Bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư

Bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tưBảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

Hà Nội - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi kết hợp với sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Tăng Văn Nghĩa Luận văn được sử dụng các văn bản quy phạm pháp luật và các số liệu thu thập từ nguồn thực tế, được công bố trên các báo cáo của các cơ quan nhà nước; các tổ chức kinh

tế trên thông tin đại chúng và được công khai hợp pháp Những thông tin và nội dung nêu trong đề tài đều trung thực và có nguồn gốc rõ ràng

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Lan Hồng

Mặc dù với sự nỗ lực cố gắng của bản thân, luận văn vẫn còn những thiếu sót Tôi mong nhận được sự góp ý chân thành của các Thầy Cô, đồng nghiệp và bạn bè

để luận văn được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Lan Hồng

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ viii

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ix

1 Các thông tin chung ix

2 Những đóng góp của luận văn ix

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài 2

2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 2

2.2 Tình hình nghiên cứu nước ngoài 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

3.1 Đối tượng nghiên cứu 5

3.2 Phạm vi nghiên cứu 5

4 Phương pháp nghiên cứu 5

4.1 Dữ liệu nghiên cứu 5

4.2 Phương pháp nghiên cứu 6

5 Kết cấu luận văn 7

CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM VÀ KHUYẾN KHÍCH ĐẦU TƯ 8

1.1 Khái quát về đầu tư 8

1.2 Những vấn đề lý luận về bảo đảm đầu tư 12

1.2.1 Khái niệm bảo đảm đầu tư 12

1.2.2 Các nguyên tắc bảo đảm đầu tư 12

1.2.3 Vai trò của các biện pháp bảo đảm đầu tư 17

1.3 Những vấn đề lý luận về khuyến khích đầu tư 18

1.3.1 Khái niệm khuyến khích đầu tư và các biện pháp khuyến khích đầu tư 18

1.3.2 Phân loại các biện pháp khuyến khích đầu tư 20

1.3.3 Vai trò của các biện pháp khuyến khích đầu tư 23

1.3.4 Các yếu tố liên quan trong khuyến khích đầu tư 24

1.4 Những quy định của pháp luật về bảo đảm đầu tư và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư 26

1.4.1 Nội dung pháp luật về các biện pháp bảo đảm theo Luật Đầu tư 26 1.4.2 Nội dung pháp luật về các biện pháp khuyến khích theo Luật Đầu tư 33

1.4.3 Bảo đảm cơ chế giải quyết tranh chấp trong hoạt động đầu tư kinh doanh 38

1.4.4 Các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư trong khuôn khổ một số điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết hoặc tham gia 39

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ VÀ THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM, KHUYẾN KHÍCH ĐẦU TƯ TẠI VIỆT NAM 49

2.1 Khái quát về tình hình đầu tư tại Việt Nam 49

2.1.1 Tình hình chung về hoạt động đầu tư tại Việt Nam 49

2.1.2 Tác động của hoạt động đầu tư đến phát triển kinh tế- xã hội ở

Việt Nam 53

2.2 Thực trạng thực thi pháp luật về bảo đảm đầu tư tại Việt Nam 56

2.2.1 Về bảo đảm quyền sở hữu tài sản 56

2.2.2 Về bảo đảm hoạt động đầu tư kinh doanh 57

2.2.3 Về bảo đảm việc chuyển lợi nhuận và thu nhập hợp pháp 59

2.2.4 Thực trạng thi hành pháp luật về bảo lãnh của Chính phủ đối với một số dự án quan trọng 61

2.2.5 Thực trạng thi hành pháp luật về bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư khi có thay đổi về chính sách pháp luật 63

2.3 Thực trạng thực thi pháp luật về khuyến khích đầu tư tại Việt Nam 64

2.3.1 Về các quy định ưu đãi tài chính 64

2.3.2 Về các quy định ưu đãi về chính sách sử dụng đất, mặt nước, mặt biển 67

2.3.3 Về các quy định biện pháp hỗ trợ về thủ tục hành chính 68

2.4 Đánh giá các quy định của pháp luật hiện hành về bảo đảm và khuyến khích đầu tư 69

2.4.1 Ưu điểm 69

2.4.2 Nhược điểm 73

CHƯƠNG III GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC BIỆN PHÁP BẢO ĐẢM VÀ KHUYẾN KHÍCH ĐẦU TƯ THEO LUẬT ĐẦU TƯ VIỆT NAM 77

3.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật và định hướng hoàn thiện pháp luật về các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư 77

3.2 Giải pháp hoàn thiện và thực thi biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư ở việt nam 80

3.2.1 Hoàn thiện các quy định về bảo đảm và khuyến khích đầu tư 80 3.2.2 Tăng cường tính thực thi của pháp luật 83 3.2.3 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về nền kinh tế thị trường (thực chất) 86 3.2.4 Giải pháp nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật, ý thức chấp hành pháp luật về bảo đảm và khuyến khích đầu tư 87 3.2.5 Giải pháp nâng cao năng lực của cơ quan và cán bộ thực thi pháp luật về bảo đảm và khuyến khích đầu tư 88

KẾT LUẬN 89 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết

ASEAN Association of Southeast

CPTPP

Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership

Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương

EVFTA EU-Vietnam Free Trade

DANH MỤC BẢNG, BIỂU, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ

Bảng 1.1: Danh mục minh họa các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại bị cấm áp dụng (TRIMS) 41Bảng 2.1: Báo cáo nhanh đầu tư nước ngoài 9 tháng năm 2019 49Bảng 2.2: Các chương trình, dự án được ưu tiên xem xét cấp bảo lãnh Chính phủ 62

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Các thông tin chung

1.1 Tên luận văn: Bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư

1.2 Tác giả: Đỗ Thị Lan Hồng

1.3 Chuyên ngành: Luật Kinh tế

1.4 Bảo vệ năm: 2019

1.5 Giáo viên hướng dẫn: PGS TS Tăng Văn Nghĩa

2 Những đóng góp của luận văn

- Thứ nhất, luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lí luận về đầu tư: làm rõ các khái

niệm đầu tư, bảo đảm đầu tư, khuyến khích đầu tư,…; tổng hợp và hệ thống các quy định pháp luật Việt Nam về bảo đảm và khuyến khích đầu tư; so sánh với các Điều ước, hiệp định mà Việt Nam đã ký kết, tham gia

- Thứhai, luận văn phân tích các quy định pháp luật về bảo đảm và khuyến

khích đầu tư Luận văn đưa ra thực trạng hoạt động đầu tư và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo đảm và khuyến khích đầu tư, chỉ ra những kết quả đạt được và các khó khăn, vướng mắc, hạn chế trong thực hiện bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư

- Thứ ba, luận văn phân tích đánh giá các quy định pháp luật Việt Nam về bảo

đảm và khuyến khích đầu tư, từ đó đưa ra Định hướng hoàn thiện pháp luật về các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư Tác giả nêu ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế bảo đảm đầu tư ở Việt Nam và các giải pháp hoàn thiện pháp luật

và thực thi pháp luật về các biện pháp bảo đảm khuyến khích Đầu tư nhằm thu hút đầu tư tại Việt Nam trong thời gian tới

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày 7/11/2006, Việt Nam gia nhập Tổ chức thương mại thế giới WTO, mở ra một thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế với các cơ hội lớn, tuy nhiên cũng phải đối mặt với những thách thức không nhỏ Trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động đầu tư có một vị trí đặc biệt quan trọng, nó không chỉ đóng vai trò trong quá trình tái sản xuất của xã hội mà còn là đòn bẩy cho sự phát triển của nền kinh tế Kinh nghiệm được nhìn nhận từ các nước phát triển trên thế giới, con đường tất yếu để tăng trưởng kinh tế nhanh là tăng trưởng về đầu tư nhằm tạo ra sự phát triển ở các khu vực công nghiệp và dịch vụ Đầu tư giúp giải quyết tình trạng mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, đưa các vùng yếu kém thoát khỏi tình trạng đói nghèo, tận dụng được lợi thế về tài nguyên, địa thế, con người,… Để hoạt động đầu

tư diễn ra có hiệu quả thì cần có những biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư phù hợp để thu hút đầu tư Nhận thức rõ vai trò của đầu tư, hầu hết các quốc gia trên thế giới đều tìm mọi cách để thu hút và phát triển môi trường đầu tư của mình Để làm được điều đó, các quốc gia không ngừng nghiên cứu để đề ra một chế độ pháp lý về đầu tư cho phù hợp bằng cách ban hành các văn bản pháp luật điều chỉnh vấn đề đầu tư như một thứ công cụ hữu ích và phù hợp với thông lệ quốc tế, góp phần tạo lập môi trường đầu tư có sức cạnh tranh lớn trong lĩnh vực thu hút đầu tư Việc thu hút đầu tư trở thành mối quan tâm hàng đầu của các quốc gia nhằm phát huy lợi thế của quốc gia mình trong công cuộc phát triển kinh tế đất nước Với các nhà đầu tư nước ngoài, thông qua các chính sách bảo đảm đầu tư để cải thiện lòng tin và tận dụng tối đa những chính sách từ chính quyền trong nước Ngoài ra, nhà nước cũng phải dành cho các nhà đầu tư những ưu đãi, khuyến khích nhằm tận dụng mọi nguồn lực bên ngoài, góp phần phát triển kinh tế - xã hội

