Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa thành niên gây ra

Người còn trong độ tuổi chưa thành niên này gây thiệt hại không có trách nhiệm phải bồi thường, mà trách nhiệm bồi thường thuộc về cha mẹ của người đó Trách nhiệm của cha mẹ là trách nhi

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS-TS DƯƠNG ANH SƠN

TP HỒ CHÍ MINH - 2019

thành niên gây ra” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được sự hướng dẫn tận

tình của giảng viên hướng dẫn PGS-TS Dương Anh Sơn, hoàn toàn không sao chép

từ tác phẩm khác Những phần sử dụng tài liệu tham khảo trong luận văn đã được nêu rõ trong phần trích dẫn tài liệu tham khảo Các bản án, thông tin được nêu trong luận văn là trung thực và hoàn toàn chính xác, đúng sự thật

TÁC GIẢ

VÕ THỊ THU HẰNG

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài 2

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 2

4 Phương pháp nghiên cứu của đề tài 3

5 Kết cấu luận văn 3

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN GÂY RA 4

1.1 Khái niệm người chưa thành niên 4

1.2 Căn cứ làm phát sinh trách nhiệm bồi thường 5

1.3 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cha mẹ, người giám hộ do người chưa thành niên gây ra 10

1.4 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa đủ 15 tuổi gây ra trong thời gian trường học quản lý 15

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 19

CHƯƠNG 2 KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN GÂY RA 20

2.1 Thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cha mẹ, người giám hộ 20

2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại của trường học do người dưới 15 tuổi gây ra trong thời gian trường học quản lý 26

2.3 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về thực tiễn áp dụng trách nhiệm bồi thường

thiệt hại do người chưa thành niên gây ra 28

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 34 KẾT LUẬN 35 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việc thực hiện và bảo vệ quyền trẻ em nói chung cũng như người chưa thành niên nói riêng trong những năm gần đây tại Việt Nam đã có nhiều điểm tiến bộ, vì phát triển con người, đặc biệt là trẻ em – thế hệ tương lai của đất nước luôn là một trong những chiến lược phát triển hàng đầu Một trong những chế định xuất hiện sớm trong pháp luật dân sự là chế định bồi thường ngoài hợp đồng Chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đặt ra nhằm xác định trách nhiệm dân sự do gây thiệt hại mà trước đó giữa bên bị thiệt hại và bên gây thiệt hại không có sự thỏa thuận hoặc có sự thỏa thuận nhưng sự thỏa thuận đó không liên quan đến hậu quả thiệt hại Việc gây thiệt hại cho người khác và phải bồi thường thiệt hại là điều mang tính tất yếu trong xã hội Trong số đó có cả người chưa thành niên gây ra thiệt hại cho người khác

Xác định người chưa thành niên là người chưa phát triển hoàn thiện về tâm

và sinh lí, thiếu bản lĩnh, ít kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động, dụ dỗ vào nhiều hoạt động, chưa tự chủ trong mọi tình huống Do vậy, pháp luật dân sự Việt Nam đã có những quy định riêng để nhằm xác định trách nhiệm ồi thường thiệt hại

o người chưa thành niên gây ra một cách khách quan nhất

Đối với người chưa thành niên, với quan điểm nhất quán trong việc bảo vệ đối tượng này, Nhà nước đã thúc đẩy việc hoàn thiện hệ thống pháp luật bảo vệ quyền của người chưa thành niên, ên cạnh đó Pháp luật Việt Nam cũng xác định rõ trách nhiệm của người chưa thành niên khi tham gia vào các quan hê pháp luật cụ thể, trong đó đã ành sự quan tâm đặc biệt cho đối tượng là những trường hợp người chưa thành niên gây ra thiệt hại cho người khác Điều này càng thể hiện mối quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với người chưa thành niên Chính v thế, trong các quy định của pháp luật về ồi thường thiệt hại của Nhà nước đối với người chưa thành niên là nhằm giúp đỡ, giáo dục để người chưa thành niên nhận ra sai lầm từ đó sửa chữa những sai lầm của mình, tạo điều kiện để các em có khả

năng tái hòa nhập cuộc sống Đồng thời, cũng nhằm xác định trách nhiệm của cha

mẹ, người quản l trong viêc giáo ục chăm sóc con em m nh

Trong quá trình tổ chức thực hiện, các cơ quan còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc v quy định còn có nhiều cách hiểu khác nhau nên việc áp dụng chưa thống nhất, gây bức xúc trong quá trình giải quyết Trên thực tế, đây là vấn đề khó khăn o chưa có hướng dẫn cụ thể nên các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan ảo

vệ pháp luật gặp nhiều vướng mắc khi giải quyết các trường hợp liên quan tới vấn

đề này

Vì vậy, tác giả viết luận văn này với mong muốn nghiên cứu, tìm hiểu một cách khoa học, có hệ thống giúp các nhà nghiên cứu, áp dụng pháp luật có một cách nhìn toàn diện về vấn đề này khi giải quyết các vụ án cụ thể góp phần mang đến sự công bằng cho các đương sự trong các vụ án

