Phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

Phát tri n b n v ng th tr ể ề ữ ị ườ ng ch ng khoán Vi t Nam trong ứ ệ

đi u ki n h i nh p kinh t qu c t ề ệ ộ ậ ế ố ế

TS Ph m Huy Hùngạ

T ng Giám đ c IncomBankổ ố Trong vài năm g n đây, Vi t Nam đầ ệ ược bi t đ n là m t qu c gia năng đ ng trong khu v c v iế ế ộ ố ộ ự ớ

t c đ tăng trố ộ ưởng kinh t cao, giai đo n 2001 – 2005 bình quân đ t 7,5%, năm 2006: 8,2% vàế ạ ạ quí I năm 2007: 7,7% Năm 2006 cũng là năm thu hút đượ ược l ng v n đ u t tr c ti p và giánố ầ ư ự ế

ti p nế ước ngoài r t l n: FDI năm 2006 đ t 10 t USD, đ u năm 2007 đã có trên 20 t USD dấ ớ ạ ỷ ầ ỷ ự

án đ i phê duy t, nhi u t p đoàn hàng đ u th gi i có d án l n đ u t vào Vi t nam V nợ ệ ề ậ ầ ế ớ ự ớ ầ ư ệ ố

đ u t gián ti p (FII) vào th trầ ư ế ị ường ch ng khoán Vi t Nam kho ng 1t USD Năm 2006 cònứ ệ ả ỷ

là năm thành công và th t s n tậ ự ấ ượng c a Vi t Nam: là thành viên th 150 c a t ch củ ệ ứ ủ ổ ứ

thương m i th gi i và nh n Quy ch thạ ế ớ ậ ế ương m i bình thạ ường vĩnh vi n (PNTR) c a M ,ễ ủ ỹ

ch trì thành công H i ngh c p cao các Nhà lãnh đ o kinh t APEC l n th 14… góp ph nủ ộ ị ấ ạ ế ầ ứ ầ nâng v th và uy tín c a Vi t Nam trên th trị ế ủ ệ ị ường qu c t T t c nh ng v n đ này đã tácố ế ấ ả ữ ấ ề

đ ng không nh đ n s sôi đ ng c a th trộ ỏ ế ự ộ ủ ị ường ch ng khoán (TTCK) Vi t Nam.ứ ệ

1 Di n bi n c a TTCK Vi t Nam ễ ế ủ ệ

Năm 2006 và quí I năm 2007, TTCK Vi t Nam đã có s phát tri n vệ ự ể ượ ật b c, vượt xa d đoánự

c a các nhà qu n lý vĩ mô cũng nh vủ ả ư ượt xa k ho ch đ ra cho năm 2010 v giá tr v n hoáế ạ ề ề ị ố

c a TTCK (15%) Ch s VN-Index t i sàn giao d ch thành ph H Chí Minh tăng 145% nămủ ỉ ố ạ ị ố ồ

2006 và 40% trong quí I năm 2007 Ch s HaSTC-Index tăng 152,4% năm 2006 và 41% quí Iỉ ố năm 2007

S lố ượng hàng hoá trên th trị ường cũng không ng ng tăng lên, t i sàn HoSTC s lừ ạ ố ượng cổ phi u niêm y t t 33 c phi u cu i năm 2005 tăng lên 107 c phi u vào cu i năm 2006, cùngế ế ừ ổ ế ố ổ ế ố

v i trên 300 lo i trái phi u Chính ph , trái phi u công ty và 02 ch ng ch Quĩ Sàn HaSTC tớ ạ ế ủ ế ứ ỉ ừ

06 c phi u vào cu i năm 2005 lên 86 c phi u đ u năm 2007 T ng giá tr v n hoá đ t 13,8ổ ế ố ổ ế ầ ổ ị ố ạ

t USD, chi m 22,7% GDP vào cu i năm 2006 và quí I năm 2007 đ t 24,4 t , chi m 40%ỷ ế ố ạ ỷ ế GDP M c dù đã đ t đặ ạ ược k t qu khá n tế ả ấ ượng và được xem là TTCK h p d n nh t th gi iấ ẫ ấ ế ớ năm 2006, nh ng t i sao TTCK Vi t Nam ch a th coi là hàn th bi u c a n n kinh t ? vàư ạ ệ ư ể ử ể ủ ề ế cũng ch a là kênh huy đ ng v n trung và dài h n quan tr ng c a các doanh nghi p Vi t Nam?ư ộ ố ạ ọ ủ ệ ệ

