Dạy học bài phú sông bạch đằng của trương hán siêu theo hướng tích hợp liên môn

Lâu nay, trong quá trình giảng dạy môn Ngữ văn lớp 10, đặc biệt là giảng dạy bài Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu, giáo viên ít nhiều cũng đã vận dụng phương pháp tích hợp liên môn song giáo viên chưa phân định được rõ ràng trong bài dạy của mình các đơn vị kiến thức được tích hợp. Nghiên cứu về phương pháp vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy bài Phú sông Bạch Đằng trang Web Hưng Vượng đã có giáo án Tích hợp Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu. Trong giáo án, tác giả đã đưa những kiến thức cơ bản về Làm văn, Tiếng Việt, Đọc hiểu văn bản, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân… vào việc giảng dạy bài Phú, song giáo án mới đưa ra một thiết kế bài học chứ chưa nêu ra phương pháp dạy học tích hợp liên môn như thế nào, đặc biệt chưa chỉ rõ tích hợp kiến thức liên môn cụ thể ở chỗ nào trong thiết kế. Chính vì vậy, xuất phát từ thực tế giảng dạy môn Ngữ văn trong chương trình THPT nói chung, giảng dạy bài Phú Sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu nói riêng, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài: Dạy học bài Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu theo hướng tích hợp liên môn trong chương trình Ngữ văn lớp 10 cơ bản.

MỤC LỤC

Trang

… ……… 40

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1. Lời giới thiệu

Ngày nay, mục tiêu giáo dục THPT là giúp học sinh phát triểntoàn diện, trang bị kiến thức cho học sinh tiếp tục học lên đại học,cao đẳng hoặc đi vào cuộc sống lao động Để thực hiện mục tiêunày, chương trình giáo dục THPT bao gồm nhiều môn học với nộidung và nhiệm vụ giáo dục khác nhau, song giữa các môn học cómối liên hệ chặt chẽ với nhau Chính đặc trưng này của chương trìnhgiáo dục THPT đã giúp học sinh phát triển một cách toàn diện Tuynhiên trong thực tế dạy học các môn học nói chung cũng như mônNgữ văn nói riêng việc thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ của môn học,khai thác mối liên hệ giữa các môn học trong chương trình chưa đượcquan tâm đúng mức Điều đó dẫn đến chất lượng giáo dục THPTchưa đạt được hiệu quả cao, biểu hiện cụ thể là năng lực vận dụngkiến thức vào thực tế, năng lực giải quyết vấn đề của học sinh cònhạn chế Nhằm khắc phục những hạn chế này, nhiều nước tiên tiến

đã nghiên cứu và vận dụng phương pháp dạy học tích hợp trong giáodục Ngành giáo dục ở nước ta cũng đã vận dụng phương pháp dạyhọc tích hợp liên môn ở các bộ môn trong chương trình giáo dụcnhưng đôi khi giáo viên vẫn rơi vào tình trạng lúng túng thậm chítrong quá trình giảng dạy có vận dụng phương pháp dạy học nàynhưng không phân biệt được rõ ràng là mình đang tích hợp đơn vịkiến thức của bộ môn nào vào bài dạy Có nhiều giáo viên còn bănkhoăn không hiểu dạy học tích hợp theo chủ trương mới sẽ như thếnào? Nhiều người nhầm lẫn khái niệm tích hợp liên môn và tích hợp

đa môn và tỏ ra lo lắng bởi họ chỉ được đào tạo một chuyên ngành

mà lại phải dạy tích hợp nhiều môn như vậy

Lâu nay, trong quá trình giảng dạy môn Ngữ văn lớp 10, đặc biệt

là giảng dạy bài Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu, giáo viên

ít nhiều cũng đã vận dụng phương pháp tích hợp liên môn song giáoviên chưa phân định được rõ ràng trong bài dạy của mình các đơn vịkiến thức được tích hợp Nghiên cứu về phương pháp vận dụng kiến

thức liên môn vào giảng dạy bài Phú sông Bạch Đằng trang Web Hưng Vượng đã có giáo án Tích hợp Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu Trong giáo án, tác giả đã đưa những kiến thức cơ bản về

Làm văn, Tiếng Việt, Đọc hiểu văn bản, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục côngdân… vào việc giảng dạy bài Phú, song giáo án mới đưa ra một thiết

kế bài học chứ chưa nêu ra phương pháp dạy học tích hợp liên mônnhư thế nào, đặc biệt chưa chỉ rõ tích hợp kiến thức liên môn cụ thể

ở chỗ nào trong thiết kế Chính vì vậy, xuất phát từ thực tế giảng dạy

môn Ngữ văn trong chương trình THPT nói chung, giảng dạy bài Phú Sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu nói riêng, tôi đã mạnh dạn

nghiên cứu đề tài: Dạy học bài Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán Siêu theo hướng tích hợp liên môn trong chương trình Ngữ

văn lớp 10 cơ bản

2 Tên sáng kiến: Dạy học bài Phú sông Bạch Đằng của Trương Hán

Siêu theo hướng tích hợp liên môn.

