Nhà nước và Chính phủ cũng là những nhân tố rất quan trọng, luận văn cũng chỉ rõ các nhiệm vụ cần làm của nhà nước nhằm góp phần hỗ trợ các doanh nghiệp điện tử như: “Cần tiếp tục nghi[r]
Trang 1MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG, HÌNH
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ 6
MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU HÀNG ĐIỆN TỬ , VÀ KHẢ NĂNG THAM GIA CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA Error! Bookmark not defined 1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦUError! Bookmark
not defined.
1.1.1 Các khái niệm về chuỗi giá trị toàn cầu Error! Bookmark not defined.
defined.
1.2 Phân loại chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử Error! Bookmark not defined.
1.2.1 Chuỗi giá trị toàn cầu do người sản xuất chi phốiError! Bookmark not
defined.
defined.
1.3 Vai trò và các yếu tố cấu thành chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử Error!
Bookmark not defined.
defined.
1.3.2 Các yếu tố cấu thành chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tửError! Bookmark
not defined.
1.4 Các điều kiê ̣n để mô ̣t quốc gia t ham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu hàng điê ̣n tử Error! Bookmark not defined.
Trang 21.4.1 Điều kiê ̣n công nghệ Error! Bookmark not defined.
1.5 KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG THAM GIA VÀO CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU HÀNG ĐIỆN TỬ Error! Bookmark not defined.
1.5.1 Kinh nghiệm của Malaysia Error! Bookmark not defined 1.5.2 Kinh nghiệm của Hàn Quốc Error! Bookmark not defined 1.5.3 Bài học rút ra cho Việt Nam Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG THAM GIA CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU HÀNG ĐIỆN TỬ CỦA VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 2.1 Khái quát chung về ngành điện tử Việt Nam Error! Bookmark not defined.
2.1.1 Sự ra đời và phát triển của ngành điện tử Việt NamError! Bookmark not
defined.
2.1.2 Tình hình sản xuất, công nghệ của ngành điện tử Việt Nam Error!
Bookmark not defined.
2.1.3 Tình hình xuất nhập khẩu hàng điện tử của Việt NamError! Bookmark not
defined.
Error! Bookmark not defined 2.1.5 Vị trí của hàng điện tử Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu Error!
Bookmark not defined.
2.2 Phân tích thực trạng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của Error!
Bookmark not defined.
hàng điện tử Việt Nam Error! Bookmark not defined.
defined.
2.2.2 Khả năng thiết kế sản phẩm Error! Bookmark not defined.
Trang 32.2.3 Khả năng sản xuất linh kiện và lắp ráp thành phẩmError! Bookmark not
defined.
2.2.4 Khả năng marketing Error! Bookmark not defined 2.2.5 Khả năng phân phối và bán hàng Error! Bookmark not defined 2.2.6 Khả năng cung cấp dịch vụ khách hàng Error! Bookmark not defined.
2.3 Đánh giá chung về thực trạng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của hàng điện tử Việt Nam Error! Bookmark not defined.
2.3.1 Những kết quả đạt được và nguyên nhân Error! Bookmark not defined 2.3.2 Những hạn chế còn tồn tại Error! Bookmark not defined 2.3.3 Nguyên nhân gây ra những hạn chế Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG THAM GIA CHUỖI GIÁ TRỊ TOÀN CẦU CỦA HÀNG ĐIỆN TỬ VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 3.1 Định hướng và mục tiêu phát triển ngành công nghiệp điện tử Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030 Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Định hướng phát triển ngành công nghiệp điện tử Việt Nam Error!
Bookmark not defined.
3.1.2 Mục tiêu phát triển ngành công nghiệp điện tử Việt NamError! Bookmark
not defined.
3.2 Một số giải pháp nhằm tăng cường khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của hàng điện tử Việt Nam Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Phát triển công nghiệp hỗ trợ phục vụ ngành công nghiệp điện tử Error!
Bookmark not defined.
3.2.2 Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp điện tửError! Bookmark not
defined.
3.2.3 Phát triển, mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu cho ngành công
nghiệp điện tử Error! Bookmark not defined.
3.2.4 Thu hút vốn đầu tư từ các doanh nghiệp điện tử hàng đầu trên thế giới
Error! Bookmark not defined.
Trang 43.2.5 Đổi mới và đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến FDI vào ngành điện tử Error!
Bookmark not defined.
3.2.6 Hình thành các cụm công nghiệp điện tử (cluster)Error! Bookmark not
defined.
tử Viê ̣t Nam Error! Bookmark not defined.