T cu i năm 2006 và đ c bi t trong vòng 2 tháng nay, TTCK luôn tr i s t, ch s VN-Indexừ ố ặ ệ ồ ụ ỉ ố lên, xu ng th t thố ấ ường, t m c k l c 1.170,67 đi m (20/2/2007) xu ng 905,53 đi m vàoừ ứ ỷ ụ ể ố ể phiên 25/4/2007 r i l i nhích d n và đóng c a m c 947,19 đi m vào phiên 4/5/2007 ,ồ ạ ầ ử ở ứ ể

HaSTC-Index cũng s t m nh tụ ạ ương t Có t i 70% c phi u đang niêm y t t i sàn Tp.HCMự ớ ổ ế ế ạ

có giá gi m t 25% đ n 35%, có m t s c phi u gi m t i 40% Có th tham kh o giá m t sả ừ ế ộ ố ổ ế ả ớ ể ả ộ ố

c phi u giao d ch phiên 26/2/2007 và 24/4/2007 ổ ế ị ở

Đ n v : 1000 đ ng/CPơ ị ồ

Xung quanh v n đ này đã có m t s t ch c và cá nhân nh n đ nh v TTCK Vi t Nam: Ngânấ ề ộ ố ổ ứ ậ ị ề ệ hàng th gi i (WB) cho r ng “S phát tri n c a TTCK Vi t Nam là ngo n m c nh ng đáng loế ớ ằ ự ể ủ ệ ạ ụ ư

ng i, s tăng v t c a ch s VNIndex g p đôi trong vòng m t năm qua”; Quĩ ti n t qu c tạ ự ọ ủ ỉ ố ấ ộ ề ệ ố ế (IMF) cũng có c nh báo v s phát tri n quá nóng c a TTCK Vi t Nam, theo đánh giá c a hả ề ự ể ủ ệ ủ ọ thì ch s P/E (giá trên thu nh p) đang m c 30 đ n 40 l n đ i v i kho ng 1/4 doanh nghi pỉ ố ậ ở ứ ế ầ ố ớ ả ệ niêm y t vào quí 1 c a năm 2007, cao h n nhi u l n c a khu v c và th gi i Đi u này hàmế ủ ơ ề ầ ủ ự ế ớ ề

ch a y u t r i ro th trứ ế ố ủ ị ường r t l n M t s nhà phân tích trong nấ ớ ộ ố ước cũng cho r ng: nguyằ

c “bong bóng” là có th t, b i bên c nh nh ng c phi u có ch t lơ ậ ở ạ ữ ổ ế ấ ượng được bán v i giá g pớ ấ vài ch c l n m nh giá thì nh ng c phi u “ bèo” cũng s t và g p nhi u l n m nh giá Khi thụ ầ ệ ữ ổ ế ố ấ ề ầ ệ ị

trường có d u hi u s t gi m thì h u h t các c phi u đ u gi m k c nh ng c phi u đấ ệ ụ ả ầ ế ổ ế ề ả ể ả ữ ổ ế ượ c coi là có ch t lấ ượng

Di n bi n c a TTCK Vi t Nam trong th i gian qua đễ ế ủ ệ ờ ựơ ắc c t nghĩa b i r t nhi u nguyên nhânở ấ ề

nh : s thi u hoàn ch nh c a hành lang pháp lý; s m t cân đ i gi a cung và c u ch ngư ự ế ỉ ủ ự ấ ố ữ ầ ứ khoán; s thao túng th trự ị ường c a m t s nhà đ u c l n trong và ngoài nủ ộ ố ầ ơ ớ ước; trong khi nhi u nhà đ u t ch a có tính chuyên nghi p, đ u t ng n h n theo b y đàn, đ c bi t là cácề ầ ư ư ệ ầ ư ắ ạ ầ ặ ệ nhà đ u t cá nhân, nên đã gây không ít nh ng bi n đ ng v giá và làm gi m đ tin c y vàoầ ư ữ ế ộ ề ả ộ ậ

th trị ường, nh t là trong đi u ki n m c đ công khai, minh b ch c a th trấ ề ệ ứ ộ ạ ủ ị ường còn r t h nấ ạ

ch Vì v y TTCK Vi t Nam ch a là hàn th bi u c a n n kinh t và cũng ch a là kênh huyế ậ ệ ư ử ể ủ ề ế ư

