh một số vấn đề kỹ thuật được trình bày tương đối chi tiết trong các hạng mục và các dự án khác không nằm trong phạm trù của luận văn này Các vấn đề này cần tiếp tục được nghiên cứu chi tiết hơn trong Thiết kế chi tiết thị trường bán buôn điện cạnh tranh được thực hiện sau khi Thiết kế tổng thể thị trường bán buôn điện cạnh tranh được phê duyệt Trong các vấn đề kỹ thuật này, việc tính toán thanh toán

để tính đúng, tính đủ các thành phần chi phí trên thị trường điện là rất quan

trọng Cơ chế tính toán giá truyền tải điện, tổn thất truyền tải điện và cơ chế tính toán giá phân phối điện, tổn thất phân phối điện là các vấn đề quan trọng được trình trong các phần sau

1.3 Các bước thực hiện thị trường bán buôn cạnh tranh Việt Nam:

Việc chuyển từ vận hành thị trường phát điện cạnh tranh lên thị trường bán buôn điện cạnh tranh là công việc phức tạp, khó và đòi hỏi hoàn thành khối lượng công việc (điều kiện tiên quyết) rất lớn Do đó, để đảm bảo quá trình triển khai thị trường bán buôn điện canh tranh hoàn chỉnh thành công, các điều kiện tiên quyết cần được thực hiện từng bước, vững chắc thông qua một số bước thí điểm trên cơ sở đảm bảo cung cấp điện ổn định, tin cậy và an toàn, đảm bảo sự công bằng, minh bạch Việc triển khai thị trường bán buôn điện cạnh tranh được thực hiện theo phương châm “dễ trước, khó sau”, mở rộng dần quy mô, đối tượng tham gia, độ phức tạp và mức độ cạnh tranh của thị trường

Cụ thể, quá trình triển khai thị trường bán buôn điện cạnh tranh được chia làm hai giai đoạn: Giai đoạn thí điểm (từ 2015 đến 2017) và Giai đoạn hoàn chỉnh (từ năm 2017 đến 2021) Trong đó, Giai đoạn thí điểm được chia làm ba bước để thực hiện Mục đích chung của giai đoạn thí điểm là thiết lập nền tảng vững chắc cho thị trường bán buôn hoàn chỉnh hoạt động thành công, đồng thời kiểm tra thiết kế, quy định vận hành thị trường, tạo điều kiện cho các đơn vị tham gia dần thích ứng với các điều kiện, quy định mới của thị trường Các tính năng, quy mô của thị trường sẽ được đưa vào áp dụng, mở rộng dần cho đến khi đầy đủ trong giai đoạn hoàn chỉnh Cụ thể, các bước triển khai thị trường bán buôn điện cạnh tranh được dự kiến như sau:

1.3.1 Giai đoạn thí điểm (2015-2017)

Bước 1 - Các TCTĐL mua một phần sản lượng điện theo giá thị trường 2016)

(2015 Các Tổng công ty Điện lực (TCTĐL) thực hiện đăng ký mua một phần sản lượng điện dự báo (phần trăm cụ thể sẽ được tính toán trong Thiết kế chi tiết thị trường bán buôn điện cạnh tranh, tạm đề xuất là 97%) cho thời gian thực hiện Bước 1- giai đoạn thí điểm theo giá bán buôn điện (BST), phần còn lại (khoảng 3%) sẽ thực hiện mua theo giá thị trường Trong giai đoạn này, các TCTĐL tiếp tục thanh toán toàn bộ chi phí mua điện bao gồm cả phần điện năng mua theo

giá BST và phần mua theo giá thị trường cho EPTC - Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EPTC-EVN)

- Khách hàng sử dụng điện mới đủ điều kiện có thêm sự lựa chọn cung cấp điện thông qua việc được cho phép ký hợp đồng mua điện trực tiếp với các nguồn điện năng lượng tái tạo (NLTT) đầu tư mới theo giá thỏa thuận trong khung giá quy định (nếu có) và có trách nhiệm thanh toán các chi phí truyền tải, phân phối cho TCTĐL có lưới điện được đấu nối và các nghĩa vụ khác theo quy định Bên cạnh đó, khách hàng mới vẫn có quyền mua toàn bộ hoặc một phần nhu cầu điện năng từ TCTĐL trên địa bàn với giá bán lẻ theo quy định Các khách hàng hiện hữu trong giai đoạn này tiếp tục mua điện từ các TCTĐL theo biểu giá bán lẻ điện toàn quốc