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: ………

7 Mô tả bản chất của sáng kiến

Đây là đề tài vừa mang tính lý luận vừa mang tính thực tiễn,nên chúng tôi dùng phương pháp nghiên cứu dựa trên những kiến

thức về phương pháp dạy học tích hợp liên môn, kiến thức về Làmvăn, Tiếng Việt, Đọc hiểu văn bản, Văn học dân gian, Lịch sử, Địa lý,

Giáo dục công dân… được thể hiện trong bài Phú Sông Bạch Đằng

của Trương Hán Siêu và những cơ sở thực tiễn đã giảng dạy trên lớpvới phương pháp điều tra chất lượng giờ học để thấy được hiệu quảcủa phương pháp dạy học này Bên cạnh đó, chúng tôi còn vận dụngkết hợp các phương pháp: phân tích, so sánh, chứng minh, tổng hợp,nghiên cứu thực tế, điều tra thực tế, đối chứng, thực nghiệm giảngdạy để làm nổi bật ưu điểm của việc vận dụng phương pháp dạy họctích hợp liên môn vào giảng dạy tác phẩm văn học

7.1 Cơ sở lý luận của đề tài

7.1.1 Phương pháp dạy học

Thuật ngữ phương pháp bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp (methodos)

có nghĩa là con đường để đạt mục đích Theo đó, phương pháp dạyhọc là con đường để đạt mục đích dạy học

Phương pháp dạy học là cách thức hành động của giáo viên vàhọc sinh trong quá trình dạy học Cách thức hành động bao giờ cũngdiễn ra trong những hình thức cụ thể Cách thức và hình thức không

tách nhau một cách độc lập Phương pháp dạy học là hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định nhằm mục đích dạy học Thông qua những hình

thức và cách thức đó giáo viên và học sinh lĩnh hội những hiện thực

tự nhiên và xã hội xung quanh trong những điều kiện học tập cụ thể.7.1.2 Phương pháp dạy học tích hợp liên môn

7.1.2.1 Khái niệm dạy học tích hợp liên môn

Tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thốngcác kiến thức trong một môn học hoặc giữa các môn học thành mộtnội dung thống nhất Cũng có thể hiểu: Tích hợp là một hoạt động

mà ở đó cần phải kết hợp, liên hệ, huy động các yếu tố, nội dung gần

và giống nhau, có liên quan với nhau của nhiều lĩnh vực để giải

quyết, làm sáng tỏ vấn đề và cùng một lúc đạt được nhiều mục tiêukhác nhau.

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức

đến hai hay nhiều môn học "Tích hợp" là nói đến phương pháp vàmục tiêu của hoạt động dạy học còn "liên môn" là đề cập tới nộidung dạy học Đã dạy học "tích hợp" thì chắc chắn phải dạy kiếnthức "liên môn" và ngược lại, để đảm bảo hiệu quả của dạy liên mônthì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp

Dạy học tích hợp là định hướng dạy học giúp học sinh pháttriển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng,… thuộc nhiềulĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong họctập và trong cuộc sống được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hộikiến thức và rèn luyện kỹ năng; phát triển được các năng lực cầnthiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề

7.1.2.2 Các mức độ dạy học tích hợp liên môn

Ở mức độ tích hợp thấp thì dạy học tích hợp mới chỉ là lồngghép những nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình dạy họcmột môn học như: lồng ghép giáo dục đạo đức lối sống; giáo dụcpháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới biển đảo; giáodục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, antoàn giao thông…

Ở mức độ tích hợp cao là phải xử lí các nội dung kiến thứctrong mối liên quan với nhau, đảm bảo cho học sinh vận dụng đượctổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đềtrong học tập, trong cuộc sống, đồng thời tránh việc học sinh phảihọc lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khácnhau

Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề có nội dung kiến thứcliên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của

chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay trong

xã hội Ví dụ kiến thức dạy học tích hợp liên môn ở các môn Khoahọc Xã hội là kiến thức Lịch sử, Địa lí trong chủ quyền biển đảo, kiếnthức Ngữ văn và Giáo dục công dân trong giáo dục đạo đức lối sốnghay kiến thức Địa lí, Lịch sử, Văn học, Giáo dục công dân tích hợp vớinhau trong bài dạy môn Ngữ văn…

