Để đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo tại Ninh Bình trong thời gian tới phải thực hiện đồng bộ các vấn đề về nông nghiệp - nông dân - nông thôn, coi đây l[r]
Trang 1MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢM NGHÈO TRONG
THỜI KỲ CNH, HĐH Error! Bookmark not defined
1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO TRONG THỜI
KỲ CNH, HĐH Error! Bookmark not defined
1.1.1 Quan niệm về vấn đề nghèo Error! Bookmark not defined
1.1.2 Những nguyên nhân chủ yếu của tình trạng nghèo:Error! Bookmark not defined
1.1.3 Sự cần thiết phải thực hiện giảm nghèo trong thời kỳ CNH, HĐHError! Bookmark not defined
1.2 NỘI DUNG GIẢM NGHÈO VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI GIẢM
NGHÈO TRONG THỜI KỲ CNH, HĐH. Error! Bookmark not defined
1.2.1 Nội dung giảm nghèo trong thời kỳ CNH, HĐHError! Bookmark not defined
1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới giảm nghèo trong thời kỳ CNH, HĐH.Error! Bookmark not defined
1.3 KINH NGHIỆM VỀ GIẢM NGHÈO CỦA MỘT SỐ TỈNH, ĐỊA PHƯƠNG
TRONG NƯỚC VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO CỦA
TỈNH NINH BÌNH. Error! Bookmark not defined
1.3.1 Kinh nghiệm giảm nghèo của một số địa phương:Error! Bookmark not defined
1.3.2 Bài học rút ra cho tỉnh Ninh Bình: Error! Bookmark not defined
Chương 2: THỰC TRẠNG NGHÈO VÀ VIỆC GIẢM NGHÈO TẠI
TỈNH NINH BÌNH TRONG THỜI KỲ CNH, HĐH Error!
Bookmark not defined
2.1 KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH NGHÈO VÀ NGUYÊN NHÂN NGHÈO Ở TỈNH
NINH BÌNH Error! Bookmark not defined
2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế- xã hội của tỉnh Ninh Bình ảnh hưởng
đến tình hình nghèo và công tác giảm nghèo ở tỉnh Ninh BìnhError! Bookmark not defined 2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined
2.1.3 Tình hình nghèo tại tỉnh Ninh Bình: Error! Bookmark not defined
2.1.4 Nguyên nhân của tình trạng nghèo tại tỉnh Ninh Bình.Error! Bookmark not defined
2.2 TÌNH HÌNH THỰC HIỆN GIẢM NGHÈO Ở TỈNH NINH BÌNH TRONG
Trang 2THỜI GIAN VỪA QUA Error! Bookmark not defined
2.2.1 Quan điểm chỉ đạo và chủ trương của tỉnh Ninh Bình về giảm nghèoError! Bookmark not defined
2.2.2 Tình hình thực hiện công tác giảm nghèo tại 23 xã có tỷ lệ hộ
nghèo cao của tỉnh Ninh Bình Error! Bookmark not defined
2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC HIỆN CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO Ở TỈNH
NINH BÌNH TRONG THỜI GIAN QUA Error! Bookmark not defined
2.3.1 Những thành tựu đã đạt được và nguyên nhân của những thành
tựu đạt được Error! Bookmark not defined
2.3.2 Những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong
công tác giảm nghèo ở tỉnh Ninh Bình thời gian quaError! Bookmark not defined
Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU
NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢM NGHÈO TẠI TỈNH
NINH BÌNH ĐẾN NĂM 2015 Error! Bookmark not defined
3.1 BỐI CẢNH TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC
GIẢM NGHÈO Ở TỈNH NINH BÌNH: Error! Bookmark not defined
3.1.1 Về kinh tế: Error! Bookmark not defined
3.1.2 Về văn hoá - xã hội: Error! Bookmark not defined
3.2 PHƯƠNG HƯỚNG, MỤC TIÊU, QUAN ĐIỂM GIẢM NGHÈO TẠI TỈNH
NINH BÌNH TRONG THỜI GIAN TỚI Error! Bookmark not defined
3.2.1 Phương hướng giảm nghèo: Error! Bookmark not defined
3.2.2 Mục tiêu giảm nghèo: Error! Bookmark not defined
3.2.3 Quan điểm giảm nghèo: Error! Bookmark not defined
3.3 NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM
NGHÈO Ở TỈNH NINH BÌNH. Error! Bookmark not defined
3.3.1 Giải pháp về kinh tế: Error! Bookmark not defined
3.3.2 Giải pháp về xã hội: Error! Bookmark not defined
3.3.3 Giải pháp về thể chế: Error! Bookmark not defined
3.4 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
3.4.1 Đối với Trung ương: Error! Bookmark not defined
3.4.2 Đối với tỉnh Ninh Bình: Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined
Trang 3DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1 BHXH Bảo hiểm xã hội
2 BHYT Bảo hiểm y tế
3 CNH- HĐH Công nghiệp hoá - hiện đại hoá
4 CSXH Chính sách xã hội
5 HĐND Hội đồng nhân dân
6 KHKT Khoa học kỹ thuật
7 MTTQ Mặt trận Tổ quốc
8 UBND Uỷ ban nhân dân
9 XĐGN Xoá đói giảm nghèo
10 XKLĐ Xuất khẩu lao động
Trang 4DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ
BẢNG BIỂU
Bảng 2.1 Tình hình diện tích đất đai, dân số tỉnh Ninh BìnhError! Bookmark not defined.