- Các TCTĐL thực hiện thanh toán trực tiếp chi phí truyền tải cho Tổng công ty truyền tải điện quốc gia (NPT) thay vì EPTC - Tập đoàn điện lực Việt Nam trong thị trường phát điện cạnh tranh

- Giá bán buôn điện (BST - Bulk Supply Tariff) áp dụng cho các TCTĐL cần được sửa đổi theo hướng bao gồm các chi phí khâu phát điện, các dịch vụ và nghĩa vụ chung trên thị trường, nhưng không bao gồm chi phí truyền tải điện (do

đã thanh toán trực tiếp với NPT) Giá BST bị điều tiết sẽ được áp dụng để thanh toán cho phần sản lượng điện đăng ký mua được xác định bằng khoảng 97% (phần trăm cụ thể sẽ được quy định trong Thiết kế chi tiết thị trường bán buôn điện) sản lượng dự báo của TCTĐL trong thời gian thực hiện Bước 1 - giai đoạn thí điểm

- Các quan hệ hợp đồng mua bán điện song phương giữa các đơn vị phát điện trực tiếp hoặc gián tiếp tham thị trường trong Bước 1 - Giai đoạn thí điểm tiếp tục thực hiện tương tự như trong thị trường phát điện cạnh tranh

- Công ty Mua bán điện (EPTC) tiếp tục ký các hợp đồng mua bán điện với các nhà máy điện đầu tư mới như trong thị trường phát điện cạnh tranh

Mô hình về quan hệ mua-bán và thanh toán trên thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm - Bước 1 được minh họa tại Hình 1.2

Hình 1.2 Mô hình về quan hệ mua-bán và thanh toán trên thị trường bán

buôn điện cạnh tranh thí điểm – Bước 1

* Các điều kiện tiên quyết cần được hoàn thành để đưa Thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm - Bước 1 đi vào vận hành bao gồm:

- Đề án Thiết kế Tổng thể Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

- Đề án Thiết kế chi tiết Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

- Đề án Tái cơ cấu phục vụ Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

- Quy định vận hành Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

- Giá điện truyền tải, Giá phân phối điện, Giá bán buôn điện cho các TCTĐL (giá BST mới) cần được ban hành

- Cơ chế Hợp đồng mua bán điện giữa nguồn điện năng lượng tái tạo đầu

tư mới và Khách hàng sử dụng điện mới

- Xem xét, sửa đổi các quy định khác liên quan (nếu cần thiết)

ii) Cơ sở hạ tầng kỹ thuật

- Các TCTĐL, các nhà máy điện mới được trang bị hệ thống SCADA/EMS, phần mềm thị trường điện, hệ thống đo đếm, hệ thống công nghệ thông tin phục vụ Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

- Nâng cấp hoặc trang bị mới các phần mềm, hệ thống công nghệ thông tin cho Đơn vị vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện (SMO) phục vụ Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

- Nâng cấp hoặc trang bị mới Hệ thống công nghệ thông tin, phần mềm phục vụ công tác giám sát Thị trường điện bán buôn điện cạnh tranh tại ERAV

iii) Tái cơ cấu

- Tách ba Genco 1, 2 và 3 (EVNGENCO 1, 2 và 3) ra độc lập khỏi EVN, không chung lợi ích với các đơn vị cung cấp dịch vụ chung trên thị trường

- Thành lập Đơn vị vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện (SMO) hạch toán độc lập trên cơ sở Trung tâm Điều độ hệ thống điện Quốc gia hiện tại