Để tăng cường khả n ăng nghiên cứu và phát triển thì chúng ta cần thực hiê ̣n những giải pháp sau: Error! Bookmark not defined 3.3 Một số kiến nghị nhằm tăng cường khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của hàng điện tử Việt Nam Error! Bookmark not defined.
3.3.1 Một số kiến nghị đối với hiệp hội doanh nghiệp điện tử Việt Nam Error!
Bookmark not defined.
defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined.
Trang 5DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
viết tắt
Nghĩa đầy đủ
1 APEC Asia-Pacific Economic
Cooperation
Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu
Á – Thái Bình Dương
2 ASEAN Association of Southeast
Asian Nations
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á
5 EU European Union Liên minh Châu Âu
6 EPE Enterprise Processing
7 EVFTA EU - Vietnam Free Trade
Agreement
Hiệp định thương mại tư do Việt Nam - EU
8 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài
9 FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do
10 GEVC Global Electronic Value
Chain
Chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử
11 OEM Original Equipment Các nhà sản xuất thiết bị gốc
12 R&D Research & Development Nghiên cứu và phát triển
13 SME Small and Medium
Enterprise Doanh nghiệp nhỏ và vừa
14 TNC Transnational Corporation Công ty xuyên quốc gia
15 TPP Trans-Pacific Partnership
Agreement
Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương
16 UAE United Arab Emirates –
UAE
Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất
Trang 6DANH MỤC BẢNG, HÌNH
Bảng 2.1: 10 nhóm hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất giai đoạn 2012 – 2016
Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.2: Thị trường xuất khẩu nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiện điện tửError! Bookmark not defined.
Bảng 2.3: Thị trường xuất khẩu nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh
kiện Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.4: Nhóm hàng có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất giai đoạn 2012 – 2016Error! Bookmark not defined Bảng 2.5: Thị trường nhập khẩu nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiệnError! Bookmark not defined.
Bảng 2.6: Thị trường nhập khẩu nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh
kiện Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.7: Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa mặt hàng điện tử của doanh nghiệp
FDI năm 2016 Error! Bookmark not defined.
Hình 1.1: Sơ đồ chuỗi giá trị toàn cầu Error! Bookmark not defined
Hình 2.1: Kim ngạch xuất khẩu hàng điện tử giai đoạn 2012-2016Error! Bookmark not defined
Hình 2.2: Cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam năm 2012 và năm 2016Error! Bookmark not defined
Hình 2.3: Cơ cấu xuất khẩu hàng điện tử năm 2012 và năm 2016Error! Bookmark not defined
Hình 2.4: Tỷ trọng thị trường xuất khẩu nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiệnError! Bookmark not defined Hình 2.5: Tỷ trọng thị trường xuất khẩu nhóm hàng máy tính và linh kiệnError! Bookmark not defined
Hình 2.6: Kim ngạch nhập khẩu hàng điện tử giai đoạn 2012-206Error! Bookmark not defined
Hình 2.7: Cơ cấu nhập khẩu của Việt Nam năm 2012 và năm 2016Error! Bookmark not defined
Hình 2.8: Cơ cấu nhập khẩu hàng điện tử năm 2012 và năm 2016Error! Bookmark not defined
Hình 2.9: Tỷ trọng thị trường nhập khẩu nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiện Error! Bookmark not defined
Hình 2.10: Tỷ trọng thị trường nhập khẩu nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử
và linh kiện Error! Bookmark not defined
Hộp 2.1: Samsung Việt Nam và chuỗi giá trị toàn cầuError! Bookmark not defined.