Bảng 2.2 Số liệu hộ nghèo tỉnh Ninh Bình năm 2006.Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.3 Khảo sát nguyên nhân nghèo của các hộ nghèo trong tỉnh Ninh BìnhError! Bookmark not defined.
Bảng 2.4: Tổng hợp kinh phí năm 2009 từ nguồn ngân sách tỉnh và quỹ tỉnh
để thực hiện nghị quyết số 10 và đề án số 15 về giảm nghèoError! Bookmark not defined.
Bảng 2.5 Nguồn vốn tín dụng cho vay đối với người nghèo ở tỉnh Ninh
Bình từ năm 2005 đến 2010 Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.6: Số lượng làng nghề, cụm làng nghề tại Ninh BìnhError! Bookmark not defined.
Bảng 2.7: Tổng hợp vốn NSNN thực hiện đầu tư CSHT thiết yếu trên địa
bàn 23 xã nghèo trọng điểm giai đoạn 2007 - 2009Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.8: Kết quả giảm nghèo toàn tỉnh năm 2009Error! Bookmark not defined.
Biểu 2.9: Kết quả giảm nghèo từ năm 2007 - 2009 tại 23 xã có tỷ lệ hộ
nghèo cao Error! Bookmark not defined.
SƠ ĐỒ
Sơ đồ 2.1: Quy trình xét duyệt cho vay vốn người nghèoError! Bookmark
not defined.
Trang 5MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn
Ở Việt Nam, ngay từ khi thành lập nước (tháng 9/1945), Đảng và Nhà nước ta đã dành sự quan tâm đặc biệt đến việc trợ giúp người dân thoát khỏi đói nghèo và coi đó là một nhiệm vụ quan trọng để ổn định và phát triển đất nước Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã coi đói nghèo là một thứ giặc trong ba giặc nguy hiểm nhất của buổi đầu giành được độc lập (giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm) và cần phải ưu tiên tiêu diệt Thấm nhuần
tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta đã tập trung mọi nguồn lực để thực hiện công cuộc xóa đói giảm nghèo nhằm nhanh chóng đưa nước ta ra khỏi tình trạng nghèo nàn lạc hậu, kém phát triển
Cùng với các địa phương khác trong cả nước, trong những năm qua tỉnh Ninh Bình đã có nhiều cố gắng trong công tác giảm nghèo Các cấp uỷ Đảng, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở đã lãnh đạo, chỉ đạo và có nhiều giải pháp tích cực nhằm xoá đói giảm nghèo Tuy nhiên, công tác giảm nghèo vẫn chưa đạt kết quả cao, một số hộ thoát nghèo nhưng chưa vững chắc, số
xã nghèo có tỷ lệ hộ nghèo cao còn nhiều
Xuất phát từ thực tế nói trên, là người đang trực tiếp tham gia công tác
giảm nghèo ở địa phương, tôi đã lựa chọn đề tài: “Giải pháp giảm nghèo ở
tỉnh Ninh Bình trong thời kỳ CNH, HĐH " làm luận văn cao học của mình
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề giảm nghèo nói chung và ở một số địa phương cụ thể nói riêng Tuy vậy, vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề giảm nghèo ở tỉnh Ninh Bình dưới góc
độ chuyên ngành kinh tế chính trị
3 Mục đích nghiên cứu của luận văn
- Luận văn đi sâu nghiên cứu đánh giá thực trạng nghèo và giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, từ đó đề xuất những quan điểm, định hướng giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy và nâng cao hiệu quả công tác
Trang 6giảm nghèo của tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là vấn đề nghèo và giảm nghèo cùng các quan hệ kinh tế - xã hội có liên quan đến công tác giảm nghèo Phạm vi nghiên cứu: Luận văn đi sâu nghiên cứu 23 xã có tỷ lệ hộ nghèo cao của tỉnh Ninh Bình
5 Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị như kết hợp giữa lôgic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, các số liệu thống
kê của Trung ương, địa phương và số liệu tự điều tra khảo sát của bản thân tác giả để tiến hành phân tích, đánh giá, nhằm rút ra các kết luận và đề xuất cần thiết
6 Đóng góp của luận văn:
- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về nghèo và giảm nghèo
- Đánh giá khách quan thực trạng nghèo ở 23 xã có tỷ lệ hộ nghèo cao của tỉnh Ninh Bình Qua đó rút ra những đánh giá về thành tựu đã đạt được, đồng thời chỉ ra những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế
đó
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm thực hiện giảm nghèo ở tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới
7 Kết cấu luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về giảm nghèo trong thời kỳ CNH,
HĐH
Chương 2: Thực trạng nghèo và việc thực hiện công tác giảm nghèo
tại tỉnh Ninh Bình trong thời kỳ CNH,HĐH
Chương 3: Phương hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao
hiệu quả giảm nghèo tại tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới
Trang 7Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢM NGHÈO
TRONG THỜI KỲ CNH, HĐH
1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GIẢM NGHÈO TRONG THỜI KỲ CNH, HĐH
1.1.1 Quan niệm về vấn đề nghèo:
1.1.1.1 Quan niệm của một số tổ chức quốc tế:
Hiện nay, trên thế giới nhiều tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ đã đưa ra những quan niệm khác nhau về đói nghèo Tuy nhiên quan niệm của Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á Thái Bình Dương, tổ chức tại Băng Cốc - Thái Lan (tháng 9, năm 1993), ESCAP đã đưa ra khái niệm về
nghèo khổ một cách hệ thống hơn: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân
cư không được hưởng và thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con người, mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương”
1.1.1.2 Quan niệm của Việt Nam:
Các nhà nghiên cứu và quản lý ở nước ta đã thừa nhận và sử dụng khái niệm nghèo do Uỷ ban kinh tế - xã hội khu vực Châu Á- Thái Bình Dương (ESCAP) đưa ra nói trên Đây cũng là quan điểm của tác giả luận văn
1.1.1.3 Quan niệm về chuẩn nghèo:
Mỗi quốc gia có cách xác định tiêu chí nghèo đói cụ thể khác nhau Chuẩn nghèo là tiêu chí để xác định ai là người nghèo trong xã hội Chuẩn nghèo quốc gia được xem như là mức sàn để xác định chuẩn nghèo cho các địa phương khác nhau Mỗi địa phưong căn cứ vào mức sống, nhu cầu chi tiêu, sức mua của đồng tiền, mức lạm phát, vv…để có các chuẩn nghèo cho phù hợp
1.1.2 Những nguyên nhân chủ yếu của tình trạng nghèo:
* Nguyên nhân khách quan:
- Thứ nhất: Do xuất phát điểm của nền kinh tế nước ta thấp
Trang 8- Thứ hai: Người nghèo ở nước ta bị hạn chế về nguồn lực và các yếu
tố của sản xuất
- Thứ ba: Người nghèo không có đủ điều kiện tiếp cận với thông tin và
các dịch vụ xã hội cơ bản
- Thứ tư, do ảnh hưởng của thiên tai, hạn hán, bão lũ và các rủi ro
khác
- Thứ năm: Cơ chế chính sách thiếu đồng bộ
- Thứ sáu: Nguồn lực để tổ chức sản xuất kinh doanh hạn chế nghèo
nàn, đặc biệt là tình trạng nông dân bị thu hồi đất sản xuất nông nghiệp trong thời kỳ CNH - HĐH
* Nguyên nhân chủ quan:
- Thứ nhất: Trình độ học vấn thấp, việc làm thiếu và không ổn định
- Thứ hai: Bệnh tật, ốm đau keo dài cũng là yếu tố đẩy con người vào
tình trạng đói nghèo trầm trọng
- Thứ ba: Nhiều người nghèo do lười lao động, trông chờ ỷ nại vào sự
bao cấp và hỗ trợ của nhà nước và cộng đồng
- Thứ tư: Tập quán, thói quen canh tác, sản xuất của người nghèo ở
nhiều vùng còn rất lạc hậu
- Thứ năm: Do đông con, đông con vừa là nguyên nhân vừa là hệ quả
của nghèo đói
1.1.3 Sự cần thiết phải thực hiện giảm nghèo trong thời kỳ CNH, HĐH
- Giảm nghèo là tiền đề để ổn định và phát triển xã hội
- Giảm nghèo tạo điều kiện cho bộ phận dân cư nghèo tiếp cận với các nguồn lực cần thiết để họ tự nâng cao mức sống, từng bước thoát khỏi tình trạng nghèo
