và các nguyên nhân chủ quan như: Đội ngũ những người tiến hành tố tụng chưa thực sự nhận thức đầy đủ về tính chất đặc thù của các vụ tranh chấp đất đai; chậm khắc phục các khó khăn, v[r]
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN Error! Bookmark not defined LỜI CẢM ƠN Error! Bookmark not defined MỤC LỤC 1
MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CHỦ YẾU GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁN Ở VIỆT NAMError! Bookmark not defined 1.1 Giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp đất đaiError! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm giải quyết tranh chấp đất đai Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm giải quyết tranh chấp đất đai tại tòa án Error! Bookmark not defined
1.2 Pháp luật giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa ánError! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm pháp luật giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa ánError! Bookmark not defined
1.2.2 Cơ cấu pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa ánError! Bookmark not defined
Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THÁI BÌNH, TỈNH THÁI BÌNHError! Bookmark not defined
2.1 Thực tiễn pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án Error! Bookmark not defined
2.1.1 Các quy định của pháp luật đất đai Error! Bookmark not defined 2.1.2 Các quy định của pháp luật tố tụng dân sựError! Bookmark not defined 2.1.3 Các quy định của hệ thống Tòa án Error! Bookmark not defined 2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình Error! Bookmark not defined
Trang 22.2.1 Thực trạng giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân thành phố Thái
Bình Error! Bookmark not defined
2.2.2 Đánh giá về thực tiễn xét xử tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân thành phố
Thái Bình Error! Bookmark not defined Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM THỰC HIỆN TỐT VIỆC GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THÁI BÌNH, TỈNH THÁI BÌNH Error! Bookmark not defined 3.1 Những yêu cầu đặt ra của việc hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án Error! Bookmark not defined 3.1.1 Đảm bảo tính độc lập, khách quan Error! Bookmark not defined 3.1.2 Đảm bảo nhanh chóng, kịp thời và chính xácError! Bookmark not defined
3.1.3 Đảm bảo nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện
chủ sở hữu Error! Bookmark not defined 3.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện tốt việc giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình Error! Bookmark not defined 3.2.1 Hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đaiError! Bookmark not defined
3.2.2 Hoàn thiện pháp luật về hệ thống Tòa án Error! Bookmark not defined
3.2.3 Tổ chức thực hiện và cơ chế phối hợp trong giải quyết tranh chấp đất đai bằng
Tòa án Error! Bookmark not defined Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Từ khi nước ta chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, đất đai trở thành một loại hàng hóa đặc biệt có giá trị, thì tranh chấp đất đai có xu hướng ngày càng gia tăng cả về
Trang 3số lượng cũng như mức độ phức tạp Tình trạng tranh chấp đất đai kéo dài với số lượng người dân khiếu kiện ngày càng đông là vấn đề rất đáng được quan tâm Tranh chấp đất đai phát sinh nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều mặt của đời sống xã hội như: Làm đình đốn sản xuất, tổn thương đến các mối quan hệ trong cộng đồng dân cư, ảnh hưởng đến phong tục, đạo đức tốt đẹp của người Việt Nam, gây ra sự mất ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội… Tranh chấp đất đai kéo dài nếu không được giải quyết dứt điểm sẽ dễ dẫn đến “điểm nóng”, bị kẻ xấu lợi dụng, làm giảm niềm tin của nhân dân đối với Nhà nước
Vì vậy, việc giải quyết dứt điểm các tranh chấp đất đai là vấn đề cấp thiết đang đặt ra trong giai đoạn hiện nay