Thực tiễn trong những năm gần đây, việc thực hiện pháp luật bảo đảm và khuyến khích đầu tư đã đạt được những thành tựu đáng kể, bước đầu phát huy tốt hiệu quả định hướng đầu tư Tuy nhiên nguồn đầu tư ở nước ta hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu xây dựng đất nước và hội nhập quốc tế cũng như chưa tương xứng với tiềm lực và thu hút đầu tư tại Việt Nam Đó phải chăng là do những biện

pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư của nước ta chưa thực sự hấp dẫn để lôi kéo các nhà đầu tư nước ngoài, chưa tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và vẫn còn phân biệt đối xử giữa đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài Vì vậy, tác giả đã lựa

chọn đề tài “Bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư” làm đề tài nghiên

cứu luận văn thạc sỹ luật kinh tế của mình nhằm làm rõ các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư, đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam trong việc quy định các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư tại Việt Nam Từ những bất cập, hạn chế để đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật đầu tư và giúp cho hoạt động này đạt được hiệu quả cao hơn

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Pháp luật về đầu tư với các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư cho đến nay có nhiều công trình nghiên cứu ở những mức độ và khía cạnh khác nhau, cả trong và ngoài nước

2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Đề tài về bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư là một đề tài khá phổ biến, đã có nhiều công trình nghiên cứu được công bố, phải kể đến đó là:

Đề tài “ Đánh giá cơ chế chính sách khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam đầu tư đổi mới công nghệ: Bằng chứng từ điều tra doanh nghiệp 2000-2011” của

tác giả Hoàng Văn Cương – Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Đề tài với nội dung đề cập đến các chính sách tác động tới việc huy động các nguồn vốn đầu tư của nhà nước, nguồn vốn đầu tư mạo hiểm,… để đổi mới công nghệ

Luận văn thạc sỹ của tác giả Lê Thị Thu Thủy với đề tài “ Các biện pháp khuyến khích theo Luật đầu tư và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Quảng Bình” năm

2018, luận văn đã nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về các biện pháp khuyến khích theo Luật Đầu tư và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Quảng Bình, trên

cơ sở đó đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về các biện pháp khuyến khích theo Luật đầu tư tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Công trình nghiên cứu đăng trên Tạp chí Công Thương ngày 22/01/2018 của các tác giả Nguyễn Thị Hưng – Phạm Thị Hiền – Nguyễn Thị Thùy Linh với đề tài

“Pháp luật về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư nước ngoài của một số nước ASEAN và gợi mở cho Việt Nam” đã đề cập tới pháp luật về ưu đãi hỗ trợ đầu tư của một số quốc

gia ASEAN, đánh giá ưu nhược điểm, từ đó rút ra bài học pháp luật để áp dụng trong việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam, góp phần thúc đẩy hoạt động đầu tư tại Việt Nam đạt hiệu quả

Ngoài các công trình nghiên cứu trên còn có các bài báo cáo liên quan đến đề tài này như:

“Báo cáo của Chuyên gia Quốc tế và Chuyên gia Việt Nam về hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư 2014” Báo cáo đã tổng hợp các ý kiến của chuyên gia trong và

ngoài nước về các vấn đề thi hành Luật Đầu tư năm 2014

“Báo cáo nghiên cứu về pháp luật đầu tư một số nước, Bộ Kế hoạch và Đầu

tư, năm 2014” Báo cáo nghiên cứu tổng quan pháp luật đầu tư của một số quốc gia

điển hình trên thế giới, từ đó nghiên cứu để hoàn thiện chính sách pháp luật ở Việt Nam

2.2 Tình hình nghiên cứu nước ngoài

Đầu tư là một vấn đề quan trọng được hầu hết các quốc gia trên thế giới quan tâm và chú trọng nghiên cứu để phát triển Do đó các công trình nghiên cứu nước ngoài tương đối đa dạng, đi sâu vào nhiều khía cạnh của đầu tư Các nghiên cứu, bài viết tiêu biểu như:

Báo cáo Đầu tư Thế giới năm 2010 “United Nations Conference on Trade and Development, World Investment Report (2010), Investing in a low-carbon Economy” Bài báo cáo đầu tư năm 2010 đánh dấu kỷ niệm 20 năm thu hút đầu tư vào nền kinh tế low-carbon Báo cáo minh họa xu hướng đầu tư toàn cầu trong thời

gian tới Vượt qua các rào cản là một thách thức để thu hút vốn đầu tư cho các nền kinh tế còn yếu kém

Báo cáo đầu tư thế giới “UNCTAD (2013), World Investment Report, New York and Geneva”, bài báo cáo này cung cấp các phân tích chuyên sâu, đưa ra các

lựa chọn phát triển chiến lược và lời khuyên thiết thực cho các nhà hoạch định

chính sách nhằm tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro trong chuỗi đầu tư Đó là điều cần thiết để bảo đảm tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững

Gần đây nhất là báo cáo đầu tư thế giới “UNCTAD (2018), Investment and New Industrial Policies, World Investment Report”, báo cáo về chính sách đầu tư và

công nghiệp mới Báo cáo đưa ra thực trạng đầu tư xuyên biên giới vào các nền kinh tế phát triển, trong khi tăng trưởng đối với các nền kinh tế đang phát triển gần như bằng không Xu hướng tiêu cực này là mối quan tâm tới các nhà hoạch định chính sách kinh tế trên toàn thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển Hiện tại trong những năm gần đây, các chính sách công nghiệp mới đã xuất hiện, đáp ứng những cơ hội và thách thức liên quan đến cuộc cách mạng công nghiệp mới Báo cáo trình bày các lựa chọn công cụ chính sách đầu tư trong môi trường mới này, đóng góp kịp thời trong hoạt động đầu tư và phát triển kinh tế toàn cầu

Như vậy, các công trình nghiên cứu về đầu tư, các biện pháp bảo đảm đầu tư, biện pháp khuyến khích đầu tư đã được tiếp cận và thực hiện ở những phạm vi và mức độ khác nhau, cả trong và ngoài nước Tuy nhiên, một số bài nghiên cứu đã cũ và không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay Hơn nữa, các công trình nghiên cứu chỉ đi sâu phân tích một khía cạnh bảo đảm đầu tư hoặc khuyến khích đầu tư, có công trình nghiên cứu cả hai vấn đề bảo đảm đầu tư và khuyến khích đầu tư nhưng lại trong phạm vi một lĩnh vực đầu tư cụ thể Chính vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài

“Bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư” Trên cơ sở tiếp thu và học

tập từ các công trình nghiên cứu trước đây, nhận ra những hạn chế bất cập của các bài nghiên cứu,luận văn này thực hiện phân tích làm rõ cả hai vấn đề: bảo đảm đầu

tư và khuyến khích đầu tư, cập nhật các quy định pháp luật hiện hành cùng với thực trạng đầu tư và thực hiện pháp luật đầu tư hiện nay, tác giả mong muốn Luận văn không chỉ nghiên cứu đầy đủ mà còn mang tính thời sự, có những đề xuất thiết thực góp phần cho hoạt động đầu tư tại Việt Nam đạt hiệu quả hơn nữa

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định của Luật Đầu tư về hoạt động đầu tư tại Việt Nam với các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư và vai trò của nó trong hoạt động đầu tư

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: luận văn nghiên cứu các quy định pháp luật về các biện pháp bảo

đảm đầu tư và khuyến khích đầu tư

Về không gian: luận văn nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam, tìm

hiều các quy định pháp luật là điều ước, hiệp định mà Việt Nam đã ký kết, tham gia; phân tích và đánh giá các quy định pháp luật về các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo pháp luật Việt Nam Thông qua thực trạng hoạt động đầu tư và thực tiễn thi hành pháp luật về các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư để đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật về các biện pháp bảo đảm và khuyến

khích đầu tư theo Luật Đầu tư trong thời gian tới

Về thời gian: luận văn hệ thống các quy định pháp luật còn hiệu lực, các điều

ước, hiệp định mà Việt Nam đã ký kết tham gia, thực trạng hoạt động đầu tư và thực tiễn thi hành pháp luật về các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật

Đầu tư từ năm 2016 trở lại đây

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên cơ sở phối hợp các phương thức như: Tổng hợp,

thống kê, so sánh, phân tích,… với các nội dung chi tiết như sau:

4.1 Dữ liệu nghiên cứu

Luận văn sử dụng các dữ liệu nghiên cứu là các quy định pháp luật còn hiệu lực, các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính mà Việt Nam đã công bố trong báo cáo tài chính và báo cáo kết quả kinh doanh trong giai đoạn 2017-2019

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn đã sử dụng kết hợp giữa các phương thức thống kê, phân tích- tổng hợp, so sánh để làm rõ các dữ liệu nghiên cứu đã thu thập được Phụ thuộc vào yêu cầu và tính chất của từng phần mà chọn phương pháp nghiên cứu phù hợp Trong đó, bao gồm một số phương pháp sau:

Phương pháp thống kê

Phương pháp thống kê được sử dụng phổ biến trong chương 2 Các bảng số liệu thống kê về hoạt động đầu tư của Việt Nam trong những năm gần đây phục vụ cho phân tích quá trình hoạt động đầu tư tại Việt Nam

Phương pháp phân tích - tổng hợp

Phương pháp phân tích - tổng hợp được sử dụng chủ yếu trong chương 2 và chương 3 Tác giả tổng hợp các quy định của pháp luật Việt Nam, các quy định trong điều ước và hiệp định quốc tế về các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu

tư Từ những dữ liệu tổng hợp được, tác giả tiến hành phân tích các quy định pháp luật, đánh giá ưu nhược điểm của các quy định Việt Nam, tổng hợp lại những kinh nghiệm từ các quy định quốc tế từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật Đầu tư Việt Nam về các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư, các giải pháp giúp Việt Nam thu hút đầu tư hơn và hoạt động đầu tư có hiệu quả hơn