7.1.2.3 Ưu điểm của phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp liên

môn

Đối với học sinh: Trước hết các chủ đề tích hợp liên môn có tínhthực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ,hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn họcsinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết cáctình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc.Điều quan trọng hơn là chủ đề tích hợp liên môn giúp cho học sinhkhông phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các mônhọc khác nhau, không gây quá tải, nhàm chán mà giúp cho học sinh

có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng các kiếnthức tổng hợp vào thực tiễn

Đối với giáo viên: trong quá trình dạy tích hợp liên môn, giáoviên có điều kiện bồi dưỡng thêm những kiến thức liên môn nên dễdàng tổng hợp và rút gọn kiến thức thành những ý chính dễ hìnhdung và không bị trùng lặp; giáo viên các bộ môn liên quan có điềukiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học.Như vậy, dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tảicho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn họccủa mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kỹnăng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên

bộ môn có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp

Dạy tích hợp liên môn, giáo viên không chỉ đơn thuần là ngườitruyền đạt kiến thức mà còn là người đứng ra tự tổ chức, kiểm tra,đánh giá và định hướng học tập cho học sinh trong và ngoài lớp học

với phương pháp này Đặc biệt những giáo viên các bộ môn có liênquan sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi và chủ động hơn trong sự phốihợp, hỗ trợ nhau trong công tác giảng dạy.

7.2 Phạm vi kiến thức vận dụng dạy học tích hợp liên môn bài “Phú sông Bạch Đằng” của Trương Hán Siêu

7.2.1 Tích hợp kiến thức liên môn

Tích hợp kiến thức lịch sử: Sông Bạch Đằng là dòng sông lịchsử- nơi đây, Ngô Quyền đã từng biến thành một trận địa cọc ngầm,đánh tan quân Nam Hán (938), Lê Hoàn đánh được tướng nhà Tống

là Hầu Nhân Bảo (981), trong buổi “Trùng Hưng”, Trần Hưng Đạo đãphá tan quân Mông – Nguyên bắt sống Ô Mã Nhi tại khúc sông này(1288); Trận Bạch Đằng năm 938 là trận đánh quan trọng trong lịch

sử Việt Nam Nó đánh dấu việc chấm dứt hơn 1000 năm Bắc thuộccủa nước ta và nối lại quốc thống cho dân tộc; Chiến thắng BạchĐằng năm 1288 của quân dân Đại Việt do Quốc công Tiết chế TrầnHưng Đạo cùng với Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua TrầnNhân Tông chỉ huy trước quân xâm lược Nguyên- Mông, quân Nguyên

bị thất bại thảm hại Trận đại thắng này được xem là trận thủy chiếnlớn nhất trong lịch sử Việt Nam và là thắng lợi tiêu biểu nhất của ĐạiViệt trong ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên- Mông xâm lược.Tích hợp kiến thức lịch sử về trận Xích Bích, trận Hợp Phì và nhân vật

Tư Mã Thiên

Tích hợp kiến thức Địa lý: Sông Bạch Đằng còn gọi là BạchĐằng giang- một nhánh sông Kinh Thầy đổ ra biển Đông, nằm giữaQuảng Ninh và Hải Phòng, cách vịnh Hạ Long, cửa Lục khoảng 40

km Nó nằm trong hệ thống sông Thái Bình,

Tích hợp kiến thức Giáo dục công dân: Qua bài Phú sông Bạch Đằng, từ những chiến công trên sông Bạch Đằng, học sinh

sẽ liên hệ đến ý thức trách nhiệm của mình trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước ở thời đại ngày nay Từ bức tranh thiên

nhiên tươi đẹp trong bài Phú, giáo viên còn giáo dục học sinh ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ biển trời Việt Nam, tuyên truyền nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường sống của chúng ta Qua phần đọc hiểu văn bản, giáo viên giáo dục học sinh lòng yêu nước, tự hào dân tộc; giữ gìn, phát huy truyền thống yêu nước của dân tộc; sống có lý tưởng, có khát vọng ý chí, nghị lực vượt qua khó khăn, thử thách trong cuộc sống, sống có trách nhiệm với quê hương đất nước, có ý thức tìm hiểu, trân trọng, giữ gìn những giá trị lịch sử của cha ông, tự hào về quá khứ lịch sử của dân tộc, từ đó không ngừng học tập, rèn luyện để trở thành những công dân có ích cho xã hội.