2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là phân tích, đánh giá thực trạng từ những vụ

án cụ thể, tìm ra những nguyên nhân, hạn chế của vấn đề xác định trách nhiệm bồi thường o người chưa thành niên gây ra khi áp dụng pháp luật hiện hành, để từ đó đưa ra những kiến nghị, đề xuất nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật của một số vụ việc đã được giải quyết tại Tòa án, sau đó tác giả mạnh dạn đưa ra một số kiến nghị, giải pháp hoàn thiện pháp luật

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Giới hạn đề tài: V đề tài theo định hướng ứng dụng nên chỉ tập trung nghiên cứu thực trạng áp dụng pháp luật về những vấn đề bất cập từ thực tiễn pháp lý; từ

đó đề xuất giải pháp áp dụng pháp luật

Về nội dung nghiên cứu lý thuyết: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại o người chưa thành niên gây ra; các chủ thể liên quan đến trách nhiệm bồi thường thiệt hại, những căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường Từ đó đưa ra những kiến nghị, giải pháp hoàn thiện pháp luật để từ đó áp ụng pháp luật một cách thống nhất

4 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu, tác giả sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu trong đó gồm các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp phân tích: Áp ụng trong việc phân tích, làm rõ các khái niệm

về trách nhiệm bồi thường thiệt hại, biện pháp đảm bảo bồi thường Phân tích những thuận lợi, khó khăn trong thực tiễn áp dụng pháp luật

- Phương pháp nh luận: Đưa ra kiến, quan điểm của mình về các quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại: Do cha mẹ là người đại diện hợp pháp, người giám hộ, trường học, bệnh viện…

Ngoài ra luận văn còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khác: Phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp chứng minh, bình luận bản án trong thực tiễn xét xử … để từ đó đưa ra định hướng nhằm hoàn thiện và áp dụng thống nhất pháp luật

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm hai chương:

Chương 1: Khái quát về trách nhiệm bồi thường thiệt hại o người chưa

thành niên gây ra

Chương 2: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật pháp luật về bồi thường thiệt hại

o người chưa thành niên gây ra

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI

DO NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN GÂY RA 1.1 Khái niệm người chưa thành niên

Người chưa thành niên được chia thành nhiều độ tuổi khác nhau, trong đó người chưa đủ 6 tuổi hoàn toàn không có năng lực hành vi dân sự, người từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có năng lực hành vi hạn chế Phân theo đối tượng, người chưa thành niên ao gồm toàn bộ trẻ em và một phần là thanh niên Theo quy định của Bộ luật Dân sự th người chưa thành niên (hay còn gọi là vị thành niên), là người chưa đủ 18 tuổi Người chưa thành niên không có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, tức là chưa được phép tự mình xác lập và thực hiện các giao dịch dân sự như đối với người thành niên v người chưa thành niên là người chưa phát triển đầy

đủ về thể chất, tâm sinh lí, chưa có khả năng nhận thức đầy đủ các hành vi do mình thực hiện Người chưa thành niên là người ưới 18 tuổi, chưa phát triển hoàn thiện

về thể chất và tinh thần, chưa có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ pháp l như người

đã thành niên Người chưa đủ mười tám tuổi là người chưa thành niên Những người này được coi là chưa đủ năng lực hành vi dân sự Cho nên việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự của họ phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý, trừ trường hợp đặc biệt như giao ịch nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày ph hợp với lứa tuổi hoặc có tài sản riêng bảo đảm thực hiện nghĩa vụ hoặc pháp luật có quy định được phép

Các quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại o người chưa thành niên gây ra đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để giải quyết các tranh chấp liên quan đến thiệt hại do họ gây ra Trách nhiệm bồi thường thiệt hại o người chưa thành niên gây ra, khi người chưa thành niên gây ra thiệt hại, thì cha, mẹ (nếu còn), người giám

hộ, người quản lý hợp pháp của người chưa thành niên đương nhiên ị coi là có lỗi Với quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại o người chưa thành niên gây ra, quyền lợi của người bị thiệt hại được bảo đảm Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do

người chưa thành niên gây ra cũng nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của cha mẹ, gia đ nh, người có trách nhiệm quản lý và trách nhiệm của cả nhà nước và xã hội trong việc chăm sóc, giáo ục, quản l người chưa thành niên - thế hệ trẻ được coi

