THUỐC điều TRỊ đái THÁO ĐƯỜNG (CHUẨN NGÀNH DƯỢC) pptx _ DƯỢC LÝ (slide nhìn biến dạng, tải về đẹp lung linh)

Bài giảng pptx các môn chuyên ngành dược hay nhất có tại “tài liệu ngành dược hay nhất”; https:123doc.netusershomeuser_home.php?use_id=7046916. Slide bài giảng môn dược lý pptx dành cho sinh viên chuyên ngành dược. Trong bộ sưu tập có trắc nghiệm kèm đáp án chi tiết từng bài, giúp sinh viên tự ôn tập và học tập tốt môn dược lý bậc cao đẳng đại học chuyên ngành dược

THUỐC ĐIỀU TRỊ TIỂU ĐƯỜNG

Khoa Dược – Bộ môn Dược lý

Bài giảng pptx các môn chuyên ngành dược hay nhất có tại “tài liệu ngành dược hay nhất” ; https://123doc.net/users/home/user_home.php?

3 Nêu được chỉ định của 2 nhóm thuốc này.

4 Kể được các tai biến các thuốc điều trị ĐTĐ

5 Vận dụng được 2 nhóm thuốc điều trị ĐTĐ

I ĐẠI CƯƠNG VỀ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Định nghĩa

 Tình trạng rối loạn chuyển hóa glucid gây tăng đường huyết mạn tính do thiếu insulin

tương đối hoặc tuyệt đối của tụy.

 Nhiệm vụ chính trong điều trị ĐTĐ là quản lý tốt mức đường huyết.

I ĐẠI CƯƠNG VỀ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Tiêu chí chẩn đoán đái tháo đường của ADA-1997

 ĐTĐ được chẩn đoán dựa vào 1 trong 3 tiêu chuẩn sau (nếu không có tiêu chuẩn tăng đường huyết cấp tính, xét nghiệm phải được xác định lại lần 2).

1 Đường huyết tương lúc đói (FPG) : 126mg/dl.mg/dl.

2 Đường huyết tương bất kỳ  200mg/dl + tiểu nhiều,

uống nhiều, sụt cân.

3 Nghiệm pháp dung nạp glucose :  200 mg/dl

4 HbA1c  6,5 % (xét nghiệm phải được thực hiện bằng phương pháp sắc ký lỏng cao áp) ADA 2010

Phân loại đái tháo đường

 ĐTĐ type 1 (do tự miễn hoặc vô căn) : Tế bào

 bị hủy, thường đưa đến thiếu Insulin tuyệt đối

Phân biệt ĐTĐ type 1 và type 2

Tuổi khởi bệnh điển hình

Yếu tố làm xuất hiện bệnh

T bào beta đảo tụy ế bào beta đảo tụy

Cân nặng

Insulin huyết tương

Nhiễm toan ceton

Thuốc tiểu đường uống

Điều trị bằng insulin

< 30 tuổi Bất thường miễn dịch

Bị phá hủy

BT hoặc gầy Không có, ít Dễ bị

Không đáp ứng Cần, bắt buộc

> 40 tuổi

↓ tiết và đề kháng I Khơng bị phá hủy Mập

Thấp, bt, cao

Ít có khả năng Có đáp ứng Có khi cần

Dấu hiệu của bệnh ĐTĐ

- Đi tiểu thường xuyên

- Bộ phận sinh dục dễ bị sưng và nhiễm nấm

Biến chứng

 Biến chứng cấp:

- Nhiễm toan ceton.

- Hôn mê tăng áp lực thẩm thấu.

- Hạ đường huyết < 3,5 mmol/l

 Nguyên nhân do:

- Thuốc, không do thuốc

- Nhiễm toan lactic: typ 2 (thường gặp Biguanid)

Với ĐTĐ typ 1:

- Kiểm soát glucose máu tốt và tránh nhiễm

toan ceton.

- Ổn định thể trọng (giữ mức bình thường).