- Giảm nghèo là yếu tố cơ bản đảm bảo công bằng xã hội và tăng trưởng bền vững
- Giảm nghèo là một trong những mục tiêu của tăng trưởng, đồng thời cũng là một điều kiện cho tăng trưởng nhanh và bền vững
1.2 NỘI DUNG GIẢM NGHÈO VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI GIẢM
Trang 9NGHÈO TRONG THỜI KỲ CNH, HĐH
1.2.1 Nội dung giảm nghèo trong thời kỳ CNH, HĐH
Một là, chính sách thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung
như đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, giao thông, điện nước Kết hợp chặt chẽ XĐGN với chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội
Hai là, thực hiện tốt công tác tái định cư bằng cách hỗ trợ các hộ buộc
phải tái định cư do CNH, HĐH nhanh chóng hoà nhập với các điều kiện sản xuất, sinh hoạt mới
Ba là, tạo việc làm, nâng cao trình độ, hỗ trợ các điều kiện giúp người
nghèo phát triển sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao thu nhập và mức sống để tự vươn lên thoát nghèo
Bốn là, Xã hội hoá công tác giảm nghèo nâng cao năng lực của đội
ngũ cán bộ làm công tác giảm nghèo, thể chế hoá sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội vào công tác giảm nghèo
Năm là, đảm bảo tính công khai minh bạch và làm rõ trách nhiệm
trong việc lập kế hoạch, tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động, người dân tham gia bàn bạc thảo luận, nhằm tạo ra sự đồng thuận và hợp tác trong công tác giảm nghèo
1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới giảm nghèo trong thời kỳ CNH, HĐH
1.2.2.1 Chính sách của Nhà nước:
Thứ nhất, nhóm chính sách về tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho
người nghèo
Thứ hai, nhóm chính sách hỗ trợ thông qua cung cấp các dịch vụ xã
hội cơ bản
1.2.2.2 Trình độ phát triển kinh tế:
Trình độ phát triển kinh tế có tác động trực tiếp tới công tác giảm nghèo, tăng trưởng kinh tế và thu nhập của dân cư trong thời kỳ CNH - HĐH, không những tạo điều kiện vật chất cho sự hỗ trợ ngày càng lớn của Nhà nước cho người nghèo, mà còn giúp cho người nghèo có thêm thuận
Trang 10lợi để tự vươn lên
1.2.2.3 Hội nhập kinh tế quốc tế
Hội nhập kinh tế quốc tế có tác động 2 mặt đến giảm nghèo, vừa tạo điều kiện thu hút các nguồn lực hỗ trợ cho giảm nghèo song cũng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng đói nghèo
1.2.2.4 Năng lực tự vươn lên thoát nghèo của bản thân người nghèo:
Nhiều hộ nông dân có thái độ trông chờ, ỉ nại vào sự hỗ trợ giúp đỡ của Nhà nước, chưa có ý thức chủ động vươn lên thoát nghèo Một số hộ
khác do thiếu kiến thức dẫn tới làm ăn thua lỗ
1.3 KINH NGHIỆM GIẢM NGHÈO CỦA MỘT SỐ TỈNH, ĐỊA PHƯƠNG TRONG NƯỚC VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO CỦA TỈNH NINH BÌNH
Tác giả đã nêu kinh nghiệm giảm nghèo của thành phố Hồ Chí Minh
và kinh nghiệm giảm nghèo của Hải Dương, sau đó rút ra bài học cho tỉnh Ninh Bình như sau:
- Một là, phải làm tốt công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức
cho các cấp, các ngành và nhân dân về ý nghĩa và tầm quan trọng của công tác giảm nghèo
- Hai là, phải khảo sát đối tượng nghèo, nguyên nhân cụ thể dẫn đến
nghèo của từng hộ, từng nhóm hộ để từ đó có giải pháp phù hợp đối với từng
hộ nghèo
- Ba là, cần đề ra những cơ chế chính sách phù hợp với yêu cầu giảm
nghèo của từng địa bàn
- Bốn là, cần thực hiện xã hội hoá công tác giảm nghèo
- Năm là, triển khai và thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp khác nhau để
thực hiện công tác giảm nghèo
- Sáu là, phải tranh thủ các nguồn lực nước ngoài cả về vật chất, vốn,
kỹ thuật và kinh nghiệm
Chương 2 THỰC TRẠNG NGHÈO VÀ VIỆC THỰC HIỆN GIẢM NGHÈO