Phương pháp so sánh – đối chiếu

Phương pháp so sánh được sử dụng trong chương 1, chương 2 để so sánh bảng số liệu qua các năm về hoạt động đầu tư tại Việt Nam trong những năm gần đây So sánh các quy định của pháp luật Việt Nam với các quy định quốc tế nhằm tìm ra sự tương đồng và khác biệt, từ đó rút ra được kinh nghiệm cho pháp luật đầu tư Việt Nam

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án có kết

cấu ba chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo đảm và khuyến khích đầu tư

Chương 2: Thực trạng đầu tư và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo đảm và

khuyến khích đầu tư tại Việt Nam

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện các biện pháp bảo đảm và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư Việt Nam

CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM VÀ KHUYẾN

KHÍCH ĐẦU TƯ 1.1 Khái quát về đầu tư

Những năm gần đây, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa và hội nhập thế giới, đầu tư càng khẳng định vai trò to lớn đối với sự phát triển của kinh tế quốc gia nói chung và của từng doanh nghiệp nói riêng Đầu tư đóng vai trò then chốt quyết định vận mệnh kinh tế của từng quốc gia, quyết định sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp Thực tế cho thấy, những quốc gia tiêu dùng phần lớn thu nhập của mình có mức đầu tư thấp, tốc độ tăng trưởng kinh tế không cao Ngược lại, những quốc gia có tỷ lệ đầu tư cao sẽ kéo theo tốc độ tăng trưởng kinh tế cao Các doanh nghiệp không chú trọng đầu tư sẽ khó thích nghi và phát triển trong nền kinh tế thị trường, khi mà cạnh tranh ngày càng khốc liệt, sản phẩm sẽ bị suy yếu và sản xuất kinh doanh bị trì trệ

Hiện nay, có rất nhiều khái niệm khác nhau về đầu tư

Dưới góc độ kinh tế, trong lý thuyết kinh tế hay kinh tế học vĩ mô, “đầu tư là số tiền mua một đơn vị thời gian của hàng hóa không được tiêu thụ mà sẽ được sử dụng cho sản xuất trong tương lai (chẳng hạn: vốn)”1 Trong tài chính, theo tác giả

James chen, “Investment is the act of putting money to work to start or expand a business or project or the purchase of an asset, with the goal of earning income or capital appreciation” được hiểu “đầu tư là một hành động mua một tài sản với hy

vọng rằng nó sẽ tạo ra thu nhập hoặc đánh giá cao trong tương lai và được bán với giá cao hơn”2 Từ điển Econterms định nghĩa về đầu tư như sau: “Investment: Any use of resources intended to increase future production output or income” 3đầu tư nghĩa là việc sử dụng các nguồn lực vớimong muốn tăng năng lực sản xuất hoặc tăng thu nhập trong tương lai

1 Theo từ điển Wikipedia, https://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%E1%BA%A7u_t%C6%B0

2 Theo JAMES CHEN , bài viết “ Investment” ngày 30/06/2019 đăng trên trang web

https://www.investopedia.com/terms/i/investment.asp

3 Theo từ điển Econterms, http://econterms.com/econtent.html

Ngoài ra, khái niệm về đầu tư nói chung còn được nêu trong giáo trình như sau:

“Đầu tư là sự hi sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó”4

Các khái niệm nêu trên đều đưa ra mục đích của đầu tư là thu về nhiều hơn những gì đã bỏ ra hay chính là tính sinh lợi của hoạt động đầu tư Chủ đầu tư là những người có tài sản hay nguồn lực nhất định như tiền, sức lao động, máy móc thiết bị,… được sử dụng để phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh chứ không phải đáp ứng nhu cầu tiêu dùng

Dưới góc độ pháp lý, khái niệm về đầu tư cũng được đề cập trong nhiều văn bản

pháp luật khác nhau Theo Luật đầu tư 2014, “Đầu tư kinh doanh là việc nhà đầu tư

bỏ vốn đầu tư để thực hiện hoạt động kinh doanh thông qua việc thành lập tổ chức kinh tế; đầu tư góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp của tổ chức kinh tế; đầu tư theo hình thức hợp đồng hoặc thực hiện dự án đầu tư”5 Theo khái niệm của Luật đầu tư Việt Nam thì hoạt động đầu tư kinh doanh là việc nhà đầu tư bỏ vốn để thực hiện các hoạt động kinh doanh bao gồm: thành lập tổ chức kinh tế; đầu tư góp vốn, mua cổ phần; đầu tư theo hình thức hợp đồng hoặc thực hiện dự án đầu tư

Theo Hiệp định TPP, Hoạt động/dự án đầu tư là toàn bộ tài sản do một nhà đầu

tư trực tiếp hay gián tiếp sở hữu và quản lý mang đặc điểm của một khoản đầu tư, bao gồm những đặc điểm theo đúng cam kết về vốn hoặc nguồn vốn khác, đặc điểm về mức doanh thu hay lợi nhuận kỳ vọng hoặc khả năng chấp nhận rủi ro6 Cùng với đó, Hiệp định cũng chỉ ra các hình thức đầu tư bao gồm: doanh nghiệp; cổ phần, cổ phiếu và các dạng góp vốn tham gia vào doanh nghiệp; trái phiếu, tín phiếu, các công cụ nợ khác và các khoản vay; các hợp đồng tương lai, quyền chọn và các hợp đồng phái sinh khác; đầu tư theo hình thức chìa khóa trao tay, xây dựng, quản lý, sản xuất, nhượng quyền, chia sẻ doanh thu và các hợp đồng khác; quyền sở hữu trí

4 Nguyễn Bạch Nguyêt và TS Từ Quang Phương (2007), Giáo trình “Kinh tế Đầu tư”, NXB Đại học Kinh tế

Quốc dân; Tr.7

5 Khoản 5, Điều 4, Luật Đầu tư 2014

6 Điều 9.1, Mục A, chương 9, Hiệp định TPP

tuệ; giấy chứng nhận, ủy quyền, giấy phép và các quyền tương tự; tài sản hữu hình hoặc vô hình, tài sản di động hoặc bất động và quyền tài sản liên quan bao gồm cho thuê, thế chấp, cầm cố và bảo lãnh

Có thể thấy, Luật Đầu tư Việt Nam và Hiệp định TPP đều dùng phương pháp liệt kê để mô tả những hành động được xem là đầu tư Tuy nhiên, so với Hiệp định TPP, khái niệm về đầu tư theo pháp luật Việt Nam còn hạn hẹp, chỉ bao gồm 4 nhóm hoạt động nêu trên, trong khi Hiệp định TPP lại nhìn nhận đầu tư rộng hầu hết các lĩnh vực, cả Sở hữu trí tuệ, quyền thế chấp, tín chấp,…

Mặc dù có nhiều khái niệm khác nhau về đầu tư, tuy nhiên dù được nhìn nhận dưới góc độ nào thì đều có điểm chung là bỏ vốn ban đầu và mục tiêu của đầu tư là hiệu quả

Vậy từ những khái niệm trên, có thể đưa ra một định nghĩa tổng quát nhất: Đầu

tư là hoạt động sử dụng các nguồn lực hiện tại (tài chính, tài nguyên thiên nhiên, sức lao động, trí tuệ,…) để tiến hành các hoạt động nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai, mà các kết quả này phải lớn hơn các nguồn lực bỏ ra để thu được các kết quả đó Thực chất của hoạt động đầu tư là tìm kiếm lợi ích đối với chủ đầu tư và lợi ích kinh tế – xã hội của đất nước

Với khái niệm trên, đầu tư có những đặc điểm chính sau đây:

Có vốn đầu tư: Vốn có thể bằng tiền hoặc các loại tài sản khác như máy móc,

thiết bị, nhà xưởng, giá trị quyền sử dụng đất, bí quyết kỹ thuật, phát minh, sáng chế, mặt nước, các nguồn tài nguyên khác,… Vốn thường được lượng hoá bằng một đơn vị tiền tệ để dễ tính toán, so sánh Vốn có thể là nguồn vốn Nhà nước, vốn tư nhân, vốn góp, vốn cổ phần, vốn vay dài hạn, trung hạn, ngắn hạn

Tính sinh lợi: đầu tư phải đạt kết quả lợi nhuận (lợi ích tài chính) hoặc lợi ích

kinh tế xã hội Lợi ích tài chính ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của chủ đầu tư, còn gọi lợi ích kinh tế ảnh hưởng đến quyền lợi của xã hội, của cộng đồng

Tính mạo hiểm: hoạt động đầu tư có thời gian tương đối dài, thường từ 2 năm

trở lên, có thể đến 50 năm, nhưng tối đa cũng không quá 70 năm Những hoạt động ngắn hạn trong vòng một năm tài chính không được gọi là đầu tư Do thời gian đầu

tư dài nên nó có tính mạo hiểm Quá trình tiến hành hoạt động đầu tư chịu tác động của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan khiến cho kết quả đầu tư khác với dự tính ban đầu và rất có thể lợi nhuận hoặc lợi ích kinh tế xã hội thu được sẽ thấp, thậm chí là lỗ Chủ đầu tư trước khi ra quyết định đầu tư phải dám chấp nhận rủi ro, thất bại

Trong thực tiễn, hoạt động đầu tư rất đa dạng và phong phú, được thể hiện trên nhiều khía cạnh khác nhau như: chủ thể đầu tư, hình thức và lĩnh vực đầu tư Mặc dù đa đạng song hoạt động đầu tư có thể chia thành những loại chính như sau: Phân loại theo chủ thể hoạt động đầu tư bao gồm: Đầu tư của Nhà nước, đầu tư của doanh nghiệp và đầu tư cá nhân