là chủ nhân tương lai của đất nước

1.2 Căn cứ làm phát sinh trách nhiệm bồi thường

Theo quy định tại khoản 1 Điều 584 BLDS năm 2015 về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại được quy định như sau: “Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp của người khác mà gây ra thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác” Như vậy, chỉ cần có hành vi gây thiệt hại đã có thể phát sinh, bất kể hành vi đó là trái pháp luật hay không trái pháp luật Mặc căn cứ trên quan điểm lập pháp trong các văn ản pháp luật trước đó,

có thể nhận thấy để làm phát sinh trách nhiệm BTTH nói chung và căn cứ phát sinh BTTH o người chưa thành niên gây ra nói riêng đòi hỏi phải đáp ứng đủ bốn căn

cứ làm phát sinh trách nhiệm BTTH, đó là: có thiệt hại xảy ra; có hành vi gây thiệt hại phải là hành vi trái pháp luật; có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy ra; có lỗi của người gây thiệt hại Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng cần phải có đầy đủ 4 điều kiện này thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại mới phát sinh, mà có những trường hợp trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh ngay cả không có yếu tố lỗi

Thứ nhất, có thiệt hại xảy ra Thiệt hại xảy ra là tiền đề của trách nhiệm BTTH bởi mục đích của việc áp dụng trách nhiệm BTTH là khôi phục tình trạng tài sản cho người bị thiệt hại, o đó nếu không có thiệt hại thì không phát sinh trách nhiệm bồi thường có đầy đủ các điều kiện khác Thông thường, thiệt hại được hiểu là sự suy giảm lợi ích vật chất hoặc tinh thần của một người do có sự kiện gây thiệt hại của người khác gây ra và có thể xác định bằng một khoản tiền nhất định Nếu không trị giá được thiệt hại bằng một khoản tiền nhất định thì không thể thực hiện được trách nhiệm bồi thường Trong quan hệ BTTH o người chưa thành niên

gây ra, thiệt hại do một trong các ên gây ra đã ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức và bắt buộc người chưa thành niên và người giám hộ phải có trách nhiệm bồi thường

Thứ hai, có hành vi trái pháp luật Một trong những căn cứ quan trọng để xem xét có áp dụng trách nhiệm o người chưa thành niên gây ra là có hay không hành vi vi phạm xảy ra Hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật: Hành vi trái pháp luật trong trách nhiệm dân sự là những xử sự cụ thể của chủ thể được thể hiện thông qua hành động hoặc không hành động xâm phạm đến lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác, bao gồm: Làm những việc mà pháp luật cấm, không làm những việc mà pháp luật buộc phải làm, thực hiện vượt quá giới hạn pháp luật cho phép hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ mà pháp luật quy định Hành vi trái pháp luật là hành vi do một trong các bên chủ thể thực hiện một cách cố ý hay vô ý, gây thiệt hại cho chủ thể bên kia trong quan hệ dân sự được pháp luật bảo vệ Khi hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại thì bên vi phạm phải gánh chịu hậu quả pháp l cũng như ị áp dụng các biện pháp cưỡng chế nhà nước nhằm BTTH cho bên bị vi phạm

Thứ ba, có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại xảy

ra Nguyên nhân – kết quả là một cặp phạm trù triết học để chỉ mối quan hệ khách quan, bao hàm tính tất yếu: không có nguyên nhân nào không dẫn tới một kết quả nhất định và ngược lại, không có kết quả nào không có nguyên nhân Nguyên nhân

là cái sinh ra kết quả nên nguyên nhân bao giờ cũng xuất hiện trước còn kết quả bao giờ cũng xuất hiện sau Như vậy, trách nhiệm BTTH chỉ phát sinh khi thiệt hại xảy

ra là kết quả trực tiếp của hành vi vi phạm và trách nhiệm bồi thường này chỉ được

áp dụng đối với người có hành vi vi phạm pháp luật Khi xem xét trách nhiệm BTTH của người có hành vi gây thiệt hại thì cần xem xét các hành vi vi phạm của người đó có mối quan hệ như thế nào đối với thiệt hại đã xảy ra Việc xem xét, đánh giá mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm của người có hành vi vi phạm với thiệt hại xảy ra cho người bị thiệt hại nhằm mục đích đánh giá chính xác trách nhiệm BTTH của chủ thể nào, đồng thời làm căn cứ cho việc áp dụng trách nhiệm BTTH, để từ đó xác định mức và loại trách nhiệm bồi thường được áp dụng cho

người có hành vi vi phạm pháp luật Mối quan hệ nhân quả rất phức tạp, đa ạng, nên cần phải đánh giá nguyên nhân gây ra thiệt hại một cách thận trọng, khách quan

và toàn diện để có thể đưa ra kết luận phù hợp, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại o người chưa thành niên gây ra đã và đang trở thành một trong những yếu tố được BLDS quy định rõ ràng nhằm tạo điều kiện quan trọng nhằm đảm bảo cho việc điều chỉnh trong các mối quan hệ dân sự nói