- Các đơn vị quản lý lưới điện truyền tải, phân phối thực hiện đầu tư lắp đặt, quản lý và cung cấp dịch vụ đo đếm điện năng (chức năng của đơn vị MDMSP) trong phạm vi quản lý lưới điện của mình Đơn vị SMO thu nhận dữ liệu đo đếm từ các đơn vị quản lý lưới điện truyền tải, phân phối để tính toán thanh toán cho thị trường điện

- Hạch toán tách bạch chi phí cho hoạt động của hai chức năng phân phối điện và chức năng kinh doanh bán lẻ điện của các TCTĐL

iv) Đào tạo nâng cao năng lực

Đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện, các đơn vị phát điện tham gia thị trường điện, các TCTĐL, Tổng công ty Truyền tải điện và Công ty Mua bán điện cần được đào tạo nâng cao năng lực, kiến thức, kỹ năng phục vụ công tác tham gia Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

Bước 2 - Khách hàng lớn mới được quyền mua điện trực tiếp từ các nguồn điện mới (2016-2017)

Các đặc điểm của Thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm - Bước 2

cơ bản kế thừa từ Bước 1 và bổ sung, điều chỉnh thêm một số đặc điểm sau:

- Sản lượng đăng ký mua với giá bán buôn (BST) bị điều tiết của các TCTĐL được xác định trên cơ sở sản lượng điện dự báo cho thời gian thực hiện Bước 2 - giai đoạn thí điểm Cơ chế mua bán, thanh toán của các TCTĐL giống như ở Bước 1

- Khách hàng sử dụng điện mới đủ điều kiện có thêm sự lựa chọn cung cấp điện thông qua việc được cho phép mua điện trực tiếp từ các nguồn điện đầu

tư mới không phân biệt loại hình công nghệ phát điện theo hợp đồng song phương với giá thỏa thuận trong khung giá quy định và có trách nhiệm thanh toán các chi phí truyền tải, phân phối cho TCTĐL có lưới điện được đấu nối và các nghĩa vụ khác theo quy định Bên cạnh đó, khách hàng sử dụng điện mới vẫn có quyền mua toàn bộ hoặc một phần nhu cầu điện năng từ TCTĐL trên địa bàn với giá bán lẻ theo quy định

Mô hình về quan hệ mua-bán và thanh toán trên thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm - Bước 2 được minh họa tại Hình 1.3

Hình 1.3 Mô hình về quan hệ mua-bán và thanh toán trên thị trường bán

buôn điện cạnh tranh thí điểm – Bước 2

* Các điều kiện tiên quyết bổ sung: Ngoài các điều kiện tiên quyết đã được hoàn thành trong Bước 1, các điều kiện tiên quyết sau đây cần được chuẩn

bị và hoàn thành để đưa Thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm – Bước 2 vào vận hành:

i) Văn bản quy phạm pháp luật

- Cơ chế Hợp đồng mua bán điện (PPA) giữa đơn vị phát điện trực tiếp chào giá trên thị trường và Khách hàng mới đủ điều kiện

- Hoàn thiện sửa đổi, bổ sung các quy định tính toán giá truyền tải điện, phân phối điện và phí điều độ hệ thống điện và điều hành giao dịch thị trường điện của thị trường bán buôn điện cạnh tranh

- Xem xét, sửa đổi các quy định khác liên quan (nếu cần thiết)

ii) Cơ sở hạ tầng kỹ thuật

- Các nhà máy điện mới và khách hàng mới đủ điều kiện được trang bị hệ thống SCADA/EMS, phần mềm thị trường điện, hệ thống đo đếm, hệ thống công nghệ thông tin và phục vụ Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

iii) Đào tạo nâng cao năng lực

Các nhà máy điện mới và khách hàng mới đủ điều kiện cần được đào tạo nâng cao năng lực, kiến thức, kỹ năng phục vụ công tác tham gia Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

Bước 3 - Chuyển tiếp các hợp đồng với các Đơn vị phát điện từ EPTC sang các TCTĐL (trong năm 2017)

Các đặc điểm của Thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm - Bước 3

cơ bản kế thừa thực hiện Bước 2 và bổ sung, điều chỉnh thêm một số đặc điểm sau:

- Các TCTĐL mua điện từ các đơn vị phát điện trực tiếp tham gia thị trường điện thông qua hợp đồng mua bán điện song phương (PPA) và mua trên thị trường giao ngay

- Tất cả các hợp đồng mua bán điện hiện hữu của EPTC với các đơn vị trực tiếp tham gia thị trường điện sẽ được chuyển cho các TCTĐL Việc phân bổ các hợp đồng này sẽ được thực hiện trên cơ sở nguyên tắc đảm bảo công bằng giữa các TCTĐL có xét đến các điều kiện đặc thù của các TCTĐL Phương án chuyển tiếp, phân bổ các hợp đồng sẽ được quyết định tại Thiết kế chi tiết thị trường bán buôn điện cạnh tranh Trong luận văn này, một số phương án chuyển tiếp, phân bổ các hợp đồng không được đề cập

- Các TCTĐL được phép ký kết các hợp đồng mua bán điện (PPA) mới với các đơn vị phát điện đầu tư mới theo quy định

- Công ty Mua bán điện (EPTC) là đơn vị hoạt động phi lợi nhuận, sẽ được chỉ định ký các hợp đồng mua bán điện với các nhà máy điện mới trong trường hợp nhà máy điện mới không ký được với các TCTĐL

- Bãi bỏ giá bán buôn điện BST do các TCTĐL không còn trực tiếp mua điện từ EPTC-EVN, thay vào đó Quỹ công ích sẽ được thành lập để điều tiết doanh thu/lợi nhuận của các TCTĐL và EPTC nhằm đảm bảo sự công bằng giữa các đơn vị, đồng thời để thực hiện nghĩa vụ đầu tư công ích như đầu tư cho vùng sâu, vùng xa, hải đảo, khó khăn và hỗ trợ giá điện cho người nghèo và các nghĩa

vụ cần thiết khác

- Doanh thu của EPTC đến từ sản lượng chào bán trên thị trường và giá thị trường giao ngay Chênh lệch giữa doanh thu của EPTC từ thị trường và chi phí mua điện cho các nhà máy BOT và SMHP sẽ được điều chỉnh bởi Quỹ công ích Cơ chế quản lý hoạt động và thành lập Quỹ công ích cần phải được nghiên cứu, đề xuất cụ thể trong Thiết kế chi tiết thị trường bán buôn điện cạnh tranh

- Chức năng thanh toán của SMO được tăng cường trong giai đoạn này SMO nhận thanh toán thị trường từ bên mua điện để thanh toán cho EPTC đối với sản lượng do EPTC chào bán trên thị trường và cho các đơn vị tham gia trực tiếp trên thị trường

Mô hình về quan hệ mua-bán và thanh toán trên thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm - Bước 3 được minh họa tại Hình 1.4

Hình 1.4 Mô hình về quan hệ mua-bán và thanh toán trên thị trường bán

buôn điện cạnh tranh thí điểm - Bước 3

* Các điều kiện tiên quyết đã hoàn thành trong Bước 1 và 2, các điều kiện sau đây cần được chuẩn bị và hoàn thành để đưa Thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm - Bước 3 đi vào vận hành:

- Hoàn thành công tác chuyển tiếp, phân bổ toàn bộ hợp đồng hiện có từ EPTC sang các TCTĐL

- Cơ chế Hợp đồng mua bán điện (PPA) giữa đơn vị trực tiếp chào giá trên thị trường và các TCTĐL

- Cơ chế hoạt động và quản lý của Quỹ công ích

- Xem xét, sửa đổi các quy định khác liên quan (nếu cần thiết)

ii) Cơ sở hạ tầng kỹ thuật

- Các nhà máy điện mới và khách hàng mới đủ điều kiện (nếu có) được trang bị hệ thống SCADA/EMS, phần mềm thị trường điện, hệ thống đo đếm, hệ thống công nghệ thông tin phục vụ Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

iii) Tái cơ cấu

- Đơn vị vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện (SMO) tách ra khỏi EVN thành đơn vị độc lập, được hưởng phí (doanh thu cho phép) theo quy định, thực hiện chức năng vận hành hệ thống điện và điều hành giao dịch thị trường, thanh toán điện năng với các đơn vị tham gia thị trường điện