Phân loại theo quan hệ quản lý của chủ đầu tư, có thể chia thành: “Đầu tư gán tiếp” là trường hợp người bỏ vốn không trực tiếp quản trị vốn mà họ đã bỏ ra Do

vậy, họ cũng không trực tiếp tham gia quản lý điều hành quá trình thực hiện đầu tư.Đây là hình thức đầu tư mà người bỏ vốn và người sử dụng nguồn vốn là những

chủ thể riêng biệt “Đầu tư trực tiếp” là trường hợp người bỏ vốn trực tiếp tham gia

quản lý, điều hành quá trình thực hiện và vận hành các kết quả đầu tư Loại đầu tư này, người bỏ vốn và người sử dụng vốn là cùng một chủ thể

Phân loại theo hình thức đầu tư có: hình thức đầu tư mới; hình thức đầu tư chiều

sâu, mở rộng quy mô sản xuất Trong đó, đầu tư mới là hoạt động bỏ vốn để xây

dựng các công trình mới hoặc đơn vị sản xuất kinh doanh có đầy đủ tư cách pháp

nhân Hình thức đầu tư chiều sâu, mở rộng quy mô sản xuất là hoạt động bỏ vốn để

mở rộng công trình cũ đang hoạt động, tăng thêm mặt hàng, nâng cao năng suất, hay hiện đại hóa, đồng bộ hóa dây chuyền công nghệ trên cơ sở các công trình đã có từ trước

Phân loại theo nguồn vốn đầu tư thì Đầu tư bao gồm: đầu tư bằng nguồn vốn nước ngoài và đầu tư bằng nguồn vốn trong nước

Mặc dù có nhiều cách phân loại về đầu tư, tuy nhiên đầu tư đều mang những đặc điểm chung như đã phân tích ở trên, đều giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế và doanh nghiệp

1.2 Những vấn đề lý luận về bảo đảm đầu tư

1.2.1 Khái niệm bảo đảm đầu tư

Bảo đảm đầu tư là một nội dung vô cùng quan trọng mà các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm khi quyết định đầu tư, giúp các nhà đầu tư yên tâm vì lợi ích được đảm bảo Tuy nhiên, pháp luật hiện hành của Việt Nam lại chưa có một văn bản nào đưa

ra khái niệm cụ thể về bảo đảm đầu tư mà chỉ dừng lại ở việc đưa ra các quy định về các biện pháp bảo đảm đầu tư, cụ thể quy định từ Điều 9 đến Điều 14 Luật Đầu tư Việt Nam

Từ quy định về các biện pháp bảo đảm, có thể hiểu “Bảo đảm đầu tư là những cam kết không cần điều kiện của nhà nước đối với các nhà đầu tư nhằm tạo sự an toàn về mặt pháp lý đối với tài sản, vốn đầu tư, thu nhập, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của nhà đầu tư khi họ tiến hành hoạt động đầu tư”

Còn các biện pháp đầu tư là những biện pháp thể hiện trong quy định pháp luật nhằm bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của các nhà đầu tư trong quá trình hoạt động đầu tư Các biện pháp này chính là những cam kết từ phía nhà nước với các nhà đầu tư về trách nhiệm của nhà nước tiếp nhận đầu tư, không chỉ được quy định trong pháp luật quốc gia mà còn thể hiện trong các điều ước quốc tế mà nhà nước đó tham gia ký kết Việc bảo đảm đầu tư nhằm bảo đảm quyền tự do kinh doanh của các nhà đầu tư, doanh nghiệp được phép kinh doanh tất cả những gì mà pháp luật không cấm Đây là điều kiện mà các nhà đầu tư quan tâm hàng đầu khi quyết định đầu tư,giúp các nhà đầu tư yên tâm vì lợi ích được đảm bảo Việc bảo đảm có một môi trường đầu tư bình đẳng và thông thoáng có mối quan hệ mật thiết với các biện pháp khuyến khích để thu hút vốn đầu tư, và có thể nói bảo đảm đầu tư là một biện pháp khuyến khích ưu việt nhất

1.2.2 Các nguyên tắc bảo đảm đầu tư

Bảo đảm đầu tư là một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả của hoạt động đầu tư Vì vậy, Việt Nam cũng như các quốc gia khác trên thế giới đều chú trọng đến việc ban hành các quy định về vấn đề hoạt động đầu tư sao cho hoạt động này đạt hiệu quả cao nhất Các quy định của pháp luật Việt Nam và các quy định

quốc tế đều tuân theo các nguyên tắc cơ bản sau: Bảo đảm đối xử bình đẳng giữa các nhà đầu tư; nhà nước công nhận và bảo hộ quyền sở hữu về tài sản; nhà đầu tư được quyền thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh các ngành nghề mà pháp luật không cấm; nhà đầu tư được tự chủ quyết định hoạt động đầu tư kinh doanh theo quy định; nhà nước tôn trọng và thực hiện các điều ước quốc tế liên quan đến đầu

tư

1.2.2.1 Nguyên tắc bảo đảm đối xử bình đẳng giữa các nhà đấu tư

Bảo đảm đối xử bình đẳng giữa các nhà đầu tư là nguyên tắc đầu tiên và cũng giữ vai trò quan trọng trong các nguyên tắc bảo đảm đầu tư Nguyên tắc này được

cụ thể hóa trong Luật Đầu tư Việt Nam 2014 như sau: “Nhà nước đối xử bình đẳng giữa các nhà đầu tư; có chính sách khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để nhà đầu tư thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh, phát triển bền vững các ngành kinh tế” 7 Theo nguyên tắc này, các quy định của pháp luật liên quan đến đầu tư đều

được quy định chung cho các nhà đầu tư mà không có sự khác biệt, bảo đảm không phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư trong nước và các nhà đầu tư nước ngoài

Nguyên tắc này không chỉ thể hiện trong pháp luật Việt Nam mà còn thể hiện trong các điều ước, cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia ký kết Trong Hiệp định

TPP có quy định: “Mỗi Bên phải dành cho nhà đầu tư của Bên kia sự đối xử không kém thuận lợi hơn sự đối xử dành cho nhà đầu tư của nước mình, hoặc nhà đầu tư của Bên không phải thành viên Hiệp định này trong những hoàn cảnh tương tự đối với việc thành lập, mua lại, mở rộng, điều hành, triển khai, vận hành, kinh doanh hoặc các hình thức chuyển nhượng dự án đầu tư khác trong lãnh thổ của mình” 8

Đây là nội dung của nguyên tắc tối huệ quốc, được hiểu là trong cam kết một nước dành cho nước đối tác sự ưu đãi có lợi không kém những ưu đãi mà nước đó đang và sẽ dành cho nước đối tác thứ ba Hay nói cách khác, nếu một thành viên dành ưu đãi cho một thành viên khác hay dành một sự miễn trừ nào đó thì ngay lập tức và không điều kiện các thành viên khác cũng sẽ được hưởng sự ưu đãi đó

7 Khoản 4 Điều 5, Luật Đầu tư 2014

8 Khoản 1, Điều 9.5 Hiệp định TPP

Nếu nguyên tắc tối huệ quốc thể hiện bình đẳng của các nhà đầu tư của các quốc gia khác, thì nguyên tắc đối xử quốc gia thể hiện bình đẳng giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài Nguyên tắc đối xử quốc gia được quy định trong

Hiệp định TPP “Mỗi Bên phải dành cho nhà đầu tư của Bên kia sự đối xử không kém thuận lợi hơn sự đối xử dành cho nhà đầu tư của nước mình trong những hoàn cảnh tương tự đối với việc thành lập, mua lại, mở rộng, điều hành, triển khai, vận hành, kinh doanh hoặc các hình thức chuyển nhượng dự án đầu tư khác trong lãnh thổ của Bên đó”9 Theo nguyên tắc này, một nước sẽ dành cho nhà đầu tư của nước khác những ưu đãi không kém hơn so với ưu đãi mà nước đó đang dành cho các nhà đầu tư trong nước

Như vậy, nguyên tắc đối xử công bằng và bình đẳng giữa các nhà đầu tư là một trong những nguyên tắc quan trọng Khi mà các nhà đầu tư được đối xử công bằng, có môi trường đầu tư lành mạnh, tiềm năng, khả năng cạnh trạnh trên thị trường được đảm bảo là một trong những lý do cho các nhà đầu tư quyết định hoạt động đầu tư của mình

1.2.2.2 Nhà nước công nhận và bảo hộ quyền sở hữu về tài sản

Bản chất của hoạt động đầu tư là gắn liền với tài sản, vốn đầu tư, thu nhập từ hoạt động đầu tư Một nhà đầu tư thực hiện đầu tư vào một quốc gia khác, thì vấn đề lo ngại là về văn hóa, xã hội, tình hình an ninh chính trị và pháp luật của quốc gia đó Nhà đầu tư nào cũng mong muốn tài sản mà mình mang ra đầu tư sẽ có hiệu quả và đem lại lợi nhuận, không một nhà đầu tư nào mong muốn rằng khi thực hiện đầu tư ra nước ngoài mà nước sở tại tịch thu và quốc hữu hóa tài sản của họ, thu nhập từ hoạt động đầu tư của họ không được chuyển về nước Nhưng theo cơ chế thị trường thì song song với lợi nhuận đạt được, các nhà đầu tư phải chấp nhận mạo hiểm vì việc kinh doanh có thể không đạt kết quả dẫn đến thua lỗ, tài sản đem ra đầu tư có thể bị thất thoát Tài sản của nhà đầu tư ngoài việc bị hao hụt do kinh doanh thua lỗi thì đôi khi Nhà nước trưng mua, trưng dụng nhằm mục đích liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trong tình trạng khẩn cấp, phòng chống