BLDS

điều kiện để một cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ là cá nhân đó phải thỏa mãn hai yếu tố là độ tuổi trưởng thành (từ 18 tuổi trở lên) và yếu tố nhận thức trí lực (bộ não phát triển hoàn toàn nh thường) Chính nhờ hai yếu tố này giúp cá nhân biết suy nghĩ, suy xét về mọi hiện tượng, sự việc trong xã hội, nhận thức được hành

vi, hậu quả của hành vi trước khi thực hiện và chịu mọi trách nhiệm về hành vi của

m nh Như vậy, cá nhân không có năng lực hành vi dân sự gây thiệt hại cho người khác thì cha, mẹ là những người đại diện đương nhiên của họ với tư cách là ị đơn dân sự trước Toà án

Người còn trong độ tuổi chưa thành niên này gây thiệt hại không có trách nhiệm phải bồi thường, mà trách nhiệm bồi thường thuộc về cha mẹ của người đó Trách nhiệm của cha mẹ là trách nhiệm pháp lý, không cần điều kiện lỗi của cha mẹ trong việc quản lý, giám sát hành vi của con m nh Quy định này có nghĩa không những về mặt lý luận mà còn có nghĩa cả về mặt thực tiễn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị gây thiệt hại, theo nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời Ở đây, theo tinh thần của Điều 586 BLDS năm 2015 quy định về năng lực

1 Xem điều 586 BLDS 2015

2 Xem điều 599 BLDS 2015

3 Xem điều 16,17,19 BLDS 2015

chịu trách nhiệm bồi thường về thiệt hại của cá nhân thì không phải con ưới 15 tuổi là chủ thể có nghĩa vụ, trách nhiệm phải thực hiện mà trách nhiệm bồi thường luôn luôn trực tiếp thuộc về cha mẹ

Quy định về năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cá nhân trong Bộ luật dân sự năm 2015 không có nhiều thay đổi Có hai vấn đề:

Một là, nếu khoản 2 Điều 606 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định trách nhiệm bồi thường thiệt hại o “người chưa thành niên ưới 15 tuổi” gây ra, th khoản 2 Điều 586 Bộ luật dân sự năm 2015 chỉ sửa lại là “người chưa đủ 15 tuổi”, ỏ cụm từ

“chưa thành niên” vốn không có giá trị sử dụng trên thực tế – bởi người chưa đủ 15 tuổi th đương nhiên là người chưa thành niên

Hai là, khoản 3 của Điều 585 Bộ luật dân sự bổ sung đối tượng “người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ được hành vi” vào quy định trách nhiệm bồi thường của người giám hộ Sự bổ sung này là tháo gỡ vướng mắc, bất cập trong thực tiễn khi có một số trường hợp thiệt hại o người “có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi” gây ra, họ không phải là “người mất năng lực hành vi dân sự” nhưng không cũng không đủ điều kiện để xác định là “người có đầy đủ năng lực hành vi dân sự”

Trường hợp con chưa thành niên gây thiệt hại, cha, mẹ có trách nhiệm liên đới bồi thường tương ứng theo quy định tại khoản 2 Điều 586 Bộ luật dân sự 2015 Tại khoản 2 Điều 586 Bộ luật dân sự 2015 khi quy định về năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cá nhân có đề cập đến phần trách nhiệm của cha, mẹ nếu con chưa thành niên gây thiệt hại:

“Người chưa đủ mười lăm tuổi gây thiệt hại mà còn cha, mẹ thì cha, mẹ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại; nếu tài sản của cha, mẹ không đủ để bồi thường mà con chưa thành niên gây thiệt hại có tài sản riêng thì lấy tài sản đó để bồi thường phần còn thiếu, trừ trường hợp quy định tại Điều 599 của Bộ luật này Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi gây thiệt hại thì phải bồi thường bằng tài

sản của mình; nếu không đủ tài sản để bồi thường thì cha, mẹ phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của m nh”

Ở đây, người chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi, chưa phát triển hoàn thiện về thể chất và tinh thần, chưa có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ pháp

l như người đã thành niên, đây là những người chưa đủ năng lực hành vi dân sự Xuất phát từ vai trò, trách nhiệm của cha, mẹ dạy dỗ, giáo dục con cái nên trong trường hợp con chưa đủ mười lăm tuổi gây thiệt hại thì cha mẹ có trách nhiệm bồi thường toàn bộ; nếu tài sản của cha, mẹ không đủ để bồi thường mà con có tài sản riêng thì lấy tài sản đó để bồi thường phần còn thiếu Đối với trường hợp người từ

đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi nếu có tài sản riêng thì có thể tự mình xác lập các giao dịch dân sự mà nghĩa vụ của nó cho phép thực hiện trong phạm vi tài sản của họ, do vậy, trường hợp họ gây ra thiệt hại, họ có trách nhiệm dùng tài sản riêng đó của m nh để thực hiện bồi thường thiệt hại, nếu không đủ tài sản để bồi thường th khi đó cha, mẹ mới phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của mình Có sự khác biệt so với trường hợp trên là do những người này cũng đã có nhận thức được một phần về hành vi của m nh nhưng chưa đầy đủ nên việc pháp luật quy định như vậy nhằm đảm bảo những đối tượng này cần phải cân nhắc và có trách nhiệm đối với hành vi của chính bản thân họ

Việc quy định này dựa trên hai yếu tố: Tính cấp thiết của việc bồi thường và kịp thời và dựa vào trách nhiệm giáo dục của cha, mẹ đối với con chưa thành niên

Ở đây có một vướng mắc trên thực tế mà Luật chưa quy định rõ nên gây ra khó khăn trên thực tế áp dụng Để đảm bảo nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời thì cha, mẹ của người chưa thành niên sẽ là người phải chịu trách nhiệm bồi thường Trong thực tế đã có hai kiến đối lập nhau về vấn đề này

Thứ nhất: Ý kiến cho rằng người chưa thành niên mà có tài sản nên đương nhiên họ phải thay cha, mẹ chịu trách nhiệm bồi thường

Thứ hai: Có ý kiến cho rằng người chưa thành niên mà có tài sản nên đương nhiên họ phải chịu trách nhiệm bồi thường

Tác giả cho rằng người chưa thành niên nếu có tài sản có hành vi vi phạm thì phải có trách nhiệm bồi thường

1.3 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cha mẹ, người giám hộ do người chưa thành niên gây ra

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại o người chưa thành niên gây ra đã và đang trở thành một trong những yếu tố được BLDS quy định rõ ràng nhằm tạo điều kiện quan trọng nhằm đảm bảo cho việc điều chỉnh trong các mối quan hệ dân sự nói

BLDS

Đối với những thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người ưới 15 tuổi và người mất năng lực hành vi dân sự gây ra thì sẽ do cha mẹ của họ có trách nhiệm bồi thường bằng tài sản của cha, mẹ Trường hợp nếu tài sản cha mẹ không đủ để bồi thường mà người ưới 15 tuổi có tài sản riêng thì lấy tài sản đó để bồi thường phần còn thiếu Trong trường hợp này th người ưới 15 tuổi là người có trách nhiệm bồi thường là khác nhau; Có thể thấy những người ở độ tuổi này không có năng lực hành vi tố tụng dân sự và không tự mình có khả năng thực hiện quyền, nghĩa vụ tố tụng dân sự Vì vậy, việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người ở độ tuổi này tại Toà án phải o người đại diện hợp pháp của họ thực hiện tức là bố mẹ của họ đại diện

điều kiện để một cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ là cá nhân đó phải thỏa mãn hai yếu tố là độ tuổi trưởng thành (từ 18 tuổi trở lên) và yếu tố nhận thức trí lực (bộ não phát triển hoàn toàn nh thường) Chính nhờ hai yếu tố này giúp cá nhân biết suy nghĩ, suy xét về mọi hiện tượng, sự việc trong xã hội, nhận thức được hành

4 Xem điều 586 BLDS 2015

5 Xem điều 599 BLDS 2015

6 Xem điều 16,17,19 BLDS 2015

vi, hậu quả của hành vi trước khi thực hiện và chịu mọi trách nhiệm về hành vi của

m nh Như vậy, cá nhân không có năng lực hành vi dân sự gây thiệt hại cho người khác thì cha, mẹ là những người đại diện đương nhiên của họ với tư cách là ị đơn dân sự trước Toà án

Bên cạnh đó th cá nhân từ đủ 6 tuổi đến ưới 15 tuổi là những người có năng lực hành vi dân sự một phần Những người thuộc lứa tuổi này khả năng nhận thức còn nhiều hạn chế, họ chỉ có thể xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm trong một giới hạn nhất định do pháp luật dân sự quy định Đó là những giao dịch dân sự nhằm phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi Ngoài ra, những giao dịch khác khi họ xác lập, thực hiện phải được sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật Như vậy, những người ưới 15 tuổi là những người chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tâm sinh l , chưa nhận biết được hết những hậu quả cho xã hội của hành vi do mình thực hiện Trên những cơ sở đó, BLDS khi quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng rất coi trọng trách nhiệm và nghĩa vụ của cha mẹ trong việc bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của con từ ưới