đ ng v n quan tr ng c a các doanh nghi p Vi t Nam ộ ố ọ ủ ệ ệ

2 D báo v s phát tri n c a TTCK Vi t Nam ự ề ự ể ủ ệ

Năm 2007 và th i gian ti p theo, h i nh p kinh t qu c t ti p t c mang l i cho n n kinh tờ ế ộ ậ ế ố ế ế ụ ạ ề ế

Vi t Nam, trong đó có TTCK nhi u c h i C th : H i nh p WTO trong lĩnh v c tài chính sệ ề ơ ộ ụ ể ộ ậ ự ẽ

t o đi u ki n m r ng th trạ ề ệ ở ộ ị ường xu t kh u cho hàng hoá Vi t Nam Hàng hoá c a Vi t Namấ ẩ ệ ủ ệ khi vào các th trị ường l n s đớ ẽ ược hưởng các m c thu u đãi đ c bi t (MFN) và không bứ ế ư ặ ệ ị

h n ch b i h n ng ch nh hi n nay Cùng v i đó, vi c c t gi m thu nh p kh u theo cácạ ế ở ạ ạ ư ệ ớ ệ ắ ả ế ậ ẩ cam k t s giúp gi m chi phí nguyên li u đ u vào c a nhi u ngành s n xu t, t đó giúp hế ẽ ả ệ ầ ủ ề ả ấ ừ ạ giá thành s n ph m và nâng cao s c c nh tranh c a hàng hoá trong nả ẩ ứ ạ ủ ước Khi s c ép c a h iứ ủ ộ

nh p khi n hàng rào b o h gi m d n đã bu c các doanh nghi p và các ngành s n xu t trongậ ế ả ộ ả ầ ộ ệ ả ấ

nước ph i đi u ch nh, c c u l i đ có th c ng c kh năng c nh tranh và đ ng v ng trênả ề ỉ ơ ấ ạ ể ể ủ ố ả ạ ứ ữ

th trị ường trong nước cũng nh t i các th trư ạ ị ường xu t kh u Bên c nh đó, v i các bi n phápấ ẩ ạ ớ ệ khuy n khích t do hoá đ u t và thế ự ầ ư ương m i s góp ph n tăng cạ ẽ ầ ường thu hút v n nố ướ c ngoài vào Vi t Nam, t o ti n đ và đ ng l c quan tr ng cho phát tri n kinh t - xã h i ệ ạ ề ề ộ ự ọ ể ế ộ

Nh ng hi u ng tích c c c a vi c gia nh p WTO lên tăng trữ ệ ứ ự ủ ệ ậ ưởng kinh t s t o thêm nhi uế ẽ ạ ề

c h i kinh doanh cho ngành d ch v tài chính S phát tri n theo chi u sâu c a TTCK sơ ộ ị ụ ự ể ề ủ ẽ

được thúc đ y h n n a nh quá trình c i cách tài chính đẩ ơ ữ ờ ả ược đ y m nh, c nh tranh gi a cácẩ ạ ạ ữ

t ch c kinh doanh gay g t h n, s có s ra đ i c a m t lo t s n ph m tài chính m i trongổ ứ ắ ơ ẽ ự ờ ủ ộ ạ ả ẩ ớ khuôn kh quy đ nh c a WTO ổ ị ủ

Đ i v i TTCK, ngu n cung hàng hoá cho th trố ớ ồ ị ường là r t l n, v i k ho ch c ph n hoá vàấ ớ ớ ế ạ ổ ầ niêm y t c a h n 20 t p đoàn, công ty nhà nế ủ ơ ậ ướ ớc l n, cũng nh k ho ch c ph n hoá 4ư ế ạ ổ ầ

NHTMNN trong năm 2007 s t o m t di n m o m i cho cho các nhà đ u t trong và ngoàiẽ ạ ộ ệ ạ ớ ầ ư

nước S c nh tranh và m r ng th trự ạ ở ộ ị ường ch ng khoán s có nh hứ ẽ ả ưởng to l n lên n n t ngớ ề ả văn hóa và qu n tr c a các đ nh ch tài chính theo hả ị ủ ị ế ướng minh b ch h n, đáng tin c y h n,ạ ơ ậ ơ