- Thành lập Quỹ công ích

iv) Đào tạo nâng cao năng lực

Các nhà máy điện mới và khách hàng sử dụng điện mới đủ điều kiện (nếu có) được đào tạo nâng cao năng lực, kiến thức, kỹ năng phục vụ công tác tham gia Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

1.3.2 Giai đoạn hoàn chỉnh (2017-2021)

Các đặc điểm của Thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh cơ bản

kế thừa từ Thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm - Bước 3 và bổ sung, điều chỉnh thêm một số đặc điểm sau:

- Khách hàng sử dụng điện lớn (cả mới và cũ) đủ điều kiện được mua điện trực tiếp từ các Đơn vị phát điện, ĐVBB và TCTĐL theo hợp đồng song phương với giá thỏa thuận trong khung giá quy định (nếu có) hoặc mua trực tiếp từ thị trường giao ngay và có trách nhiệm thanh toán các chi phí truyền tải, phân phối cho TCTĐL có lưới điện được đấu nối và các nghĩa vụ khác (nếu có) theo quy định

- Cho phép đơn vị bán buôn điện (ĐVBB) mới đủ điều kiện được tham gia thị trường

- Đơn vị bán buôn được mua điện từ các đơn vị phát điện, đơn vị bán buôn điện khác qua hợp đồng song phương (PPA) và từ thị trường điện giao ngay

- Công ty Mua bán điện (EPTC) sẽ được chỉ định ký các hợp đồng mua bán điện với các đơn vị phát điện mới trong trường hợp đơn vị phát điện mới không ký được hợp đồng với các ĐVBB

- Nghiên cứu đưa thủy điện chiến lược đa mục tiêu (SMHP) tham gia chào giá để lập lịch huy động trên thị trường SMHP có thể trực tiếp hoặc gián tiếp chào giá qua một đơn vị trung gian theo quy định của thị trường Doanh thu của

SMHP sẽ bị điều tiết theo phương pháp doanh thu cho phép Phần chênh lệch giữa doanh thu từ thị trường và doanh thu cho phép sẽ được trích nộp vào Quỹ công ích

- Mở rộng số lượng khách hàng lớn và đơn vị bán buôn mới được tham gia thị trường theo thời gian

Mô hình về quan hệ mua-bán và thanh toán trên thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh được minh họa tại Hình 1.5

Hình 1.5 Mô hình v ề quan hệ mua-bán và thanh toán trên thị trường bán

bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam hoàn chỉnh

* Ngoài các điều kiện tiên quyết đã được hoàn thành trong giai đoạn thí điểm, các điều kiện tiên quyết sau đây cần phải hoàn thành để đưa Thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh vào vận hành, bao gồm:

- Cơ chế Hợp đồng mua bán điện (PPA) giữa đơn vị phát điện trực tiếp chào giá trên thị trường và khách hàng lớn đủ điều kiện

- Cơ chế Hợp đồng mua bán điện (PPA) giữa đơn vị phát điện trực tiếp chào giá trên thị trường và đơn vị bán buôn

- Cơ chế Hợp đồng mua bán điện (PPA) giữa đơn vị bán buôn và khách hàng lớn

- Xem xét, sửa đổi các quy định khác liên quan (nếu cần thiết)

ii) Cơ sở hạ tầng kỹ thuật

- Các nhà máy điện mới, Đơn vị bán buôn mới và các Khách hàng lớn đủ điều kiện được trang bị hệ thống SCADA/EMS, phần mềm thị trường điện, hệ thống đo đếm, hệ thống công nghệ thông tin phục vụ Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

iii) Tái cơ cấu

- Cho phép thành lập mới một số đơn vị bán buôn đủ điều kiện để tham gia thị trường

iv) Đào tạo nâng cao năng lực

- Các nhà máy điện mới, Đơn vị bán buôn mới và các Khách hàng lớn đủ điều kiện được đào tạo nâng cao năng lực, kiến thức, kỹ năng phục vụ công tác tham gia Thị trường bán buôn điện cạnh tranh