- Tránh phát triển biến chứng thoái hóa.

- Tránh tai biến do điều trị.

Điều trị

Điều trị

- Kiểm soát glucose máu tốt.

- Kiểm soát tốt chế độ ăn và vận động thể lực, giảm cân (nếu béo phì).

- Điều trị tốt các yếu tố nguy cơ phối hợp (THA, rối loạn lipid máu) và biến chứng

Kiểm soát đường huyết:

 Mức glucose máu trước khi ăn là 4-7

mmol/L, sau ăn là <10 mmol/L

 Mức HbA1c duy trì ở 7,0% là phù hợp.

 Cần thay đổi kế hoạch điều trị khi HbA1c

> 8.

Điều trị

Mục tiêu điều trị được khuyến cáo của Châu Á Thái Bình Dương

Go (mmol/l)

G bất kỳ (mmol/l)

4,4 - 6mg/dl.,1 4,4 - 8

< 7

< 10

> 7

> 10 HbA1c < 6mg/dl.,2% 6mg/dl.,2 - 8% > 8%

Mục tiêu điều trị của ADA (Hiệp Hội ĐTĐ Hoa Kỳ)

đạt đến khi điều trị

Cần thay đổi kế hoạch điều trị

 Kiểm soát huyết áp

 Điều trị béo phì

- Orlistat và sibutramin.

- Sau 12 tuần điều trị mà không giảm được 5% trọng lượng cơ thể so với lúc bắt đầu thì phải ngừng thuốc

- WHR (eo/mông) 0,7 cho nữ và 0,9 cho nam

Điều trị

- Bản chất là peptid.

- Nguồn gốc: từ bò, từ lợn hoặc tái tổ hợp theo cấu trúc gen người

- Dùng đường tiêm dưới da là chủ yếu.

- Dễ bị phân hủy bởi acid dạ dày và dịch vị.

- Do tế bào β của tuyến tụy sản xuất.

- Là polypetid gồm 2 chuỗi A và B.

 A : 21 Aa

 B : 30 Aa

S S

S S

NH2 11

19 7

CƠ CHẾ PHÓNG THÍCH INSULIN CỦA TẾ BÀO β

TÁC DỤNG CỦA INSULIN

A Bàng tiết: tác dụng của insulin lên các

B Nội tiết

 Tế bào gan :

 Giảm phóng thích glucose (ức chế ly giải

glycogen và tân sinh glucose).

 Tế bào cơ vân :

Tăng bắt giữ (tổng hợp glycogen) và sử dụng glucose.

Tăng tổng hợp protein.

Giảm ly giải protein.

Tăng bắt giữ kali (giảm kali máu).

 Gây tăng cân.

B Nội tiết

 Mỡ : tăng tổng hợp lipid

 Tăng tổng hợp triglycerid

 Ức chế sự thủy phân triglyceride

 Tăng men lipoprotein lipase (men này gắn

vào nội mạc mao mạch) có tác dụng thủy phân triglycerid trong các tiểu phân lipoprotein lưu thông

B Nội tiết

CƠ CHẾ TÁC DỤNG CỦA INSULIN





Tyrosin kinase

 Chất vận chuyển

Chuyên chở glucose vào trong tế bào

NGỒI TB

TRONG TB

DƯỢC ĐỘNG HỌC

 Hấp thu: thường IV hoặc SC

- SC: cánh tay, bụng, mơng, đùi.

- SC da bụng hấp thu nhiều nhất.

- SC da đùi hấp thu ít nhất.

- Hấp thu tốt khi dùng chung với Zn.

- Cách dùng khác

- Uống (ít dùng vì bị phân hủy bởi pepsin ).

- Dạng toạ dược

- Dạng khí dung

Cánh tay

Bụng

mông

đùi

 Chuyển hóa: Ở gan (50%), thận, cơ, não

CÔNG DỤNG INSULIN: ĐT TIỂU ĐƯỜNG

 Type 1.

 Người lớn tuổi gầy.