Trang 7TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ
Qua nhiều năm phát triển, ngành công nghiệp điện tử Việt Nam đã có nhiều
nỗ lực trong tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và đã đạt được những thành tựu quan trọng trong sản xuất, lắp ráp sản phẩm điện tử phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước và cho xuất khẩu Theo xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế, công nghiệp điện
tử đã trở thành một trong các ngành công nghiệp quan trọng của nền kinh tế hướng vào xuất khẩu và đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước, góp phần thúc đẩy quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Các mặt hàng của ngành công nghiệp điện tử
đã dần vươn lên vị trí số một trong số các mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất cả nước Nội dung luận văn được tóm tắt qua các chương như sau :
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chuỗi giá trị toàn cầu, và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử của một số quốc gia
Đầu tiên sau khi đưa ra một số khái niệm của các nhà Kinh tế học về Chuỗi giá trị toàn cầu thì tóm gọn được chuỗi giá trị toàn cầu có thể được hiểu là một chuỗi những khâu cần thiết để một sản phẩm hay dịch vụ từ khi chỉ là ý tưởng, thông qua các quá trình sản xuất khác nhau cho tới khi thành sản phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng, sau đó bị bỏ đi khi đã hết giá trị sử dụng
Đặc điểm chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử đó là bao gồm nhiều công đoạn khác nhau trên quy mô toàn cầu trong quá trình sản xuất, nhiều hãng có thể tham gia vào các khâu trong chuỗi và tạo ra các giá trị gia tăng khác nhau Nhờ có chuỗi giá trị mà có thể sản xuất ra các sản phẩm điện tử giá rẻ nhưng lại có chất lượng vượt trội
Chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử được chia thành hai loại: Chuỗi giá trị toàn cầu do người bán chi phối và Chuỗi giá trị toàn cầu do người mua chi phối
Có 6 yếu tố cấu thành nên chuỗi giá trị hàng điện tử toàn cầu, đó là: R&D, Thiết
kế, Sản xuất linh kiện và lắp ráp thành phẩm, Marketing, Phân phối và bán hàng, Dịch vụ khách hàng Chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử có thể coi là một cách tiếp
Trang 8cận mới đầy đủ hơn về phân chia lao động quốc tế Bất kỳ doanh nghiệp nào có
đóng góp vào quá trình sản xuất một sản phẩm xuất khẩu đều có thể coi là đã tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử Việc tiếp cận phân chia lao động quốc
tế theo chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử sẽ giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về điểm mạnh cũng như vị trí của mình trên thị trường thế giới, từ đó có thể chủ động lựa chọn công đoạn tham gia phù hợp nhằm tối đa hóa lợi nhuận Hiện tại, đối với mặt hàng điện tử, Việt Nam chúng ta mới chỉ tham gia được vào khâu sản xuất – lắp ráp trong chuỗi giá trị toàn cầu
Khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử của một số quốc gia cũng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố Như yếu tố công nghệ, vì đặc thù của hàng điện tử là hàm chứa giá trị công nghệ rất lớn nên sự phát triển của khoa học công nghệ chính là nhân tố nền tảng hình thành nên những thay đổi trong chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử, chính vì vậy đây là một yếu tố quan trọng, cần sự quan tâm
và đầu tư tương xứng của nhà nước Yếu tố môi trường thể chế cũng là nhân tố rất quan trọng tác động đến chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử Những tác động của yếu tố này thể hiện ở chỗ: bất kì sự thay đổi nào của chính sách cũng ảnh hưởng nhất định đến chuỗi giá trị, hay sự hình thành các hiệp định thương mại quốc tế, khu vực, song phương, đa phương, các khu vực thương mại tự do… cũng tạo nền tảng cho hoạt động thương mại mở, từ đó tác động đến mạng lưới sản xuất hàng điện tử toàn cầu Yếu tố khách hàng quốc tế lại là nhân tố chi phối toàn bộ các hoạt động trong chuỗi, bên cạnh đấy thì yếu tố nguồn nhân lực là nhân tố sống còn tạo
ra lợi nhuận cho doanh nghiệp điện tử, đảm bảo mọi nguồn sáng tạo ra các sản phẩm điện tử và kiểm tra được quá trình sản xuất kinh doanh đó Các yếu tố đều quan trọng, nếu thiếu chỉ một yếu tố thì cũng sẽ ảnh hưởng rất lớn đến khả năng tham gia vào chuỗi giá trị ngành điện tử toàn cầu của quốc gia ấy Qua nghiên cứu kinh nghiệm tham gia của Malaysia và Hàn Quốc cũng đã rút ra được thêm các bài học cho Việt Nam là: “Phải chủ động tạo nguồn nhân lực thông qua phát triển giáo