15 tuổi gây ra Chính vì thế, cha, mẹ của những người gây thiệt hại trong độ tuổi này có tư cách ị đơn ân sự, cha, mẹ là người đại diện hợp pháp đương nhiên cho con; cha, mẹ có nghĩa vụ bồi thường toàn bộ thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật của con; còn chính cá nhân gây thiệt hại lại hoàn toàn không có năng lực hành vi tố tụng dân sự trước Tòa án Tuy nhiên, luật cũng quy định tài sản của cha, mẹ không

đủ để bồi thường mà người con ưới 15 tuổi đó có tài sản riêng thì lấy tài sản của người con đó để bồi thường phần còn thiếu Người con trong độ tuổi chưa thành niên này gây thiệt hại không có trách nhiệm phải bồi thường, mà trách nhiệm bồi thường thuộc về cha mẹ của người đó Trách nhiệm của cha mẹ là trách nhiệm pháp

lý, không cần điều kiện lỗi của cha mẹ trong việc quản lý, giám sát hành vi của con

m nh Quy định này có nghĩa không những về mặt lý luận mà còn có nghĩa cả

về mặt thực tiễn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị gây thiệt hại, theo nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời Ở đây, theo tinh thần của Điều 586 BLDS năm 2015 quy định về năng lực chịu trách nhiệm bồi thường về thiệt hại của

cá nhân thì không phải con ưới 15 tuổi là chủ thể có nghĩa vụ, trách nhiệm phải thực hiện mà trách nhiệm bồi thường luôn luôn trực tiếp thuộc về cha mẹ

Trách nhiệm này chỉ đặt ra khi cha, mẹ của người gây thiệt hại không còn hoặc tuy cha, mẹ còn sống nhưng không đủ điều kiện làm người giám hộ cho con thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại thuộc về anh cả hoặc chị cả đã thành niên có đủ điều kiện làm người giám hộ cho em chưa thành niên Nếu anh cả và chị cả không

có đủ điều kiện làm người giám hộ thì anh, chị tiếp theo đã thành niên đủ điều kiện phải làm giám hộ Trong trường hợp người đó không có anh ruột, chị ruột hoặc anh ruột, chị ruột không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại phải là người giám hộ, nếu không có ai trong số những người thân thích này có đủ điều kiện làm người giám hộ thì bác, chú, cậu, cô, làm người giám hộ cho người chưa thành niên (Điều 52 BLDS 2015)

Căn cứ BLDS th khi người được giám hộ gây thiệt hại cho người khác, người giám hộ có trách nhiệm dùng tài sản của người được giám hộ để bồi thường thiệt hại Trong trường hợp người được giám hộ không có tài sản hoặc không đủ tài sản để bồi thường th người giám hộ có trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu có lỗi trong việc thực hiện nghĩa vụ của người giám hộ mà để người được giám hộ gây thiệt hại cho người khác Nếu người giám hộ hoàn toàn không có lỗi trong việc giám hộ thì không phải lấy tài sản của m nh để bồi thường Ngoài ra, trong trường hợp người chưa thành niên, người bị mất năng lực hành vi dân sự gây thiệt hại mà

có người giám hộ, nhưng người giám hộ chứng minh được mình không có lỗi trong

trường hợp này, trách nhiệm bồi thường thiệt hại vẫn thuộc về cha, mẹ của người được giám hộ nếu căn cứ xác lập quan hệ giám hộ là cha, mẹ của người được giám

hộ bị Tòa án hạn chế quyền của cha, mẹ hoặc cha, mẹ không đủ điều kiện chăm sóc, giáo dục người chưa thành niên đó hoặc cha, mẹ yêu cầu chỉ định người giám hộ

7 khoản 3 Điều 586 BLDS

cho con chưa thành niên và con mất năng lực hành vi dân sự Nhưng trong trường hợp căn cứ xác định quan hệ giám hộ là người chưa thành niên không còn cha, mẹ hoặc không xác định được cha, mẹ hoặc cha, mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự

mà cũng không có người giám hộ hay khi người giám hộ hoàn toàn không có lỗi trong việc giám hộ nếu người chưa thành niên gây thiệt hại th người bị thiệt hại không được bồi thường và trường hợp này được xem là trường hợp người bị thiệt hại chịu rủi ro vì yêu cầu bồi thường không thể thực hiện được

