tàil liệu khóa học siêu âm doppler mạch máu tại trung tâm y khoa medic hòa hảo do medic phối hợp trường đại học y phạm ngọc thạch tổ chức

• Dò động mạch cảnh - xoang hang là 1 bệnh lý đặc biệt , khó chẩn đoán do nằm ở vị trí sát nền sọ, thường biểu hiện lồi mắt, đỏ mắt (do phồng trướng tĩnh mạch mắt trên và tăng áp lực [r]

SIÊU ÂM DOPPLER BỆNH LÝ DÒ ĐỘNG – TĨNH MẠCH

BS CKI NGUYỄN NGHIỆP VĂN

TT Y KHOA MEDIC

TỔNG QUAN

• Dò động – tĩnh mạch là khi có thông nối bất

thường giữa động và tĩnh mạch, đưa đến sự gia tăng vận tốc dòng máu và gây ra dòng chảy rối (turbulance)

• Khi lỗ dò động – tĩnh mạch đủ lớn sẽ làm tăng

áp lực trong hệ tĩnh mạch , và tạo ra hiện

tượng phồng trướng tĩnh mạch

• Dò động – tĩnh mạch có thể do bẩm sinh hay mắc phải Vị trí dò có thể gặp ở bất cứ vị trí

nào trong cơ thể

• Dò động – tĩnh mạch mắc phải thường do chấn thương hay vết thương trực tiếp vào mạch máu , cũng có thể dò gây ra bởi nhân viên y tế ( thủthuật Seldinger , sinh thiết )

SIÊU ÂM DOPPLER KHẢO SÁT BỆNH

LÝ DÒ ĐỘNG – TĨNH MẠCH

• Sử dụng đầu dò linear độ phân giải cao 7 – 10

MHz khảo sát ở các chi hoặc mô mềm nông , sử

dụng đầu dò convex 3.5 – 5 MHz khảo sát dò

động – tĩnh mạch nội tạng hay các vùng mô mềm

ở vị trí sâu.

• Khi đặt đầu dò siêu âm hay sờ bằng tay lên chổ dò

có cảm giác rung miu.

• Hình ảnh dò động – tĩnh mạch trên siêu âm

Doppler có dạng khảm (mosaic pattern), phổ

Doppler có dạng rối , với vận tốc tâm thu và cả

tâm trương tăng cao.

• Các tĩnh mạch sau lỗ dò giãn , có phổ Doppler dạng động mạch (hiện tượng động mạch hóa tĩnh mạch).

• Dò động – tĩnh mạch ở chi thường xuất hiện với tĩnh mạch giãn ngoằn ngoèo , sưng chi

(nếu lỗ dò đủ lớn)

• Dò động – tĩnh mạch ở nội tạng hay nội sọ cóthể có hay không có triệu chứng, có thể phát hiện tình cờ bằng siêu âm hay các phương

pháp chẩn đoán hình ảnh khác

• Dò động mạch cảnh - xoang hang là 1 bệnh lý đặc biệt , khó chẩn đoán do nằm ở vị trí sát nền

sọ, thường biểu hiện lồi mắt, đỏ mắt (do phồng trướng tĩnh mạch mắt trên và tăng áp lực ở các tĩnh mạch vùng hốc mắt) , do đó bệnh nhân

thường khám chuyên khoa mắt Ở nước ta hay gặp bệnh lý này do nguyên nhân chấn thương

sọ não, hiện tượng dò xuất hiện vài tuần đến

nhiều tháng sau chấn thương, ngay cả bệnh

nhân cũng đôi khi quên có tiền căn chấn

thương đầu

DÒ ĐỘNG – TĨNH MẠCH CHI TRÊN

Bn nam , bị chấn thương va đập vào cánh tay phải

cách đây hơn 1 năm.