 Type 2 thất bại với thuốc uống.

 Type 2 có biến chứng.

 Type 2 có sử dụng corticoid.

 Người có thai.

Các loại Insulin

 Insul i n ch i ết xuất từ tuyến tụy heo (d ng) ị ứng) ứng)

 Insul i n ch i ết xuất từ tuyến tụy bò (d ng) ị ứng) ứng)

 Hỗn hợp g i ữa Insul i n bò và Insul i n heo

 Insul i n bán tổng hợp : Dùng enzym để biến đổi insulin lợn giống hệt insulin người: Velosulin human

 Tổng hợp bằng phương pháp tá i tổ hợp AND (Human R, Novolin R).

 Insulin analog : Tái tổ hợp AND thay đổi

cấu trúc phân tử insulin người để tạo ra một phân tử insulin mới có thời gian khởi đầu tác dụng nhanh, giống với insulin trong cơ thể : Insulin lispro, Insulin aspart, Insulin glargin, Insulin detemir

Các loại Insulin

Insulin Lispro

Insulin Glargin

Insulin Detemir (nền)

Các chế phẩm của Insulin

Khác biệt quan trọng của các chế phẩm là thời gian khởi đầu và thời gian tác dụng

 Loại khởi đầu cực nhanh và tác dụng rất ngắn

Insulin lispro, Insulin aspart

 Loại khởi đầu nhanh và tác dụng ngắn : Insulin kẽm tinh thể, Regular Insulin.

 Loại tác dụng trung bình : NPH Insulin, Lent

Insulin

 Loại khởi đầu chậm và tác dụng dài: Ultralent

Insulin, Insulin glargin, detemir

Chú ý

 Insulin tác dụng ng n ( ắn ( Insulin lispro, aspart, regular) :

IV, IM, SC

 Insulin ( NPH, Lent, Utralent, glargin ): IM, SC

 Lent Insulin dành cho người nhạy cảm với Protamin

 Khi trộn Lent Insulin với Regular Insulin nên tiêm ngay sau khi trộn sẽ tránh được tương tác.

 Bất cứ 1 sự thay đổi nào (loại Insulin, nhà sản xuất… ) Đều phải xem lại liều dùng và điều chỉnh liều cho thích hợp

Các chế phẩm được trộn sẵn

 Regular Insulin và NPH : 30/70 hoặc 50/50

 Lispro Insulin và NPH : 25/75

 Insulin aspart và Protaminated insulin aspart 30/70

 Insulin lispro và Protaminated insulin lispro 25/75

=> Insulin td ngắn + Insulin td trung bình

Các chế phẩm Insulin

 Điều trị bệnh nhân ĐTĐ týp 1 và 2 Là một dạng bột hít chứa insulin người tái tổ hợp (rDNA).

 Kiểm tra chức năng hô hấp.

 Dùng 10-15 phút trước mỗi bữa ăn và vẫn cần tiêm dưới da các insulin tác dụng kéo dài

 Chống chỉ định dùng Exubera ở những bệnh nhân

có bệnh phổi mãn tính và bệnh nhân hút thuốc lá

Insulin Hít (Afrezza)

Ba chế độ điều trị

 Thường qui 1 – 2 lần /ngày

 Tiêm insulin dưới da nhiều lần MSI (Multiple Subcutaneous Injections) 3 lần/ngày

 Truyền liên tục dưới da CSII (Continuous

Subcutaneous Insulin Infusion)

insulin

Phương tiện sử dụng insulin

 Kim và ống tiêm insulin có chia vạch đơn vị: thường dùng, đau, khó tự tiêm

 Bút tiêm Insulin: liều chính xác, thuận lợi khi

di chuyển, đắt tiền

 Bơm Insulin: dùng để tiêm truyền liên tục

Insulin dưới da (CSII) cho những BN cần kiểm soát đường huyết chặt chẽ

Kim, ống tiêm insulin Bút tiêm insulin

Bơm tiêm insulin

 Đơn vị Insulin : đơn vị quốc tế IU(intenational unite)

1 IU = 0,04082 mg

24 IU 1 mg ≈ 1 mg

 Ký hiệu U : IU/ml

- Loại U 100 thường dùng cho người lớn

- Loại U 40 dùng cho trẻ em

- Loại U 500 dùng cho bn đề kháng với Insulin

nặng.