đ c bi t khi nh ng t ch c này s đặ ệ ữ ổ ứ ẽ ược niêm y t trên TTCK S có m t c a các ngân hàngế ự ặ ủ

nước ngoài Vi t Nam s khuy n khích các khách hàng truy n th ng c a h đ u t vàoở ệ ẽ ế ề ố ủ ọ ầ ư TTCK Vi t Nam, do đệ ược nh ng ngân hàng này cung c p các thông tin và d ch v t v n đ uữ ấ ị ụ ư ấ ầ

t thích h p.ư ợ

Bên c nh đó, th trạ ị ường trái phi u đã có nh ng d u hi u t t Sau đ t phát hành thành công 500ế ữ ấ ệ ố ợ tri u đôla M trái phi u Chính ph trên th trệ ỹ ế ủ ị ường v n qu c t (năm 2006), đã t o ti n đ choố ố ế ạ ề ề các doanh nghi p Vi t Nam huy đ ng v n trên th trệ ệ ộ ố ị ường v n qu c t mà m đ u là T ngố ố ế ở ầ ổ công ty đi n l c Vi t Nam (EVN) v i Deutsche bank đã th c hi n thành công vi c phát hànhệ ự ệ ớ ự ệ ệ

1000 t đ ng trái phi u, trong đó ngỷ ồ ế ười mua h u h t là nhà đ u t nầ ế ầ ư ước ngoài

3 Gi i pháp phát tri n b n v ng TTCK Vi t Nam ả ể ề ữ ệ

M t là: ộ Hoàn thi n khuôn kh pháp lý, th c hi n các cam k t WTO m t cách nghiêm túc,ệ ổ ự ệ ế ộ hoàn thi n th ch th trệ ể ế ị ường tài chính nói chung và TTCK nói riêng, t ch c và đi u hànhổ ứ ề TTCK theo đúng chu n m c qu c t , đ m b o tính minh b ch, tính công khai trong các ho tẩ ự ố ế ả ả ạ ạ

đ ng c a th trộ ủ ị ường

Lu t ch ng khoán đã có hi u l c t 1/1/2007, Ngh đ nh 69/2007/NĐ-CP qui đ nh nhà đ u tậ ứ ệ ự ừ ị ị ị ầ ư

nước ngoài mua c ph n t i các NHTM Vi t Nam; Thông t 38/2007/TT-BTC v công bổ ầ ạ ệ ư ề ố thông tin song ho t đ ng kinh doanh & đ u t ch ng khoán là lĩnh v c r t nh y c m, liênạ ộ ầ ư ứ ự ấ ậ ả quan đ n nhi u lĩnh v c khác, nên c n thi t có đ y đ h th ng khuôn kh pháp lý đ ki mế ề ự ầ ế ầ ủ ệ ố ổ ể ể soát các ho t đ ng kinh doanh ch ng khoán mà không vi ph m quy đ nh c a WTO M t đi uạ ộ ứ ạ ị ủ ộ ề

n a c n l u ý là s luân chuy n c a các lu ng v n qu c t vào Vi t Nam, m t m t s t oữ ầ ư ự ể ủ ồ ố ố ế ệ ộ ặ ẽ ạ

đi u ki n cho TTCK sôi đ ng và đóng góp m t ngu n v n quan tr ng cho tăng trề ệ ộ ộ ồ ố ọ ưởng kinh t ,ế

m t khác s là m t nguy c ti m tàng cho các b t n và suy thoái kinh t vĩ mô Kinh nghi mặ ẽ ộ ơ ề ấ ổ ế ệ

c a th gi i v i các cu c kh ng ho ng tài chính cho th y nguy c này có th ngăn ch n b ngủ ế ớ ớ ộ ủ ả ấ ơ ể ặ ằ

vi c qu n lí tài kho n v n thích h p, giám sát ch t ch các t ch c tài chính, ngân hàng vàệ ả ả ố ợ ặ ẽ ổ ứ tăng cường h p tác qu c t trong x lí các r i ro liên quan đ n s bi n đ ng m nh c a cácợ ố ế ử ủ ế ự ế ộ ạ ủ

lu ng v n ng n h n s là nh ng bi n pháp h u hi u nh t đ c ng c “s c kh e” c a hồ ố ắ ạ ẽ ữ ệ ữ ệ ấ ể ủ ố ứ ỏ ủ ệ

th ng tài chính – ngân hàng, đ m b o kh năng đ i phó l i v i các cu c kh ng ho ng trongố ả ả ả ố ạ ớ ộ ủ ả

tương lai

Hai là: Đ y nhanh ti n trình c ph n hoá các doanh nghi p Nhà nẩ ế ổ ầ ệ ước và 4 Ngân hàng thươ ng