Tích hợp kiến thức kỹ năng sống cho học sinh: kỹ năng giáo tiếp, kỹ năng sử dụng tiếng Việt, kỹ năng giải quyết vấn đề,…

Tích hợp kiến thức về văn hóa và truyền thống lịch sử anh hùng của thời đại nhà Trần với những chiến công vang dội ở các

bài thơ văn đã học như Tỏ lòng – Phạm Ngũ Lão, Tụng giá hoàn kinh sư – Trần Quang Khải, Hịch Tướng sĩ – Trần Quốc Tuấn…

giúp Hs hiểu sâu sắc và có hệ thống về hào khí Đông A và nội dung yêu nước trong văn học trung đại.

Tích hợp kiến thức về văn hóa, văn học: Đây là dòng sông thi ca bởi đã có rất nhiều nhà thơ, nhà văn sáng tác về đề tài

sông Bạch Đằng như: Trần Minh Tông (Bạch Đằng giang), Nguyễn Sưởng (Bạch Đằng giang), Nguyễn Trãi (Bạch Đằng hải khẩu), Nguyễn Mộng Tuân (Hậu Bạch Đằng giang phú)

7.2.2 Tích hợp kiến thức nội môn

Tích hợp Ngữ văn lớp 6, văn học dân gian, vận dụng lý thuyết văn thuyết minh xây dựng bài thuyết trình về lối đối đáp trong ca dao giữa nhân vật các bô lão và khách, vận dụng kiến thức thể loại văn học, Tiếng Việt, Làm văn nghị luận về một đoạn thơ bài thơ để đọc hiểu văn bản.

7.3.Thiết kế thử nghiệm

Tiết 57 Đọc văn (Theo chương trình chuẩn)

PHÚ SÔNG BẠCH ĐẰNG

(Trương Hán Siêu)Ngày soạn: 14/ 01/ 2019

Ngày dạy: 17/ 01/ 2019 Dạy lớp: 10A10

I Mức độ cần đạt

1 Kiến thức

a Nhận biết: HS nhận biết, nhớ được tên tác giả và hoàn cảnh ra

đời của các tác phẩm

b Thông hiểu: HS hiểu và lí giải được hoàn cảnh sáng tác có tác

động và chi phối như thế nào tới nội dung tư tưởng của tác phẩm

c.Vận dụng thấp: Viết đoạn văn ngắn trình bày hiểu biết về giá trị

của bài phú

d.Vận dụng cao: Vận dụng hiểu biết về tác giả, hoàn cảnh ra đời

của tác phẩm để phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật của bài Phú

b Hình thành tính cách: Tự tin, sáng tạo khi tìm hiểu văn bản phú

Giúp HS có sự khắc sâu, nâng cao nội dung các bài học như:

– Hiểu được nội dung chủ yếu của bài phú: hoài niệm và suy ngẫmcủa tác giả về chiến công lịch sử trên sông Bạch Đằng

– Thấy được tư tưởng nhân văn của tác giả với việc đề cao vai trò, vịtrí của con người trong lịch sử

– Nắm được đặc trưng cơ bản của thể phú về mặt kết cấu, hìnhtượng nghệ thuật, lời văn đồng thời thấy được đặc sắc nghệ thuậtcủa Phú sông Bạch Đằng

– Tích hợp kiến thức về văn hóa và truyền thống lịch sử anh

hùng của thời đại nhà Trần với những chiến công vang dội ở các bài

thơ văn đã học như Tỏ lòng – Phạm Ngũ Lão, Tụng giá hoàn kinh sư – Trần Quang Khải, Hịch Tướng sĩ – Trần Quốc Tuấn… giúp Hs hiểu

sâu sắc và có hệ thống về hào khí Đông A và nội dung yêu nướctrong văn học trung đại

– Tích hợp phân môn Làm văn ( Tiết 55: Các hình thức kết cấu của

văn bản thuyết minh; Tiết 56: Lập dàn ý bài văn thuyết minh)

– Tích hợp kĩ năng ( Tiết 50: Trình bày một vấn đề).

b – Tích hợp liên môn lịch sử: Giúp Hs hiểu sâu sắc hơn về các

chiến công trên dòng sông Bạch Đằng (Bài 16: Thời Bắc thuộc vàcác cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, Bài 19: những cuộc khángchiến chống ngoại xâm ở các thế kỉ X – XV – Sách Lịch sử lớp 10)

c Tích hợp liên môn Địa lí: Giúp HS biết được vị trí địa lí của sông

Bạch Đằng

d Môn GDCD: HS có sự khắc sâu, nâng cao nội dung các bài học

như Công dân với cộng đồng, Công dân với sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc, Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại.(Chương trình GDCD 10)

d HS có kiến thức tổng hợp về văn hóa, xã hội … ngày nay.