 Độ tinh khiết

 Proinsulin < 50 ppm : Insulin tiêu chuẩn

 Proinsulin < 10 ppm : Insulin tinh khiết

Thơng tin về insulin

Bảo quản lọ insulin

Nhiệt độ:

 Nhiệt độ từ 2-8 o C (ngăn rau hay cửa tủ lạnh) và

trong tối.

 Ở nhiệt độ phòng (25-30 o C) giữ được 4-6 tuần.

 Giữa 2 lần tiêm không cần để trong tủ lạnh.

 Không được thay đổi đột ngột nhiệt độ lọ insulin.

 Bảo quản lọ Insulin để thẳng đứng, không được lắc mạnh lọ, chỉ nên lăn trong lòng bàn tay

để làm ấm sau khi lấy ra khỏi tủ lạnh.

 Không để lọ insulin đông lạnh.

CHÚ Ý KHI SỬ DỤNG INSULIN

 Khi sử dụng lần đầu phải dò liều: 0,25 – 0,5UI/kg/ngày

- Sau đó căn cứ trên kết quả đường để ↑ hoặc ↓ liều

- Một liều đã cho thì nên giữ 2 -3 ngày.

- Trừ trường hợp đh quá cao hay quá thấp cần can thiệp ngay để tránh biến chứng hôn mê do ↑ hoặc

↓đh.

 Tiêm Insulin trước các bữa ăn.

 Ống tiêm Insulin phải thật phù hợp với loại Insulin

 Vị trí tiêm Insulin phải thay đổi

 Không cho quá 40UI cho 1 lần tiêm.

TAI BIẾN

 Dị ứng

 Kháng insulin

 Gây tăng cân và hạ đường huyết

 Loạn dưỡng nơi tiêm

+ Phì đại.

+ Teo.

 K + máu giảm.

TAI BIEÁN

 Hạ đường huyết (đường huyết < 70mg/dl)

* Xử lý:

+ Nhẹ: uống nước đường, sữa, nước trái cây, pho

mai, hoặc trái cây.

+ Nặng:

 glucose 30 - 50% : 25 – 50 ml IV sau đó tiếp tục duy trì

glucose 5 – 10 % truyền tĩnh mạch duy trì đường huyết

> 100mg/dl hoặc.

 IM glucagon Không dùng ở bệnh nhân suy gan.

 Không dùng Insulin nhanh cho lần tiêm trước khi ngủ.

TAI BIEÁN

 Tăng đường huyết dộ i ngược (Rebound hyperglycemia)

+ Hiệu ứng Somogyi : liều Insulin vào buổi tối thừa nên gây hạ đường huyết lúc ngủ

Cần phải giảm liều Insulin buổi chiều tối.

+ Hiện tượng bình minh ( Dawn phenomenon ) liều Insulin vào buổi tối thiếu

Cần thêm liều Insulin lúc tối hoặc chia liều để tiêm trước khi ngủ.

TAI BIẾN

THUỐC ĐIỀU TRỊ TIỂU ĐƯỜNG UỐNG

 Kích thích tiết Insulin từ tế bào tuyến tụy β tuyến tụy

 Ức chế hấp thu glucose từ ruột non

- Nhóm ức chế men glucosidase α glucosidase

- Thuốc làm giảm di chuyển thức ăn xuống ruột

NHÓM KÍCH THÍCH TIẾT INSULIN

 Nhóm Sulfonylureas

 Nhóm Meglitinid

 Nhĩm ức chế dipeptidyl peptidase-4

(DPP-4)