m i Nhà nạ ước đi đôi v i vi c niêm y t c phi u trên sàn giao d ch là m t trong nh ng bi nớ ệ ế ổ ế ị ộ ữ ệ pháp c b n tăng cung hàng hoá có ch t lơ ả ấ ượng cho TTCK hi n nay Đ i v i các công ty cệ ố ớ ổ

ph n tham gia TTCK, c n có ch tài đ m nh đ các công ty cung c p đ y đ thông tin choầ ầ ế ủ ạ ể ấ ầ ủ

th trị ường Áp d ng các chu n m c qu c t t t nh t trong qu n tr công ty M t khác Nhàụ ẩ ự ố ế ố ấ ả ị ặ

nướ ầc c n bán b t c ph n t i m t s doanh nghi p c ph n hoá xét th y Nhà nớ ổ ầ ạ ộ ố ệ ổ ầ ấ ước không

c n ph i n m, nh m tăng hàng hoá cho th trầ ả ắ ằ ị ường, đ ng th i th c hi n ch c năng đi u ti t thồ ờ ự ệ ứ ề ế ị

trường v i ti m l c chi ph i đ m nh.ớ ề ự ố ủ ạ

Ba là: Đ có th c nh tranh v i các công ty ch ng khoán nể ể ạ ớ ứ ước ngoài, các công ty ch ng khoánứ

trong nướ ầc c n xây d ng m t l trình c nh tranh c th v i các gi i pháp nh : (i) C i thi nự ộ ộ ạ ụ ể ớ ả ư ả ệ quy mô v n, có th chuy n m t s các công ty ch ng khoán sang lo i hình công ty c ph n đố ể ể ộ ố ứ ạ ổ ầ ể tăng v n; (ii) Nâng cao ch t lố ấ ượng, đa d ng hóa các s n ph m d ch v ; (iii) Nâng cao ch tạ ả ẩ ị ụ ấ

lượng ngu n nhân l c c a các công ty ch ng khoán, đáp ng nhu c u th trồ ự ủ ứ ứ ầ ị ường hi n t i cũngệ ạ

nh tư ương lai; (iv) Nâng c p và đ i m i h th ng công ngh thông tin nh m tăng cấ ổ ớ ệ ố ệ ằ ường khả năng ti p c n th trế ậ ị ường c a các nhà đ u t ; (v) Th c hi n vi c qu n tr công ty ch ng khoánủ ầ ư ự ệ ệ ả ị ứ theo thông l qu c t t t nh t Nâng cao kh năng giám sát, ki m soát n i b và hi u qu tácệ ố ế ố ấ ả ể ộ ộ ệ ả nghi p c a công ty ch ng khoán.ệ ủ ứ

B n là: ố Xây d ng th trự ị ường trái phi u Chính ph trên c s tham gia c a các nhà t o l p thế ủ ơ ở ủ ạ ậ ị

trường: (i) khuy n khích các t p đoàn, các công ty l n phát hành trái phi u doanh nghi p; (ii)ế ậ ớ ế ệ

C i ti n cách th c giao d ch trái phi u đ tăng tính thanh kho n c a th trả ế ứ ị ế ể ả ủ ị ường ; (iii) Chu nẩ hoá các đ t phát hành trái phi u đ thu n ti n cho nhà đ u t theo dõi ,n m b t di n bi n giáợ ế ể ậ ệ ầ ư ắ ắ ễ ế

c c a t ng lo i, tăng tính h p d n c a trái phi u; (iv) Thi t l p t ch c x p h ng tín nhi mả ủ ừ ạ ấ ẫ ủ ế ế ậ ổ ứ ế ạ ệ cũng nh nh ng nhà t o l p th trư ữ ạ ậ ị ường

Năm là: TTCK Vi t Nam có l đã qua th i “c mua là th ng”, tình tr ng mua bán theo “phongệ ẽ ờ ứ ắ ạ trào” đã nh hả ưởng không nh đ n tính b n v ng c a th trỏ ế ề ữ ủ ị ường Vì v y, c n tăng cậ ầ ườ ng công tác tuyên truy n, ph bi n ki n th c ra công chúng, giúp các nhà đ u t , đ c bi t nhàề ổ ế ế ứ ầ ư ặ ệ

đ u t cá nhân có nh ng ki n th c c b n v ch ng khoán và TTCK./.ầ ư ữ ế ứ ơ ả ề ứ