3 Về thái độ

Giúp HS có:

+ Tình cảm yêu quí, trân trọng những tác phẩm nghệ thuật đặc biệtnhững bài phú thời xưa có giá trị như một tác phẩm văn học;

+ Niềm tự hào về truyền thống lịch sử hào hùng của dân tộc;

+ Lòng yêu quê hương, đất nước, con người Việt Nam;

+ Ý thức về trách nhiệm của công dân với cộng đồng, với sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc

4 Về năng lực

HS có năng lực thực hành bộ môn như:

+ Cảm thụ, phân tích một văn bản văn học;

+ Chọn lọc, phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử theo chủ điểm, chủ đề;

+ Bình luận vấn đề xã hội về tư tưởng đạo lí, trách nhiệm công dân, học sinh

II Mục tiêu tích hợp liên môn

- HS có vốn kiến thức phong phú, tổng hợp về sông Bạch Đằng, vềlịch sử chống giặc ngoại xâm thời nhà Trần Có ý thức về trách nhiệmcủa người học sinh đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốcngày nay

- HS có năng lực tự học, tự nghiên cứu những vấn đề có tính liên mônchưa được biên soạn thành bài học trong sách giáo khoa

- HS có năng lực vận dụng kiến thức liên môn của các môn học khácnhau như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân,… để giải quyếtcác tình huống thực tiễn đời sống

III Chuẩn bị

1 GV: Giáo án, SGV, băng tư liệu về các trận chiến trên sông Bạch

Đằng, các hình ảnh minh họa

2 HS: Đọc văn bản trong SGK, trả lời các câu hỏi hướng dẫn học bài

- Tìm đọc lại kiến thức lịch sử, văn hóa, địa lí về các chiến công trêndòng sông Bạch Đằng

- Chuẩn bị bài văn thuyết minh bằng hình ảnh về tác giả Trương HánSiêu và sông Bạch Đằng theo nhóm đã phân công

IV Tổ chức dạy và học

1 Ổn định tổ chức lớp:

- Kiểm tra sĩ số, trật tự, nội vụ của lớp

2 Kiểm tra bài cũ (3 phút):

- Những yêu cầu khi lập dàn ý cho một bài văn thuyết minh?

3 Tổ chức dạy và học bài mới:

 1 HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG (3 phút)

Hoạt động của Thầy và trò Chuẩn kiến thức kĩ năng cần

đạt, năng lực cần phát triển

- Bước 1: GV giao nhiệm vụ:

+ Trình chiếu video clip về chiến

vào bài mới: Dòng sông Bạch

Đằng gắn liền với những chiến

công vang dội của dân tộc ta

(Ngô Quyền thắng giặc Nam

Hán, quân dân nhà Trần thắng

giặc Nguyên- Mông) Địa danh

lịch sử này đã trở thành nguồn

- Nhận thức được nhiệm vụ cầngiải quyết của bài học

- Tập trung cao và hợp tác tốt đểgiải quyết nhiệm vụ

- Có thái độ tích cực, hứng thú

đề tài cho nhiều nhà thơ xưa

khai thác: Trần Minh Tông với

bài Bạch Đằng giang (trong đó

có hai câu: “Ánh nước chiều hôm

màu đỏ khé/ Tưởng rằng máu

giặc vẫn chưa khô”), Nguyễn

Trãi với Bạch Đằng hải khẩu,

Nguyễn Sưởng với bài Bạch

Đằng giang,… Khác với các tác

giả trên, Trương Hán Siêu cũng

viết về địa danh lịch sử đó

nhưng lại sử dụng thể phú.

Bài Phú sông Bạch Đằng của

ông được đánh giá là mẫu mực

của thể phú trong văn học trung

đại.