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người được giám hộ là người ưới 15 tuổi gây ra: Trong trường hợp con ưới 15 tuổi gây thiệt hại cho người khác thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại thuộc về trước tiên là của cha mẹ Trong trường hợp cha, mẹ đều không còn hoặc tuy cha, mẹ còn sống nhưng không chưa đủ điều kiện làm người giám hộ cho con thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại được xác định trước hết là trách nhiệm của anh cả hoặc chị cả đã thành niên có đủ điều kiện phải làm người giám hộ của em chưa thành niên Nếu anh cả hoặc chị cả không có đủ điều kiện làm người giám hộ th người tiếp theo đã thành niên có đủ điều kiện phải là người giám hộ; Trường hợp không có anh, chị, em ruột hoặc anh, chị, em ruột không có đủ điều kiện làm người giám hộ thì ông nội, bà nội,

2015) Vậy theo Khoản 3 Điều 586 BLDS thì anh cả hoặc chị cả, hay ông, bà nội hoặc ông, bà ngoại là người giám hộ thì họ phải dùng tài sản riêng của người được giám hộ để bồi thường thiệt hại Nếu người được giám hộ gây thiệt hại mà không có tài sản hoặc không đủ tài sản để bồi thường, th người giám hộ phải bồi thường thiệt hại bổ sung bằng tài sản của mình Nếu người giám hộ có lỗi khi thực hiện việc giám hộ Khi đó, nếu người giám hộ chứng minh được mình không có lỗi trong việc giám hộ thì họ cũng không phải lấy tài sản của m nh để bồi thường khi người được giám hộ gây thiệt hại

8 Điều 52 BLDS 2015

Đối với người từ đủ 15 tuổi đến 18 tuổi, đây là độ tuổi nhận thức đã khá hoàn thiện và cũng có rất nhiều người đã lao động có thu nhập hoặc có tài sản riêng Người từ đủ 15 tuổi đến 18 tuổi được pháp luật quy định là có năng lực hành vi dân

sự không đầy đủ, nhưng khả năng nhận thức của họ đã phát triển, vì vậy ngoài việc được thực hiện những giao dịch dân sự nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày,

họ còn được phép thực hiện những giao dịch dân sự khác, thực hiện quyền và nghĩa

vụ dân sự nếu có tài sản Vì vậy, việc pháp luật quy định khi gây ra thiệt hại thì những người này phải bồi thường thiệt hại bằng tài sản của mình là hoàn toàn hợp

l Hơn nữa, quy định này cũng ph hợp với nhiều quy định pháp luật ở các bộ luật khác: theo quy định của Bộ luật lao động 2012, thì họ đã có quyền tham gia vào các hợp đồng lao động và có tư cách tố tụng đối với những tranh chấp liên quan đến hợp đồng lao động đó Theo Luật Hôn nhân và gia đ nh năm 2014, con từ đủ 15 tuổi cũng có những trách nhiệm nhất định để chăm lo đời sống gia đ nh, và nếu có thu nhập th đóng góp vào các nhu cầu thiết yếu của gia đ nh Như vậy, người từ đủ 15 tuổi đã có thể có tài sản riêng, phần nào ý thức được nghĩa vụ và trách nhiệm, định đoạt được ý chí của mình khi tham gia vào các quan hệ dân sự phổ biến Họ có một phần năng lực hành vi dân sự để chịu trách nhiệm đối với hành vi của m nh trước Tòa án, vì vậy pháp luật mới quy định về nghĩa vụ bồi thường thiệt hại bằng tài sản riêng của người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi

Trong trường hợp con đã đủ 15 tuổi nhưng chưa có tài sản riêng, hoặc không

đủ tài sản để bồi thường thì cha, mẹ phải bồi thường phần còn thiếu, v người từ đủ

15 tuổi đến 18 tuổi mặc dù khả năng nhận thức đã rất cao, nhưng vẫn chưa trưởng thành và vẫn còn cần sự giáo dục, quản lý của cha mẹ, dễ có những hành vi mà chưa lường hết được hậu quả Vì vậy quy định này vừa nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người bị thiệt hại, vừa góp phần nâng cao trách nhiệm giáo dục con trong gia đ nh của cha, mẹ

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại của người từ đủ 15 đến ưới 18 tuổi ường như ngược hẳn với trách nhiệm bồi thường thiệt hại o người ưới 15 tuổi gây ra Mặc quy định trách nhiệm chính thuộc về người gây thiệt hại, nhưng xét về mặt

năng lực hành vi dân sự đầy đủ thì họ chưa có, nên họ cần phải có người đại diện cho mình trong việc xác lập và thực hiện các giao dịch dân sự Do vậy, cha mẹ của người gây thiệt hại vẫn không thể loại trừ hoàn toàn trách nhiệm của mình Họ có nghĩa vụ phải bồi thường thiệt hại cho con mình khi nó gây ra thiệt hại cho người khác mà không có tài sản hoặc không đủ tài sản để bồi thường