9 Khoản 1, Điều 9.4, Hiệp định TPP

thiên tài Để tạo sự yên tâm cho các nhà đầu tư, nhà nước tiếp nhận đầu tư đã ghi nhận nguyên tắc công nhận và bảo hộ quyền sở hữu về tài sản, bảo đảm tải sản hợp pháp của các nhà đầu tư, phần nào phá vỡ rào cản, góp phần thu hút đầu tư vào Việt Nam

1.2.2.3 Nhà đầu tư được quyền thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trong các ngành, nghề mà pháp luật không cấm

Tại Việt Nam, quyền con người luôn được tôn trọng và giữ vị trí trọng tâm hàng đầu Trong các quyền con người, tự do kinh doanh nói chung và tự do hoạt động đầu tư nói riêng là quyền quan trọng được xác định rõ trong Hiến pháp và pháp luật Đặc biệt, sau khi Việt Nam thực hiện mở cửa hội nhập quốc tế, cùng với các quyền con người được bảo đảm thì quyền tự do kinh doanh cũng được mở rộng Điều này hết sức có ý nghĩa, khi đã coi tự do kinh doanh là quyền con người cơ bản, đồng nghĩa, quyền con người trong đó có quyền tự do kinh doanh được Nhà nước không những công nhận, tôn trọng mà còn được bảo vệ Tuy nhiên, không phải các nhà đầu tư được tự do thực hiện tất cả các ngành nghề, mà chỉ được thực hiện các ngành nghề mà pháp luật không cấm Theo như quy định pháp luật trước đây, các chủ thể đầu tư được kinh doanh các ngành nghề mà pháp luật cho phép Với quy định này, các ngành nghề đầu tư kinh doanh bị giới hạn bởi các quy định pháp luật Điểm hạn chế của quy định này là pháp luật đôi khi không thể tiên lượng trước tất cả các ngành nghề có thể xuất hiện vì kinh tế phát triển không ngừng, các ngành nghề kinh doanh cũng từ đó mà tăng trưởng cả về mặt chất lượng và số lượng, nhiều ngành nghề kinh doanh mới xuất hiện nhưng nếu pháp luật không quy định thì là một rào cản đối với các nhà kinh doanh dẫn đến kìm hãm sự phát triển của cả nền kinh tế

Do vậy, quy định các chủ đầu tư được thực hiện các hoạt động đầu tư với các ngành nghề mà pháp luật không cấm là một đổi mới tích cực của pháp luật Tất nhiên, khi tiến hành các hoạt động các ngành nghề đầu tư mà pháp luật không cấm thì nhà đầu

tư vẫn phải thực hiện các thủ tục cần thiết, các quy định nhất định theo pháp luật, đặc biệt là đối với một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện

1.2.2.4 Nhà đầu tư được tự chủ quyết định hoạt động đầu tư kinh doanh theo quy định

Nhằm tiếp tục tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, phù hợp với xu hướng hội nhập chung của thế giới vào Việt Nam, bảo đảm đầu tư còn thực hiện theo nguyên tắc nhà đầu tư được tự chủ quyết định hoạt động đầu tư kinh doanh theo quy định Nguyên tắc này có mối quan hệ mật thiết với nguyên tắc nhà đầu tư được thực hiện các ngành nghề mà pháp luật không cấm, thể hiện quyền tự định đoạt của các nhà đầu tư Khi thực hiện đầu tư, các nhà đầu tư phải bỏ tiền hoặc tài sản khác ra để thực hiện đầu tư, do vậy họ phải đòi hỏi quyền định đoạt của mình đối với hoạt động đầu tư đó Việc tự định đoạt của nhà đầu tư được thể hiện ở việc nhà đầu tư được lựa chọn lĩnh vực tiến hành đầu tư, hình thức đầu tư, phương thức huy động vốn, địa bàn đầu tư, quy mô và đối tác đầu tư,… Ngoài ra, nhà đầu tư có quyền đăng ký kinh doanh một hoặc nhiều ngành, nghề; thành lập doanh nghiệp theo quy định pháp luật; tự quyết định về hoạt động đầu tư, kinh doanh đã đăng ký Nhà nước ghi nhận quyền cơ bản này của chủ đầu tư được xem là hợp lý và tất yếu để bảo đảm quyền cơ bản của các nhà đầu tư

1.2.2.5 Nhà nước tôn trọng và cam kết thực hiện các điều ước quốc tế liên quan đến đầu tư

Trong bối cảnh hiện nay, việc giao lưu hợp tác giứa các quốc gia ngày càng được tăng cường Hòa mình cùng sự phát triển của toàn thế giới, Việt Nam đã ký kết rất nhiều điều ước quốc tế Các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết rất đa dạng, thuộc nhiều lĩnh vực quan trọng trong xã hội Khi Việt Nam tham gia ký kết các Điều ước quốc tế với các thành viên khác thì điều ước quốc tế với các điều khoản phải được ưu tiên sử dụng, bất kể có sự khác biệt với pháp luật trong nước, trừ Hiến pháp Điều này được ghi nhận trong Luật Đầu tư 2014, cụ thể như sau:

“Trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác với quy định của Luật này thì áp dụng theo quy định của điều ước quốc tế đó”10 Ngoài ra, Luật Điều ước quốc tế 2016 cũng quy định tương tự

10 Khoản 3, Điều 4 Luật Đầu tư Việt Nam 2014

Luật Đầu tư 2014, đó là ưu tiên áp dụng theo điều ước quốc tế, tuy nhiên quy định

thêm trường hợp ngoại lệ: “ Trường hợp văn bản quy phạm pháp luật và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì áp dụng quy định của điều ước quốc tế đó, trừ Hiến pháp” 11 Như vậy, theo quy định này thì khi Điều ước quốc tế và Hiến pháp có

quy định khác nhau về cùng một vấn đề thì sẽ áp dụng Hiến pháp để điều chỉnh vấn đề đó

1.2.3 Vai trò của các biện pháp bảo đảm đầu tư

Các biện pháp bảo đảm đầu tư là những cam kết mà Nhà nước dành cho các nhà đầu tư nhằm khuyến khích và tạo điều kiện cho nhà đầu tư thực hiện các dự án đầu

tư, là một trong những công cụ thúc đẩy đầu tư và thúc đẩy nền kinh tế phát triển

Do đó, các biện pháp bảo đảm đầu tư đóng vai trò vô cùng quan trọng Theo quan điểm của tác giả, các biện pháp đầu tư có các vai trò nổi bật như sau:

Thứ nhất, các biện pháp đầu tư là cơ sở giúp các nhà đầu tư ra quyết định đầu

tư

Một nhà đầu tư trước khi đầu tư vào một dự án mới sẽ luôn quan tâm đến độ an toàn và hiệu quả của việc đầu tư Những dự án được bảo đảm đầu tư sẽ được ưu tiên lựa chọn vì có lợi hơn cho nhà đầu tư khi tính an toàn cao hơn, thuận lợi, tiết kiệm và hiệu quả hơn so với việc đầu tư vào một dự án ít hoặc không được đảm bảo Nhà nước đã tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước, đảm bảo những vấn đề cần thiết về pháp lý để các nhà đầu tư có thể thực hiện dự án một cách yên tâm Như vậy có thể khẳng định các biện pháp bảo đảm đầu tư là nền tảng, cơ sở để các nhà đầu tư lựa chọn hình thức, lĩnh vực, địa bàn đầu tư

Thứ hai, các biện pháp bảo đảm đầu tư là điểm tựa an toàn cho hoạt động đầu

một điểm tựa an toàn để hoạt động đầu tư hiệu quả Các biện pháp bảo đảm đầu tư giống như một lời cam kết giúp các nhà đầu tư yên tâm thực hiện dự án đầu tư của mình Đồng thời, những biện pháp đảm bảo này còn xây dựng niềm tin cho các nhà đầu tư và tạo ra một một cơ chế thủ tục hành chính thông thoáng, giúp cho các dự án đầu tư diễn ra minh bạch, hiệu quả, công bằng

Thứ ba, biện pháp bảo đảm đầu tư thống nhất quyền lợi các nhà đầu tư

Các biện pháp bảo đảm đầu tư được quy định trong pháp luật tạo tính thống nhất cho quyền lợi cho các nhà đầu tư Tính nhất quán trong pháp luật bảo đảm công bằng cho các nhà đầu tư khác nhau, đảm bảo quyền tự do kinh doanh của các nhà đầu tư khi tiến hành thực hiện dự án đầu tư của mình

1.3 Những vấn đề lý luận về khuyến khích đầu tư

Như đã phân tích tại mục trên các vấn đề khái quát về đầu tư, ta có thể thấy đầu

tư là điều kiện tiên quyết của sự phát triển của kinh tế Để hoạt động đầu tư diễn ra có hiệu quả và kích cầu nền kinh tế quốc gia thì ngoài bảo đảm đầu tư, cần thiết phải đưa ra những biện pháp khuyến khích đầu tư phù hợp để kích thích, thu hút đầu tư vào Việt Nam Vậy khuyến khích đầu tư là gì? Và phân biệt khuyến khích đầu tư và bảo đảm đầu tư như thế nào?