 2 HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC( 27 phút)

Hoạt động của GV – HS Kiến thức cần đạt

* GV hướng dẫn HS tìm hiểu tác giả và tác phẩm

- Năng lực cần hình thành cho HS: Năng lực thu thập thông tin, năng lực giải quyết những tình huống đặt ra, năng lực giao tiếp tiếng Việt

-Bước 1: GV giao nhiệm vụ

về địa danh này, Vũ Khắc

Tiệp từng viết: Đã bao

Nguyên- Mông, từng giữ nhiều chức

vụ quan trọng trong triều đình nhàTrần, là môn khách trong nhà TrầnQuốc Tuấn, được các vua Trần tin cậy

và nhân dân kính trọng

2 Sông Bạch Đằng

Hình ảnh về sông Bạch Đằng

Tích hợp kiến thức lịch sử, địa lí, văn học: Sông Bạch Đằng còn gọi là Bạch Đằng giang- vốn là một nhánh của sông Kinh Thầy

đổ ra biển, thuộc tỉnh Quảng Ninh Nơi đây, Ngô Quyền đã từng biến thành một trận địa cọc ngầm bày sẵn, đánh tan quân Nam Hán bắt thái tử Lưu Hoằng Thao (938), Lê Hoàn đánh được tướng nhà Tống là Hầu Nhân Bảo (981), trong buổi “Trùng Hưng”, Trần Hưng Đạo đã phá tan quân Mông – Nguyên bắt sống Ô Mã

phen máu chảy đầy sông,

cổ thể hãy phân chia bố

cục của bài Phú sông Bạch

Đằng

(HS Vận dụng kiến thức

văn thuyết minh, lịch sử,

địa lí để tìm hiểu vấn đề

Phát huy kĩ năng thuyết

Nhi tại khúc sông này (1288) Dòng Bạch Đằng ấy đã soi bóng vào thơ văn dân tộc để còn mãi một Bạch Đằng thi ca trong thơ Trần Minh Tông, Phạm Sư Mạnh, Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông,… và

là nguồn cảm hứng cho rất nhiều sáng tác thơ văn hiện đại sau này.

3 Thể Phú

- Thể loại Phú có nguồn gốc từ Trung

Quốc là một thể văn có vần hoặc xenlẫn văn vần hoặc văn xuôi, thường tảcảnh vật, phong tục, kể sự việc, bànchuyện đời,… qua đó thể hiện tưtưởng, tình cảm của tác giả Thể Phúgồm có Phú cổ thể và Phú Đườngluật

- Bố cục: Gồm 4 đoạn: Đoạn mở,đoạn giải thích, đoạn bình luận vàđoạn kết

4 Tác phẩm

- Thể loại: Phú cổ thể.

- Hoàn cảnh ra đời: Ra đời khoảng

50 năm sau chiến thắng quân MôngNguyên lần 3 (1288)

Khi vương triều nhà Trần đang cóbiểu hiện suy thoái, cần phải nhìn lạiquá khứ anh hùng để củng cố niềm

trình, kĩ năng giao tiếp, kĩ

năng làm việc nhóm)

tin trong hiện tại

- Bố cục: 4 đoạn+ Đoạn 1: “Khách có kẻ… luống còn lưu”: Cảm xúc lịch sử của nhân vật khách trước cảnh sông Bạch Đằng.+ Đoạn 2: “Bên sông… ca ngợi”: Lời các bô lão kể về những chiến công lịch sử trên sông Bạch Đằng

+ Đoạn 3: “Tuy nhiên… lệ chan”: Suyngẫm và bình luận của các bô lão về những chiến công xưa

+ Đoạn 4: Còn lại: Lời ca khẳng địnhvai trò và đức độ của con người

tập, phân công nhiệm vụ

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1 Hình tượng nhân vật "khách"

- Khách – là sự phân thân của tácgiả, tư thế ung dung, tâm hồnkhoáng đạt

- Địa danh TQ: Nguyên Tương, VũHuyệt, Cửu Giang Ngũ Hồ, =>Khách là người đi nhiều, biết rộngmang tráng chí bốn phương, quanhiều miền sông bể bằng trí tưởng

tượng, bằng sự hiểu biết.

- Địa danh Việt: Cửa Đại Than, bếnĐông Triều, sông Bạch Đằng =>Cảnh thực, cụ thể

- "Khách" xuất hiện với tư thế củacon người có tâm hồn khoáng đạt, cóhoài bão lớn lao Người thích ngao dusơn thủy, muốn đến nhiều nơi, muốn

đi nhiều chỗ, không phải chỉ ngao dusơn thủy mà còn tìm hiểu lịch sử dântộc

- Tráng chí bốn phương của "khách"được gợi lên qua hai loại địa danh(lấy trong điển cố Trung Quốc vànhững địa danh của đất Việt)

- Cảm xúc vừa vui sướng, tự hào vừabuồn đau, nuối tiếc Tâm trạng hoàiniệm và nhớ tiếc anh hùng xưa (Từcảnh ước lệ → cảnh thực : của ĐạiThan, Đông Triều ….)