1.4 Vai trò của EPTC trong quá trình hình thành thị trường điện bán buôn:

Tạo ra sự cạnh tranh trong khâu phát và bán buôn điện Đã xóa bỏ được độc quyền mua điện của Đơn vị mua duy nhất (SB) trong thị trường phát điện cạnh tranh Các đơn vị phân phối và các khách hàng tiêu thụ lớn có quyền lựa chọn nhà cung cấp điện Hoạt động giao dịch trong thị trường phức tạp hơn nhiều so với thị trường phát điện cạnh tranh Nhu cầu đầu tư về cơ sở hạ tầng

kỹ thuật cho vận hành thị trường cao Vẫn còn độc quyền trong khâu bán lẻ điện cho các khách hàng tiêu thụ điện vừa và nhỏ

1.4.1 Vị trí, vai trò của EPTC trong thi trường điện bán buôn

Trong thị trường phát điện cạnh tranh, Công ty Mua bán điện (EPTC) đóng vai trò là người mua duy nhất trên thị trường, nó có những nhiệm vụ sau:

- Đàm phán ký kết các hợp đồng mua bán điện

+ Ký hợp đồng CfD với các nhà máy tham gia trực tiếp thị trường điện + Ký hợp đồng mua bán điện với các nhà máy thủy điện đa mục tiêu, nhà máy điện BOT, nhà máy năng lượng mới

+ Ký xác nhận sản lượng hợp đồng giờ với các đơn vị trực tiếp tham gia thị trường điện

- Phối hợp với SMO trong việc tính toán vận hành thị trường điện

+ Cung cấp cho SMO các số liệu phục vụ tính toán lập kế hoạch vận hành năm tới, xác định giới hạn các bản chào, lựa chọn nhà máy điện tốt nhất, xác định sản lượng hợp đồng năm, tháng

+ EPTC và các nhà máy điện có trách nhiệm kiểm tra kết quả tính toán của SMO để xử lý các sai lệch

- Chức năng thanh toán tiền điện

+ EPTC và các đơn vị phát điện kiểm tra bảng kê thanh toán sơ bộ

+ EPTC và các đơn vị phát điện kiểm tra hồ sơ thanh toán, thực hiện thanh toán tiền điện theo hợp đồng

+ Thanh toán chi phí vận hành hệ thống điện và thị trường điện

+ Thanh toán tiền dịch vụ truyền tải

Trong thị trường bán buôn điện cạnh tranh (VWCM) Công ty Mua bán điện (EPTC) đóng vai trò không phải là người mua duy nhất trên thị trường, nó

có những nhiệm vụ sau:

- EPTC không còn là đơn vị mua buôn duy nhất (do có sự tham gia của các đơn vị mua buôn (bán buôn) khác)

- EPTC tiếp tục giữ vai trò đơn vị mua đặc biệt trong VWCM

- Tiếp tục quản lý các hợp đồng với các đơn vị gián tiếp giao dịch trên thị trường, các nhà máy thủy điện chiến lược đa mục tiêu (SMHP)

- Giai đoạn 2015-2017 (GĐ I, VWCM thí điểm): tiếp tục ký kết hợp đồng mua bán điện với các Đơn vị phát điện mới

- Giai đoạn 2017-2021: thực hiện chuyển đổi hợp đồng

Trong đầu tư nguồn mới: Trong trường hợp thị trường điện không thu hút

đủ đầu tư nguồn mới, EPTC sẽ chịu trách nhiệm ký kết hợp đồng với các Đơn vị phát điện vào cơ chế đấu thầu để xây dựng thêm nguồn điện mới dựa trên Tổng

- Việc ký kết với các nhà máy thuần túy chỉ còn lại các nhà máy mà

không ký được với các TCTĐL và các đơn vị mua buôn điện

- Đối với chức năng quản lý đo đếm có thể cũng sẽ bị chuyển giao cho các đơn vị khác để phù hợp với thị trường điện bán buôn