Hiện nay, toà án nhân dân các cấp hằng năm thụ lý và giải quyết hàng nghìn vụ tranh chấp đất đai Nhìn chung, ngành toà án nhân dân đã giải quyết thành công một số lượng lớn các vụ tranh chấp về đất đai, chất lượng xét xử ngày càng cao, bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức xã hội và công dân Tuy nhiên, vì nhiều nguyên nhân khác nhau, nhiều lúc, nhiều nơi, hoạt động giải quyết tranh chấp đất đai chưa thực sự đem lại hiệu quả như mong muốn, trong đó có các nguyên nhân khách quan như: Hệ thống pháp luật chưa thực sự đồng bộ; nhiều quy định pháp luật không phù hợp với đời sống xã hội, có sự mâu thuẫn, chồng chéo nhau nhưng chậm được sửa đổi bổ sung; việc quản lý đất đai trước đây không chặt chẽ, và các nguyên nhân chủ quan như: Đội ngũ những người tiến hành tố tụng chưa thực sự nhận thức đầy đủ về tính chất đặc thù của các vụ tranh chấp đất đai; chậm khắc phục các khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết các vụ tranh chấp đất đai; trình độ chuyên môn của một số thẩm phán còn hạn chế, v.v Việc nghiên cứu tranh chấp đất đai và áp dụng các quy định của pháp luật
về đất đai hiện hành để giải quyết các tranh chấp về đất đai tại tòa án nhân dân thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình nhằm phát hiện ra những hạn chế, bất cập của hệ thống pháp luật và từ đó đưa ra được những giải pháp, kiến nghị nhằm giải quyết tốt các tranh chấp đất đai có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tế hiện nay Vì vậy, tôi đã chọn đề tài:
“Giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình" làm luận
văn thạc sỹ luật học
Trang 42 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm sáng tỏ những vấn đề mang tính lý luận về tranh chấp đất đai và giải quyết tranh chấp đất đai bằng tòa án
- Phân tích, nh c ng p t v i t tranh p t đai c
ti n p ng p t đ i t tranh p t đai tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình, t hạn chế
òa án n nay Đồng thời chỉ ra những nguyên nhân khách quan và chủ quan của những hạn chế, vướng mắc đó
các tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình nh c
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quy định pháp luật về tranh chấp đất đai và giải quyết tranh chấp đất đai bằng con đường Tòa án; thực tiễn công tác giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình
- Theo pháp luật hiện hành thì tranh chấp đất đai hiện nay được giải quyết ở cả hệ thống cơ quan hành chính và ở cả hệ thống cơ quan Tòa án Tuy nhiên, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu hoạt động giải quyết tranh chấp đất đai tại cơ quan Tòa án
5 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và phương pháp duy vật lịch
sử của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, phương pháp tổng hợp, phân tích, diễn dịch, quy nạp, so sánh nhằm giải quyết các vấn đề đặt ra
6 Kết cấu đề tài
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận và pháp lý chủ yếu về giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án
Trang 5Chương 2: Thực tiễn giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình
Chương 3: Một số giải pháp nhằm thực hiện tốt việc giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CHỦ YẾU GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI BẰNG TÒA ÁN Ở VIỆT NAM
Trong chương 1, tác giả nghiên cứu các vấn đề sau:
Thứ nhất, những quan hệ pháp luật đất đai như chuy n i, chuy n nh
i c nhau i giai n ch , c xây ng t h ng c văn n
p t tương ng c giao ch liên quan đ n n s
Những đặc trưng cơ bản của hệ thống pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai bằng Tòa án như sau:
Thứ nhất, pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án gắn liền với các giai
đoạn lịch sử phát triển của đất nước, thể hiện đường lối lãnh đạo của Đảng và Nhà nước
ta về quản lý đất đai Hệ thống này luôn được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với hoàn cảnh, tình hình thực tế phát triển của xã hội Do đó, pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án ngày càng hoàn chỉnh
Trang 6Thứ hai, sự hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật về giải quyết tranh
chấp đất đai tại Tòa án trên cơ sở đảm bảo về số lượng và chất lượng nhằm mục đích đáp ứng được những yêu cầu về quản lý và sử dụng đất qua các thời kỳ
Thứ ba, pháp luật về giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án là một mảng pháp
luật rộng lớn bao gồm nhiều mảng pháp luật chuyên ngành như: Pháp luật đất đai, pháp luật Dân sự, pháp luật tố tụng dân sự và các ngành luật khác có liên quan
Giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án được điều chỉnh trực tiếp bởi những quy phạm pháp luật trong Luật đất đai, Bộ luật tố tụng dân sự và những quy định về hệ thống Tòa án
Theo quy định tại Điều 203 Luật đất đai 2013, Tòa án giải quyết tranh chấp đất đai trong hai trường hợp sau đây:
Thứ nhất, trường hợp tranh chấp đất đai bắt buộc thuộc thẩm quyền giải quyết của
Tòa án Giải quyết tranh chấp đất đai bắt buộc thuộc thẩm quyền của Tòa án khi đối tượng của tranh chấp là tài sản gắn liền với đất hoặc những tranh chấp đất đai mà đương
sự có Giấy chứng nhận hoặc có một trong các giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng theo quy định tại Điều 100 Luật đất đai 2013 bao gồm:
- Những giấy tờ về quyền được sử dụng đất trước ngày 15 tháng 10 năm 1993 do
cơ quan có thẩm quyền cấp trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam;
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tạm thời được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp hoặc có tên trong Sổ đăng ký ruộng đất, Sổ địa chính trước ngày 15 tháng 10 năm 1993;
- Giấy tờ hợp pháp về thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất hoặc tài sản gắn liền với đất; giấy tờ giao nhà tình nghĩa, nhà tình thương gắn liền với đất;
- Giấy tờ chuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền với đất ở trước ngày 15 tháng 10 năm 1993 được Ủy ban nhân dân cấp xã xác nhận là đã sử dụng trước ngày 15 tháng 10 năm 1993;
Trang 7- Giấy tờ thanh lý, hóa giá nhà ở gắn liền với đất ở; giấy tờ mua nhà ở thuộc sở hữu nhà nước theo quy định của pháp luật;
- Giấy tờ về quyền sử dụng đất do cơ quan có thẩm quyền thuộc chế độ cũ cấp cho người sử dụng đất;
- Các loại giấy tờ khác được xác lập trước ngày 15 tháng 10 năm 1993 theo quy định của Chính phủ Các loại giấy này được chi tiết tại Điều 18 Nghị định
43/2014/NĐ-CP
Thứ hai, trường hợp tranh chấp đất đai thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án
theo sự lựa chọn của đương sự Theo đó, trong trường hợp tranh chấp đất đai mà đương
sự không có giấy chứng nhận hoặc không có một trong các loại giấy tờ hợp lệ về quyền
sử dụng theo quy định tại Điều 100 Luật đất đai 2013 như đã nêu trên, thì được lựa chọn một trong hai hình thức giải quyết hoặc là nộp đơn đến ủy ban nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật hoặc là khởi kiện đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự
Khoản 9 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 nêu rõ tranh chấp đất đai theo quy định của pháp luật về đất đai là một trong những tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án Vấn đề phân chia thẩm quyền giữa Tòa án nhân dân các cấp và cùng cấp được quy định tại Điều 35, Điều 36, Điều 37, Điều 38, Điều 39, Điều 40 Bộ luật
tố tụng dân sự năm 2015
Trình tự, thủ tục sơ thẩm tranh chấp đất đai tại Điều 191, 195, 203 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015
Điều 3 Luật tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 quy định hệ thống Tòa án dân sự
ở nước ta bao gồm: (1) Toà án nhân dân tối cao; (2) Tòa án nhân dân cấp cao; (3) Toà án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; (4) Toà án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương; (5) Tòa án quân sự
CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI TẠI TÒA ÁN
NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THÁI BÌNH, TỈNH THÁI BÌNH
Trong chương 2, tác giả nghiên cứu và làm rõ:
Trang 8Năm 2013 thành phố Thái Bình thụ lý 64 vụ tranh chấp trong đó có 24 vụ tranh chấp về quyền sử dụng đất Như vậy, tranh chấp về quyền sử dụng đất chiếm 37,5% tổng
số tranh chấp Trong đó: tranh chấp hợp đồng chuyển đổi quyền sử dụng đất là 01 vụ; tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất là 07 vụ; tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất là 04 vụ; tranh chấp đối với đất nông nghiệp để trồng cây lâu năm, đất
ở là 02 vụ; tranh chấp quyền sử dụng đất là 09 vụ Đã giải quyết được 20 vụ đạt tỷ lệ 83,3%, còn lại 04 vụ chưa được giải quyết