+ Vui trước cảnh vật vừa hoành

tráng, hùng vĩ, vừa thơ mộng "Bát ngát sóng kình muôn dặm”, "thướt tha đuôi trĩ một màu” với "nước trời ”, "phong cảnh ”, "bờ lau ”,

"bến lách ”

Tích hợp Ngữ Văn 6: Bờ lau, bến lách gợi không khí hoang vu, hiu hắt Núi gò, bờ bãi tập trung như gươm giáo, xương cốt lũ giặc

trước khi bước vào thế giới

hùng vĩ của sông Bạch

Đằng lịch sử

phương Bắc chất đống Nét vẽ hoành tráng ấy một thế kỉ sau

Ức Trai cũng viết: Kình ngạc băm vằm non mấy khúc/ Giáo gươm chìm gãy bãi bao tầng (Cửa biển Bạch Đằng).

Tích hợp kiến thức GDCD: Từ bức tranh thiên nhiên tươi đẹp trong bài Phú, học sinh phải có ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ biển trời Việt Nam, tuyên truyền nâng cao ý thức trách nhiệm bảo vệ môi trường sống của chúng ta.

+ Tự hào trước những chiến tích quákhứ vẻ vang nhưng đau thương hiện

về từng chi tiết + Buồn đau nhớ tiếc vì chiến trườngxưa oanh liệt nay trơ trọi hoang vu,thời gian xóa mờ nhiều dấu vết Đây

là một nỗi buồn cao đẹp đầy tínhnhân văn Giọng văn trở nên manmác, bâng khuâng

Tiểu kết: Nhân vật “khách” là người

có tính cách mạnh mẽ, có tâm hồnnhạy cảm, giàu cảm xúc, phóngkhoáng; là một kẻ sĩ nặng lòng ưuhoài trước thiên nhiên, thiết tha vớilịch sử dân tộc

 3.HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP ( 3 phút)

Năng lực cần hình thành: Năng lực giải quyết vấn đề.

Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt

Bước 1: GV giao nhiệm vụ:

Câu 2: Nhân vật “khách” có tâmhồn nhạy cảm, giàu cảm xúc,phóng khoáng; là một kẻ sĩ nặnglòng ưu hoài trước thiên nhiên, thiếttha với lịch sử dân tộc

 4 HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG ( 3 phút)

Năng lực cần hình thành: Năng lực giải quyết vấn đề

Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt

Bước 1: GV giao nhiệm

vụ:

Đọc văn bản sau và trả

lời các câu hỏi:

Câu 1 Phong cách ngôn ngữ nghệ thuật

Câu 2 Các câu thơ:

Sông chìm giáo gãy, gò

đầy xương khô còn lưu

Thể hiện tâm trạng gì của

- Bước 3: HS báo cáo kết

quả thực hiện nhiệm vụ

- Bước 4: GV chốt ý

Câu 2 : Tâm trạng của nhân vật khách:Buồn đau nhớ tiếc vì chiến trường xưaoanh liệt nay trơ trọi hoang vu, thờigian xóa mờ nhiều dấu vết Đây là mộtnỗi buồn cao đẹp đầy tính nhân văn

5 HOẠT ĐỘNG 5: TÌM TÒI, MỞ RỘNG ( 2 phút)

Năng lực cần hình thành: Năng lực tự học

Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt

Bước 1: GV giao nhiệm vụ: - HS có thể đọc các bài thơ của

Đọc những câu thơ viết về sông

- Vẻ đẹp tâm hồn nhân vật khách, vẻ đẹp sông Bạch Đằng

- Chuẩn bị bài mới: Đọc soạn tiếp tiết 2: Phú sông Bạch Đằng; đọc

thuộc lòng bài Phú

Tiết 58 Đọc văn (Theo chương trình chuẩn)

PHÚ SÔNG BẠCH ĐẰNG

(Trương Hán Siêu)Ngày soạn: 14/ 01/ 2019

Ngày dạy: 18/ 01/ 2019 Dạy lớp: 10A10

I Mức độ cần đạt

1 Kiến thức

a Nhận biết: HS nhận biết, nhớ được cảnh chiến thắng lịch sử trên

sông Bạch Đằng

b Thông hiểu: HS hiểu và lí giải được hoàn cảnh sáng tác có tác

động và chi phối như thế nào tới nội dung tư tưởng của tác phẩm

c.Vận dụng thấp: Viết đoạn văn ngắn trình bày hiểu biết về giá trị

của bài phú

d.Vận dụng cao: Vận dụng hiểu biết về tác giả, hoàn cảnh ra đời

của tác phẩm để phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật của bài Phú