- EPTC có thể quản lý vào trào giá thay cho các đơn vị BOT, SMHP

- Loại hình dịch vụ có thể được tăng lên khi có đội ngũ cán bộ am hiểu

về thị trường điện, qua đó có thể tham gia đào tạo với các đơn vị liên kết

- Vai trò của EPTC khi đó chỉ là đơn vị ký các hợp đồng với các đơn vị đặc biệt và có thể được giao quản lý quỹ công ích

Môi trường của EPTC sẽ bị giảm đi về quy mô, chức năng nhiệm vụ và cả các loại hình dịch vụ,… Để phát triển tại EPTC thì cần phải hiểu được các cấp

độ phát triển của thị trường và sau đó tham gia trực tiếp thiết kế thị trường qua các bước và xây dựng các chương trình đào tạo cho các đơn vị phát điện

Đây cũng chính là mô hình phát triển thị trường điện các nước tiên tiết trong khu vục và quốc tế, EPTC bắt buộc phải thu hẹp lại để phá vỡ thế độc quyền thuần túy đã tồn tại nhiều năm

1.5 Các y ếu tố tác động đến quá trình hình thành thị trường

VWGM:

1.5.1 Yếu tố vĩ mô

i ) Môi trường kinh tế, chính trị & xã hội

Tái cơ cấu ngành điện là điều kiện tiên quyết bắt buộc cho việc hình thành

và phát triển thị trường điện:

- Tách biệt được hoạt động của các khâu phát điện, truyền tải, phân phối

và kinh doanh điện

- Cơ chế điều hành giá điện hợp lý để đảm bảo giá điện từng khâu phản ánh đúng chi phí của khâu đó

+ Hạch toán một cách rõ ràng từng khâu, có cơ chế xây dựng và điều tiết giá từng khâu minh bạch, hiệu quả

+ Thu hút mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển điện

- Tách biệt được khâu do nhà nước độc với các khâu sản xuất kinh doanh sẽ đưa ra cạnh tranh nhằm tạo được môi trường cạnh tranh công bằng minh bạch giữa các đơn vị

Quy định về chính sách phát triển điện lực tại điều 4 Luật Điện lực yêu cầu như sau:

- Nhà nước độc quyền trong hoạt động truyền tải, điều độ hệ thống điện quốc gia

- Nhà nước độc quyền trong xây dựng và vận hành các nhà máy điện lớn, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh

- Thu hút mọi thành phần kinh tế tham gia hoạt động phát điện, phân phối điện, bán buôn điện, bán lẻ điện và tư vấn chuyên ngành điện lực

ii ) Môi trường pháp lý

Thị trường điện bán buôn Việt Nam nằm trong khuôn khổ của quyết định

số 63/2013/QĐ-TTg ngày 08 tháng 11 năm 2013 của Thủ tướng Chính phủ quy định về lộ trình, các điều kiện và cơ cấu ngành điện để hình thành và phát triển các cấp độ thị trường điện lực tại Việt Nam; chi tiết quy định được nêu trong quyết định 6463/QĐ-BCT ngày 22/7/2014 của Bộ Công thương về việc phê duyệt thiết kế tổng thể thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam

Gắn liền với công tác cổ phần hóa và tách các Genco khỏi EVN để hoạt động độc lập (Nghị quyết số 15/NQ-CP ngày 6/3/2014 của Chính phủ về một số giải pháp đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp và Theo Thông báo số 344/TB-VPCP ngày 10/9/2013 của Văn Phòng Chính phủ)

iii) Môi trường công nghệ thông tin, sản xuất truyền tải và phân phối điện năng

Thị trường VWCM sẽ cần được hỗ trợ bởi hệ thống hạ tầng IT để hỗ trợ

việc vận hành TTĐ Nó bao gồm các hệ thống đo đếm thời gian thực của hộ

thống điện miền, cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc, các hệ thống quản lý dự liệu

đo đếm, hệ thống quản lý thị trường, hệ thống dữ liệu thị trường và các hệ

thống khác để đảm bảo việc vận hành của VWCM ổn định và hiệu quả Một số các hệ thống đang được đề cập ở các dự án khác và nên được ưu tiên để vận hành thị trường VWCM hoàn chỉnh Đặc biệt là việc nâng cấp hệ thống