1.3.1 Khái niệm khuyến khích đầu tư và các biện pháp khuyến khích đầu tư

Hiện này, chưa có một khái niệm chính thức nào về khuyến khích đầu tư Theo Diễn đàn của Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) thì

“Investment promotion covers all activities and measures aimed at creating favourable determinants for foreign investment in the host country These determinants include the policy framework for foreign investment, economic determinants, and business facilitation”12 Theo đó, khuyến khích đầu tư bao gồm tất cả các hoạt động và các biện pháp nhằm tạo ra những thuận lợi cho các nhà đầu

tư nước ngoài tại nước sở tại Những yếu tố quyết định bao gồm chính sách đầu tư

12Diễn đàn của Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD), “Investment

promotion provisions in international investment agreements”, UNITED NATIONS New

York and Geneva, 2008

cho người nước ngoài, các yếu tố quyết định kinh tế và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp Tuy nhiên, khái niệm này chưa bao quát khi mới áp dụng với các đối tượng

là các nhà đầu tư nước ngoài

Để mang tính tổng quát hơn, có thể rút ra khái niệm Khuyến khích đầu tư là

công cụ, chính sách được Chính phủ sử dụng nhằm thu hút đầu tư hoặc định hướng đầu tư theo những mục tiêu nhất định Dưới góc độ pháp lí, khuyến khích đầu tư được coi là một trong những biện pháp thu hút vốn đầu tư có hiệu quả Trong bối cảnh các quốc gia trên thế giới đều cần vốn đầu tư để giúp nền kinh tế có thể tồn tại

và phát triển thì khuyến khích đầu tư càng có vai trò thiết yếu không thể thiếu Các biện pháp khuyến khích đầu tư là những quy định do nhà nước ban hành nhằm tạo điều kiện thuận lợi hay tạo ra những lợi ích nhất định cho các nhà đầu tư trong nước và các nhà đầu tư nước ngoài khi tiến hành đầu tư vào nền kinh tế, trên

cơ sở kết hợp giữa lợi ích nhà nước, nền kinh tế- xã hội và của các nhà đầu tư Hiến pháp Việt Nam đã có nhiều quy định liên quan đến việc nhà nước khuyến khích đối

với hoạt động đầu tư, cụ thể: “Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nhân, doanh nghiệp và cá nhân, tổ chức khác đầu tư, sản xuất, kinh doanh; phát triển bền vững các ngành kinh tế, góp phần xây dựng đất nước Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức đầu tư, sản xuất, kinh doanh được pháp luật bảo hộ và không bị quốc hữu hóa” 13

Trên cơ sở những quy định của Hiến pháp, chương 3 Luật Đầu tư 2014 đã cụ thể hóa quy định về khuyến khích đầu tư, trong đó các biện pháp khuyến khích đầu

tư có thể bao gồm các biện pháp ưu đãi đầu tư và hỗ trợ đầu tư Ưu đãi đầu tư và hỗ trợ đầu tư là tất các chính sách do Nhà nước ban hành nhằm tạo điều kiện thuận lợi hoặc tạo ra những thuận lợi nhất định cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước khi tiến hành đầu tư vào Việt Nam mà theo quy định của pháp luật được hưởng các ưu đãi đầu tư hoặc được hỗ trợ đầu tư trên cơ sở kết hợp hài hòa giữa lợi ích Nhà nước, lợi ích công cộng và lợi ích của các nhà đầu tư Ưu đãi đầu tư có thể là ưu đãi về thuế và các ưu đãi về tài chính Còn hỗ trợ đầu tư là những biện pháp tích cực chủ

13 Khoản 3 Điều 51 Hiến pháp Việt Nam 2013

động của nhà nước nhằm giúp đỡ các nhà đầu tư, thường áp dụng trong trường hợp xảy ra những bất lợi hay rủi ro đối với các nhà đầu tư tại những địa bàn mà chính phủ khuyến khích đầu tư

1.3.2 Phân loại các biện pháp khuyến khích đầu tư

Theo quy định Luật Đầu tư 2014, các biện pháp khuyến khích đầu tư có thể bao gồm các biện pháp ưu đãi đầu tư và hỗ trợ đầu tư Khi các nhà đầu tư quyết định và tiến hành hoạt động đầu tư tại Việt Nam, với phương hướng phát triển kinh tế làm nòng cốt, nhà nước luôn khuyến khích các nhà đầu tư trong và ngoài nước sẽ được hưởng các ưu đãi đầu tư và sẽ được hỗ trợ đầu tư nếu các nhà đầu tư thực hiện đầu

tư vào các lĩnh vực mà Nhà nước quy định, vào những nơi có điều kiện Kinh tế – xã hội khó khăn hoặc các ngành nghề thuộc danh mục ưu đãi đầu tư của Nhà nước Ưu đãi đầu tư và hỗ trợ đầu tư có tầm quan trọng chiến lược trong sự tăng trưởng kinh tế và mang lại nhiều tác động tích cực đến kinh tế- xã hội của mỗi quốc gia Như vậy, để phân loại các biện pháp khuyến khích đầu tư, có thể dựa trên phân loại ưu đãi và hỗ trợ đầu tư, bao gồm: Ưu đãi về tài chính; ưu đãi về chính sách sử dụng đất, mặt nước,mặt biển; các biện pháp hỗ trợ về thủ tục hành chính;…

1.3.2.1 Các ưu đãi về tài chính

Các ưu đãi về tài chính có thể là ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế xuất nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế chuyển lợi nhuận ra nước ngoài,…

Ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp:

Một trong những vấn đề mà nhà đầu tư quan tâm khi thực hiện dự án đầu tư là

ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp Ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp là một trong những công cụ mà các nhà lập pháp Việt Nam sử dụng để thu hút đầu tư đặc biệt là đầu tư nước ngoài Trong trường hợp công ty có vốn đầu tư nước ngoài thực hiện một dự án đâu tư mới thì để dự án đó được hưởng ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp thì phải đáp ứng một số yêu cầu nhất định Chẳng hạn, đối với doanh nghiệp, điều kiện là doanh nghiệp đó thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ và nộp thuế theo kê khai; Hoạch toán riêng phần thu nhập từ hoạt động được ưu đãi thuế với phần không được ưu đãi thuế Đối với dự án mới, một số điều kiện như Dự

án được cấp Giấy chứng nhận đầu tư lần đầu từ ngày 01/01/2014 và phát sinh doanh thu của dự án đó sau khi được cấp Giấy chứng nhận đầu tư; Dự án đầu tư trong nước gắn với việc thành lập doanh nghiệp mới có vốn đầu tư dưới 15 tỷ đồng Việt Nam và không thuộc Danh mục lĩnh vực đầu tư có điều kiện được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp từ ngày 01/01/2014;…

Tuy nhiên, có một số trường hợp dự án đầu tư mới không được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp như: Dự án đầu tư hình thành từ việc: chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, chuyển đổi hình thức doanh nghiệp theo quy định của pháp luật; Dự án đầu tư hình thành từ việc chuyển đổi chủ sở hữu;…

Ưu đãi về thuế xuất nhập khẩu

Thuế nhập khẩu là một loại thuế mà một quốc gia hay vùng lãnh thổ đánh vào hàng hóa có nguồn gốc từ nước ngoài trong quá trình nhập khẩu Thuế xuất nhập khẩu có thể được dùng như công cụ bảo hộ mậu dịch, có tác động là giảm nhập khẩu bằng cách làm cho chúng trở nên đất hơn so với các mặt hàng thay thế có trong nước, giảm xuất khẩu do nhà nước không khuyến khích xuất khẩu các mặt hàng sử dụng nguồn tài nguyên khan hiếm đang bị cạn kiệt, hay các mặt hàng quan trọng với sự an toàn an ninh quốc gia;… Những tác động nêu trên của thuế xuất nhập khẩu là một trong những nguyên nhân lo ngại của các chủ đầu tư khi thực hiện hoạt động đầu tư của mình Chính vì vậy, để phá bỏ rào cản và khuyến khích đầu tư, nhà nước đã ban hành quy định nhà đầu miễn thuế nhập khẩu đối với hàng hóa bao gồm các thiết bị, máy móc, vật tư, phương tiện vận tải và hàng hóa khác để thực hiện dự án đầu tư tại Việt Nam

Ngoài các ưu đãi kể trên, các nhà đầu tư còn được hưởng các ưu đãi về thuế giá trị gia tăng, nhà nước chủ trương miễn thuế giá trị gia tăng đối với một số hàng hóa, hoạt động phục vụ đầu tư nhất định; hay ưu đãi liên quan đến vấn đề về chuyển lỗ kinh doanh, doanh nghiệp có lỗ được chuyển lỗ sang năm sau; số lỗ này được trừ vào thu nhập tính thuế Thời gian được chuyển lỗ không quá năm năm, kể từ năm tiếp theo năm phát sinh lỗ

1.3.2.2 Các ưu đãi về chính sách sử dụng đất, mặt nước, mặt biển

Các doanh nghiệp đầu tư vào các dự án thuộc các lĩnh vực khuyến khích đầu tư hoặc đầu tư vào địa bàn được khuyến khích đầu tư sẽ được hưởng một số ưu đãi liên quan đến việc sử dụng đất như: giá thuê đất, thời hạn thuê đất Đối với việc sử dụng mặt nước, mặt biển, Chính phủ Việt Nam cũng ban hành những khung giá tương đối ổn định và có những ưu đãi cụ thể, đặc biệt là với những dự án thuộc đối tượng đặc biệt khuyến khích đầu tư hoặc khuyến khích đầu tư

Chính sách ưu đãi về đất đai được nhà nước cho thuê đất, thuê mặt nước thực hiện dự án đầu tư nghiên cứu, nhân giống, nuôi trồng dược liệu được quy định tại Khoản 1 Điều 8 Nghị định 65/2017/NĐ-CP chính sách đặc thù về giống, vốn và công nghệ trong phát triển, nuôi trồng, khai thác dược liệu có hiệu lực từ ngày 05/07/2017 Cụ thể là:

Trường hợp được nhà nước cho thuê đất, thuê mặt nước để nuôi trồng, xây dựng nhà xưởng, kho chứa dược liệu thì được miễn, giảm tiền thuê đất, thuê mặt nước theo quy định của pháp luật đất đai

1.3.2.3 Các biện pháp hỗ trợ về thủ tục hành chính

Thủ tục hành chính về đầu tư đang là rào cản trong môi trường kinh doanh như các thủ tục xin đăng ký kinh doanh, giải phóng mặt bằng, xin giấy phép xây dựng,… Để tiếp tục tăng cường năng lực cạnh tranh trên lĩnh vực thu hút đầu tư trong và ngoài nước thì Nhà nước cần tạo môi trường đầu tư thông thoáng hơn, đặc biệt là giảm bớt các rào cản về hành chính tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài khi đầu tư vào Việt Nam, có chính sách bảo đảm hấp dẫn, công bằng, minh bạch và thống nhất cho các nhà đầu tư Các biện pháp cụ thể như: tạo ra đầu mối duy nhất để các nhà đầu tư nước ngoài có thể liên hệ để xin cấp phép đầu tư; rút ngắn thời gian cấp phép đầu tư cho các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài; cải thiện cách thức đăng kí cấp phép đầu tư; thành lập Cục đầu tư trực tiếp nước ngoài với cơ cấu gồm 3 trung tâm xúc tiến đầu tư tại 3 tỉnh Bắc, Trung, Nam Vai trò của Cục như một trung tâm dịch vụ hỗ trợ, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ được cung cấp đầy đủ các thông tin về môi trường đầu tư, các thủ tục cấp phép cần thiết cho việc thành lập và hoạt động của doanh nghiệp

1.3.2.4 Các biện pháp ưu đãi, hỗ trợ để khuyến khích đầu tư khác

Ngoài những ưu đãi về thuế; sử dụng đất, mặt nước, mặt biển; ưu đãi các thủ tục hành chính, còn có những biện pháp ưu đãi, hỗ trợ khác cho các nhà đầu tư như: Ưu đãi về chuyển giao công nghệ, các doanh nghiệp được cho vay vốn với lãi suất ưu đãi, hỗ trợ lãi suất vay để thực hiện chuyển giao công nghệ, hỗ trợ kinh phí thông qua thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ hoặc hỗ trợ trực tiếp; hay ưu đãi đào tạo nhân công; ưu đãi về ngoại hối;…

1.3.3 Vai trò của các biện pháp khuyến khích đầu tư

Thu hút đầu tư trong và ngoài nước là chủ trương quan trọng của bất cứ quốc gia nào Không chỉ khuyến khích các nhà đầu tư thực hiện đầu tư vào các loại hình doanh nghiệp, nhà nước còn tăng cường khuyến khích các nhà đầu tư vốn vào những địa bàn, lĩnh vực và ngành nghề trọng điểm sao cho phù hợp với hướng phát triển của cả nền kinh tế Việc đưa ra các biện pháp khuyến khích đầu tư có ý nghĩa nhằm cải thiện môi trường đầu tư, tạo môi trường đầu tư hấp dẫn, thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước Với ý nghĩa to lớn đó, các biện pháp khuyến khích đầu

tư giữ một vai trò vô cùng quan trọng, không chỉ với doanh nghiệp, nhà nước mà với cả nền kinh tế

1.3.3.1 Vai trò đối với doanh nghiệp

Các doanh nghiệp khi thực hiện đầu tư là đã quyết định hi sinh nguồn lực ở hiện tại để thu về các kết quả cao hơn trong tương lai Tuy nhiên, những rào cản về môi trường pháp lý, môi trường tự nhiên, môi trường kinh tế – xã hội,… đã tác động không nhỏ đến hoạt động đầu tư Do đó, các biện pháp khuyến khích đầu tư đóng góp vai trò quan trọng khi đã giảm thiểu, hạn chế và xóa bỏ được những rào cản trong đầu tư, tạo một môi trường đầu tư thông thoáng, cởi mở, có sức hấp dẫn và khi đó, doanh nghiệp chính là những người được hưởng lợi, có khả năng cạnh tranh cao hơn, giúp doanh nghiệp thu lợi lớn hơn, là điều kiện để doanh nghiệp gia tăng vốn tự có, thực hiện tái đầu tư và các hoạt động khác nhằm mục tiêu lợi nhuận

1.3.3.2.Vai trò đối với nhà nước

Thông qua việc ban hành và áp dụng các biện pháp đầu tư, nhà nước chủ động

cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng chủ quan của mình; khai thác có hiệu quả tài nguyên của đất nước; tạo thêm công ăn việc làm; đẩy mạnh hoạt động đầu tư, tăng tích luỹ cho sự nghiệp công nghiệp hoá đất nước; nhanh chóng tạo được chỗ đứng vững chắc của nước ta trong phân công lao động quốc tế, tạo được thế mạnh trên thị trường quốc tế

1.3.3.3.Vai trò đối với nền kinh tế

Đối với nền kinh tế, các biện pháp khuyến khích đầu tư góp phần thu hút vốn đầu tư trong nước nhằm thúc đẩy tốc độ phát triển kinh tế khu vực, góp phần kích thích tăng trưởng kinh tế; tạo ra sự đồng bộ của hệ thống pháp luật đầu tư, phù hợp với thông lệ quốc tế Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp khuyến khích đầu tư đầu tư cần được xem xét cẩn trọng vì đây là chính sách ảnh hưởng đến hệ thống thuế quốc gia và những hạn chế về ngân sách mà nó tạo ra đối với nước sở tại Các biện pháp khuyến khích đầu tư cần phải được rà soát liên tục nhằm đánh giá tính hiệu quả của các biện pháp và giám sát để xác định liệu các biện pháp đó có thực sự mang lại kết quả như mong đợi hay không

1.3.4 Các yếu tố liên quan trong khuyến khích đầu tư

1.3.4.1 Yếu tố kinh tế vĩ mô

Trong các yếu tố liên quan trong khuyến khích đầu tư, yếu tố kinh tế vĩ mô là một yếu tố cơ bản nhất,bao gồm các yếu tố như: Độ mở cửa kinh tế quốc tế của quốc gia tiếp nhận; sự ổn định môi trường kinh tế vĩ mô; chiến lược thu hút vốn để phát triển kinh tế – xã hội của quốc gia và hệ thống pháp luật của nước tiếp nhận vốn đầu tư

Toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hoá thương mại đã và đang là

xu thế nổi bật của kinh tế thế giới đương đại Các quốc gia hợp tác cùng tồn tại và phát triển Quốc gia có mức độ mở cửa càng lớn thì các biện pháp khuyến khích đầu

tư càng được tăng cường và ngược lại

Về sự ổn định môi trường kinh tế vĩ mô như ổn định về kinh tế, chính trị, xã hội; là điều kiện quan trọng để thu hút các nhà đầu tư Với môi trường kinh tế bất ổn thì hoạt động đầu tư tại nơi này sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro kinh doanh mà các nhà đầu tư không thể lường trước được Do đó, các nhà đầu tư sẽ hạn chế khi tham gia vào những nước có môi trường kinh tế vĩ mô kém ổn định

Đối với yếu tố chiến lược thu hút vốn để phát triển kinh tế – xã hội của quốc gia, xét trên bình diện chung cả nước, trong bối cảnh ngân sách hạn chế, chủ trương xuyên suốt là thu hút các nguồn lực từ xã hội để tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội Tập trung cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh và hướng tới thu hút dự án đầu tư có vai trò động lực và tác động quan trọng cho sự phát triển kinh tế xã hội của quốc gia tiếp nhận đầu tư

Một yếu tố kinh tế vĩ mô quan trọng liên quan đến khuyến khích đầu tư là hệ thống pháp luật của nước tiếp nhận vốn đầu tư Những quy định của pháp luật thông thoáng đã mở rộng quyền tự chủ trong hoạt động đầu tư, kinh doanh của các nhà đầu tư bằng việc xóa bỏ một loạt rào cản đầu tư không phù hợp với thông lệ kinh tế thị trường và cam kết hội nhập quốc tế, tạo cơ sở pháp lý cho việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh theo hướng ngày càng thuận lợi, minh bạch và bình đẳng giữa các nhà đầu tư

1.3.4.2 Nhân tố nội địa của địa phương tiếp nhận vốn đầu tư

Liên quan đến khuyến khích đầu tư, nhân tố nội địa của địa phương với sự phát triển cơ sở hạ tầng là một điều kiện vật chất để các nhà đầu tư quyết định tiến hành hoạt động đầu tư Cơ sở hạ tầng có thể là mạng lưới giao thông, hệ thống điện, cấp thoát nước, sân bay, cảng biển, mạng lưới thông tin liên lạc,…Cơ sở hạ tầng tốt là yếu tố quan trọng giúp nhà đầu tư giảm thiểu chi phí, tạo thuận lợi cho các nhà đầu

tư có thể triển khai các hoạt động đầu tư có hiệu quả, đạt được lợi nhuận như mong muốn

Ngoài yếu tố về sự phát triển cơ sở hạ tầng thì yếu tố như địa lý thuận lợi, địa chất ổn định, nguồn nhân lực dồi dào, nhân công giá rẻ, tài nguyên thiên nhiên phong phú cũng là một yếu tố quan trọng giúp thu hút các nhà đầu tư