Hình ảnh chụp CT scan mạch máu vùng cánh tay

phải

DÒ ĐỘNG – TĨNH MẠCH CHI DƯỚI

Bn nam , 61t, người khơ me, bị sưng và tê vùng đùi, kheo

phải Tiền căn bị vết thương hỏa khí cách 30 năm

Hình ảnh siêu âm mạch máu vùng kheo phải : mạch máu giãn to, với hình ảnh dạng khảm.

Phổ siêu âm Doppler dò động – tĩnh mạch vùng kheo với vận tốc tăng cao, phổ Doppler dạng rối và thấy rõ

vị trí dò

Chụp CT scan mạch máu : thấy rõ dò động – tĩnh mạch kheo phải , tĩnh mạch kheo giãn to , ngoằn ngoèo , kéo dài lên tĩnh mạch đùi và tĩnh mạch chậu.

Bệnh nhân được mổ tại BVBD

Hình ảnh cột thắt lổ dò động – tĩnh mạch kheo

DÒ ĐỘNG – TĨNH MẠCH VÙNG DƯỚI HÀM

Bn nam , bị sưng vùng dưới hàm trái khoãng 2 tháng , tiền căn có vết thương ngoài da với sẹo khâu cũ tại địa

phương cách 3 năm.

Hình ảnh siêu âm mạch máu : dò động – tĩnh mạch hàm dưới, và tĩnh mạch sau lổ dò phồng trướng giãn to

Siêu âm Doppler có vận tốc tâm thu và tâm

trương đều tăng cao

Siêu âm Doppler tĩnh mạch giãn to sau lỗ dò với

phổ động mạch hóa

DÒ ĐỘNG – TĨNH MẠCH TRONG THẬN

Bn nữ , 51t , có triệu chứng đau tức vùng hông phải , tiểu máu gần 1 tháng nay Siêu âm có búi

dò động – tĩnh mạch vùng cực trên thận phải

Chụp CT scan thận và mạch máu thận phải: Hình ảnh búi dò động – tĩnh mạch to vùng cực trên thận phải

Hình ảnh chụp mạch máu xóa nền ( DSA): Luồn ống thông theo pp Seldinger , từ động mạch đùi phải lên

chụp trực tiếp tại động mạch thận phải.

DÒ TĨNH MẠCH CỮA – ĐỘNG MẠCH GAN:

Bn nữ , 61t, cảm giác tức vùng mạn sườn phải Hình ảnh siêu âm gan phải phản âm hổn hợp , không đồng nhất , với phân bố mạch máu có hình ảnh dạng khảm

Siêu âm Doppler với hình ảnh tĩnh mạch cữa trong gan phải giãn to, ngoằn ngoèo có phổ dò động – tĩnh

mạch, tăng cao vận tốc tâm thu và tâm trương

Hình ảnh siêu âm tĩnh mạch trên gan phải với

phổ Doppler bình thường

SIÊU ÂM DOPPLER BỆNH DÒ ĐỘNG MẠCH CẢNH– XOANG HANG

TỔNG QUAN

• Triệu chứng bệnh lý khởi phát ở mắt – hốc mắt (biểu hiện mắt cùng bên tổn thương mạch

máu)

• Thường gặp do chấn thương đầu (70 -90% ,

khởi phát sau vài tuần hoặc vài tháng hay năm)

• Tiên phát do vỡ phình động mạch cảnh trong đoạn đi qua xoang hang (xơ vữa hay bệnh

collagen)

GIẢI PHẨU HỌC.

TRIỆU CHỨNG

• Cơ năng : nghe tiếng ù ù trong tai khoảng >90% trường hợp dò trực tiếp, và khoảng 55% trong trường hợp dò gián tiếp.

• Thực thể:

- Đỏ mắt, phù nề sung huyết kết mạc ( 98%)

- Lồi mắt (95%)

- Nghe có âm thổi ở hốc mắt ( 92%)

- Liệt các dây III , IV , VI ( khoảng 50%)

- Giảm thị lực

- Tăng nhãn áp

PHÂN LOẠI ( BARROW)

• Type A: Thông nối trực tiếp từ động mạch cảnh

trong và xoang hang (hay gặp nhất), vận tốc cao.