SULFONYLUREAS

Theá heä 1 : Tolbutamid, Tolazamid,

Acetohexamid, Chlorpropamid

Theá heä 2 : Glyburid, Glipizid, Gliclazid

Theá heä 3: Glimepirid

TÁC DỤNG

 Tác dụng tạ i tụy

- Kích thích tế bào tuyến tụy sản xuất β tuyến tụy sản xuất

insulin (đóng kênh K- ATP, mở kênh calci )

- Giảm tiết Glucagon

CHỈ CÓ TÁC DỤNG KHI TB CÒN HOẠT ĐỘNG β tuyến tụy

 Tác dụng ngoà i tụy

- Làm cho các mô nhạy cảm hơn với insulin

- Tăng ADH

- Gây tăng cân

DƯỢC ĐỘNG HỌC

 Hấp thu

Tốt nhất uống 30 phút trước các bữa ăn

 Chuyển hóa ở gan

 Thải trừ qua nước tiểu

Các thuốc ở thế hệ thứ 2 có hoạt tính 100 lần mạnh hơn thế hệ 1 do gắn với receptor chặt hơn nên gây hiệu lực tương đương ở liều thấp hơn

- Một số thuốc có thời gian bán hủy 3-4 giờ nhưng thời gian tác dụng hạ đường huyết kéo dài đến 12 - 24 giờ

Do thuốc còn gắn vào thụ thể ở tế bào 

(glibenclamide, glipizide )

- Với những bệnh nhân suy thận thì nên dùng tolbutamid, tolazamid vì những thuốc này chỉ chuyển hóa ở gan

DƯỢC ĐỘNG HỌC

CÔNG DỤNG

Điều trị tiểu đường Type 2 đơn trị hoặc phối hợp với các thuốc TĐ khác.

 Điều trị đái tháo nhạt (chlorpropamid)

* Chú ý: nên khởi đầu liều thấp rồi điều chỉnh liều đến khi đạt được kết quả mong muốn.

TAI BIẾN

 Dị ứng

 Hạ đường huyết

 Vàng da tắc mật

 Giảm bạch cầu hạt

 Dễ bắt nắng

 Hiệu ứng Antabuse

 Rối loạn tiêu hóa

 Giữ H2O hạ Na+ do tăng ADH

TAI BIEÁN

MEGLITINID

Tác dụng

 Tăng Insulin huyết nhanh sau bữa ăn

 Các glinide sẽ tách ra khỏi các R đặc hiệu khi glucose huyết giảm

 Nồng độ Insulin huyết trở về bình thường nhanh lúc đói

 Chủ yếu nhắm tới kiểm soát đường huyết sau khi ăn

MEGLITINID

Cách dùng

 Uốâng trước bữa ăn 15 đến 30 phút

 Nếu bệnh nhân có ăn thì dùng thuốc, nếu

không ăn thì không dùng thuốc

“ ONE MEAL- ONE DOSE, NO MEAL- NO DOSE”

MEGLITINID

Gây tăng cân và hạ đường huyết

Exanetide (không gây tăng cân)

Thuốc ĐT ĐTĐ mới

đồng vận GLP-1 (glucagon like peptid-1)

Thúc đẩy sự tổng hợp và phóng thích

cách kéo dài thời gian làm rỗng dạ dày và

có thể còn kích thích sự tăng trưởng và tân sinh của tế bào beta tuyến tụy

Vai trò GLP - 1

Vai trò GLP - 1

(90 giây) và bị phân hủy bởi enzym dipeptidyl peptidase (DPP-IV).

tự nhiên.