Thủ tục hành chính và tư tưởng thái độ của lãnh đạo địa phương cũng là các yếu tố tác động mạnh và góp phần tạo nên sự thành công của việc thu hút vốn đầu tư vào địa phương đó Nếu thủ tục hành chính đơn giản, rõ ràng, gọn nhẹ thì sức hút đối với các nhà đầu tư càng lớn Nếu lãnh đạo địa phương nhận thức và thấy rõ được vai trò quan trọng của vốn đầu tư thì sẽ có những chính sách ưu tiên, tạo điều kiện thuận lơi, cải thiện môi trường đầu tư, chủ động tìm đối tác đầu tư phù hợp để thu hút vốn đầu tư vào địa phương mình

1.3.4.3 Nhân tố liên quan đến các nhà đầu tư nước ngoài

Các quốc gia muốn thu hút vốn đầu tư nước ngoài thì ngoài yếu tố hoàn thiện môi trường đầu tư, hệ thống pháp luật và các chính sách đối ngoại,… thì còn phải chú trọng đến các chiến lược và tiềm lực tài chính của các nhà đầu tư nước ngoài Với các nhà đầu tư có khả năng tài chính thì khi các quốc gia tạo điều kiện thuận lợi và có cơ hội kinh doanh thì mới tiến hành đầu tư được

1.4 Những quy định của pháp luật về bảo đảm đầu tư và khuyến khích đầu tư theo Luật Đầu tư

Tại Việt Nam, quyền tự do kinh doanh được Hiến pháp 2013 ghi nhận “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm”14 Trên cơ sở thể chế hóa Hiến pháp 2013, Luật Đầu tư đã quy định những chính sách của nhà nước đối với đầu tư kinh doanh nhằm bảo đảm, khuyến khích việc đầu tư kinh doanh của các cá nhân, tổ chức Luật Đầu tư quy định về bảo đảm đầu tư và khuyến khích đầu tư như sau:

1.4.1 Nội dung pháp luật về các biện pháp bảo đảm theo Luật Đầu tư

1.4.1.1 Bảo đảm quyền sở hữu tài sản

Quy định pháp luật Việt Nam hiện nay đã chú trọng đến việc khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư thực hiện hoạt động đầu tư tại Việt Nam Như đã phân tích trong mục trên, bảo đảm quyền sở hữu tài sản là một trong những nguyên tắc bảo đảm đầu tư mà theo nguyên tắc này nhà đầu tư được quyền

14 Điều 33, Hiến pháp 2013

thực hiện hoạt động đầu tư kinh doanh trong các ngành, nghề mà pháp luật không cấm, được tự chủ quyết định hoạt động đầu tư kinh doanh theo quy định pháp luật ; được tiếp cận, sử dụng các nguồn vốn tín dụng, quỹ hỗ trợ, sử dụng đất đai và tài nguyên khác theo quy định của pháp luật; Nhà nước công nhận và bảo hộ quyền sở hữu về tài sản, vốn đầu tư, thu nhập và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của nhà đầu tư

Bảo đảm đầu tư là một nội dung quan trọng được nhà nước chú trọng và đưa vào các quy định pháp luật từ khá lâu Ngay trong Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt

Nam năm 1987 có quy định: “Trong quá trình đầu tư vào Việt Nam, vốn và tài sản của các tổ chức, cá nhân nước ngoài không bị trưng dụng hoặc tịch thu bằng biện pháp hành chính, xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài không bị quốc hữu hoá”15 Quy định bảo đảm rằng vốn và tài sản của các nhà đầu tư tại Việt Nam sẽ không bị tịch thu, trưng dụng hay quốc hữu hóa Ngoài ra, nhà đầu tư có thể chuyển về nước lợi nhuận thu được trong quá trình kinh doanh, những khoản tiền cho việc cung cấp kỹ thuật hoặc dịch vụ; tiền gốc và lãi của các khoản cho vay trong quá trình hoạt động; vốn đầu tư và các tài sản khác thuộc quyền sở hữu hợp pháp của chủ đầu tư Tuy nhiên, quy định trong Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987 về bảo đảm đầu tư còn sơ sài, chưa lường trước hết các trường hợp có thể xảy ra trong quá trình hoạt động đầu tư Năm 1996, Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam được sửa

đổi, bổ sung quy định trường hợp khác “Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, bảo đảm lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư nước ngoài trong hoạt động chuyển giao công nghệ tại Việt Nam Trong trường hợp do thay đổi quy định của pháp luật Việt Nam mà làm thiệt hại đến lợi ích của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các bên tham gia hợp đồng hợp tác kinh doanh đã được cấp giấy phép, thì Nhà nước có biện pháp giải quyết thoả đáng đối với quyền lợi của nhà đầu tư”16 So với năm 1987, Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1996 có điểm mới, nổi bật là quy định thêm về việc bảo đảm quyền sở hữu công nghiệp Với sự phát triển kinh tế, sự bùng nổ của công nghệ

15 Điều 21 Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1987

16 Điều 21 Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1996

thông tin đòi hỏi các nhà đầu tư phải nhanh chóng đưa vào thị trường sự thay đổi về công nghệ để tăng sức cạnh tranh, do đó bổ sung quy định về bảo đảm quyền sở hữu công nghiệp là một bước tiến có ý nghĩa quan trọng, góp phần thu hút đầu tư và giúp đất nước bắt kịp xu thế hội nhập quốc tế Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam năm 1996 cũng quy định trường hợp pháp luật có thay đổi mà làm thiệt hại đến lợi ích của nhà đầu tư thì nhà nước sẽ có biện pháp giải quyết thỏa đáng đối với quyền lợi của nhà đầu tư Thực tế cho thấy, theo thời gian, pháp luật luôn luôn có sự điều chỉnh, sửa đổi bổ sung hay hủy bỏ để phù hợp với thực trạng thi hành Do vậy, quy định nêu trên là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn, tuy nhiên thế nào là giải quyết thỏa đáng quyền lợi của nhà đầu tư, hay các biện pháp giải quyết chi tiết như thế nào vẫn là một dấu hỏi cho pháp luật Việt Nam khi màtrong giai đoạn hiện nay, pháp luật vẫn chưa có quy định cụ thể điều chỉnh, hướng dẫn nội dung này Khắc phục những hạn chế của các quy định về đầu tư trước đây, Luật Đầu tư 2014 được

ban hành với một nội dung mới quan trọng “Trường hợp Nhà nước trưng mua, trưng dụng tài sản vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia; tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai thì nhà đầu tư được thanh toán, bồi thường theo quy định của pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản và quy định khác của pháp luật có liên quan”17 Theo quy định này, mọi nhà đầu tư có hoạt động đầu tư theo quy định pháp luật Việt Nam đều được bảo đảm về quyền sở hữu tài sản hợp pháp Các biện pháp bảo đảm quyền sở hữu tài sản hợp pháp của các nhà đầu tư có hiệu lực kể từ khi các nhà đầu tư bắt đầu triển khai dự án đầu tư mà không cần phải thông qua bất cứ thủ tục hành chính nào khác Quy định này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc tạo sự yên tâm về mặt pháp lý cho các chủ đầu tư, giúp các nhà đầu tư yên tâm trước sự bảo hộ về tài sản hợp pháp của mình không bị quốc hữu hóa hay tịch thu Trừ trường hợp bất khả kháng vì lý do quốc phòng, an ninh hay tình trạng khẩn cấp thì nhà nước được phép trưng mua, trưng dụng nhưng nhà nước sẽ thanh toán, bồi thường cho chủ đầu tư, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ đầu tư được bảo hộ

17 Khoản 2, Điều 9 Luật Đầu tư Việt Nam 2014

1.4.1.2 Bảo đảm hoạt động đầu tư kinh doanh

Trong điều kiện kinh tế thị trường như hiện nay, nhằm mục đích tăng cường đầu

tư phát triển kinh tế, nhà nước đã bảo đảm tạo môi trường cạnh tranh phát triển lành mạnh và bảo hộ đầu tư Bên cạnh những đảm bảo về quyền sở hữu tài sản, nhà nước còn đảm bảo hoạt động đầu tư kinh doanh Theo đó, pháp luật quy định một số hoạt động nhà đầu tư không bắt buộc phải thực hiện, cụ thể:

“ 1 Nhà nước không bắt buộc nhà đầu tư phải thực hiện những yêu cầu sau đây:

a) Ưu tiên mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước hoặc phải mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ từ nhà sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ trong nước;

b) Xuất khẩu hàng hóa hoặc dịch vụ đạt một tỷ lệ nhất định; hạn chế số lượng, giá trị, loại hàng hóa và dịch vụ xuất khẩu hoặc sản xuất, cung ứng trong nước; c) Nhập khẩu hàng hóa với số lượng và giá trị tương ứng với số lượng và giá trị hàng hóa xuất khẩu hoặc phải tự cân đối ngoại tệ từ nguồn xuất khẩu để đáp ứng nhu cầu nhập khẩu;

d) Đạt được tỷ lệ nội địa hóa đối với hàng hóa sản xuất trong nước;

đ) Đạt được một mức độ hoặc giá trị nhất định trong hoạt động nghiên cứu và phát triển ở trong nước;

e) Cung cấp hàng hóa, dịch vụ tại một địa điểm cụ thể ở trong nước hoặc nước ngoài;

g) Đặt trụ sở chính tại địa điểm theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.” 18

Về việc mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ, nhà đầu tư có thể thực hiện trong nước hoặc không thực hiện ở trong nước Quy định này giúp cho nhà đầu tư tự do lựa chọn sử dụng dịch vụ, hàng hóa được cung ứng từ nước ngoài, là một lợi thế bởi

18 Điều 10, Luật Đầu tư 2014