• Type B: Thông nối gián tiếp từ các nhánh màng

cứng của động mạch cảnh trong và xoang hang

• Type C: Thông nối gián tiếp từ các nhánh màng

cứng của động mạch cảnh ngoài và xoang hang.

• Type D: Thông nối gián tiếp từ các nhánh màng

cứng của động mạch cảnh trong và động mạch cảnh ngoài và xoang hang.

PHÂN LOẠI THEO CƠ CHẾ BỆNH SINH

• Loại trực tiếp : type A

• Loại gián tiếp : type B , C , D

Bn nam, triệu chứng: sưng đỏ mắt trái từ khoảng tháng nay,

có tiền căn chấn thương đầu cách hơn 5 năm

SIÊU ÂM DOPPLER

• Tĩnh mạch mắt trên giãn to

• Đảo chiều dòng chảy tĩnh mạch

• Có hiện tượng động mạch hóa tĩnh mạch

• Siêu âm Doppler xuyên sọ : xoang tĩnh mạch hang giãn hơn bên đối diện, hình ảnh dạng khảm (mosaic pattern), phổ Doppler dạng rối

• Động mạch cảnh bên dò có vận tốc cao hơn bên đối diện

SIÊU ÂM TĨNH MẠCH MẮT TRÊN:

Tĩnh mạch mắt trên giãn ( hình L) , so với bên

bình thường (hình R)

SIÊU ÂM TĨNH MẠCH MẮT TRÊN:

Tĩnh mạch mắt trên giãn , với phổ Doppler động

mạch hóa tĩnh mạch

SIÊU ÂM TĨNH MẠCH MẮT TRÊN:

Phổ Doppler tĩnh mạch mắt trên bên bình thường

SIÊU ÂM DOPPLER XUYÊN SỌ: Xoang hang trái giãn to với hình ảnh dạng khảm Siêu âm xuyên sọ chỉ khảo sát được với 1 tỉ lệ rất thấp do

xương sọ dày, sóng âm khó xuyên qua

CHỤP CỘNG HƯỞNG TỪ (MRI)

CHỤP MẠCH MÁU XÓA NỀN (DSA : Digital Subtraction Angiography)

• Dùng pp Seldinger luồn ống thông từ động

mạch đùi lên động mạch cảnh trong để chụp

• Là tiêu chuẩn vàng để xác định chẩn đoán và

phân loại lổ dò

• Thấy được luồng thông từ động mạch cảnh –

xoang hang – tĩnh mạch mắt trên ngay thì động mạch

Hình chụp mạch máu xóa nền:

trước (hình a ) và sau điều trị (hình b )

áp , giảm – mất thị lực, liệt III , IV, IV.)

• Tiến bộ trong hiểu biết nguyên nhân bệnh sinh, chẩn đoán , và kỷ thuật điều trị

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Diagnostic Medical Sonography : The Vascular System, Ann Marie Kupinski 2013.

2 Castillo M Neuroradiology companion, methods, guidelines, and imaging fundamentals Lippincott Williams & Wilkins (2006)

ISBN:0781779499 Read it at Google Books - Find it at Amazon

3 Bithal PK, Rath GP Interventional Neuroradiology for Cavernous Fistula : A Restrospective Analysis and Anaesthetic

Carotico-Implications J Anaesth Clin Pharmacol 2005; 21(2) : 175-178 J

Anaesth Clin Pharmacol (pdf)

4 Halbach VV, Hieshima GB, Higashida RT et-al Carotid cavernous fistulae: indications for urgent treatment AJR Am J Roentgenol.

1987;149 (3): 587-93 AJR Am J Roentgenol (abstract) - Pubmed

citation

5 Bojaniæ G et al Carotid Cavernous Fistulas in Postenopausal

Women Acta Clin Croat (2008) 47 (S1): 53-57