Năm 2014 ngoài 04 vụ việc còn tồn lại từ năm 2013, địa bàn thành phố đã phát sinh thêm 22 tranh chấp mới về quyền sử dụng đất Trong năm 2014, Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình thụ lí mới 94 vụ tranh chấp Như vậy, tranh chấp về quyền sử dụng đất trong năm 2014 mới phát sinh chiếm tỷ lệ khoảng 23% tổng số vụ tranh chấp Tòa án
đã thụ lý Trong đó: tranh chấp về hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất là 12 vụ; đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ là 10 vụ Số vụ giải quyết được là 23 vụ đạt tỷ lệ 88,4%, số vụ chưa giải quyết được là 03 vụ
Năm 2015, bên cạnh 03 vụ tranh chấp còn tồn đọng, thành phố lại phát sinh thêm
24 vụ tranh chấp Trong năm 2015, Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình đã thụ lí 99 vụ
án tranh chấp Như vậy tranh chấp về quyền sử dụng đất mới phát sinh trong năm chiếm hơn 24% các vụ tranh chấp Tòa án đã thụ lí Trong đó: tranh chấp về hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất là 18 vụ; đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ là 06 vụ, đã giải quyết được 24 vụ còn lại 03 vụ chưa giải quyết
Qua số liệu nêu trên cho thấy, các vụ việc tranh chấp đất đai do tòa án nhân dân thụ lý
và giải quyết ngày càng nhiều, năm sau cao hơn năm trước và luôn chiếm tỷ lệ cao, khoảng 20% đến 37% tổng số vụ tranh chấp Tòa án thụ lý hằng năm Trong đó, tăng nhiều nhất là các tranh chấp liên quan đến hợp đồng chuyển đổi, chuyển nhượng quyền sử dụng đất; tranh chấp đòi lại đất, cho thuê, cho mượn là chủ yếu
phố Thái Bình
t
Trang 9liên quan trong quá trình giải quyết Các tranh chấp đất đai được giải quyết được thụ lý theo đúng thẩm quyền, giải quyết theo đúng trình tự, thủ tục luật định T
thành phố Thái Bình
Việc xét xử cũng đảm bảo đúng thời hạn luật định, không có vụ việc nào quá hạn
Bên nh nh
Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình cũng c nh
do lỗi chủ quan ồn tại Vẫn còn t n tranh p t o i, qua nhi u p t x
Đặc biệt, trong quá trình giải quyết tranh chấp đất đai việc trong việc thu thập chứng cứ của Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình gặp rất nhiều khó khăn: Trong quá trình giải quyết các đương sự thường bất hợp tác, không lấy được lời khai do lẩn tránh, không trình bày, ngăn cản không cho định giá, không cho đo đạc đất đai, không cho tiến hành thẩm định tại chỗ như đống cổng, đóng cửa, không tiếp xúc với cơ quan chức năng hoặc ngăn cản quyết liệt Chính vì vậy, đã có những trường hợp phán quyết sai trong trường hợp tranh chấp đất đai giữa hai gia đình liền kề vì khi giải quyết sơ thẩm bị đơn ngăn cản, cán bộ địa chính phải
Trang 10thao tác nhanh dẫn đến đo đạc không chính xác Nhưng khi đến cấp phúc thẩm bị đơn hợp tác đề nghị thẩm định lại thì kết quả địa chính đo lại khác so với ban đầu
Những hạn chế, vướng mắc nêu trên xảy ra do những nguyên nhân sau đây:
Thứ nhất, do đặc thù thành phố Thái Bình có 14 xã, phường có đất nông nghiệp, vì
vậy, đa phần đất ở thường chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Công tác quản lý đất đai trước đây lỏng lẻo, việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thường không đúng quy định của pháp luật, ví dụ những người nào đang quản lý đất lâu năm có nhu cầu cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là cấp, không quan tâm đến việc đất đó có trong
di sản thừa kế hay không, hay giấy chứng nhận cấp cho cả hộ gia đình nhưng khi ký giao dịch khác chỉ mình chủ hộ ký kết
Thứ hai, do cơ chế quản lí đất đai của thành phố Thái Bình trong thời gian dài bị
buông lỏng, nên trong quá trình giải quyết án trong những năm vừa qua, qua kiểm tra nhận thấy đa số các xã trong không có sổ địa chính theo quy định của Bộ Tài nguyên môi trường mà chỉ có sổ mục kê và sổ lưu giữ lâu nhất thường là năm 1985 Diện tích đất ghi trong sổ mục kê không chính xác so với đo thực tế, diện tích đất thực tế thường nhiều hơn
so với trong sổ sách
ngày càng được hoàn thiện Trong giai đoạn vừa qua, áp dụng Luật đất đai 2003 qua nhiều năm triển khai, đã bộc lộ những v
l , n , p
Đối với pháp luật tố tụng dân sự, trong thời gian dài những trường hợp vướng mắc gặp phải trong quá trình giải quyết tranh chấp đất đai trên địa bàn thành phố Thái Bình thường không có văn bản hướng dẫn dẫn đến lúng túng trong triển khai trên thực tế