a Hình thành thói quen: Đọc hiểu văn bản phú cổ thể

b Hình thành tính cách: Tự tin, sáng tạo khi tìm hiểu văn bản phú

- Có ý thức tìm tòi về thể loại, từ ngữ, hình ảnh trong bài phú

d Hình thành phẩm chất, đạo đức: Lòng yêu nước, tự hào về

truyền thống lịch sử của dân tộc

II Trọng tâm

1 Về kiến thức

a Môn Ngữ văn

Giúp HS có sự khắc sâu, nâng cao nội dung các bài học như:

– Hiểu được nội dung chủ yếu của bài phú: hoài niệm và suy ngẫmcủa tác giả về chiến công lịch sử trên sông Bạch Đằng

– Thấy được tư tưởng nhân văn của tác giả với việc đề cao vai trò, vịtrí của con người trong lịch sử

– Nắm được đặc trưng cơ bản của thể phú về mặt kết cấu, hìnhtượng nghệ thuật, lời văn đồng thời thấy được đặc sắc nghệ thuậtcủa Phú sông Bạch Đằng.

– Tích hợp kiến thức về văn hóa và truyền thống lịch sử anh

hùng của thời đại nhà Trần với những chiến công vang dội ở các bài

thơ văn đã học như Tỏ lòng – Phạm Ngũ Lão, Tụng giá hoàn kinh sư – Trần Quang Khải, Hịch Tướng sĩ – Trần Quốc Tuấn… giúp Hs hiểu

sâu sắc và có hệ thống về hào khí Đông A và nội dung yêu nướctrong văn học trung đại

– Tích hợp phân môn Làm văn ( Tiết 55: Các hình thức kết cấu của

văn bản thuyết minh; Tiết 56: Lập dàn ý bài văn thuyết minh)

– Tích hợp kĩ năng ( Tiết 50: Trình bày một vấn đề).

b – Tích hợp liên môn lịch sử: Giúp Hs hiểu sâu sắc hơn về các

chiến công trên dòng sông Bạch Đằng (Bài 16: Thời Bắc thuộc vàcác cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, Bài 19: những cuộc khángchiến chống ngoại xâm ở các thế kỉ X – XV – Sách Lịch sử lớp 10)

c Tích hợp liên môn Địa lí: Giúp HS biết được vị trí địa lí của sông

Bạch Đằng

d Môn GDCD: HS có sự khắc sâu, nâng cao nội dung các bài học

như Công dân với cộng đồng, Công dân với sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc, Công dân với một số vấn đề cấp thiết của nhân loại.(Chương trình GDCD 10)

d HS có kiến thức tổng hợp về văn hóa, xã hội … ngày nay.

2 Về kĩ năng

Giúp HS

– Làm quen và rèn luyện kĩ năng đọc- hiểu một tác phẩm văn học được viết theo thể Phú trung đại

- Hệ thống kĩ năng như sử dụng công nghệ thông tin, sưu tầm tư liệu,phân tích, đánh giá, so sánh, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng thuyết trình, phản biện…

3 Về thái độ

Giúp HS có:

+ Tình cảm yêu quí, trân trọng những tác phẩm nghệ thuật đặc biệtnhững bài phú thời xưa có giá trị như một tác phẩm văn học;

+ Niềm tự hào về truyền thống lịch sử hào hùng của dân tộc;

+ Lòng yêu quê hương, đất nước, con người Việt Nam;

+ Ý thức về trách nhiệm của công dân với cộng đồng, với sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc

4 Về năng lực

HS có năng lực thực hành bộ môn như:

+ Cảm thụ, phân tích một văn bản văn học;

+ Chọn lọc, phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử theo chủ điểm, chủ đề;

+ Bình luận vấn đề xã hội về tư tưởng đạo lí, trách nhiệm công dân, học sinh

II Mục tiêu tích hợp liên môn

- HS có vốn kiến thức phong phú, tổng hợp về sông Bạch Đằng, vềlịch sử chống giặc ngoại xâm thời nhà Trần Có ý thức về trách nhiệmcủa người học sinh đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốcngày nay

- HS có năng lực tự học, tự nghiên cứu những vấn đề có tính liên mônchưa được biên soạn thành bài học trong sách giáo khoa

- HS có năng lực vận dụng kiến thức liên môn của các môn học khácnhau như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân,… để giải quyếtcác tình huống thực tiễn đời sống