Bài giảng Hóa học 12 bài 3 Khái niệm về xà phòng và chất giặt rửa tổng hợp | Lớp 12, Hóa học - Ôn Luyện

[r]

BÀI 3: KHÁI NI M V XÀ Ệ Ề

I KHÁI NI M & TÍNH CH T C A CH T GI T Ệ Ấ Ủ Ấ Ặ

R A Ử

1) Khái ni m ch t gi t r a: ệ ấ ặ ử

 Ch t gi t r a là nh ng ch t khi dùng cùng v i n ấ ặ ử ữ ấ ớ ư c thì có tác ớ

d ng làm s ch các ch t b n bám trên các v t r n mà không ụ ạ ấ ẩ ậ ắ gây ra ph n ng hóa h c v i các ch t ả ứ ọ ớ ấ đó.

 Ch t gi t r a thiên nhiên: b k t, b hòn… ấ ặ ử ồ ế ồ

 Ch t gi t r a nhân t o: xà phòng ( ấ ặ ử ạ đư c n u t d u m v i ợ ấ ừ ầ ỡ ớ

các ch t ki m, nó chính là h n h p c a mu i natri ho c kali ấ ề ỗ ợ ủ ố ặ

c a các axit béo) ủ

 Ch t gi t r a t ng h p: là nh ng ch t không ph i là mu i ấ ặ ử ổ ợ ữ ấ ả ố

natri hay kali c a các axit béo nh ủ ưng có tác d ng gi t r a ụ ặ ử

tương t xà phòng ự

2) Tính ch t gi t r a: ấ ặ ử

Vd: Metanol, etanol, axit axetic…

b Đ c ặ đi m c u trúc phân t mu i natri ể ấ ử ố

C

O

O

Na(+)

(-)

Công th c c u t o thu g n nh t ứ ấ ạ ọ ấ

Mô hình đ c ặ

C u trúc ấ

phân t ử

mu i ố

natri

stearat

c Cơ ch ho t ế ạ đ ng c a ch t gi t r a: ộ ủ ấ ặ ử

L y tr ấ ư ng h p natri stearat làm thí d ờ ợ ụ

“Đuôi” ưa d u m (CH ầ ỡ 3 [CH 2 ] 16 -) c a phân t natri ủ ử stearat thâm nh p vào v t b n, còn “ ậ ế ẩ đ u” ầ ưa nư c ớ (COO - Na + ) l i có xu h ạ ư ng kéo ra phía các phân t ớ ử

nư c K t qu : v t d u b phân chia thành nh ng ớ ế ả ế ầ ị ữ

h t r t nh ạ ấ ỏ đư c gi ch t b i các phân t natri ợ ữ ặ ở ử

stearat, không bám vào v t r n n a mà phân tán vào ậ ắ ữ

nư c r i b r a trôi ớ ồ ị ử đi.

II XÀ PHÒNG

1) S n xu t xà phòng: ả ấ

 Thông thư ng ng ờ ư i ta s n xu t xà phòng là ờ ả ấ đun d u th c v t ho c ầ ự ậ ặ

m ỡ đ ng v t v i dd NaOH (t o xà phòng c ng) ho c dd KOH (t o ộ ậ ớ ạ ứ ặ ạ

xà phòng m m) nhi t ề ở ệ đ và áp su t cao ộ ấ  ph n ng xà phòng hoá ả ứ

k t thúc, cho NaCl vào và làm l nh ế ạ  xà phòng tách ra kh i dd, ỏ đư c ợ cho thêm ph gia (ch t t o màu, ch t t o mùi th ụ ấ ạ ấ ạ ơm, ch t t o b t và ấ ạ ọ

ch t ấ đ n) và ép thành bánh ộ  dd còn l i ạ đư c lo i t p ch t, cô ợ ạ ạ ấ đ c ặ

r i tách mu i li tâm tách NaCl thu l y C ồ ố ấ 3 H 5 (OH) 3

 Thu phân ch t béo; tinh ch axit béo thu ỷ ấ ế đư c r i trung hoà b ng dd ợ ồ ằ

ki m ề

 Oxi hoá các parafin (c a d u m ) nh oxi không khí, nhi t ủ ầ ỏ ờ ệ đ cao, có ộ

mu i manga xúc tác r i trung hoà axit sinh ra b ng NaOH ố ồ ằ

Khi đun ch t béo v i dd ấ ớ

ki m thu ề đư c xà phòng ợ thô, sp ph là n ụ ư c và ớ glixerin.

2) Thành ph n c a xà phòng và s d ng xà ầ ủ ử ụ

phòng

th ư ng là natri stearat (C ờ 17 H 35 COONa), natri

panmitat (C 15 H 31 COONa), ntri oleat (C 17 H 33 COONa)

…

không gây h i cho da, cho môi tr ạ ư ng (d b phân ờ ễ ị

hu ) ỷ

 Nh ư c ợ đi m: m t tác d ng trong n ể ấ ụ ư c c ng do ớ ứ

2RCOONa + Ca 2+  (RCOO) 2 Ca + 2Na +

III CH T GI T R A T NG H P Ấ Ặ Ử Ổ Ợ

1) S n xu t ch t gi t r a t ng h p: ả ấ ấ ặ ử ổ ợ

Đư c ợ đi u ch t các s n ph m c a d u ề ế ừ ả ẩ ủ ầ mỏ

V i R-H: ankan ớ

R-SO3H: axit ankyl sunfonic R-SO3Na: natri ankyl sunfonat

(R: g c ankyl t C ố ừ 10-C18)

R-H H 2 SO 4 R-SO 3 H Na 2 CO 3 R-SO 3 Na

2) Thành ph n và s d ng các ch ph m t ầ ử ụ ế ẩ ừ

ch t gi t r a t ng h p ấ ặ ử ổ ợ

 Thành ph n: ch t gi t r a t ng h p, ch t th ầ ấ ặ ử ổ ợ ấ ơm,

ch t màu, ch t t y tr ng NaClO (có h i cho da) ấ ấ ẩ ắ ạ

 Ưu đi m: có th gi t r a ngay c trong n ể ể ặ ử ả ư c c ng ớ ứ

 Nh ư c ợ đi m: ô nhi m môi tr ể ễ ư ng vì khó b phân ờ ị

hu (trong phân t có ch a g c hi ỷ ử ứ ố đrocacbon phân nhánh)