Trang 9dục, xây dựng công nghiệp hỗ trợ và phát triển chuỗi cung ứng”, “Hoàn thiện hơn các chính sách và đầu tư cho nghiên cứu (R&D)”
Chương 2: Thực trạng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu hàng điện tử của Việt Nam
Khái quát chung về ngành điện tử Việt Nam cho biết được sự ra đời và phát triển của ngành điện tử Việt Nam và điểm nổi bật chính của các giai đoạn, đó là: Giai đoạn năm 1975 – 1990: “Xây dựng và phát triển trong cơ chế kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp”; Giai đoạn 1990 – 2000: “Xây dựng và phát triển trong cơ chế thị trường”; Giai đoạn 2001 – 2010: “Thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài với chính sách đầu tư thông thoáng”; Giai đoạn 2011 – nay: “Mở rộng chiến lược phát triển ngành công nghệ điện tử làm ngành sản xuất mũi nhọn” Ngành công nghiệp điện tử Việt Nam qua nhiều năm như vậy đã trải nghiệm khá nhiều biến động Thị trường hàng điện tử phát triển nhanh thể hiện ở bản thân mỗi doanh nghiệp tham gia thị trường và sự cải tiến không ngừng Doanh nghiệp điện tử Việt Nam đã có những bước tăng trưởng nhảy vọt về số lượng các doanh nghiệp đầu từ mới, giá trị sản xuất công nghiệp ngày càng tăng cao, các mẫu mã hàng hóa đa dạng và cũng đáp ứng được cơ bản nhu cầu của người tiêu dùng về mẫu mã, tính năng cũng như giá cả Tuy nhiên bên cạnh đó vẫn còn tồn tại nhiều bất cập như: Thị trường điện
tử Việt Nam đang mất cân đối nghiêm trọng do việc phát triển không có chiến lược dài hạn; Thị trường thiết bị điện tử công nghiệp chưa được chú trọng đúng mức
Các thành tựu đạt được trong giai đoạn từ năm 2012 trở lại đây, ngành công nghiệp điện tử trong nước đã có nhiều dấu ấn phát triển mạnh mẽ, đặc biệt ở các nhóm hàng điện thoại các loại và linh kiện; Máy vi tính, các sản phẩm điện tử; Máy in, máy photo và phụ kiện Qua phân tích cơ cấu xuất nhập khẩu hàng điện tử một cách cụ thể chúng ta thấy được, trước đó ở những năm 1990, ngành điện tử chỉ xuất hiện lác đác một vài doanh nghiệp quốc doanh ở phía Nam và sản xuất ra những sản phẩm tiêu dùng đơn giản thì đến nay ngành hàng đã có bước đột phá với
Trang 10gần 500 doanh nghiệp Hiện tại hàng điện tử Việt Nam đã có mặt trên 70 quốc gia, trong đó tập trung chủ yếu là Châu Âu và Châu Á Trong đó, Châu Á và các nước trong khối Đông Á là thị trường rộng lớn nhất của xuất khẩu điện tử Việt Nam Tốc độ tăng trưởng của ngành công nghiệp điện tử nước ta hàng năm khoảng 30 – 40%, đến nay, đồ điện tử dân dụng của Việt Nam được đánh giá ngang với các nước trong khu vực vì được lắp ráp trên những dây chuyền nhập khẩu có hệ thống
đo kiểm tiêu chuẩn Những sản phẩm có thể cạnh tranh có điều kiện thuộc về thiết
bị thông tin, trong đó chủ yếu là máy tính, máy in, sản phẩm phần mềm Chất lượng một số sản phẩm, linh kiện điện tử và máy tính đã đạt mức ngang bằng khu vực và một số sản phẩm điện tử do các công ty liên doanh, công ty 100% vốn nước ngoài đã đạt yêu cầu sản phẩm chất lượng cao, tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của các công ty đa quốc gia
Hiệu quả của hội nhập quốc tế của Việt Nam không chỉ được nhìn nhận ở khía cạnh kim ngạch xuất khẩu hay nhập khẩu, mà quan trọng hơn là Việt Nam có thể tham gia sâu vào chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, hiện nay, Việt Nam vẫn đang ở “vị trí đáy” của chuỗi giá trị toàn cầu, do chỉ thực hiện được những khâu mang lại giá trị gia tăng thấp nhất
Đối với công nghiệp, hiện nay phần lớn các DN Việt Nam chỉ tham gia ở khâu thấp nhất trong chuỗi cung ứng là lắp ráp và gia công Hiện mới chỉ có khoảng hơn 300 doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng, nhưng mới chỉ là cung cấp các phụ tùng thay thế chứ chưa tham gia sản xuất các sản phẩm chính Quan trọng hơn, do yếu kém về nội lực nên hầu hết các nguyên vật liệu và linh kiện đầu vào phục vụ cho công nghiệp chế biến, chế tạo đều phải nhập khẩu, sản phẩm cuối cùng không tạo ra giá trị gia tăng cao Không chỉ thế, trung nguồn và các công đoạn ở thượng nguồn, hạ nguồn của chuỗi giá trị mà các sản phẩm lắp ráp của Việt Nam thường mang thương hiệu những công ty khác chứ