Tiêm dưới da, ngày 2 lần, trong vòng 1 giờ

trước các bữa sáng & chiều

 Đây là một chất có tác dụng kéo dài để điều trị ĐTĐ typ II

Tác dụng trên dạ dày, gan, tuyến tụy và não

để cùng hiệp đồng điều hòa lượng đường

huyết

Exenatide

NHÓM TĂNG NHẠY CẢM VỚI INSULIN Ở MÔ

DẪN XUẤT BIGUANID

 Phenformin

 Metformin ( Glucophage )

Tác dụng

↓ sản xuất G ở gan (ức chế sự tân tạo G)

↑sử dụng G của mô ngoại biên (cơ, mỡ)

 ↓ đề kháng với Insulin

↓ triglycerid; cholesterol toàn phần

↑nhẹ HDL-c

Thích hợp với người có thể trạng béo phì

 ↓ FPG tương đương sulfonylurea

DAÃN XUAÁT BIGUANID

Tác dụng phụ

Tiêu chảy, chán ăn, buồn nôn, miệng có vị kim loại thường gặp nhất (uống lúc bụng

no, khởi đầu liều nhỏ rồi tăng dần).

thường gặp ở bệnh nhân: suy gan, suy thận, nghiện rượu, thiếu oxy mô (suy tim, suy hô hấp, COPD).

Tác dụng phụ

DAÃN XUAÁT BIGUANID

 Troglitazon

 Pioglitazon ( Actos )

THIAZOLIDINEDION

Tác dụng

Gắn kết vào thụ thể nhân tb PPAR

- ↓ tân tạo glucose ở gan.

-↑vận chuyển G qua màng tế bào (GLUT1, GLUT 4).

- ↓ acid béo tự do.

-↑ biệt hĩa preadipocyt thành adipocyt

 ↓ FPG

Chống chỉ định

Phụ nữ có thai và cho con bú.

Bệnh nhân suy gan.

Bệnh nhân suy tim độ III, độ IV theo NYHA ( tăng tiền tải do tăng thể tích huyết tương).

Bệnh nhân có ALT > 2,5 lần trên giới hạn bình thường

 Tác dụng phụ

 Thiếu máu

 Phù

 Tăng men gan (test men gan mỗi 2 tháng/lần)

 Đau cơ, mệt mõi

 Không gây hạ đường huyết

 Gây tăng cân

 Cách sử dụng

Uống 1 lần trong ngày

(Có thể cùng với bữa ăn hay ngoài bữa ăn )

THIAZOLIDINEDION

- Thích hợp cho bn TĐ béo phì

- Khi bệnh nhân không dung nạp Metformin

ỨC CHẾ ENZYM  GLUCOSIDAZA

- ACARBOZ ( Glucobay, Precose )

- MIGLITOL

- VOGLIBOSE (BASEN)

 Tác dụng

- Ức chế hấp thu hydrat carbon ở ruột.

- Thuốc chỉ phát huy tác dụng khi bửa ăn có carbonhydrat phức tạp.

- Không gây hạ đường huyết.

 Giảm đường huyết sau khi ăn, không có tác dụng

hạ đường huyết lúc đói. Không dùng khi tắt ruột

GIẢM DUY CHUYỂN THỨC ĂN XUỐNG RUỘT

- Giảm nồng độ glucagon huyết tương

- Tăng cảm giác no (không gây hạ đường huyết)

 giảm đường huyết sau ăn (không tăng cân).

Thuốc ức chế kênh đồng vận chuyển

Natri - Glucose (SGLT 2)

4 thuốc: Dapagliflozin ,

Canagliflozin,

Empagliflozin, Ipragliflozin

Thuốc ức chế kênh đồng vận chuyển

- Điều trị bệnh đái tháo đường.

- Thuốc có thể gây giảm cân, lợi tiểu, hạ huyết áp, cải thiện triệu chứng ở bệnh nhân suy tim.

Tác dụng phụ:

- Ít gây hạ đường huyết.

- Có thể gây nhiễm nấm, nhiễm trùng vùng niệu dục.

Thuốc ức chế kênh đồng vận chuyển

Natri - Glucose (SGLT 2)

 Chú ý:

Thầy thuốc và bệnh nhân có thể bỏ sót hiệu

ứng "euglycemia" đưa đến hậu quả nghiêm trọng.

phân hủy lipid => Tăng thể ceton niệu, tăng đường