Người từ đủ 15 tuổi đến ưới 18 tuổi gây thiệt hại thì phải bồi thường bằng tài sản của m nh Trong trường hợp này, người gây ra thiệt hại được xác định là có năng lực chịu trách nhiệm bồi thường bởi đây là độ tuổi được xác định có một phần năng lực chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại, đồng thời người trong độ tuổi này có thể tham gia ký kết hợp đồng lao động để tạo thu nhập riêng Song, nếu người gây thiệt hại không đủ tài sản để bồi thường thì cha mẹ phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của m nh Điều này cũng không có nghĩa rằng, cha mẹ phải chịu trách nhiệm bồi thường thay cho con, mà quy định nhằm hướng đến việc bảo vệ quyền của người bị thiệt hại, đồng thời bảo đảm nguyên tắc bồi thường kịp thời được quy định tại khoản 1 Điều 586 BLDS

1.4 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người chưa đủ 15 tuổi gây ra trong thời gian trường học quản lý

Theo quy định tại khoản 1 và 3 Điều 5 BLDS năm 2015 th trách nhiệm

ồi thường thiệt hại o người ưới mười lăm tuổi gây ra trong thời gian trường học

trực tiếp quản lý được xác định như sau: “Người chưa đủ mười lăm tuổi trong thời

gian trường học trực tiếp quản lý mà gây thiệt hại thì trường học phải bồi thường thiệt hại xảy ra Trường học quy định tại khoản 1 Điều này không phải bồi thường nếu chứng minh được mình không có lỗi trong quản lý; trong trường hợp này, cha,

mẹ, người giám hộ của người dưới mười lăm tuổi phải bồi thường” Theo đó, con

ưới 15 tuổi trong thời gian chịu sự quản l của nhà trường mà gây thiệt hại th nhà trường phải ồi thường thiệt hại xảy ra mà cha, mẹ không có nghĩa vụ ồi thường

thiệt hại o con gây ra Như vậy sự thay đổi giữa điều luật cũ quy định “Người dưới

mười lăm tuổi trong thời gian học tại trường mà gây thiệt hại” th điều luật mới sửa

lại rõ hơn là “Người chưa đủ mười lăm tuổi trong thời gian trường học trực tiếp

quản lý mà gây thiệt hại” Sự thay đổi này cơ ản đã khắc phục được một số vướng

mắc phát sinh trong thực tế là thiệt hại xảy ra o người ưới 15 tuổi trong thời gian học nhưng không phải là học tại trường mà là tại một địa điểm khác o trường tổ chức hoặc không phải khi đang học mà đang tham gia các hoạt động ngoài giờ học

thường là “Pháp nhân” chứ không phải là “tổ chức” như quy định của Bộ luật dân

sự cũ

Điều luật này khác với quy định tại Điều 621 BLDS 2005 như sau:

Thứ nhất, hai từ "tổ chức" được thay thế bằng hai từ "pháp nhân" Thay đổi

này dẫn đến việc xác định chủ thể quản l người gây thiệt hại trong trường hợp này chỉ có thể là pháp nhân Tuy nhiên, sự sửa đổi này không hợp lý vào không bao quát được tất cả các trường hợp xảy ra trong thực tế Ví dụ như: Một hộ gia đ nh k hợp đồng dịch vụ trông trẻ cho nhiều gia đ nh khác, trong thời gian trông giữ, các bé đánh nhau gây thiệt hại thì việc bồi thường thiệt hại được xác định như thế nào?

Thứ hại, cụm từ "dưới mười lăm tuổi" được sửa thành "chưa đủ mười lăm tuổi" như Điều 621 BLDS 2005 sẽ có thể dẫn đến cách hiểu rằng người ưới mười

lăm tuổi là người từ đủ 14 tuổi Như vậy, sẽ không thể áp dụng quy định nào để giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại o nhóm đối tượng từ 14 tuổi + 1 ngày cho đến trước khi sinh nhật tròn 15 tuổi gây ra

Năng lực chịu trách nhiệm bồi thường của cá nhân theo pháp luật hiện hành được quy định tại Điều 5 BLDS 2015 và hướng dẫn tại mục 3 phần I Nghị quyết 03/2006/HĐTP-TANDTC ngày 08/07/2006 của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao Theo đó, năng lực này phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng tài sản của cá nhân đó và khả năng ồi thường thiệt hại Trong những yếu tố trên, yếu tố về độ tuổi chiếm vị trí chủ đạo để xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại thuộc về chính cá nhân gây ra thiệt hại hay là cha, mẹ; người giám hộ; trường học, bệnh viện